‹ Mémoires pour servir à l'histoire de la ville de Pontarlier, contenant des recherches sur leChapitre 62 sur 76 · CHAPITRE XXV · texte numérisé non relu

CHAPITRE XXV

Chartes servant de preuves aux chapitres précédens.

Ayant eu Tattention de citer exactement les chartes déji imprimées dan» plusieurs livres, auxquels on peut recourir, je ne donnerai ici que celles qui n ont point encore été mises au jour, et qui m'ont paru mériter l'attention des curieux* Elles contiennent toutes des noms intéressans , des faits singuliers ou des dates importantes. J^ai tiré la plus grande partie sur les originaux, et le surplus sur copies authentiques, ou communiquées par des personnes sur qui l'on peut, compter. Un savant de la première classe * qui a bien voulu entendre la lecture de ces mémoires, les regardait comme incomplets sans cette callqction; et puisque j'ai eu le bonheur de tirer de l'obscurité ces restes précieux de noft antiquités : je me suis rendu facilement à l'avis qu'on m'a donné de ne les y pas laisser rentrer.

* M. le professeur Bullct.

FBEUTES. 207

Donation de Téglise de Nod à Tabbaye^e Montbenoit par Tarchevêque Anseric, décédé en 1 182, extraite des archives de cette abbaye»

A.D, g.Btsuntinus Àrchtprce$ul,Narduino Priori Montist>enedicU ^ cœierisque Fralribus ibidem Domino devotis in jiferpetuum.

A Domino J. C. totius salutis autore, edocti, Ecclesiarum

ienefactores centuplum accipere in œterna retributione non

^ubttamus', quapropter petitionibusuniversisoblemperantes^

^cclesiamde Nod, quam Pontius Prœsbyter in manu noslra

dimisit , rogatu ejusd. Ponlii Ecclesiœ 9estrœ damus cum

omnibus appenditiis suis in perpetuum possidendam , epi-

scopali tamenJure retento: prœdpimm itaque et divinâ au-

toriiate prohibemus ne quisausu temerario hoc berieficium

cassure présumât ; quod si fecerit, excommunicationi sub-

Jaceat quosq . digne satisfaciat • Humbertus Archidiac»

testis; Guillelmus de Arguelt; Aymo Canonic. Hugo de

sancto Quintino Canonic. Hugo AElduensis Canonic. Jo-^

bannes Medicus.

J'ai rapporté au chapitre XH, n*^ 7, trois lignes de la chronique de St. Claude pour fixer le temps de la fondation du prieuré de Mouthe ; mais ayant trou\é dès-lors dans les recueils que M. Desvillards, officiai de St. Claude, a formé pour travailler à l'histoire de cette ville, une copie entière de la chronique, que M. Dunod n'a rapportée que par extrait, je dois remarquer ici qu'au lieu de construi mœma , on lit construis Muttua fedt^ etc., ce qui lève tous les doutes sur remplacement du prieuré que St. Simon , comte , fonda dans le Mont Jura.

Donation de l'église de Notre-Dame de Pontarlier , faîte à Tabbaye de Montbenoit environ ii3S, tiré de ses archives.

Humbertus , Dei gratiâ Bisuntinensis Archiepiscopus^ dilecto fitio Narduino Montisbenedicti priori , cœterisque

frairibus in eodem loco JDeo famulantibus , eorumque successoribus perermiter emersuris.

Cùm in pronioi^endis ecclestarum statibus propensioH cura nobts ini^igilandum ; ex débita tamen ponttficalis officii di- Itgentiùs ac studiosiùs opérant dure dignum duximus^ (eis) quos suœ fideiferçore et laudabili devotione de mundi contemptu gloriari, et solo divinœ baculo sustentionis sndimus inmti,

Unde, reverendissime fili Narduine, consideratâ loci eut prœesse videuis ariditate^ tuâ caeterorumque fralîrum reli- |{i()suorum ecclesiae tibi commissae paupertate, condescendimus et ecclesiam B. Mariae virgims de Ponte eum appendit iis suis, quant frater tuusPetrus in manu ntea guirpivit , iibituisque successoribus in Montisbenedicli regimine milita^ turis donamuSy donatam concedimus^ concessam prœsenti pagina confirmamus, et sigilli nosiri impressione commU" nimus.

Hoc autem faclum est in prœfatœ ecclesiœ capitula , prœsente domino Guidone, Lausanensi episcopo , et rogatu iloniini l^tri in manudominiH'drduini prioris^fratrisejusd. Pétri Xf^lII kaL maii.

Bulle du pape Innocent II , en faveur de Tabbaye de Montbenoit , extraite de ses archives ii4i*

Innocentius episcopus, sen^us servorum Dei, dilecto filio JNarduino, abbati Montisbenedicti^ ejusq. successoribus canonicè instituendis.

Ad hoc univer salis ecclesiœ f cura nobis à Pravisore omnium bonorum à Deo commissa est, ut relief iosas diligamus personas beneplacentes Deo et religionent studeamus tnodis omnibus propagare ; nec enim Deogratias aliquanda famutatus impendttur, nisi ea charitatis radice procedens^ qui à puritate religionis fueritconservatus.Opportet igitiuramnes fidei amatorts religionem diligere, etloca venerabilia eum ipsis personis divino servttio mancipatis attentiiis confo^ere^ ut nullis pra^^orum homtnum inquietentur jnolesliis, s^l tViiportunis anguriis fatigentur.

PREUVE^. 20g

Quffpropter, dilecfe in Domino fiim^Sivâmne abbas, rfflecti fihi nostri Andreœ ClaraniUensis precibus tnclinati^ heatœ geniiricis Mariœ eccleszam^ cui JDeo autore prœesse dignosceris, sub beati Pétri protectione et nostrâ suscipimus prœsenti scripti primlegio communimus^ statuentes ut quascunq. possessiones.quœcunq. bona ead, ecclesta in praesetn tiarum juste et canomcèpossidel, autin fuiurum concessions pontificum, largttwne regum çel principum, oblatione fi^ delium seu aliis multis modis Deo propiiio poterit adipisci, firma tibt tuisq. successoribus illibata permaneant .' m qui^ bus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.

Ecclesiam PPundricorum. \ Ecclesiam de lurnans. Ecclesiam de Glamundens ,

cum omnibus earum per-

tinentiis.

Ecclesiam de f^y, Ecclesiam de Gomoens, cum

capella de Pàncera.

Capella de f^illar.

Capella de Charlens.

Chapella de Hellens.

Ecclesiam de Pampimaco, Ecclesiam de Polltaco.

Grangiam de Arcum. ' Grangiam de Brumey.

Grangiam de Cheveney.

lerram de majora cum vi-

neis, Terram de Montagney cum

vineis»

Terram de Orba cum vin--

eis. J^inea de Mont cum dcci^

ma.

Decernimus ergo , ut nulli omnino hominum liceaî eamd. ecclesiam temerèperturbare^ aut ejus possessiones au ferre ^ vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet molestiis fati gare ; sed omnia intégra conserventur, eorum pro quorum gubematione concessa sunt, usibus omnibus pro futur a.

Siquàigitur, inposterttm, ecclesiastica saecularisve pcrsona^ hanc nostrae constitutionis paginam^ sciens contra eam temerè ventre temptaverit^ secundo , tertiaire commontta, nisi reatum suum congrue emendaverit, potestatis honorisque sui perictdum patiatur, reamque se divino judicié existere de perpetrata iniquitate cognoscaty et à sacratissimo corpore et sanguine Domini ac divini redemptoris nostri J. C. aliéna fiat^atque in extremo examine districtae subjaceat ultioni. Cunctis autem loco eidem jura sua servan-tibus, sit pax Domini nostri J . C. quateniis et hic /ructum

:zio

niSTOniR DE PONTABUERt

bonœ aciionis per expiant , ei apud distnctum judicem prce^ mia œterna pacis invenianL Amen,

S c S Petrus.

S c S Paulus.

lNf90C

ENTIUS

ftJl0|n}Of VMQ

Ego /nnocenttus caîholieae €cclesia€ episcopus.

cum monogrammate et nota.

-|- Ego Conradus, Sabtnensis episcopus, \ Ego Albertus^ Albanensis eptsvopus.

-{- Ego Berardus, presbyter-cardinaliê, \ Ego Stephanus, Praenestinus episcoptis.

j- Ego Mariinus^ presbjrter-cardinalis sanctt Stepham w Monte.

+ Ego Barthol^presbyter-cardinalts. . • •

\ Eqo Petrus t presby 1er cardinalts. . . . .pasUxrii*

\ Ego Borzo, presbyter cardinalts sanctae CecUtae.

^ Ego Ihomas, presbyler-cardinalis ... 4 Veêim*

Datum Lateranensi per manum Aimerici sanctae Bjmor

nae ecclesiae diac. card. et cancelL H idus aprilis , tni^t.

un. Incarnat. Dominicae , anno MCXLÏ pontificatûi

Domini Innocentiipapae anno Xll^.

Donation de l'église de St. Gorgon , faite à l'abbaye de Montbenoit en 1 14^1 extraite de ses archives.

Humbertus^ Det gratta Btsuntinensis archiepiscopui t Narduino reverendo de Montebenedicti abbati, caefen'sW ejusdem locifratribus, eorumque regulariter sùcce$sorious in perpetuum.

t^tiÈtjVËs» an

Et commissinobis Offtcii solltcitudtne^ decetnùs adReli- Qionis tncrementum , et arf Pauperum Chtisti sustentalio* mem , cura pervigili providere*

Quapropter^ dilecte frater m Domino, Narduîne, tibi ftitV

Îue successoribus , svh liegida B. Augustini degentibus , Icclesiam sancti Gorgonii cum Capellis ejtis , videlicet de Albonna et de Arc , concedimus atque donamus cum ap^ penditiis earum ^ laudanttbus Landrico Archidiacono , et ejos Decano Lamberto episcopali Jure retento.

Ut autem hœc donatio rata et illibata fnaneat, eam sigillinostritmpresstone tnsignwtmus statuentes, etexnobis autoritate Apostoltca confirmantes , ut quicunque huic nostrœ affectioni contrarie prœsvmpserit , aut attentassent , à sacratissimo Domini nostri Jesu Chrtsii Corpore alienus existât^ nisi secundo, tertiove commonitus ad condignam satisfactionem venerit , excommunicationi subjaceaté

Actum Bisuntii in matrice ecclesiae b. Joannis apostoli et evàngelistae^ anno ab incamattone Domini milL centes. quadrag. oct. indict. undecima^ octaçâ id» julii.

Undè testes : Petrus, prior sancti Pauli ; Hugo sancti Joannis prœcentor et archidiaconus; Eubrardus, ejusdem ecclesiae canonicus et archidiaconus ; Rogerus monachus , Mazuerius, miles.

^Sentence des Délégués du S. Siège sur les difficultés de V Abbaye du Lac de Joux, à cause de T Obédience de mont Sainte Marie avec les religieux de Saint Points sur copie communiquée par m. Martin, prieur de St» Points II 55*

In nomîne sanctae etindividuaî Trinitatis, Petrus D. g. archiep « Tarentasiae , Amedeus eâd . gratiâ Lausanensis episcopus.

Cùm hominum bre\is est vita labilisque memoria, scripto placuit commendari qaod dignum est memoriâ retineri : Proindè notum sit tàm praesentib. quàm futuris, quod cùm ^ inter Ecclesiam de Lacu Jurensi^ et fratres qui in loco Domini Pontii Heremitae commorantur^ aliquandiu causa

fuisset agitata; tandem exmandato Summi Pontificis nobia

lia HISTOIRE DE PONTARLIER,

est commissum, sive concordià sive judicio terminanda; itaque tàm nobis quàin îis qui nostro interfuere consilio visum est in hune modum providere ; et ne iterum ead. controversiâ repullulare possit, scripto comniittimus.

Statutum est, ut Fratres qui in eodem loco commoran-* tur, nullum alium recipere possint, quandiù decem iia superfuerint; his autem decedentîbususq. ad decem, quatuor scilicet coronatos et sex Laïcos conversos, habere poferunt, qui Episcopo Lausanensi obedientiam facere debeount; alterius Ecclesiae Monachum Canonicum vel G>nYersniii numquàm récipient, sed taies qui de habita saeculari ad conversionem venerinl ; si autem de iis qui ibi modo commoranlur aliquem non habere licentiam ibi esse, ab episcopo Lausanensi erit ejiciendus; animal nullum penitùs haoebunt ; in Lacu unâ taméb nocte et die in hebaomada cum sagena , aliis vero retibus, quando ptacuerit, piscari poterunt: Altaretamenet cimiterium Episcopus consecrare poterit ; si verè Fratribus deficientibus locus desertus fuerit ad Ecclesiam de Lacu in perpetuum remanebit ; aUi verà Ecclesiam, Monasterium vei iocum illum habere non poterunt.

Haec conventio ab utraque parte in manu nostraconfirmata est, ne possit oblivioni deicri vel in dubium revocari scripto eam placuitcommendari, et sigillorum nostrorum appositione testiumq. subustatione roborari.

Signum Rodniphi Âbbatis sancti Mauritii.

S. Magni Abbatis altae Cristœ.

S. Johannis Abbatis de Thela.

S. Reverendi, Reroldi, Naturini, Decani, et Canonicorum

I^usanensium.

S. Rodriciet Auxilini Canonicorum.

S. Bartholomaei.

S. Ludovîcî.

S. Dahnatii.

S. Ottonis et AlteriusOttonis.

S, Amedei et Lamherti deCarnoz.

Actum Lausanensi anno Incarnat. Domini MCLV, indictionc IV.

PREUVE.*. 2l3

Nota. Cette indiction indique Tan ii56, celle de ii55 n etoit que III.

Donation de V église deMontigny à V abbaye de Montbenoiî en 1 iSy, extraite des archives de cette abbaye.

ikfo Humbertus, divina gratia Bisulinensis Archiep. uniyersis Ecclesiae fiUis, memorialem rei gestae notitiam. Qiiis justitiam et veritatem diligit, Deus, cujus annuente clementiâ ecclesiastici regiminis curamsuscepimus, et virgam aequitatis in correptioue, et baculum mîsericordîae in pauperum Christi sustentationem tenere debemns.

Hujus rei gratia, paupertati Ecclesiœ Montisbenedicti utpotè filiae nostrae pro amore providentes, medietat^m Ecclesiae de Montigni^ quam Bovo Sacerdos, qui eani tenebat, in manu nostra guîrpivît, ipso quoq. prccante, Theodorico Archidiacono et Stephano Decano laudantibus, per manum Narduini Abbatis praenominatae Ecclesiae, retento Jure Episcopali donavimus.

Ut autem hoc donum inconcussum ex omni parte permaneat, ex divina et nostra autoritate confirmavimus , et sigilli nostri impressione munivimus.

Undè testes : Stephamus sancti Joannis Evangelistœ Succentor ; Guido , Archidiac. filius Dapiferi; Guida de Calezola Decanus de Sexta ; Hugo , Chamberlis , Stephamus de Grangis.

Data per manum Pétri Cancellarii, Canonici sancti Stéphanie anno ab Incarnatione Domini niillesimo cent, quinquag.. sexto, die undecim. Calend. janurii. Dépendances de V église de St Gorgon inféodées , et rendes en 1 162 ; acte extrait des archi^^es de Montbenoit.

Dépendances de l église de St. Gorgon inféodées , et rendues en 1 162 ; acte extrait des archii^es de Montbenoit.

Ad removendum ambiguitatis scrupulum rei gestae ; judicium difTundimus îd postcrùm.

Hugoi Miles de sancto Gorgonio , tenebat quamdam partem de Benefiçiis Ecclesiœ sancti Gorgonii et Capellœ

2l4 HISTOIRE DE PORTARLIER,

de Albona à Canonicis Ecclesiae Montisbenedicti , undè singulis annis decem solidos eis reddere debebat ; tandem praed. Hugo plenariè, per manum Narduini Abbatù Montisbenedicti guirpixit , et in perpetuum possidere conr cessit, adjungens in eleemosinam, quidquid allodii sive in casalibus , sive in pratis , sive in agris apud Albonnam possidebat , praeter homines quos eâ conditione retinuit , ut de terra quam tenerent» sive ad Ecclesiam , sive ad domum pertinentem integrum servicium quod deberent JEcclesiœ Montisbenedicti reddereni, quod si terram quocumq. modo desererent, terram et domum in dominio prdefatse Ecclesiae reponerent.

Raynaldus quoq, Clericus frater ejus istud idem laudavit , et quidquid jurisaut calumniae in praedictis Beneficiis sive allodiis habebat Ecclesiœ Montisbenedicti m perpetuum concessit; ambo ttiam praed. Fratres manions ipsis fideli Sacramento in manu Làmberti, Decani de Faresc^ se istud in pace tenere firmaverunt; et si nécessitas incumbéret, firmam guarentiam promiserunt. Actum Bisuntii în Claustro sancti Pauli , anno ab Incarnat. Domini MCLXII V**. nonàs maii. Testes: Petrus, prior sancti Pauli , p^otbertus, Stephanus, Kalanus Sacerdotes, et Canonici sancti Pauli, fVillermtisdeRosyrs, Stephanus de Nazey». hamr bertus de Cicons. Albericus, Mites de Sone, Dodo et Stephanus Burgenses.

Istud idem, Emilina uxor prœd. Hugonis et Ansertcus fdius ejus et très filiœ, F alfa, Osabellia et Nicolayeta , III non. maîi laudaverunt in praesentia Guarini, Prioris; et Nicholat, Canonici Testes: Landricus, Ubaldus, Berardus, Presbyteri; Aldricus, Clericus ; et Raynaldus ^ filiusejus ; Landricus Filltcus.

Quartaq. filîa minor, natu, d'Annez; istud idem II non. maii laudavit. Testes : Hubaldus , Sacerdos ; Aldricus » Clericus ; Raynaldus , filius ejus; Gualterius de Albona , Constantinus de sancto Gorgonio.

Sibillaq. quinta filia major natu istud idem sîcut pater et mater fecerant et laudaverant , in praesenlia Guarini , Prioris non. maii laudavit. Testes: Joannes, Prior Lanttniensis^ Latidricus Grancionensis, Gerardus Lantinienstê^

PREUVES. 2l5

Humberlus, sacerdos de VtL et Lambertus filius ejus, BisuncmSj Sacerdos de Dompra ; Otto, Miles de Faloreil^ Joffridus de Arcyons.

Quia verô Sedes Bisuntica quum gesta sunt haec Poiitifice vacabat, consultum est etlaudatum uthœc carfasiaiilo sancti Joannis Ëvangelistae muniretur, ut rei gestae ndes certior in posterum redderetur.

Confirmation des dons faits à V Abbaye de Montbenoit par les Seigneurs de Joux avant 1169, extraite des archives de cette abbaye.

Herbertus D. g. Bisiint. Sedis Archipraesul futurorum noticiœ memoriam rei gestae.

Dignitatis susceptae compellimus autoritate, providendo paci et utilitati Ëcclesiœ, fomitem evitandae discordiae omnimodis conari extinguere. Nos ergo congrue quae pietatis et eleemosinae causa gesta sunt, posterorum commendano memoriae , scedulis curamns intimare.

Neminem itaq. volumus latere, Emmandricum Jwensem Domini Hugonis filium^ antè praesentîam nostraoi venisse, et pluribus andientibus laudasse confirmari, sigilli nostri munitione, eleemosinas quas singulos praedecessores suos Ecclesiae Montisbenedicti contigerat fecîsse.

Primituùs Domini Landrici Jurensis attavisui^ videlicet quidquid habebat in loco Montisbenedicti, in sylvis, pascuis, aquis et pratis , et caeteris quae ad usum servorum Dei ibidem commorantium necessaria fore possent, Emmandrico et Lodoïco fïliis suis laudantibus.

Dona quoq. Ëmmandrici avi sui, scilicet Romanum de Arcions ^ et Gerodum piscatorem deDubio, cum filiis et filliabus suis, et terram quam possidebat et quidquid domiaii in eos habebat , necnon et quoddam pratum quod Yulgo C7n^îV?aWi5 nuncupatur transi tumquoqueper Clusam omnium ad Fratres Montisbenedicti pertinentium in perpetuum possidendum Corvatam de Oens euntibus per viam Occeiacum, et insimul de alia terra , usq. dùm viginti jugera fièrent; in Bugniaco quoq. pratum de Rupe quod Framberlus tenebat, et pratum quod vulgô Erpatit dicitur,

ct(|iiidqiiid tcnorissui et posscssionis et consuetudinis apad Hugniacum inerat, et qiiidquid ab eo inibi per feodum ali'qiiid obtinentes tribuerent; insiiper etiam qiiidquid JQiis aiit calumnia^ m Ilospitalt de Pùnto et possessionibus qus habebat.

Bona quoq. patris sui Hugonis, Jurensis Domim^ ]efp iisiiarias quas in hominibusilicclesia? Montisbenedicii» posse^si:» et possidendis, tàm in vadimoniis quàm in cacterisosibus . sive juslh sive injuste hal)ebat ; concessum quoq. ioterdictionis à primo puteo quod est sub molendino quod fuit Framberti, usq. ad fontem qui dicitur Gesumbrenna^nesAh quis auferat aquam fodicndo puteos, et ne aliquis veniat piscari infrà prœfdictum lerminum, nisi de licentiaeorumMontisbcnedicti ; quinetiam libertatem nemoris qude appendet furno eorumptceo, ne aliquis audeat facere furtum m arboribus, piceis, picem subripiendo.

Istemet etiam praed. Emmadricus^ in praesentia noslra in perpelnumEccIcsiiieMontisbenedicticoncessit, quidqiiid Jjamberto et filiis et filiabus, tam suis quàm fratris sui Êmmadrici, et filiabus Bernardi de Donomartino^ si?e juste sive injuste calumniari poterat.

l'estes : Stephanus, Decanus sancti Joannis Evangelistœ Guido de sancto Qiiintino ^ Archidiaconus ; Fredericus, Miles de Pùnto ; Guido y Miles de lista.

Si quavis personade pertitulatis donis, praefatae Ecclesiae aliquid subtrahere minuere tentaverit, ne vel pûm6 , se* cund6 , tertiôve commonita satisfecerit, donec resipiscat , excommunicationi subjaceat.

Acta ab IncarnationeDomini anno MCLXVIIII, Epacta XX concurrente II.

. Donation du Ban^in de Pontarlier par Amaury de Joux III en 1 1 70, tirée des archives de Monibenoit.

In nomine SanctîP et individuae Trinitatis , Patris, Filii et Spiritus Sancti. Amen.

Noticiae tradimus omnium tàm praesentium quàm futuroruni, quoil Bernadus, Sarerdos, decimam quam habeat apud Chaffayx et terram cultam quàm incultam in agris, pratis, pro redomptione aniina^ sua?, convsensu filiorum et

fiiiarum suarum, tradidit Ërclesiae Sanctap Mariae Monlisbenedicti, omnibus quse ibidem Dco servientibus, jure pcrpetuo, andiente et concédante Amaldrico Domino de Jvre^ matre ejuset uxore.

Idem etiam Amaidricus dédit supradictae Ëcclesioe Justitiasquas in Syraudo habebat, et quidquid juste aut injiislè in Roberto Balernae et filiis ejus calumniabat; dédit etiam quidquid poterat dare; et quod sibi jure patrimonii contîngd>at in J¥anno vint Pontharliœ , Canonicis praedictae Ecclesiae servientibus , Frederico et Iholomeo Militibus laudantibus.

Concessit etiam quam habebat medietatem decimae in adventiciis qui habitant et habitabunt in Valle de Usies fru« menti, advenae, ordei, omniumque l^^uminuoi, post excessum suum de hac vita sua supradictae Ëcclesiae in pace possidendam.

Haec omnia acta sunt ùer Hierosolimitanum supradicto Amaldrico agrediente^ audiente et consentiente matre et uxore.

Hujus rei testes sunt: Humberîus de Cis, miles ^ et maritus sororis ejus. Richardus avenculus ejus de Chawes; Humber tus, Mlles de Miges: Cono, Dominus de Mans ; Henricus et Hugo , fratres et Milites ; JSarduinus^ Miles ; sanctœ Mariœ Petrus prœpositus.

Acta est haec chartula anno Incarnationis MCLXX , indict. III, concurrente m epacta, ciclo lunari^XII, imperante Imperatore Frederico.

Partage des serfs^ tiré de V Abbaye de Montbenoit 1 178,

E divina miseratione Bisurïtinae Sedis Minister humilis, praîsentibus et futuris rei gestae notitiam : omnibus quod scire oportuerit ad memoriam reducendum praesente pagina dignum duximus tradendum quod Emmendricus filius PVaïcherii et Fredericus, Milites de Pont, Bicuntiunr venientes, conscriptos quasdam compositiones inter ipsos et Canonicos Montisbenedicti factas in manu nostra ppsuerunt, et pro suarum et praedecessorum animarum remedio eisdem Canonicis îmmutabilitertenendas concesseruilt ; nos

3ld HISTOIRE DE PONTA1UJËA «

aiilcni earum composition uni chartulas recipientes sccnd* dùm iila<i; nostrae attesialionis , chartam quae est inprs-* sentiarum fieri praecepimus, ut in hac utiq. comprchende* retur.

Hoc ergo chartula Emmaldrici continebat, qaod super quibusdam hominibus de Arzuuns inter ipsum etCanonicos Montisbenedicti s<epè ^entilata fuit controversia « quae tandem utriusque assensu transactione interpositâ fioe .subscripto terminata ; divisisenim

iisdem iiominibus, Ecclesia Montisbenedicti Petrom, Ro« bertum, Martinum, G)nsfanlium, uxorem G)nstantini cum suis haeredibus, matrem ipsius Martini sibi retinuit; Hum^ bertiis verà, Vamerius Lyebold, Lambertusfilius Humbati et duae filiae ejus, Varnerius et uxor ejus, praedictoËmmal* drico cesserunt , eâ videlicet conditione , quèd si jam dictu» Emmaldricus suam partem illorum hominum vendere tel invadiareToluerit praefatam Ecclesiam ut eos retineat pnemonebit, quod si Ecclesia noluerit, si cui ipse eos obligt' vent , eidem Ecclesiae eos redimere licebit.

Haec autem compositio facta est per manum L. Domini de Ceis, in domo Walandi de Pontarlia laudantibus uxore ipsius Emmaldrici et filiis ejus, sopilâ omni haeredom r^ clamatione et calumniis quibus ssepè fatus Emmaldiicos tu ne temporis illam Ecclesiam inquietabat.

Testes nujuscompositionis, Guidode Fiagej, Nardoiou» de Pont, Simon, Fredericus, Stephanus, Fustimus, Wo" landus: haec in chartula Emmandrici continebuntur.

Ex libello autem Frederici supradicti habuimus quod idem Fredericus laudaverat et perpetuo in pace tenenduia concesserat Ecclesiae Montisbenedicti , ilhid Beneficium et eleemosinam quamejus pncdecessores pro remédie anima^ rumsuarum eidem Ecclesiae contulerunt, videlicel /iralim^ de Loya de Morato et quidquid habuemnt in decimis i^ Dubio^ de Arzuns^ de Oens^ et Ancelmum , et Robertam ^ Aymonem Gremor et haeredes cum tenementis eorum .^ EufHdum cum suppelleetili ejus^ Amfttf m de JR^nle eipeeu-^ nia ejus, apud Bisuncium quemdam fnmam, et duas vi-*^ neas, et quatuor solidos censuales infrà terminos Pùnt ^

()àâtuôr jugera lerrae , et pratum de ta Chai in terrîtorio deArzuuns.

Testes Guillermuè s^ncii Joannîs Canonîcus, et Decanus de fVarex, Petrus Clericils de Chaffay , Reinaldus , Miles eiiisdem Villae ; Pelru$ Capellanus de Bannans i Simon ^ Miles^ et Rodolphus de Pont.

G>ntinebatur m eadem chartula quod mater ipsius Fre^ derici et uxor, et Petrus filins ejus hoc laudaverant , praesentibus 6rtit7/^/mo, Procura tore Mon tisbenedicti, Roberto et Ga/on^ ejusdi Ecclesîae Canonicis, Aymone . Milite ^ ManardosClerico\ Slephano Coquelinde Chaffiit/é

Haec autem sicut supra lèctumest saepè dicti Milites Emtnaldrîcus etFredericus per manum nostram Deo et Ecole- Biae Montisbenedicti in pace perpetuo tenendam conccsfierunt ; praesentibus Bernardo Belleçallensi , et Theobaldo Caritatis Abbatibus; Guillelmo^ Canonico sancti Joannis, et Decano de FP^aresc ; Guidone, Decano de Marvelisia; Humberto, Can. Col. Monasterii, et multis aliis.

Nos îgitur, bas donationesnostrisîgilli muniinine, nostrî annuli impressione apponentes, Ecclesiae Montisbenedicti confirmantes, Diocesanâ nostrâ autoritate praecipientes, ut si quis eorum infringere praesumpserît, nisi semel, secundo, tertiôve commonitus resipiscerit, anathemati subjaceat , donec dignam exhibuerît satisfactionem.

Facta sunt baec Bîsuncii in Caméra nostra anno , ab Incarnatione Domini MCLXXVIII , indictione X. Datum per manum Humberti*

nn<

Donation du Prieuré de Laval , par VAbbé d'Agaune à celui de Montbenoit en 1184, extraite des archives de Montbenoit.

Rogerius D, g. Lausanensis Episcopus, praesentibus et futuris rei gestae notitiam : sciant quos scire opportuerit , quod Guillelmus Agaunensis Monasterii venerabilis Abbas ex consilio et assensu sui Capituli , prœlationem quam habebat V^allis quidquid praetereà juris in ea domo habcret, Petro , Montisbenedicti Abbati , ejiisque successoribus , concessit habendam; etquoniam praed. Abbas Montisbe|-

220 HISTOIBE DE PONTAUUËft,

nedicli, tùm ex locorum vicinitate, tùm ex multis aliîs eausis, dornum Kallis diligentiorem poterat exibere providentiam, universa quae iis eademdomo, tam ipse Petrus memoratus Abbas quam ejus succassores , ad honorem Dei et iitilitatem Ëcclesiae disposuerunt, ibidem proficiat in augmentum.

Ut autem hoc ratum habeaturetinviolabiliter observetur, \eritati testimonium perhibentes, sigilli nostri munimen prœsenti paginae fecimus apponi; ne quis autem donum Montîsbenedicti de caetero super hoc inquietare praesumat, omnibus prohibemus.

Testes sunt: Guillelmus Agaunensis Abbas; Petrus Montisbenedicti /466as; Guillelmus àeBlonay, Lausanensts Decanus ; Oudinus , Petrus , Maximimus , Agaunenses Monachi; Petrus^ Canonicus Montîsbenedicti,

Hoc autem est Lausanae in Capella Domini Episcopi , anno ab Incarnat, mill. cent, octuag. quarto, per manum Ovicelli Cancellarii.

Accord de Hugues de St. Quentin avec V abbaye de Montbenoit^ extrait des archives de ce lieu. 1 188.

Theodoricus , divinâ miseratione Sedis Bisunt. humilis Minisler, prœsentibus et futuris rei ge&tœ memoriam.

Sciant quos scire opportuerit, quod Hugo^ Miles de sancto Quintino, laudantibus uxore sua Janneta et filio ejus Ebrardo , remisit Domui Montisbenedicti et Canonicis calumniam quam ergà ipsos habebat de quadam domo cum JManso, quae est Bisuntii sitajuxtà forum , quam domum ille et fratres ejus sub censu quatuor solidorum ab ipsis Canonicis tenent.

Testes hujus rei sunt : Pflchardus , sancti Vincentii Abbas ; Ff^illelmus , Decanus de f^aresco ; Fredericus , {Jantor et Camerarius ; Stephanus, Killicus Bisuntinus; Fredericus Hugo et Lambertus de Pont. Milites. Qu6d ne in futurum à memoria possît excidere, sigilli nostri impressione facimus corroborari.

Actum anno Dominicae Incarnat. M. C. octuagesimo octavo: V^v Amcdeum^ Cancellarium nosivuïn.

Confirmation des donations faites à V abbaye de Mont^ benoît avant tan 1189, extraite des archives de cette abbaye.

Theodericus , Dei miseratione Bisuntinae Sedis humilis Minîster, praesentibus et futuris reî gestae notitiam.

Sciant quosscireopportuerit, quôd Bichardus Abbas de Montebenedicto , cum quidbusd. de Ganonicis suis ad praesentiam nostram accedentes, scripta quaedam obtulerunt, in quibus donationeseteleemosinarumquaed. nummuscula quae praedictae Ecclesiae collata fuerant, con tinebantur ; quarum omnes donationum et laudationum testes inspeximus, persingulasubscriptos. Cùm igiturhaec omnia praed. Abbas cum Ganonicis suis sibi et Ecclesiae suae à Nobîs confirmari postularent, diligenti nobiscum deliberatione habita, veritati potiùs quàm litterae volumus testimonium adhibere , possessiones donationum, sive per eleemosinam collatarum, eidem Ecclesiae rationabiliter conservare volentes:

Hae autem donationes sunt :

Amaudricus , Dominusrf^ Jura^ dédit Fratribus Mbntisbénédictin liberûm tranvsilum cum suis hominibus per Clusiam , et quidquid habebat à molendino Framberti usquè ad Gesembrenna, et libertatem nemorum suorum et agrorum in omnibus usibus, et medietatem decimarum de Useus, de adventiliis , et corvatam suam de Gens , et ibid. viginti jugera terrae, et pratum de Rupe, et pratum Erpant, et consuctudines in Bugniaco, et qnîdquid de feodis inibi possent acquirere, et quidquid habebat dominii in Hospitah de Pont, et dona patris sui; leges seu usuarias quas in hominibus Monf. bened. habebat ; et Lambertum de Donomartino cum liberis suis et fratris sui , et tertiam partem decimar. de Chaffay,

Bernardus Canonicus, dédit Ecclesiae Montisbened. quidquid omninô habebat apud Chaffay,

Guihertus Sacerdos, quidquid habebat in confinio de Germaney.

Guillelmus^ Cornes Burgund. Robertum de Gosier de Monteniaco cumtenemento suo.

222 HISTOIRE ÛE PONTARLHrR,

fValeherus de Pont, furnum de Los.

Falcb de Puni, et fratres sui , homines suos de Arçons et de Fttlesant , eu m tenementis suis,

Grodo , calumniam prati dicti de Dubià , juxtà Montem Tuborum.

Guillelmus de Monte Falconis^ et Rayn de Mbnmorat^ et Guido f rater ejus ; Rufinus et Guillelmus fratres de Ar-^ guel\ Otonnellus et Narduinus^ et Ponttus filîus ejus de Sona\ Petrus de Bout, et Guillelmus de Pont, Guido de Flagey; Libardus de Chalesia , dederunt cum Domino Petro de Esclans quidquid omnino kabebant vel reclamabant apud Legium,

Petrus Botaille, Canonicus sancti Joannîs Bisuntîn. maa-* sum unum apud Majora.

Lambertus , Miles de Vilafans , mansum unum apod Guenet, cum hominibus et tenementis, et mansum unum apud Longam Villam.

Lambertus de Orba , remîsit et dédit exactîonem Roagii Ecclesiae Montisbenedicti apud Pontem de Orba.

Onfuaaldus de Cey quidquid habebant à finibns de Ar-^ çons usq. ad Ranconariam.

Lambertus, Clericus de Tornans; Henricus, Miles de Pont, pratum unum m calle de Arçons^ et campum unîus jugeri et dimidii in confinio de Dubio,

Cono , Miles de Cicons , Arembor et Libor sorores de p^illesant.

FF^aleherus, Dominus Salinensis, duos bichetos salis apud Salinassingulis septimanis de manso sito juxtà pontem.

Abriceis de useys, lerram in Bugney inler fagos.

Vetrus et Stephanus fratres , pratum quoddam situm in finibus Bugniaci,

Kaltilia , medietatem cujusdem molendini apud Joni* am,

Humbertus de Majora, Canonîc. sancti S tephani, quand« terram apudMajoram, contiguam vineae Fratrum Montisbenedicti.

Petrus Faberde Montenîaco, vineam deGenumins.

jBovo Sacerdos, terliam partem vine^ in terri torio Gesloardi.

Humbertus de Monteniaco, \ineam Gravaldîs.

Raymondus, in vinea longicampi duos movios vini.

Robertus de Longosaltu, quartam partem modii in çam^ po Mauriin.

Robertus, vineam sitam in eod. Mauritio«

Arduzeus, modium vini in vinea sita antè Ecclesiam.

Petrus puer, modium vini in vinea Gesloardi.

Osanna, vineam super fontem Joannis.

Flandina , soror ejus , modium vini in vinea sita antè domum sororîs suae.

Maria, uxor Alberli, vineam de allodio Geroldi,

Boso, filius Benedtcti, dimidiam vineam,

Ermg ardus, vineam unam.

Odo, casale suum cum vinea.

Alardus, duos scctarios; Aymo, dnos ; Belizardis, duos; Petrus Upoldi, duos; Bichildis et Bernardus gêner ejus, quatuor sextarios; Flandina, très sextarios.

Petrus Aymo et Constantinus filii Mariœ, vineam sitam in Cocar,

Bernardus Faber, in vinea de Costa modium vini.

Petrus filtiis Plncenttt, vineam de Nassaz.

P^incentîus, quatuor sectarios vini.

Robertus de Moncul, mansum unum.

Idem Robertus, pratum suum juxtà fontem Rotund.

Ponlia et Richeldis fdia Boifonis, et Bernardus martius Pontiœ, vineam in terra praedicti Bovonis.

Arduzeus filius Gisberti , vineam duorum modiorum in Castello Grimont,

Robertus Clericus, desertumad Paludem.

Stephanus Conversus, partem vineae in campoMauritii ; idem Stephanus, partem suam in vinea de Pernant, casale Roberti de Menil , quindecim denarios in festo sancti Mi^ "haëlis de Castello ; în Nativitate Domini octo denarios et duos sextarios vini, et très partes.

Bovo filius Benedicti, campum de Vasata.

Humbertus Bisunt. Episc, medietatem Ëcclesiae deMoneniaco, retento jure episcopali,

Frédéric us et mater ejus de Chaffay , Aymonîa Grinolh,

224 HISTOIRE DE POÎîTAr.LÎER ,

Bernardus Salinensis , vîneam de Serdli.

Osanna de Lachier, vineam de Salicibus cumSalicibus»

Gaymardus, fVallherius et Fredericus de Pont. Robertum de Arçons^ cum lenemento suo.

Mazuerius de Vont, medietatem prati de Chai, in finibus de Arçons.

Falco et Richardus Fratres de Ponf , medietatem terrae qnam habebant apud Arçons.

Bobertus de Scey , terram Parîsîi apud Bugniacum , et quidquid habebat apud Montem Benedicti et apud Glimudens.

Falco filius PJ^alcherii, Eufemiam uxorem Aymonîs.

Landricus et Odilo de Useus^ duas carretas fœni in Curenna.

Heluix , terram suam apud Arçons.

Gaymardusde Cicon, sedem molendini apud Arçons.

Heluide Powf, mausum unum apud Arçons.

Lambertusde Tislranc, quidquid habebat apud Legium.

Vaganus filins Martini, pratum inter fagos de Bugney.

Ermgardis filia Libodiet Helduinus ejus filius, quidquid habebant apud Arçons.

Othode Durnac, censum Tiandrici Bacchart, et de terra de Bugney quidquid acquirerent.

Adricus verô quinque solidos censuales in Ecclesia d'Arc, et très carratas fœni et unum casale apud Ponf, et Lambertum cum tenemento suo.

Bobertus de sancto Gorgonio^ quidquid habebat apud Dubium,

Lambertus, unum mansum apud Vernerfontanam , et apud Avoudrey mansum cum tenemento.

Henricus d' Arçons , quidquid habebat allodii apud Dubium.

Narduinus Miles de Pont, medietatem molendini de Dubio.

Lambertus etHugofr^Xres, quidquid habebant in Ecclesia sanctt Benigni de Pont, et duos casales, et duo jugera apud Osfas,etduodecimamgerbam decitnaLVum de Chaffar.

Vetrus et Stephanus P^i^et, fratres^ de Vont, duos casalet et duo jtîgera apud Ostas.

PREUVES» l'iS

Humbertus Archiepiscop. Ecclesiam sancli Gorgonii, cuni Capellis et tenementis suis, salvo jure episcopali.

Anserius Archiep. Ecclesiam de Nos cum Capella sua.

Gutllelmus Rufus de Cicon, Miles, medietatem d'Ëschas apud Gislet.

Peirus et Vtrandus de Dubto, quidquid habebant apud Arcon.

Fredericus Miles, partem suam decimarum de Dubio.

Petrusde Dubto, filius Stephani, pratum in Sapay et duo jugera»

Cùm igitur, prediclam Ecclesiam Montebenedicti, factas donationnes de testimonio scriptorum qu2e Nobis obtulerunt, cognovimus possidere, possessionem earum autoritate quâ possumus et deberemus eas eis confirmamus. Per sententiam anathematis, districtiùs inhibentes, ne quishujus nostrae confirmationis paginam ausu temerario infringere présumât, quandiù Abbas et Conventus per Nos \el per successores nostros Justitiœ plenitudinem parati fuerint exhibere.

Actumanno Domînicae Incarnationis millesimo centesimo octuagesimonono, datum per AmedeumCancellarium nostrum.

Donation de Henri de Joux à V abbaye de Monibenoit , 1 199, extraite des archives de cette abbaye.

Henricus de Jura et de Oceiaco , prœsentîbus et futnrîs rei gestae nolitiam in posterùmDeum universitatis Judicem securus expectabit, quisquis conscientiae suae reatum bonis bperibus et eleemosinis in praesenti saeculo purgabit ; qnapropterego Henricus, Canonicis Ecclesiœ Montisbenedicti, eorumq. successorib. ibidem sub Régula B. Augustini Domino faraulantib. de bonis meis aliquid disposni impertiri. Concessi igitur ac dedîpraefatisCanonîcis medietatem decimarum omnium mearum segetum ibicumq. terrarum excohiero,videlicètàClusa usa. admontem quivulgariter dicltur Chimont ; dedi itaq. eisd. Canonicis Monlisbenedicti praedictas décimas sicut dictum est, habendas, tenendas , possidendas perpétua pace, tàm pro animse meae quam pro an-

226 lIlSTOItlÈ DÉ POÎltARLIÈft^

tocessornmmeoTMimreme(]io,itaut ipsi peragroscolligant; lauflavi insuper et concessi praed* Fratribus, eleemosinam patrîs mei Amaidrîci, scilicèt, medîetatem decimarum ad^ ventltiorum in ierritorio Occeiacensi, tam futurorum quàm praesentium Clericorum, Laïcorum, Nobilium et Innobilin m quicumq. in pràed. territorio terras excolere volue-» rint.

Hujus reî testes snnt : Vetrus, Vreshytet êarictt P^alerti f Vetrus, Capeltanus sancti Gnalii; Guillelmus ^ SacerdoÉ de Donnomartino ; Guillelnus, Miles de Oceiaco; Frederiens ^ Miles de Chaffoy, Galchêrus , Miles de Satali; Gai* marus, filius GuillelmtMilitis ; FP^alo Domicellus , fratet Galeherii; Aimo et Galcheherius de Sumbacor, clientes.

Actum est hocidibns junii apud Castrum Oeciaci ^ laodante Clemenliâ uxore meâ^ anno ab Incarnat. MCXC VIIII* epacta XXII.

Bulle de protection du pape Innocent HT pour r abbaye de Montbenoit, extraite des archives de ce lieu, i igg.

Innocentius Episcopus, servus servorum Dei» dilectisf filiis, Abbati et Conventui Montisbenedicti , salutem et Apostolicam benedictionem-

Sacrosancta Romana Ecclesîa devotos et huniîles filîos assuetae pietatis officio propensiva diligere consuevit, et ne pravorum horainum malitiâ agitentur , tanquàm pia mater sua protectionis munimine confovere; ea propter dilecti in Domino filii, vestris postulationibns grato concurrente» assensu , personas vestras cum omnibus bonis quae în praesentiarum rationabiliter possidelîs, aut in futurum justis modis Deo propitio poteritis adipisci , sub B. Pétri protectione et nostrâ suscipimus, specialitcr décimas du Saugey et de Lievremont t ciim pleno jure Parochiatus earumd. y \\\àr um, decimam dUsie de adventitiis ^ ecclesias sancti Benigni et rancti Vetri de de Vonte^ Capellam de Pofyt Cellam de V^alle infrà P^inac cum grangiis et decimis earumd. grangiarum et omnib. perlinentiis, vineam de Magurre ad eamd. Cellam pertinentem, eleemosinam salis quam lecit vobis Marthina apud Salinas, sicut omnia juste et pacificè possidctis, vobis et per vos Ecclesi»Te vcstrae^

iiitoritate apostolicâ confirma vimus et praesentis scripti [Mitrociaio communimus.

. Nulli erg6 omnino hominum liceat , hanc paginam nosarae concessionis , protectionis et confirmationis infrin- |ere, Tel ei ausu temerario contraire : Si quis autem hoc àttentare praesumpserit indignationem omnipotentis Dei , B. Pétri et Pauli Apost. ejus se noverit incursurum.

Datum apud sanctum Petrum lY idus julii , Pontificatûs Bostri anno jNrimo.

Confirmation de Gaucher de Salins IV pour ce que son ayeul açoit donné sur F église de Nod à V Abbaye de Montbenoiiy extraite des archiçes de ce lieu 1200.

Cum labente labuntur tempore quœ geruntur in tempore» nisi fundamenti roburimmobilissorciantur ; ideo tàm prae« sentiumquam posterorumnoticîae traderecuravimus, quôd cumGalcheruSfDominus de iSa/mts, juxtàbonorum virorum testimonium quidquid juris in Ëcclesia de Noz habita pro sainte animae suae et antecessorum suonim Ecclesiae Montisbcnedicti concesserit : Ego Galcherus postmodùm Salinensis Dominus, concessionem ab avo meo factam cornprobaNÎ; ut yera et firma habeatur talis concessio , pra^sentem chartulam sigilli mei patrocinio communivi.

Super hoc testes : Petrus, de Molliprato ; Mugo Capita-neus Domini Salincnsis; de Balmis, JSarduiuus, Miles de Migris; llenricus, Ahbas de Monf« Sanciœ Mariœ.

Àct. anno Incarnat. Domin. millesimoducentesimo.

Confirmation des premières acquisitions de V Abbaye de Ste. Marie, extraite de ses archives. 1200.

Amcdeus , Dei gratiâ Archiep. Bisunt. Henrico dilecto suo Abbati de Monte sanctœ Mariœ ejusq. successoribus in perpetuuni. Quotiens à viris religiosis dictante rationis perpendiculo contigit aliqila postulare, quae petcntur aure benevolâ amplexan debemus , cùm ex hoc apud Dominum ethomines miro commendabiles judicemur, dùm honesta petentibus assensum nostrum efficaciter impertimur; prop-

228 HISTOIRE DE PONTAIILIER ,

tereà locum ipsum Abbatiœ , Montem videlicèt sanctce Mariœ y cum omnibus appendiliis suis, scilicet Sacahis, Gran- {jiam de UsiCy très buUiones salis in ferro et muriâ apud Salinas , quos Fundator locijam dicti Galcherus Dominus Saltnensis , concessit perpetuô possidendos , praesenti pagina confirmamus et Bullionem cum suis pertinentiis, grangiis, vineis , muriis quae sunt apud Saltnas et montalam de Ledonc: Testes sunt: G. Abbas de Cornol, A. Prior sanch Paidif //. Cantor sanctiJoannts, T. Camerarius ^ O. Archidiaconus Fa^ernensis , H, Archidiaconus Balmensis.

Actum anno Domini millésime ducentesimo ; datum per manum Girardi Cancellarii nostri.

Donation de V église de Doubs faite à V abbaye de Mont-benoit par Renaud de Durne en 1208, extraite des archives de cette abbaye.

Amedeus, Dei gratiâ Bisuntinensis Archiepiscopus , prœsentibus et futuris rei gestae notitîam in perpetuum. Ex paginée praesentis officio tàm praesentium quàm futurorum scire relinquimus, quôd cùm Regnaldus de Durnac^ nepos noster y in extremis laborerît, pro remedio animae suae, dedit per eleemosinam Ecclesiœ Montisbenedicti quidquid possidebat in Ecclesia de Doubs^ cum suis pertinentiis, perpétué habendum et possidendum, illud etiam attendons quod cum damna et gravamina multa supradictae Ecclesiae Montisbenedicti saepiùs intulisset , non plenam exhibuerat eis emendationem.

Hanc ergô donationem ratametîmmutabilem permanere volentes eid. Montisbenedicti Ecclesiae Pontificali autoritate contulimus et confirmavimus per sententiam excommunicationis interdicente , ne quis hanc nostrae confirmatîonis paginam ausu temerarioinfringere praesumat; volentes autem

{iraesentem nostrae donationis paginam ratam et immutabiem permanere, sigilli nostri testimonio fecimus corroborari.

Act. anno mill. ducent. oct. Datum per manusZ/oc/oWci Cancellarii nostri.

Acensemeni de la moitié de V église de St. Bénigne , faite à V abbaye de Montbenoit par le chapitre de Besançon en 1219.

Humbertus , dictas abbas de Goile ; Albertus , Prier sancli Pauli Bisuntinensis , universis fidelibus praesentem pâgpnam inspecturis, salutem in autore salutis.

Charitali vestr.Te notum facimus qu6d totum Capitulum Bisunt. matricîs Ecclesiae sancti Joannis Evangelistae concessit medietatem Ecclesiœ sancti Benigni de Pontarlia sanctœ Mariœ Montisbenedicti ^ eo modo quo antè tenuerat Ecclesia Montis benedicti, sub annuo censu decem solidorum persolvendorum apud Bisuntium, Capitulo sancti Joannis inSynodoautumnali : composiUone amicabili factâ eu m Abbate et cum Ganonicis Montisbenedicti ; et quia nos requisiti interfuimus , audi vîmus et vidimus compositioneni factam inter ipsos sigillis nostris praesentem paginam fecîmus roborarî.

Actum anno gratiae mill. CC decimo nono.

Acte concernant V église de iVbjr, le Fief d'Athose, etc. extrait des archives de Montbenoit. 1220.

Petrus , abbas de Insula , Borcardus Prœpositus sancti Himerii et Magister FF^illelmus de Novocastro, omnibus ad quospraesens scriptum pervenerit, salutem in Domino, cum rei gestae notitia.

Sciant quos scire opportuerit quod cùm nos Judices essemus in causa quae vertebatur inter Abbatem Stephanum Ecclesiœ Montisbenedicti et Stephanum de Aons , scilicèt super Ecclesiam de NoZy in hune modum facta est pax et concordia inter ipsos in praesentia nostra.

Praefatus Stephanus in manibus nostris Ecclesiam de Noz cum appenditiis suis resignavit; dictus vero abbas, ad instantiam precum nostrarum et aliorum pro bono pacis et concordiae, laborem et gravamen domûs suae rcdimendo, bonâfidein manibus nostris granta vit quod omnium pro- YQntuum (juos Praefatus Stephanus recipere consueverat , hoc modo per triennium fiet aestimatio per Capellanum de

230 HISTOIRE DE PORTARLIER,

Loz, praestito juramento aestimationem fructuum faciel, cum duobus sibi adjunctis similiter juratis, altero apposito per Abbatem altero vero per Stephanum Sacerdotem.

Ab hac aestimationc excipîuntur quaed. quae Praefatus Stephanus retinuit ad opus nepotum suoriim seu filiorum fratri& sut, Jacobi et Pétri ^ assensu Abbatis, cui homa^ gium fiet ab altero ipsorum ; sunt autem haec quae excepta sunt, scilîcèt terrae et prata et casalia, et majores decimae quae spectant ad Ecclesiam; in cimeterio (vel territorio) vero (TAtosa medietascasalium est Abbatis.

Triennio vero transacto , praedictus Abbas ad condictum duorum amicorum utrîusque ad valentium praedictae aeslimationis Praefato Stephano reditus assignabit.

A tempore vero hujus compositionis quaecunq. dabuntur Ecclesiae erunt Abbatis.

Nepotes Praefati Stephani hoc laudaverunt,

Nos vero autoritate nobis commissâ Praefatum Abbatem factâ resignatione in Ecclesia de Noz cum appenditiis suis investivimus, etc.

Actum est hoc apud novum Castrum . anno MGC vicesimo XVI calendas novembris.

Vente des moulins de Bucliembroch , extraite des archives de Montbenoit; à-peu-près de même date que la charte qui suivra.

Notum sît omnibus quôd Guido, Miles de Verecaul émit à Domino Hugone Muene , Milite de Ponte Arliœ , dimidium molendini et sextam partem molendini in molendinis de Buchembrock , et terliam partem de uno bateor pit) quinquaginta libris.

Hoclaudavit Domina Auda, uxor praefati Hugonis^ et duae filiae ejus, Clemeniia et Audeta, et gêner ejus Dominus Petrus de Amay Dominus autem Hugo dédit fidem in manu Domîni Guidonis, quôd contra omnes homines praefatam emptionem garentirel. Hoc idem Dominus Petrus de Arnay gêner ejus aliavit, et etiam fidejussor est; et hoc tali pacto tactum est, quod si saepè dictus Hugo, vel alîquis ad quem haereditas ejus de jure spcctaret, velient reemere

supradicta, Dominas Guido vel ejas haercdes darent eî pro quii\quaginta librîs et quinq.solidîs ; et hoc firmiùs teneatur de consensu utrîusque partis sigillis dictt Abbalis Montisbenedicti^ et H. Dominide Jura praesentibus charta roboratiir. Hujus rei testes sunt: Petrus Goar , Margo , Hugo Tholomei ^ Hugo Sapuis; Stephanus Sapuis KuillelmuSy f^entervil de P^erceal, Champneis Prœpositus Dominus WtUelmus de Doubs^ Amaudricus de CiconSy FVido Goar.

Accord de 1226 entre V abbaye du lac de Joux, Gamier^ Frédéric et Hugues de Chaffois , tiré de la chambre des comptes de Dole , communiqué par M. Chevalier. ï!igo Henricus Dominus de Castro Juris, omnibus praesentem chartam inspecturis.

Noscant universi quod Galnerus filius Domînî Frederici de Chaffay , et filii fratris sui , Fredericus scîlicèt et Hugo moverunt calumniam adversùs Abbatem et Fratres de Laài, pro quadam terra quam iidem Fratres de Lacu à memorato Frederico sibi fuisse datam in heelemosinam apud Chavornai 2LSsereh'dnt; praed. verô Galnerus et ejus nepotes hoc lotum factum fuisse denegabant; quae controversia me prœsente et aliîs Jurisprudentibus quamplurimis, taliter fuit pacificata , quod jàm dicti Fratres de Lacu dederunt eis LX solidos Steph. Galnerus autem et nepotes ejus, memoratam heelemosinam Fratribus de Lacu in pace possidendamlaudantes; gerentaveruntetguerentes se legitimos contra omnes promiser un t; et tu hoc ratum permaneat et incon- >'ulsum, ad preces utrîusq. partis, pvaesens scrîptum sigillî mei impressîone percepî roborari.

Actum est hoc apud Pontarli in manu Girardi tune Prions de Lacu , anno gratiœ MCCXXKL

Testes qui interfuerunt hi sunt: ^a/co , Canonîcus de Lacu ; Dominus Margo, Petrus Goar^ Petrus de Arcuuns^ Galcherus de Sataliy Hugo Tholomex, Milites; Champaneis Prœpositus , Stephanus , Durandus et alii.

232 HISTOIRE DE PONTAKLIEB,

Confirmation des dons faits à F abbaye de Montbenoit par Henri de Joux et ses prédécesseurs^ 1228, extraite des archives de cette abbaye.

Cunctos fidèles decet, et hoc proprium debent habere studium, ut beneficiis pro remedîo animarum Ecclesid& sanctae coUata, scriptis et testibus posterîs notificent, ne nimià temporis antiquitate oblivioni Iradita ab aliquibus dcnegentur facta.

Nos ergo Patriim tradîtiones incitatif notîficamus pariter pnesentiBusetfuturisomnibusquodego^enricu&rfet/aMxer d' Usie, donationes et eleemosinas praedecessorum meorum, Domini JLandrici vîdelicèt»raavi mei , et Amaudrici Atavi^ et Hugonis avi mei, et Amaudrici patris mei, qiias pro salute animarum suariin et antecessorum suorum Ecclesîa& Sanctae Mariae Montisbenedicti et Ganonîcis ibid. Desser- \ientibus dederunt , benè comprobavi.

Primitùs, donationes Landrici , quidquid jurîs et domînii et consiietudinis habebat a Cumba prima Oiœ usque ad fonlem de la Chadgeflir, et ex altéra parte fluminis Duvii à prœdicto termîno usque ad Fontem rotundum^ et à cacuniine Montis de Ars usque ad cacumen Montis du Satf^ in sylvis, pascuis et pralis et caeteris quœ ad usum servorum Dei commorantium inibi necessaria fore possunt. Dédit praîdictîs Canonicis aquam Duvtt libéré , à loco qui dicitur Bethlens, qui situs est in fine finium Arconis^ usque ad Fontem, qui dicitur Gesembrenna ^ ne aliquis intrà ho& terminos construat molendinum, nisi praecepto Canonico^ runi Montisbenedisti.

Donationes Domini Amaudrici, Romanum scîlicèt de Archuns , et Girodum Piscatorem de Dubio cum filiis et filiabus suis cum omni tenemento suo; dédit etiam corva* tam suam de Oens, habenlem septem magna jugera terrée per viam euntibus ad Husiel, et insimul de alia terra usque ad viginti jugera . in Bugniaco quoq. pratum de Rupe^ et pratumde Arpans, necnon et quoddam magnum pratum quod vulgarilor Ungicallis dicitur, et quidquid tenorissui et possessionis et consuetudinis apud Bugniacum inerat.

PREUVES. 23v'i

Dédît ctiam praedîctis canonids, et eornm hominibns, ilurn et reditum per Ctusam sine pedagio omnium renim suarum. Dédit etiam quîdqxiid ad eo per feodum in omni loco tenentes praedictis Canonicis invadiarent vel donarent; insuper etiam quidquid juris et dominii et consuetudinis habebat m Hospitali de Ponte Arliœ ^ et possessionibus ejusdonavit praed. Canonicis.

Donationes quoque Domini Hugonis Jurensis , seu omnes leges, usuarias et consuetudines quasin familîâ et in hominibus Montisbenedicti, possessis et possidendis, tàm in Vadimoniis quàm in caeteris usibus , sive jnstè, sive injuste habebat, et libertalem aquae Duviih molendino Framberti usq. ad JFontem qui diciiur Gesembrenna , ne aliquis veniat pîscari infra ipsos termines , nisi de assensu Canonicorum Montisbenedicti. Concessum quoq. interdictionis dédit praed. Canonicis, ne aliquis infrà terminum praedictum auferat aquam, fodiendo puteos; quin etiam libertatem nemoris quod appendet fumo eorum piceo, ne aliquis audeatfurtum faceiein arboribuspiceîs,pîcemsubripriendo. Dédit etiam praefatis Canonicis libertatem venandi in omni saltu Jurano poteslatis suae, et quidquid juris habet in venatione, quod capitur à supradicto molendino Framberti, quod situm est m capitc P^illœ Arconis ex parte Montisbenedicti nsque ad Gesembrenna^ et a Monte d'Arc, usque ad Montèm du Say.

Donationes verô Amandrici patris mei , medietatem scilîcèt decîmarum omnium segetum in adventitiis qui habitant et habitabunt in omni terri torio de C/sie, concessit etiam Canonicis Montisbenedicti libère et absolutè et quotîescumq. contingeret vendi çinnm banni , quocumqiie vellent, ipsî \înum emerent, vendente pari ter et emente à lege aliorum penitùs aequitatis , Tholomeo, Frederico et Emmonne Militibus laudantibus, quorum vinum banni erat. Omnes enim istas cleemosinas praedictas quas ab antecessoribus meis didisci et cognovi esse factas, laudoet concedo Canonicis, et omnibus Fratribus Montisbenedicti in perpepetuum possidendas.

Ego ver6, qui nihilominùs de sainte animaemeae sollicitus esse debeo , dono etiam Ecclesi.Te Sanctae Mariae Mon-

lîsbenedicU, et Canonîcîs ibidem Deo servienlibus , pro bénéficie matris meœ Berthœ, qiiam illLs reddidi in conversam, Liebot, videlicèt, et fratres ejus, etfilîos Rodulphi filii Donni Stephani de Dubio.

Insuper pro meipso dono , medietatem decimarum omnium segetum mearum, ubicunq. terram excoluero, à Clusà Castri Jurensis usq. ad Montem quidicitur Chimont^ ita'ut per agros decimae coUigantur ; /c^mmas quoq. dominiimei, quas homines eorum in uxores duxerunt , cum haeredibus suis, dono praed. Canonicis*

Dono etiam et concedo , sicut dedi et conccssi quando perrexi'adsanctum Jacobum... \iginos solidos in Villa de Lievremont, in festivitate sancti IMichaëlis annuatim pro anima meâ persolvendis. Dono etiam , sicut dedi et concessi , pro anima Clementis uxori meœ, praed. Canonicis septem denariossingulis hehdomudis ad Clusam persolvendos.Dono etiam et concedo pro redemptione animae mefe quandam partem decimae apud Oens, qusLin Lambertus Villicus meus possidebat, hanc enim partem decimae habebam depraedîcto Lamberto in Wageriam pro uiidecim liberis, concedo eliam et dono praedict . Wageriam etdecimamin pace possidendam Praetereà laudo praed. Canonicis, et confirmo libère et absolutè, territorium du Saugey cum praesentibus et futuris habitatoribus, absq. ullâ reclamatione et ubicunq. in terra meâ , in potestate videlicèt de Joux et de Usie habent et habere potuerint adventitios homines libère et absolutè omni conditionne remotâ habeant. Si vero quod absit aliquis hominum eorum latrocinio reprehensus fuerit manifesto , et propter hoc damnatus fuerit Judicio saeculari, corpus solummodo latronis in meâ mîsericordiâerît, censusautem penitus Abbatis et Ganonicorum erit.

Et ut haec omn ia rata et inconcussa maneant, sigillo meo et sigillo filii mei Amandrici praemunivi, laudaniibus duobuspliis mets, Amandrico et Hugono.

Actum est hoc anno ab Incarna tione Domini MCC vîgesimo octavo, indict. prima, epaclâ duodecimâ, concurrente sexto.

Donation de Jean de Châlon à V abbaye de Montbenoit, tirée de ses ar chiites, 1240.

Nos Joannes, Cornes Burgundiae, Domînus Salinensis, notum facimus universis praesentes Litteras înspecturîs, quod nos dedimus, et in perpetuum concessimus Deo et Ecclesiae Beatae Mariae Montisbenedictî , et tam Abbati quàm Ganonicis regularibus ibidem Deo famulantibus, decem libras de redit u in puteo nostro Salinensi , in primo responso post mediam Quadragesimam annuatim percipiendas,et sine aliquâ perditione seu perturbatione,vel haeredum nostrorum in perpetuum et pacificè possidendas. centum

Tero soiidos pro damnis et injuriis dictœ Ecclesiœ à nobis illatis^ et centum soiidos pro animae nostrœ et antecessorum salute; dicti véro Abbas et Canonici prœfatae Ecclesiae, omnium bonorumquae fiunt et fient in Ëcclesiâ Beatae Mariae Montisbenedicti, nos fore participes promiserunt. Promiserunt siquidem nobis bonâ fide pro remedio animae nostrae et antecessorum nostrorum annuatim et in perpetuum in praedicta Ecclesia, videlicèt in crastino Nativitatis B. M, V. unum anniversarium soiemniter celebrare. Nos vero eisd. Abbati et Canonicis, promisimus bonâ fide dictum donum in perpetuum et inviolabiliter observare. In cujus rei testimonium etconfirmationem praesentes Litteras sigillo nostro fecimus corroborari. Actum anno Domini miil. ducent quadrages.

Donation faite à V Abbaye de Montbenoit par Henri de St. Gorgon de toutes ses prétentions sur les Eglises et autels de St. Gorgon, Aubonnè et Arc, 1242.

Nos Vincentius, Abbas sancti Vincentii, notum facimus, quod Henricus filius Domini Adrict de sancto Gorgonio , consensu uxoris suae , filiae Landrici de Aubogne , qui dicitur Chenie,Aeà\X quidquid habebat in Altaribus et Ecclesiis de sancto Gorgonio^ et Capellis de Aubogne et de Ars, injure Patronatûs, eleemosinis , oblationîbus, adulteriis , legibusdeinobservantiafestorum aliis emendisq. leges 90-

cant emendas, et quidquid datum fuerit in terris, pralîs, campis, casalibus quœ antè bas donaflones daia^ fucrant dictis Ecclesiis de sancto Gorgonio^ Aubogne et Ars, etc. Actum anno 1242.

Sentence rendue contre Henri de Joux en i ^43 , tirée des Archif^es de Montbenoit .

Nos Petrus^ Abbas de Monte Sanctœ Mariœ Cîslercîensis Ordînîs, Petrus^ Decanus de f^arescOy et Hugo^ Do* minus de Usie, notum facimus omnibus praesentes Litteras inspecturis , quôd Magister Petrus de Cicon recognovit in jure, coràmNobis apud sanctum Gorgonium, et dixit qu6d cumcontroversia esset et verteretur inter Abbatem et Capitulum Montisbenedicti ex unâ parte, et Henricum de Joux ex altéra, super quibusd. decimis quae datae fuerunt et dabuntur in eleemosinam Ecclesia de Ars, quas décimas dictus Miles requirebat à dictis Abbate, à Capitulo, cum média pars decîmarum omnium terrarum, ad eum pertineat jure naereditarîo, et etJam cùm de feodo teneat sicut dicebat, tandem compromiserunt in Ma^istrum Pelrum de Cicon tanquam in arbitrum de stando luri sive concordiae per îpsum fîde data, et in pœna decem librarum, pars autem quae idem arbitrium noluerit observare, alteri pari in dicta pœnâ de mandate dictî arbiîriî, ut dicebat, débet condemnari.

Quo facto, Magister pro partibus coràm se convocatis , processit in causam quantum de jure debuit, et totum causée processum in scriptis redactum, prout vidimus verbo ad verbum, videlicèt rationes et allegationes hinc et indè propositas, quasetiam attestationes, et dicta testium ex parte dictorum Abbatis et Capituli, coràm Nobis et coràm par* tibus publicavit ; praescriptione vero dictarum decinlarum ex praedictor um Abbatis et Capituli , per testes idoneos probatâ, et per triginta annos et ampliùs ab eis pacificè et quiète possessâ et subduobussigillisude dignis, quod vidimus et testamur in scriptis redactâ , cum jam dictus Miles nihil probasset contra dictum Abbatem et Capitulum, et cùm decimae sint Ecclesiao, et earum Ministrisde institutione ca-

nonicâ deputatae, prout in eorum privilegiis vidimus contineri , Magister Petrus de bonorum virorum consilio qui praesentes luerunt, et aliorum quorum consilium super praeinissis habuerat, ut dicebat, definiit coràm Nobis, et in praesentia partium ; et dixit tanquàm arbiter in jure per défini dvam sententiam :

Quod Ecclesia Montisbenedicti dictas décimas in perpetuum possidebit, et in pace.

De caetero, quantum ad dictum Militem super his decimis remanet nihil ; et quia dictus Miles nihil de intentione sua probavit, si in dictam Ecclesiam super hoc aliquid attentare voluerit in futurum, Magister Petrus in fideinterdicta et in pœnâ decem librarum, et in expensis , quas jam dicta Ecclesia légitime probabit, coràm Nobis jam dictum Militem condemnavit.

Dixit etiam Magister Petrus, coràm Nobis, tanquàm arbitris in Jure, quod si dictus Miles, quantum ad id quod jam dictae Ecclesiae adjudicatum est, voluerit attentare aliquid Dominum Henricum de Usies Militem , qui fuit plagius decem librarum in manu dicti Abbatis, super praemissis exequendis, sicut dictus Magister dicebat, memorata Ecclesia Montisbenedicti, tanquàm fidej ussorem et plagiu m suum vadiaret, et omnia praedicta recitata sunt dicto Henrico de Joux Milite praesenti et nihil contradicente, imô arguente, dictum arbitrum ad sententiam proferendam in rerum pnemissarum testimonium , ad requisitionem viri religiosi Stephani Abbatis Montisbenedicti, et etiam Magistri Petrt de Cicon, praesentes Litteras sigillorum nostrorummunimine dignas duximus roborandae. Actum incrastinum Epiphaniae Domini, anno milles, ducent. quadrag. tertio.

Charte de Hugues, fils de Jean de Châlon, en faveur $Je V abbaye de Ste, Marie ^ tirée des archives de ce heu ^

Ego Hugo , filius Joannis nobîlis viri, Comîtis BurgunditP, et Domini Salinensis^ notum facio universis praesentes

Utteras inspecturis, quod ^o, intiiitu pietatis et animarum antecessorum meorum remedio, omnes concessiones, collationes, libertates et eleemosinas quos Gualchcrus quandam DominusSalinensis, Deo et Eccleaiœ Montis SanciœMariœ et Monachis ibid. Deo servientib. Cisterciensis Ordinis, Bis. Diœces. in puram eleemosinam contulit; volo, concedo, et laudo, et in perpetuum pro me et pro successoribus meis et haeredib. confirmo, prout in Litteris Domini Gualcherii, sigillo suo sigillatis pleniùs continetur.

Praetereà concedo et laudo ejiisd. Ëcclesiae et Monachis quod possint œdificare, creare rillas infrà terminos quos modo juste possident, et in dictis Villis totaliter habeant omnes décimas et jus similiter Patronatûs in Ecdesiis^ si quas ibîd. dante Domino, fundari contingent perMonachos supradictos. De quibus nihil mihi penitùs retineo , nisi quod si inventus fuerit aliquis homicida, talem ad puniendum meœ Curiae réserve.

Omnes ver6 possessiones quas dicti Monachi in meo do* mino, juste possident, similiter laudo, et bono animo et ex certà scientiâ confirmo.

Volo etiam et praecipio, ne ego vel haeredes seu succès* sorcs mei , contra praemissas eleemosinas à Domino Gualchero factas, à me confirmatas et reuovatas, aliquâ occasione venire praesumat.

In cujus testimonium praesentib. Litt. sigillum meum apposui. Act. anno Domini M. CC. XL. tertio.

Concession faite à t abbaye de Ste. Marie des dîmes et patronages des églises et villages qui se formeroient dans sa circonférence , extraite des archives de cette abbaye ,

Alexander Decanus, totumque Capitulum Bisuntinum , unîversis praesentes Litteras inspecturis, salutem aeternam in Domino.

Universitati vestrae notum facimus, quod Nos diligenler considérantes, quod dilecti in Chrîsto viri venerabiles et Riligiosi abbas et Conçentus Montis Sanctœ Mariœ, Cister^

ciensis Ordinis, et noslr?e Diœcesîs , in loco valdè horrido ac remoto à gentibus situm, toti Monasterii sui habentes, ac in redditibus valdè tenuib. existentes, ad locum aliud ad habitandum magis idoneum, ac talis et tanti Monasterii usibus meliùs competentem, totius abbatiœ suœ habit aculum transferre çolebant , et jam pro magna parte transtulerant; attendentes etiam quod cùm remoti essent à cohabitatione gentium, multùm expediebat quod in locis vicinis et adjacentibus dicto Monasterio , V^illœ et Ecclesiœ ad ampliationem cultûs divini œdificarentur^ et nemora ad sata et alia necessaria ibidem habenda extirparentur\ eorum paupertati piocompatientesaffectu, Abbati etConventui Montis Sanctae Mariae concessîmus , et adhuc concedimus, ut in omnibus terris, Villis, possessionibus quas à quocumq. universaliter aedîficari, creari, fundari, extirpari, ac per ipsos praedictos Religiosos propriis sumptibus aut manibus, aut per dicti Abbatis et G)nventûs homines, aut etiam alios de caetero, excoli contîgerit, infra unam leucam et dimidiam, in circonferentiâ dicto Monasterio adjacente, sine impedimento ac difiicultate qualibet, totaliter omnes décimas et

I'us similiter Patronatûs, in omnibus Ecclesiis quas, dante )omino, ibidem fundari contigerit, percipiant et habeant in futurum Abbas et Conventus supradicti.

Illud sanè intelligendum est, quod venerabiles Pater et Dominus Alexander noster, diligenti tractatu et expre*îso consensu in pleno Capitulo super haec habito, antè Venerabilem Petrum Abbatem Montis Sanctœ Marùe, nomini sui Monasterii, de praedictis in quibus ipsius Abbatis et Convenlûs debent et tenentur impertiriconsilium, auxilium et favorem Nobis praesentibus impertibit; itatamen quod pro qualibet Ecclesia, quae infrà dictos terminos à quocumq. in posterùm aedificari contigerit, Presbyter qui in ea Ecclesia resîdens fuerit, nostro Capitulo, in Synodo autumnali , très libras cerae reddere tenebitur annuatim ; et Domino Archiepiscopo, et loci Archidiacono quicumq. per tempus fuerit, de jure archiepiscopali et archidiaconali in omnibus respondere, et in jure praeceptis et justitiâ obedire.

Per praedictum etiam Abbatem et Conventum, Capellanis in ipsis Ecclesiis desservaturis in posterùm de îpsis deciniis

240 HISTOIRE DE CONTARLIER,

ac deipsaruraEcclesîarum proventîbus,secundùm consuetuJinem Diœcesis Bisuntinae, Portio congrua as8Îgnetur.

Nec, per hanc nostram praesentcm concessionem , supra aliquibns decimis nunc existentibus , aut jure Patronaiûs Ëcclesiarum, si quae fortassis infrà dictes terminosexistunt, volumus aliquid in posterùm praejudicium generari. In ciijus rei testimonium ac perpetuam firmitatem, praesentes lutteras sigillo nostri Capituii roboratas, praefatis Âbbati et Conventui dignum duximus concedendas.

Actum publiée in Capitulo, anno Incarnationis Dominicae mill. ducent. quadrag. tertio, mense Novembri post festum omnium Sanctorum.

JL" archevêque Guillaume de Laiour , transféré de Châ^ Ion à Besançon, après une longue vacance de ce Siège, confirma en 1245 la concession faite à V abbaye de Ste Marie en 1243 par le chapitre Sede Vacante, et il ne fit quen copier la chai te, jusquà ces mo^$; Illud sanè; au heu de quoi on lit: Ita tamen, quod Capelianis in ipsis Ecclesiis ac de ipsarnm Ëcclesiarum proventibus, secundùm consuetu^ dinem Diœcesis Bisuntinae, portio congrua assignetur ; nec per hanc nostram praesenteraconcessionemsuprà aliquibus decimis nunc existentibus, aut jure Patronatns aliquarum Ëcclesiarum, si quae fortassis infrà dictos terminos existunt» \olumus alicui aliquod in posterùm prœjudicium generari. In cujus rei testimonium, sigillum nostrum, ut latum et iirmum permaneat, praesentibus litteris duximus apponendum.

Actum anno Domini MCC quadrag. quarto ihensefebruarii die lunae post octavam Purificalionis Beatœ Mariae Virginis.

Irattéfait Van 1246 entre Jean de Châlon, comte en Bourgogne, et Amauri, Sire deJoux, où Von voit une grande partie des droits de la commune de Pontarlier^ extrait de la chambre des Comptes.

Sachent tons cil qui verront ces présentes lettres, que lu* Johans Cuens de Èouigogne et Sire de Salins, heust plu-

sieurs querellées pour lui et pour Monsi Huaon son f lis , contre le Seigneur de Joui ditAmaris ; en la lin ils concordèrent ainsi entre lors; que se mistront sus prudhommcs que^ont nommés de ces lettres, que quanque ils enquerroient par serment li nommé Cuens le tenroit, et Amari letenroit d'autre part , des querelles le Comte et de son fils.

MessireGuy de Kerceys, Messîre Henri d Usées, Messire Guy de Bannans, Messire Etienne Sapins d'Ain, Pourrois de Bontés, Nicolas de JSas, Jean le Petit dAin, Abel G«imomailles s'enquestront pour les parties nommées, et s'anquierent à un accord et par sairement ; que lidi Amaris ha lievé les ventes à Pontaillier qui ne doivent être, et qu au Lait Damvaulchier ne doit avoir Prévôt , mes que le prévôt de Pontaillier; et lidis Amaris ne doit mener ces de Pontaillier en os ne en chevauchier, fors que a fortré, et en telle manière que puisse répartir tel jour même avec jument chacun en son hôtel ; et ditrent par accord que lidi Amaris ne doit habergier ou Barroichage de Pontaillie ; ha si non hoys les Barrois de Pontaillie; et ditrent par accort que ledis Amaris ne puet ne doit banner , ne les bois , ne les aiguës , ne que la pescherie , de la Roche jusqu'au gort à Saubart qu'il a costume de tenir en ban dez la St. Michel jusqu'à la St. Martin d'hyver ; et ditrent par accord que lidis Amaris ne puet mettre ban à Pontaillier, se n'est pas le consentement des Chevaliers et des Barons de Pontaillier.

Et pour ce que toutes les querelles le Comte pour lui et son fils ne puent être éclarcies par lesd. enquestours, au jour que fut pris à Botaille, li devandit Seignor les mistrent sur autre cnquestous, d'où rémanent qui enquissent par sairement les choses, c'est à sçavoir sus Mons de Noblans , MonsGuyonde P^erceys^ Mons Renaud Lecler, et Mons Girard d'Arbois qui dirent par accord et par serment , que li diz Amaris ne pooit ne devoit faire forteresse en Cha/npaigne, ne à J\falpas,ne hBalerive', ne que devoit a voir les nommes Damé Alix que fut fille le Duc de Meran; ne au Lait ne à la Planée ne au Noirbois corvées, ne chapuseries, ne meneries , ne gelines ; et ditrent par accord que lidi Cuens demeuroit vestu des fiez, c'est à sçavoir des Hostas^àeDam-

242 HISTOinE DE PONTAWUEB,

marh'n, de Corvieres, deBonnevans et de Bochart, tant que lidi Amaris en eut fait en Taccord do devant dit G)mte ce qui détroit, et ditrent par accord que Ste. Colombe étoit de la garde dou G)mte de Bourgogne.

En témoignage de celte chose, Nous, le Chapitre de St. Michel de Salins, et Nous Hugues, Sire de Noblans , à la requête et à la prière de noble Baron Jean Comte de Bourgogne et Seigneur de Salins , et à la prière et à la requête de Monseigneur Amaris Seigneur de Joux , avons scellé les présentes lettres de nos sceaux ; ce fut fait Tan de grâce que corroit par mil deux cent et quarante-six.

Collationnèes en i3o6 par François Coquerel, garde de la

' prévôté de Paris, en 1 3 1 4 par P. de Plaigne, et en 1 549 aux

assises de Poligny, sur la réquisition des habitans de Pon-

tarlier , par Pierre Dutartre, lieutenant général au bailliage

d'Aval.

Donation de l'église de Guyans, faite à V abbaye de Montbenoît en 1247, tirée de ses archives,

Willelmus , mîseratione divinâ , Archiep. Bisunt. universis praesentes Litteras inspecturis salutem in Domino.

Noverituniversitasvestra, quodinnostrâ praesentiâ constilutus Gerardus, Curatus de Cusâ, Canon. Columbae Mdnasterii liberaliter et spontaneâ voluntate Ecclesiœ Montis benedicti in puram et perpetuâm eleemosinam contulit quidquid habebat vel habere poterat, reclamabat et reclama re poterat, detinebat et detinere poterat, de juresivede facto, in jure Patronatûs, decimis grossis et minutis , eleemosinis, oblationibus , mortuariis, terris, feodis, proventibus et omnibus aliis pertinentiis Érclesiae de Guy ans en V^egnes; Nos dictam donationem volumus et approbamus et excertâ scientiâ dictae donationi consentimus, et autoritate diœcesanâ confirmamus. Et si quis aliquid contra attentare praesumpserit, noveritse excommunicationis sententiam autoritate nostrâ se incursurum: in cujus rei testimonium et perpetuâm firmîtatem praesentes Litteras sigilli nostri munimine fecimus roborari. Actum anno Domini

MGCXLVII die lanae antè Annuntiatiohem Dominicain. Datum per manus Simonis Ganceilarii nostri.

Il y a encore une autre confirmation en 1249.

tm

Reconnaissance des droits de r abbaye de Montbenoit dans le ^al du Saugeois, faite en i25 1 parde^ant F archevêque Guillaume et Amauri de Joux, tirée des archives de Vabbaye^

Nos Willelmus, permîssîone divinâ Bisunt. Archîep. et nos Amaudricus^ Dominus de Joux^ notum facimus uni* versis praesentes Litteras inspecturis. Quod viri religiosi Stephanus Abbas Monttsbenedicti^ et Michaël Prior ejusd. loci, et alii Canonici sui seniores, mandato nostro recepto et audito, quod eis fecimus in virtute obedientice , quod essent veridici de conventionibus quae factae fuerunt inter praedecessores suos Canonicos ejusd. loci, et inter praedecess. hominum dou Saugoy , recognoverunt et dixerunt coràm Nobis apud Montembenedictum, de consensu et assensu eorumd. hominum qui praesentes aderant: Dictus Prior recognovitque contemporaneus primis habitatoribus dpu Saugoy ; Abbas vero et alii Canonici sui seniores dixerunt conventionesprœdictas alias esse recognitas coràm ipsis quae scilicèt con\entiones taies sunt :

Unusquisq. hominum de Villa (vel forsan Vallé) dou Sagoy et de Alaripa et de Monlflovin, ex quâ et quod rumpitur ad aratrum , pro operario sive in alio opère débet Ecclesiae Montisbenedicti xii denarios censuales pro personâ suâ quandiù vivit.

Pro quolibet casali y . • xii denarios.

Pro quolibet bove, • xii denarios.

Pro dimidio bove ........ vi denarios.

Pro equo sive pro jumento , . . . . xvni denarios.

Utrùm laboret vel quiescat ubicunq. vel quoquo modo haec animalia habuerit, sive in domo suâ sive alibi hujusmodi censum débet ; si vero très boves habuerit vel ampliùs de censu XII denariorum qùem ipro personâ suâ reddere tenetur, si solus fueritremanet aequitatus ; si vero plures viri fuerint

:244 nisToinE de pontakuer,

in ead. doino unus eorum liber remanet à supradictis xu denariis et quilibet ex aliis supradîclos xii denarios tenetur reddere pro se ipso.

Quilibet homo si plures non fuerint in ead. familiâ, débet très jornatas , unam cum falce , alias in aliis operationibus Ëcclesiae supradictae;et si plures fuerint, unus ex ipsis débet reddere dictas très jornatas, et alii rémanent aequitati.

Item, si fœminae uxoratae fuerint de portione terrarum patrumsuorum vel fratrum quae eas contingit, mariti earum tenenlur reddere très jornatas supradictas.

Si aliquis abire voluerit, débet iter suum Ganonicis révéla re, et domum suam in venditione eu jus habent xn denarios venalem exhibere; hoc facto Dominus de Joux ad requisîtionem Abbatis sive Canonicorum, débet eos cum rébus suis, pro posse suo conducere; et tamen non débet remanere, neq. domum facere infrà unam dietam et dimidiam prdeter Canonicos supradictos ; terra siquidem eorum débet Ecolesise libère remanere si à locîs recesserit supradictis.

Et si aliquis eorum , vel aliqua mulier moritur absq. liberis , divisionem suam habens à parentibus vel fratnbus suis ; res ejus , tàm mobiles quàm immobiles , rémanent Ecclesiae memoratae.

Item, si aliquis eorum pro paupertate suâ vel pro iniquitate cordis à dictis locis recesserit , si infrà unius anni et unius diei spatium redierit, et terram suam requisierit, illam débet ut primitùs rehabere ; et si infrà dictum terminum redire noluerit, débet Ecclesit-e remanere ; si autem tempore guerrae abierit, et guerrâ fini ta redierit ^ non débet de terra propriâ defraudari.

Si vero Abbas loci mortuus fuerit vel mutatus, debent supradicti homines Abbati supervenienti de rébus suis secundùm facultates suas impertiri ; et si Ecclesia memorata pro paupertate suâ , res suas titulo pignons obligaverit , ad redemptionem earumd. pro posse suo debent esseadjutores; et si Ecclesia jam dicta aliquas possessiones acquisierit , et si Abbas loci ad curtem Romanam sive ad Imperatoriam

Ero negociis Ecclesiae suae peregerit , homines jam dieti îa ujus modi negociis pérficiendis, de facultatibus suis pro posse suo tenentur communiter impertiri.

Ttem, homines praedictî leges iisirarias et proclamationes quas habent praedicti Canoaici per eleemosirïam à pra*decessonbnsDomîni deJoux, secundùm con&uetudinem terrae debent Ecctesiae memoratae.

In qnarom rertrm testimonîum praesentes Litteras ad preces et ad requîsitionem partium sîgillorum nostrorum manimine volumus roborarî. Actum anno Domini MCG quinquagesimo primcx

Lettre du seigneur d'Usie à la comtesse Lcmre ^ tirée des archives de la maison de Châlon sur copie corn- Wiuniquée par M. Vabbé Guillaume.

A ma trez chere Dame et amée Alore, Comtesse de Bour-

f[oîgne, Dame de Salins, Hugues, Sire de Usiez; salut, à ui tout apparoillie à faire votre service.

Je vos mans, que vous créez Henri , mon^ fils^ de' ceu qu'il vous dira de part moi , quant de part le fié de Jou , et le recevez en leu de moi, sll vous plait, et je te tiens pour bon à tant com de moi ; et encors que vos vous corrocées , et se vous ne le volez reçoi^re , mandez-le moi et je ierai. Doux vous doint joye. '

Henri d'Usie reprit en conséquence de cette lettre. Je château d'Usie, le quart du péage de Joux et quatre livrées de terre à la Cluse en 1269, titres de la maison de Châlon,

Charte concernant le Château de Mirerai ^ Arc, Ouens ^ etc. de Van 1278, tirée de la chambre des Comptes de Dolcj communiquée par 3f. Chevalier.

.le Henri , Sire de Jou , façons sçavoir à tous que nous avons repris du très-noble Prince Monseigneur Othe, Comte Palatin de Bourgogne, en fie et en chasementquanque nous avons en la ville (ïOuens et Vaul d'Usiées en nom de 4o livrées de terre, et si elles n'étoient nous les devons parfaire en la ville d'^r^sous-Clcon5," et lui avons promis et promettons en bonne foy recever lui ou son certain commandement en notre Châtetde Mirovanl à grant force et à petite force contre toutes gens, sauf que ce ne fut

contre noble Damoisel Jean de Châlon, notre seigneur « de

oui nous tenons loud. Chazel Nous avons mis

notre sceel en ces présentes lettres , et priée notre trèscher cousin , Odon de Neufchâtel , Dean oe Besançon , qu il mette le sien. . . . Donné à Pontarluée, Tan de grâce 1278, le lundi après la quinzaine de Pâques.

Fondation des Augustins de Pontarlter^ par Oihan IV Comte de Bourgogne^ en 1284 , extraite des archiçes de ce Monastère»

Nos Othes Cuens , Palatins de Bourgogne et sire de Salins , façons sçavoir à tos ces qui verront et on ont ces lettres , que nos per la remède de notre arme, et de tos nos antéecessors et successors , et pour la révérence de Deu et du Benoict confesseur, Monseignor St. Augustin, avons assigné et donné ou lieu de Pùntellie , notre ville , sus la rive du Dou , une place es Pères hérémitains , que Ton appelle frères de St. Atwustin , pour édifier un leu à servir Deu , et por lou proufnt des armes et de tos cex qui habitent ou leu de Pontellie: et voulons et commandons que notre Châtelain et ces qui por nos seront à Pontellie ^ ou ceux qui est à venir , guerdoient les frer.es devantdits , qui sont et seront ou devantditlue , de totes forces et de totes injures, en telle manière qu'ils puissent mieux entendre à service de Deu.

En témoignage de laquelle chose nous avons scelé ces lettres de notre scel pendant. Donné en Bracon notre châtel 1 an de grâce mil doux cent octante quatre, le lendemain de St. Jacques et St Christophe.

Acte concernant les églises d'Orchamps et de Cheçigney, extrait des archives de Monthenoit. 1 286.

Noverînt universi praesentes Litteras inspecturi, qu6d religiosi viri abbas et Conventus Ecclesiae Montisbenedicti ex unâ parte, et nobilis vir Dominus Joannes Dominus Montisfalconis Miles ex altéra, inter se contractum permu* tationis inviccm inierunt sub hac forma, videlicèt.

Qu6d dictus Dominas Joaniies pro se et suispermutavit, et titulo et nomine permvitationis dédit, tradidit vcl quasi in perpetuùm qiiittavit dictis Abbati et Conventiii medietatem jitrts prœsentandi ad Ecclesiam d Orchamps in Valle de Vennae.

Item, tertiam partem omnium eleemosinarum totius Par rochiatus Ecclesiae de Orchamps.

Item, medietatem minutarum decimarumde Grandifonte et de Orchamps, scîHcèt pisorum, fabarum, orgiaci, lenticularum, misclarum, lanarum, agnicularum, capriculo* rum et canavorum.

.Item, quartam partem deciniarum de Fuyans.

Item, sextam partem grossarum decimarum de Orchamps et de Grandifonte.

Item, quartam partem decimarum minutarum de Fuyans.

Item , medietatem decimarum grossarum casalium quae dicuntur sancti Pétri de Grandifonte.

Item, medietatem Patronorum.

Item, reditus et proventus sancti Martini de Falcibus et de Vitulis.

Item, medietatem minutarum decimarum de Luzans.

Item, totam grossam decimam de Luzans.

Item, omne ius et omncm autoritatem quos et quam dictus Joannes haoebat , habere poterat aut debebat , quo modo et quâcunque causa in bonis et rébus permutatis , de quibus omnibus se devestivit, et dictos Religiosos investi vit et in possessionem misit.

Promisit autem dictus Joannes, pro se et suis per juramentum solemne , stipulatîone interveniente , praedicta pmnia et singula dicto Aobati garantire , defendere et pacificare contra omnes . . . et restituere damna . . . expensas, garantiâ nonporlatâ, et credere Abbati suo simplici verbo super damnis interesse missionibus costamentis ex expensis sine taxatione Judicis.... volens quod si ipse non paciucaret dicti Religiosi propriâ autoritate de bonis dicti Joannis capère, distrahere possint pro damnis suis et expensis reha- Lendis.

248 HISTOIRE DE PONTAUUER ,

Praedictî verô Abbas et Conventus tîtulo et nomme permntalîonis praedictaç dicto Domino Joanni dederunt et Irad i( le r n nt quindecim bichetos é/arft annuî reditus ad mensuram f^ercelli, in qnibus Hominus Petrus de Clievtgnej/, Miles ^ tenebatiir reddere et solvere dictis Relîgiosis annnatim pro qnibusd. terris et possessionibus dîctorum Relîgiosorum existentibusapnd Cft^vi]gfn^y.

/tem, feodum qiiod tenebat dictus Dominiis Petrus à dictis Religiosis in Villa et finagio de Chevtgney, exceptîs patronatu et jureprœsentandiad dictam Écctesiam de Cheviqney^ qudesioispedaliter dicti Religiosi réserva verant...

{Renonciations et formules) In quorum testîmonîum :

Nos dictus Joannes Dominiis Montisfalcoms sigillum nostrum praesentibus Litteris apposuimus, et apponi rogavimus sigillum Curiae Bisuntînensis, et Nos officialis, ad preces et requisitionem Domini Joannis Militîs , qui confessus est et confitetur in jure et judicio coram Nobîs omnia et singula .snpradicta sigillum Curiae Bisunt. unà cum sigillo ipsius Domini Joannis praesentibus Litteris apposuimus.

Dat. sext. nonas octobris anno millesimo ducent. octag. sexto.

Charte du comte Olton IV ^ en faveur de t abbaye de Ste Marie ^ extraite de ses archives. 1287»

Nos Otho, Comes Palatînus Burgundîae et Dominus Salinensis, notumfacimus universîspiraesentes Litteras înspccturis.

Qu6d cùm controversia vertèretur înler nos ex unâ parte et Rcligîosos, Abbatem et Conventum Monasteriî Mentis sanctae Mariae, Cisterciensis Ordrnîs Bisunt . Dîœc. ex alterâ« super bis quae dicti Religiosi acquîsierant in Cbmitata nostro Burgundiae et Domino Salinensi , de feudis nostris vel à Tassalis nostris seu hominibus nostris taillabilibus.

Tandem Nos praedictisMonasferio, Abbati etConventui, gratiam volentcs facere specialem, Dominium remittimus actionem, eisq. pro nobîs ac nostris haeredibus vel successoribus perpetuo conlîrmamusquidquid in praesentî harum possidere, vel quasi in loto Comitatu nostro Burgundia? et

Dominio Salînensi in tenis, cultis et non ciiltis, sylvis, pra- ,ls, nemoribus, aquis, aquarum decursibus, piscariis, moeadinis, pascuis, usagiis, muriis,ballionibus, courveis, ca< ^libus, ortis, var^ultis, \ineis, cellariis, domibusac homilibus, fiirnis, decimis et rebiis aliis quibuscunq. quocunq. aomineseu titulo censeantnr, et quocunq. modo veltitulo respraedictae devenerint ad eosd. donationes et confirmationesquas habentdicti Religiosiànostrisprcedecessoribus^ >pecialiter à bonae memoriae Domino Galcherio » quondam Domino Salinensi, sub ead. libertate quâ eis datae fuerunt , confirmantes et perpétua approbantes.

Prômittimus quoq. bonâ ude contra prcedictanon venire de cœtero, clàm vel palàm , et ea quod omnia observabimus , et à nostris subditis faciemus inviolabiliter observari , hae« redesetsuccessoresnostrosad observationem prœdictorum singulorum et omnium obligantes. In quorum teslimoninm et munimen sigillum prœsentibus duximus apponendum. Datum in Bracon XVIII mensis februarii^ anno gratiaemitlesimo ducent. octag. septimo.

Extrait du Traité par lequel les Augustins acquirent en 1 289 la permission d'enterrer chez eux , sans rendre de quarte funéraire , dont on trouve des copies authentiques aux archives du chapitre de Besançon^ des abbayes de St. f^incent et de Montbenoit^ etc.

Nos Officîalis, etc. Cùm discordia verteretur inter vencpabiles viros Decanum et CapituIumBisuntinum, Abbatem 5t G)nventum Montisbenedicti ex una parte , et Fratres HeremitasOrdinissancti Augustinî, Oralorium aedificantes in Villa Pontisalliœ^ super -quod dicti Decanus, Capitulum, Abbas et Conventus dicebant, qu6d Praefatî Fratres Hercmitarum in prsejudicium Ëcclesiarum sancti Benigni et saîictcEMariaequarum jura Patronatûsad ipsos pertinebant in Villa praedictâ morabantur, et ^edificare volebant Ecclesiam et Claustrum dicti Fratres ; tandem în hune modum concordarunt,qu6d dicti Fratres tenentur et promittunt în perpetuum septem libras Stepharienses reddere, in qualibet

Syiiodo mediôtatem, scilicet, dictis Decano et Capitulo tri'ginta solidoSf et dictis abbati et conventui quadraginta solides /}ro quarta parte legatorum et oblationum quœ soient Ecclesiis[$œcularibu$ reser^art poslquam dir.tiFratres Gîmeterium et liberam sepuitaram in praed. yUlâ Ponlisalliœ^ habere contigerit, sub pœaà sexaginta solidorum , etc. et si in solutione dictae sumruae deficiant, bona sua ubicunq. aint, capiendi et occupandi aiitoritate propriâ, absquè Juris et Judicis offensa , liberam potestatem concesserunt. Volaerunt etiam dicti Fratres qu6d si in praemissis deficiant , perexcommunicationis sententiam compellamus, etc. ethis mediantibus omnibus supradictis, consenserunt dicti Decanus, Gapitulum, Abbas et Conventus quod praed. Fratres et eorum successores possint habere in Villa Pontisallis sine contradictione Ecclesiam^ Claustrum , Cimetertum et liberam sepulturam etiam aedificare in locis praeJictis prout videbitur expedire, etc. Datum tertiâ junii anno 1289.

La ratification du général des Augustins avoit précédé ce traité de deux mois ; elle est datée à Rome du 4 des ides d'avril 1289.

Confirmation des dîmes que V abbaye de Ste Marie açoit retirées des mains des Laïcs » extraite de ses archiçes ,

Odo, miseratione divinâ, Bisuntinae Ecclesiae Archiepiscopus, universis praeseates Litteras inspecturis, salutem in Domino sempiternam.

Cùm à Nobis qu6d juri et rationi congruum postulatur debeamus favorabiliter adimplere, dilectique inChristo filio Religiosi et honesti Abbas et Conventus Monasterii sanctae Manae nostrae Diœcesis, Cisterciensis Ordinis , Nobis supplicaverint humiliter et devotè , quod nos acquisitionibus decimarum quas fecerunt diversis temporibus de manib. Laïcorum, in Bisuntino Diœcesi consensum nostrum necnon et autoritatem impendere dignaremur; Nos eorum justis supplicationibus animentes, acquisitionibus decimarum quas fecerunt praedicti Religiosi, temporibus retroàctis.

t^BEUVfeSi 25 1

îll nostro Dlœccsi, consenti mus, et easdem acquisitiones autoriU^e ordinariâ approbamus , et confirmaoïns quantum de jure possumus et deDemuSk

In cujus rei tcstimonium prœsentem pagînam Pra^fatis Religiosis tradidimus, sigilîi nostri muniminc roboratam^ Datum primo novemoris anno millesimo ducent» no-

nagesimo octavo^

Confirmation des dons que plusieurs gentilshommes avaient fati» à Montbenoit ^ extraite des archives de cette abbaye^ i3o4»

Je Jean de Jour , escuyer, lis cayenarrieres monsi Jean de Jour, chevalier, fais sçavoir à tos ces qui ces présentes lettres verront et oirront, que comme Symonen de Florye^ Damoisex Ysabel sa famé, Othoninin de Sancie, Fauquate sa famé, Hugçnin, dit Brichordet d Orbens^ Marguerite sa famé, baient vendu et donné en amogne perpétuament à Tabbéet à couvent dcMontbenoit » com quanque ils avoient pooient ou dévoient", dois le Châtel de Jour quanque à JHont de Quenet^ et en la Rivière et à Pùnteltie , que je lad. vendue et donation en amogne conferme; et ay conformé et ouctiT)yé et la tiends à bien faite sands jamais rappeller ne aller en contraire per moy ne per mes noirs, et ces lettres je promats par ma foy donnée corporallement tenir et garder bien et fermement per moi et por mes hoirs, et per co je n'ai seal: j'ai prié mon amé honcle Henry ^ seigneur rf' Usées , qu'il mate son scel en ces présentes lettres , et nosdiz Henry, sirs d'Usées, par la prière et à la requête dud. Jean, bavons mis notre séal pendant en ces lettres, faites et données Tan de notre Seignour corrant MCGC et quatre, le jeudi après l'octave de St. Jean-Baptiste.

Mandement de Jean de Châlon, de Van kJSG, pour faire payer la moitié des dimes de Rochejean à Vabbé de Sté Claude , et Vautre mottw à Vabbage de Ste. Marie ^ es!trait des archives de ce dernier lieu.

Joanncs de Cabilone Clericus, Hugoni nostro Caslellano de Rochajoannis, qui nunc est et piotempore fiet, salutem et dileclionem sinceram. 33

Cùm ex causa cujusd. compositionis et associationisolim factae inter Dominum Hugonem de Cabilone ciucndanvfra- Irem nostrum ex unâ parte, et Religîosos, Abbatem et Conventum sanctî Ëugendi de Joux ex altéra , decimae de Rochajoannîs et territorii ejusdem pertinearvt pro medhâ parte pro indivise ad praedictos Reiigiosos sancti Eugendi, et pro aiiâ mediâ parte ad Pteligiosos , Abbatem et Gonventum Montis sanctœ Marine.

Tenore praesentium praeoîpîmus et mandamus quatenùs, dictis Abbatibus et eorum Conventibiis permittas pacifîcè et quielc, percipere et recoligere quolibet teixipore, pro medià parte, pro indiviso dictas décimas in locis ubi ipsas percipi est hactenùs consuetum, ipsos quoq. in jure percipi^ndi ead. manu teneasac defcndas neç permittas ab aliquo eidem vel alicui ipsorum seu mandato vel mandatis eorumdem inferre violentiam vel facturam super pcrceptione dtcimamm praedictarum ; et si forte temporc futurô per aliquem eisd. fuerit super haecillata turbatio, \iolentiaseumolestia, ipsam facias statim emendari, et eosd. Religiosos statim in suam pristinam possessionem percipiendi dictas décimas restituas, et reducas nuUo alio mandato à Nobis vel alio super hoc expectato, quia decimae debent per diclos Religiosos annis singulis percipi et levari sicut hactenùs consuetum.

Datum apud Rochamjoannis per appositionem sigilti nostri, sabbato post festum sancti Lucae Evangelistc'tî anuo Pomini MCCCXXVIIL

BiUle du Pape Benoit , qui permet V usage des ornemens pontificaux pour V abbaye de Montbenoit, extraite de ses archives^ iSSj.

Benedictus, servus servorum Deî. Dîlectis filîis Abbati et Conventui Monasterii Montisbenedicti, Ordinis sancti Augustini, Bisuntinae Diœcesis salutem et apostolicam benedictionem. Exposcit vcstrae devotionîs sinceritas, et Religionis promeretur honestas , ut tam nos quos speciali devotione prosequimur, quàm Monasterium nostrum dignis honoribus attollamus.

PREUVES. 2iî3

Hincest quod Nos vestris in hac parte supplicationibns inclinati , ut tu fili Abbas et successores tui Abbales dicti Monastei^ qui pro tempore fuerint mitrâ , annulo et aliis poiilificalibus insigniis libère possitis uti , necnon quod in dicèo Monasterio sulijectis ac Parochialibus et Prioratibus Monasterio subjectivS, et aliis Ëcclesiis ad vos communiter ▼el dîvisim spectantibus , quamvis vobis pleno jure non subsint benedictionem solemnem super populum post Missarum , Vesperarum Matutinarumq. solemnia , dummodo in Benedictione hujusmodi aliquis Autistes vel sedis apostoticae Légat us pn-esens non sit, elargiri possitis. Felicis rccordationis Alexandri Papae qnarti nostn praedecessoris, quct; incipit Abbates, et aliis qiiibuscunq. Constitution! bus îii conlrarium editis neqnaquàm obstantibus vobis ncque succcssoribus, autoritate apostolicâ de speciali gratiâ tenore praesentiam induigemus.

•Volumus autem quod vos et successores prœdicti , ad judicium hujusmodi induiti, unum florenum auri ponderis Camerœ apostolicif^ annis singulis in festivitate Bealoruin Pétri et Pauli eidem Camerae realiter persolvatis.

Nulii ergo hominuni liceat banc paginant nostrae concessionis et voTuntatis infringere velei ausu temerario contraire; si quis autem hoc attentare pr^esumpserit, indignationem Omnipoteutis Dei et Beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus , se noverit incursurum. Datum Avenione calend. aprilis Pontificatûs nostri anno tertio.

Hommage rendu à Jean de Châlonpar Hugues de Blo^ nay , seigneur de Joux , en 1 343 , tiré des archi^s de la Chambre des Comptes.

Je Hugues de Blonay , Chevalier , Sire de Joubs

comme je tienne en fie et haie repris piéça au tems passé de main et de buiche , de noble baron mon cher seigneur Jean de Châlon, seigneur d'Allay, tout mon Chàtelae Joux, le Rnrg et les appartenances dud. Chàtel , les montagnes de Mirval, la ville de Bouvenens, les appartenances, 1 ' montagnes de Galopin et tout ce que j*ai puis et dois hav )ir en

^54 histoire: i>£ po!«taruer,

la ChaldEllic, ensemble plusieurs autres choses que je me recordois èlre contenues es lelli'es sur ce fciites , «jwe mesd. sires de Châlon en a , Ies(|uelles je loue • 1 . • • • Je saige , sçachant , bien avisé et appai.'é , de certaine science comtois et confessois par mon évident proffit , en la aiig-* mentation et accroissance dud. fié, tenir et avoir repris dé main et de boiche , y fait fealté selon que nature de nef requiert, et être entré en la foy du mond. seigneur les biens et les choses qui s'ensuivent :

Premièrement: mon Borg neuf que je fais de sàs nom Châtel de Joux , les villes des verrières, des jFoiir*, de Montpelot^ de FFitel et lout ce que je hai puis et dois avoir en la chapelle de Moyjoux, en la ville du Toillon^ en la ville de Lostalet, de Malboisson , les parchours devrrs chiez Colin , chiez les Bavottiers , chiez les Mahonrs «t ïArgillat, en la ville du Layi, es granges Bernard ^ «s granges -Fape/, es grand et petit il!/a/pa.9 , et villes JtfW/ptgney ^ en la Planée et granges de JSoirbois, es unes y è& autres es granges de Buygnet es unes y es autres, à Ff^^iHesens, à Dompmartin, àHostal, en la ville des malades ^ à Tem,ple , en la ville des Etrachets , en prel Bubillard , en Tabergaige des enfans à la Brie, la prévôté du Layt Dompvaltier ; des leurs dessud. toutes lesyour^^ les montaigncs et

{liai nés, et quanque je tenois en franc aluef in ma Châtelenie de Joux , et généralement tout ce que je hai et dois havoir es leus et choses dessusd., tant en domaine comme en seigneurie, encens, rentes, corvées, fcrrieres, mynieres, aiguës , descours d'aiguës, paicheries, justice, seignorie, ensemble mère et miste impere, juridiction et simple coher^ tion, pangaries, angarics, host, chevalchies y toutes autres servitude, excepte Oyes et Doubs ; lequel fié et homaige dessusd. je hai fait et accordé à mondevant dit seigneur our le prix et la somme de et mille florins de Florence de

jon or i'i de bon poids lesquels et pour le fié du

chàtel de Husie, lequel led. messire m'a rendu en la forme et condition que s'ensuit, c'est à sçavoir, que je tiens et do\$ tonir en fié Iccl. châtel des jfi^ti5i>jurable et rendable à mond, seigneur de Chûlon y ù ses hoirs, toutes et quantes fois H

li plaira et requis en serai .... à peine de mille marcs d argent, applicables à mond. seigneur , si je façoie et venoie au contraire: je ne puis ne dois reprendre, n'entrer en foy de nulle personne que ce soit tel droit que je hai et puis avoir en la garde, seignorie , avoerie et haute justice de Montbenoit, en la terre de Montbenoit, se n'est de monseigneur de Châlon ou ceux qu'il la Soudroient a>o:i*par accord et prix raisonnables. . . . Faites et données le jeudi avant la fête de tous les saints, Tan de Noire-Seigneur corrant MCCC et quarante-trois. *

Etablissement des foires de St. Georges et de St. Luc en j 393 , tiré des archii^es de Poniarlier.

Philippe , fils du Roi de France , duc de Bourgogne , comte de Flandres . d'Artois et de Bourgogne, Palatin, sire de Salins, comte de Pthelel et seigneur de Malines; sçavoir faisons à tous présens et à venir, que comme les habitans de la ville de Pontarlier en notre comté de Bourgogne , nous ayent autrefois exposé que ce seroit le profit et ulilité de Nous et des choses publiques du pays d'environ lad. ville , qu'en icelle par ung chacun an il y eut dLMix foires publiques et générales, et que par ce lad. ville pourroit être mieux peuplée et habitée, mèmement qu'elle est bien située el afflue grande quantité de marchandises et de marchands; et encore seroit plus si lesd. foires étoienl ordonnées, et sedélivreroient les marchandises et denrées, et en pourroient lesd. habitans aisément et ceux du pays d'environ recouvrer ce qui leur seroit nécessaire et à moindre frais que es autres villes que sont plus loingtaines d'iceux, dont notre domaine pourroit mieux valoir, et il pourroit en avoir profit , et aussi les exposans en maintes manières, et pour ce dessus mander h notre aimé et féal conseiller messirc Thîébault de Ryes, châtelain de Bracon , et Perrin de Plaigne, garde des chastres et regîtres de notredit comté de Bourgogne, qu'ils appellent ceux qu'il seroit utile d'ap|>eller , ils se informassent diligemment les choses de^susdites, et se étoient profitables que lesdiles foires, ils faissent oidonner en quel

temps il seroit bon que elles fussent, et en quel lieu; et aussi ({ue les autres villes étoient situées à l'environ où ils a\ oient des ioires, et à quelle distance et en quel temps, que lad. information ils renvoyassent pardevant nous ou à notre amé et féal chancelier, pour que icelle vehue nous puissions faire ordonner comme au cas appartiendroit; laquelle information nous a été rapportée et icelle vehue, avons envoyé par dévers les gens de notre conseil , pour icelle vehoîr et visiter, et nous en faire relation; laquelle information nos gens ayant vehu #t visité diligemment et par icelle trouvé que ce seroit notre profit, de ladite ville, de la chose publique, d'illec et du pays d'environ que nous ordonnions deux toîres nouvelles en ladite ville, en laquelle nous avons tonte justice et seîgnorie, haute, moyenne et basse , seul et pour le tout; en outre ayant été avisés par lesd. habitans en la présence desd. commissaires, les ventes qu'il seroit convenable à nous payer des denrées qui seroient vendues et achetées esd. foires nouvelles, lesquelles nous auront profit par la manière que il suit; c'est àsçavoir, que chacun estât de drapier payera trois sols été venant, et ceux qu'ils pourtor oient vendre l'un deux sur les bras, 4 ^*

Estât d'especerîes , . 4

Estât de mareschal , 4

Estât d* tavernier , 4

Estât de cuir à poil de grosse

bête . . , hors estât, 7

Estât de euvre faite de drapt, 4

Estât de souliers ,

Aulne de sargis et de toile , i maille.

Sceaul de creuvrcchies , "2^

Chacun cent de grâce , 2

Qiacune grosse béte , comme

bœuf et vache , 2 s. 2

Chacune brebis et chatron , 7

Ung cheval , 4

Le porc , 7

Estât de pouterie , 7

Estât de eu tu rie, 2

Estât de pouterîe de terre, Estât de philanderies, 2 d. et

quel portera vendre le sil

qu'il soit quitte.

Estât d'armeries, 2

Le cent de poix , 7

Le cent de cire , 2

Estât debourcier et de tache , 2

Le cent de chare salée , 2

Un bacon simple, 7

Estât de changeur, 12

Et aussi de toutes autres aenrées à sa valeur; requerann lesd. de Pontarlier être francs et quittes desd. ventes, attendu les charges quils ont à supporter pour notre forteresse neuvellement commandée à édifier en lad. snlle; et aussi queleahabitans du pays d'environ sont quittes des ventes qu'ils ont contractées es foires des villes où ils demeurent, que ilsdyent.

Nous considérans ce que dit est vehue lad. information à grant et meure délibération avec plusieurs autres choses, à ce nous ont mehu, et que à nous appartient pourvoir au bien de la chose publique de notred. comté de Bourgogne, selon ce que les cas et le temps le requièrent , de notre certaine science, grand et spécial.... Avons créé et ordonné, créons et ordonnons par ces présentes deux foires nouvelles, générales et publiques, être tenues chacun an doresnavant en ladite ville de Por\tarlier^ en l'audience et pbce appelée Aule ; et à Tenviron , chacune quatre jours continuels; c'est à sçavoir , Tune à la fcte de St. Georges au mois d'avril et les trois jours suigans, et la seconde à la fête de St. Luc Evangéliste après en suigant, et les trois jours subséquemment, à commencer premièrement à la prochaine fête de St. Georges: Voulons et octroyons de notred. grâce que lesd. assemblées soient dites et nommées doresnavant , les foires de St. Georges et de Si. Luc de lad. ville de Pontarlier; et que toutes manières de gens ils puissent venir paisiblement, demourer et retourner, vendre et acheter <lanrées, et que joyssent et usent de elles et semblables franchises et

'2'nH niSTOlRl? DR PONTAliLiF.rt,

libertés, en étant, deinourant et relournatit esd. foires d«C ils font es autres foires de notred. conité de Bourgopne* Tontesfois nous vous ordonnons que ceux qu'ils ne .seront

f)as de la ville de Pontarlier soient tenus de payer au châteain dudit lieu, pour nous et nos successeurs , lesd. ventes par la forme et manière qui est ci-devant dit que déclarée , sur peine desoixantesolsd amende appliquée à nous s'ils les frelàns et s en vont sans payer ou commettent fraude en aucune manière, dont la connaivssance appartiendra à notre dit châtelain pour nous, desquelles ventes nous de plus ample grâce voulons, et ausd. habitansde la Nillede Pontarlier octroyons que ils en so^nt quittes à toujours^

SU donnons en mandement à nos baillifs d'Amont et d'Aval, audit châtelain .et à tous nos autres justiciers et officiers de notred. comté de Bourgogne, leurs lieutenans et chacun d'eux, en ce qu'il a eux appartiendra, que lesd. foires de notre ordonnance ils fassent crier et publier es lieux et aux personnes où ils verront que mieux seront affichées, et icelle notre ordonnance tenii* et garder de point ^n point selon sa forme et teneur auxd. habitans et autres de lad* ville de Pontarlier quelconques venans et s'en retournans desd# foires , et usent paisiblement de notred*

frace sans les molester jet empêcher de aucune manière à encontre; eii quoi si aucune chose étoit faite au contraire, cil la remettent et fassent remettre tantoz et sans délai an premier état d'icelle , et que soit ferme chose et établie à tenir. En témoignage de quoi nous avons fait mettre notre scel à ces présentes , sauf non autre chose , notre droit et l'autrui en toutes* Donné à Gilly au mois d aoât , Tan de gVace iSgS.

Calmiê signifie , Chavme , eie*

NJ

""" Tl^^ T-«

a6o TABLE.

— Conclusion sur le temps de rouvcrturc de ces roules et la formation de Pontaiiier, page 7.

Page 1