LIVRE XXX
ordines inviolabilem eî sacrosanctum semper habuerunt, ab omni nota et macula quantumvis minima immunem pro singulari sua in nostrum CoUegium pietate tueatur, ut cum olim posteritas tôt eximia quae a religiosissima fortissimaque Ludovic! XIV Régis Christianissimi dextera partira patrata jam sunt, partira exspectamus, facta laudabit, memorare inler haec [non] possit iraminutam dignitatem illius ordinis, qui in apostolorum locum sufïectus totius Christiana; Reipublica'senatus et est et habetur; nec inquinari vel deleri ullo pacto sinat amictura illum, quera potentissimi aliquando reges, regiique sanguinis viri quara plurirai, et in his serenissimi Majeslatis vestrœ proavi frater tanta cum laude induerunt, aut illum denique honoris gradura violari perraittat quem in amplissiraae auctoritatis fastigio abinvictissimo Majestatis vestrœ parente, imo ab ipsa Majestate vestrà collatum quadraginta ferraè annis totius Europa3 oculi inspexere. Sed pluribus fortasse quam par esset agiraus apud eum Regem qui probe novit nobilissiraa quœque avitœsuse gloriœ décora ab egregiis in catholicara religionem et apostolicara sedem meritis profecta fuisse, quique nova in dies exhibet argumenta propensae suœ ergà Sacrum nostrum collegiura voluntatis. Quâ in re sicuti nos Majestati vestrœ respondemus assiduis apud Deum precibus ut praîclaros ipsius conatus et incepta fortunet, ita reipsa, ubi opus fuerit, industriâ, operâ, consilio, studiis, officiisque nostris respondebimus, parati pro Majestatis vestrîe incrementis, in quibus religionis decus et publica securitascontinetur, sanguinemipsum vitamqueprofundere. « Datura Roma3 29 Novembris 1662. Sub sigillo trium nostrorura in ordine primorum sede plenâ. »
La congrégation des cardinaux accompagna cette grande lettre d'une autre plus courte à M. le cardinal d'Esté qui était en France :
« Miseratione divinà Episcopi, Presbyteri, DiaconiS. R.E. Cardinales. Revendissime in Chrislo Pater et Domine Collega frater noster carissime salutem et sinceram in Domino caritatem.
« Scribimus ad Regem Christianissimum pro Reverendissimo Collega et fratre nostro Laurentio Imperiali, ne illi, ob Corsorum militum facinus, Majestas sua diutius irasci
646 MÉMOIRES DE GODEEROI TTERMANï
pergat, quemadmodum dominatio vestra Rev^^ cognoscere poterit ex litteris quarum exemplum hic adjunximus. Non immorabimur in cohortando dominalionem vestram j^gymam^ ut communeiïi causam, periculum nostri ordinis omni contentione ac studio œmulari velit, et pro ea qua apud Christianissimum poUet gratià sacrosanctum hue usque cardinalatûs nomen et auctoritatem tueri ; tune minime verendum sit nobis ne in arcendâ à sacra purpura omni labis et maculœ suspicione negligens sit qui eum tanta cum laude gerit, vel Dominatio vestra R^^ aequo animo sit latura lantumdem dignitati nostri ordinis aliéna calamitate detrahi, quantum illi splendoris et ornamenti suâ ips;\ virtute attulit. Valeat Dominatio vestra reverendissima, cui nos omnes ex animo commendamus.
« Datum Romse, etc. Augustinus Favoritus Secretarius ».
La manière dont M. le duc de Créquy avait reçu le sieur Bottini, envoyé vers lui par la congrégation des cardinaux, les ayant touchés, ils le remercièrent par cette seconde lettre :
« Miseratione divina Episcopi, Presbyteri et Diaconi Cardinales. Dilectissime nobis in Christo salutem et sinceram in Christo caritatem. Responsum quod nobilitas tua dédit sacri nostri Collegii litteris, et honos quem Prospère Bottino Consistorialis Aulœ advocato habuisti, ah ipso fusô accepimus, nostrum de singulari humanitate tua judicium confirmarunt. Ità vero devinctos nos omnes profitemur alacrilate quù pollicitus fuisti non solum ad Regem Christianissimum et ad utramque Reginam missurum to nostras litteras, sed etiam ejus officiis et commendatione tua quibus pnecipuè confidimus prosecuturum, ut agendas nobilitati tuœ gratias totius nostri Collegii nomine putaverimus pro tam eximiù, ergà nos voluntate; verumtamen diffiteri non possumus molestum nobis fuisse intelligereex tuis litteris non aîquè ab omni parte probari tibi consilium nostrum; quasi periculum sit ut sacri Collegii ad Regem litterœ, aliaque a nobis exposita super negotio Reverendissimi Collegïe et Fratris nostri Laurentii Imperialis eo quo scripta et exposita sunt animo accipiantur. Cum tamen minime videamus quo nomine argui in nobis possit defensio nostrre dignilatis, quam unam respeximus in prœ-
LIVRK XXX 647
dicti cardinalis discrimine periclitantem, nec adduci possimus utsuspicemur Regem justissimum, ac titulo non à proavis quam à rébus gestis accepto Christianissimum, meruisseut pra^judiciis forsàn et conjecturisaliquid gravius consulatur in virum ejus ordinis, qui ordo sicuti moribus et virtuti in Christiana Ecclesiâ cœteris prœstal, ita privilegiis et immunitate praestare débet. Cœterum quod nostri CoUegii dignitatem officiis et commendatione nostrà apud nobililatem tuam adeoque apud Regem ipsum tam sedulo tuendam suspiceremus, auctor nobis fuit ea ipsa benignitas quà Rex Christianissimus in honoris pretio habere si sacram purpuram pluribus jam argumentis datis pr.iesertim nuper ad nos et ad R"™ Decanum nostrum litteris professus est. Garior enim ob id ipsum fîeri nobis cœpit dignitas nostra, quod tanti Régis benevolentiam est consecuta. Nam quod alterius cardinalis causam olim neglexisse admonemur, satis idoneam nobilitati tuae facti institutique nostri rationem reddidisse credimus, ut nihil in reliquum nobis sit, quam nobilitatem tuam rogare pro ea humanitate quâ nos omnes devinxisti memores tam liberali ergà nos animi perpetuo futuros, ut si quis litteras nostras, aliaque à nobis in prœsenti negotio gesta secus apud regem fuerit ad nostram ergà cardinalatus dignitatem debifum, vel ergà Majestatem suam obsequium meretur, ita te géras ut magnis tuis apud Apostolicum CoUegium meritis majorem cumulum adjungas, ac nobilitati tuse felicia omoia à Deo precamur.
« Datum Romse die 4» Decembris 1662, Sub sigillis trium nostrûm in ordine priorum, sede plenâ.
« Augustinus Favoritus, secretarius. »
