Vi
APPENDICES
Le Nivernais devait fournir son contingent à la glorieuse armée des martyrs; aux héros dont nous avons parlé, il faut joindre saint Péreuse, qui a arrosé de son sang le Haut-Morvand , et Ylbius, qui, sans doute , a continué a Entrains la mission de saint Pèlerin. Lcbœuf rapporte que, de son temps, on a découvert dans cette ville une pierre sépulcrale , avec celte inscription : Vibius hic vhus e/fossus est qttia prttdicavit. « C'est ici que Vibius fut enterré vif, pour avoir prêché. »
Vibius était certainement d'origine romaine , et il est probable que ce martyr appartenait à la famille consulaire , qui portait ce nom. On sait que des membres de cette famille furent chargés, à Entrains, de missions Importantes, d'après les nombreuses médailles qu'on trouve dans le pays , et qui portent le nom de Vibius. Lebœuf parle de plusieurs inscriptions trouvées à Auxerre , ayant rapport à la famille des Vibius. cai. vimo. cos. etc. {Histoire d' Auxerre, tome il, p. 5.)
Page 23.
La Gallia Chrisdana porte eu marge de celte charte l'année 887, et cependant on lit 888 dans le corps de la charte ; c'est la date que nous avons cru devoir lui assigner ailleurs. Cette pièce est la plus importante de toutes celles que nous possédons en faveur de notre Église; c'est ce qui nous détermine a la donner ici en entier.
In nomino Sanclissirae Trinitatis , Carolus gralià Dei imperator augustus. Si ûdelium nostrorum aurem Cclsitudinis nostro peulionibus accommoda verimus , morem predecessorum nostrorum , parcnliim , regum scilicetet imperatorum oxerccbimu*. Ijçitur cognoscat prudentia et inquisitio fidelium Sancle Eeclesie catholice presentium scilicet et futurorum , quia dum apud Parisium cum Germanb et Francis ad obsidionem sederemiis contra paganos, Eroraeneus, vencrabilis Episcopus Nivernensis Eeclesie, in eadem militia nobis per-
Uigitize
ET PlfeCES JUSTIFICATIVES.
noctans, quadam die prccepta predecessorum nostrorum imperatorum et regum cognoscenda et relegenda obtulit , in quibus continebantur immunitatw sui Episcopii , el abbatie et curies indominicate , et reddita bénéficia ab avuncuto nostro Carolo imperatore, fralrepatris nostri Ludovici Germanorum régis. Postulabat itaque predictus ut preceptum nostre roborationis et consensus priorum patrura addore dignaremus. Nos aulem etiamsi de majore re poslu* lassot, cum illi prompta mente favere ob reverentiam sui sacerdotii conabamur, adepto consilio cum primoribus palalii noàtri , probavimus quod innotescebat et precabatur agendum ; morem deniquc regum et imperatorum , patres srilicet et avunculos noslros imitantes , et eorum instituta toto animo conservare optantes, conslituimus precepti conscriptum Nivernensi Ecclesieet venerabili pontiflci Emmeno , de abbatia S. Martini extra murum Nivernis sita , et de omnibus suis reditibus ; do abbatia S. Troesii , de abbatia S. Agricole , do abbatia S. Salvatoris, de abbatia S. Geldardi sanclique Lupi , de abbatia S. Francovei, de abbatia S. Vincent ii de Magniaco, de curte etiam extra Ligerim , de abbatia S. Gencsii et S. Mari» Dei genilricis , in qua sanctimo* niaies femine Deo militant ; de abbatia in Cuciaco jussu et studio Emmem Episcopi œdiGcata, de qua constituimus in aliud preceptum ut sanctimoniales in duas partes suis usibus de omni beneficio absque ullo servitutis obsequio habeant , et omnem tertiam partem de omni beneficio totius abbatie , sive de alode nobilium ibi condonato habendum Nevernensi Episcopo censuimus , niai ipso Episcopus suam tertiam partem sanctimonialibus feminis sponte teropore famis , aut pro aliqua opportunitate vel necessitate usque ad constilutum ab Episcopo tcmpus reliquerit , et licentcr uti et exfructicari permiserit ; de abbatia etiam in insula Galli posita cum omnibus suis beneficiis, et do beneficio quod Richardus cornes eidem abbatie per carte scriptum apposuit Emmeno Episcopo postulante, de abbatia Glandone cum omnibus suis pertinentibus, de cellula S. Desiderii extra et contrà portam civitatis posita, de abbatia S. Petrusii in Morvcnno cum omnibus suis appendiliis, do abbatia S. Patricii inter Ligerim et Alaricum fluvios cum omnibus suis appendiliis; de porta etiam civitatis cum ambabus turribus contrà S. Desiderium structa , que el porta etiam Episcopalis dicitur ; et de Claustro canonicorum et de omnibus areis
APPENDICES
infrà civitatem positis , ut nullus judex , nullus sciiicet principatus mansionare aut servilium exigera , aut occupare présumât , de manu etiàm firmis , ut judicio Episcopi et dispositione sicut incipiunt habere exordium ; ità judicio et definitione Episcopi. utrum vere aut false sint , ut ru m stabiles an inutiles sint tantummodô absque judiciali potestate comprobentur, ordinentur et définiantur. De Am6aco et mallis ejus, ut sicut ab antiquo, ità etiàm hoc terapore omnia conscrventur. De Ursiaco, deVariniaco et mallis ejus ex antiquitato conservatis ; de Marsiaco , de Primrfaco , de Dagoniaco , de Marsiciaco , de Digantio , de Artado et de beneficio in provincia et de illis benefîciis que sunt in Matcodonense comilatu , et in Catolonensi comitatu , et in Augustodunensi comitatu , et in Autisiodorensi comitatu , et in Bituricensi comilatu , et in Arvernensi comitatu quantuincumquo ex sancti Cyrici ratione ab antiquitalo esse cognoscitur ; et ut immunitas intégra in omnibus conservetur , et ut eumdem honorcm et observantiam quam ceteri Episcopi in suis urbibus habent , Episcopus Nivernensîs Ecclesie in suis que ad se pertinent habeat hoc precepto instituimus et instiluendo decernimus. Do causa quoque fratrum canonicorum sancti Cyrici , quidquid a regibus et ab Episcopis ejusdem Ecclesie de Patriniaco, de Scviriaco, de Curte, de Germiniaco, de Wariniaco, de Jurmico , de alodiis communibus eorum sicut definitum est ità et nos consentiendo definimus , et hoc preceptum manu propria subscripsimus et anulo nostro assignart rogavimus.
Datum xv calendas januarii , anno incarnalionis Domini dccclxxxviii , indictiono v, anno vi regni Caroli piissimi imperaloris augusti in Itaiia, in Francia iv, in Gatlia n. Acla Parisius in Dei nomine féliciter. Amen.
Nous n'avons pas jugé à propos d'insérer tous les détails de la légende de saint Cyr et de sainte Julitte ; nous avons retranché certaines longueurs, qui entravaient la marche de cette espèce de drame religieux
Signum Caboli gloriosissimi imperaloris augusti.
Page 49.
KT pjfcr.ES Jt'STIFICATIVKS.
Page «50.
REGISTER uicati s POLIO
BENEFICIORUM INSIGMS NIVERNBNSIS ECCLESLE ,
Ki»ACTi'« *B tMlovo it ALTHEXTICtt
REGISTRO IN PERGAMO SCRIPTLM DE L1YRY,
KJUSDKM DIOECES1S .
Per electionem EPISCOPATUS N1VERNENSIS.
COMMl'NIS II L RSA CAPITUU.
Per electioDem capltuli et confirmationeoi
Episcopi Decauatus niverncnsis cum prabenda.
Archidiaconatusnivernensiscum praebcnda *
,, . Archidiaconatus de Disesiâ.
Collatio Episcopi {
Thesaurarius cum praebenda.
\ Caiilor cum prabenda.
Collatio Thesaurarii. . . Sacrista sine praebenda. Episcopus confert .... Scholasticus cum praebcnda. Episcopus confert .... Omnes pra?bcndx quœ sunt triginta novcm,
sine prabenda nuncupata decanatus.
1 Ce Pouillé , dont l'original est à Corlugny, est en tout conforme à celui qui est dépose, aux archives de l'évéché, sauf quelques légères modifications. On remarquera que l'evéque était encore nommé par électiou , co qui lui assigne une date anlericureà François 1"
i? En 1S7», Gilles de Château-Renaud . évoque de Nevers , avait divisé son diocèse en <fcui arctudiaconé», renfermant i-hai un quatre ;\r< hiprétrés I ,irchi'luc»tié de Never* .1 relui de De< ize
358 APPENDICE
A RCHIPRESBYTERÀTUS NIVERNENSIS.
Decanatus, Archldlaconalus , Thesaurarius, Cantor, Scholasticos , Decanus de Premerlaco, Decanus de Fraoayo, Praepositus de Tannayo, tcnent in feodum ab Episcopo nivernensi, sacrista lenet à Tliesaurario et custodes à sacrista.
BENEFICIA SEPTEM PRESBYTERORl M.
Altare Sanctœ Crucis.
Altare Saocli Joannis Evangelista».
Altare B. Maria? in capellis.
Altare B. Pétri.
Altare B ro » Gervasii et Protasii.
Altare B. Blasii.
Altare B. GeruianL
AUA MINORA BENEFICIA IN ECCLES1A CATHEORAIJ H NDATA.
/ Très Vicariœ B. Maris Magdalena» simul.
Collatio Capituli j Très Vicaria? B. Matthcei.
t Altare B. Aniaui minus.
Episcopi Altare B. Aniani majus.
,' Altare B. Micnaclls.
Collatio Episcopi
Capituli.
Altarc BB. Cosmae et Damiani.
Altare B, Cuillelmi in Crotâ. \ Altarc B. Anua>.
Thesaurarii Altare Corporis ChrisU.
CapituU Aliud Altare Corporis ChrisU.
Episcopi Altarc B. Martini.
Capituli Altare B. Jacobi minoris.
Episcopi Altare B. Jacobi majoris.
KT PIÈCES JUSTIFICATIVES
Capituli.
Una Episc. altéra Capil.
Capituli
Sacristae Nivern.
Capituli
Episcopi
Capituli
Episcopi
Capituli
Altare B. Leodegarii.
Altare B. Arigii.
Altare & Eligii.
Altare B. Nicolai.
Vicariae duœ S. Dionisii iu CrotA.
Altare Sancta? Catharina? in Crotâ.
Pensio Sancta; Catliarina?.
Quatuor portioncs vicariorum B. Mari» in Crotâ, fundata; per Doniinum P. de Vauv -rilles , canonicum Nivernensem , amortisata;.
Dure portioncs vicariorum in Crotâ non amortisatae, fundata? per Guillelmura de Brigys , canonicum Nivernensem.
Très Custodes Ecclesix Nivcrnensis.
Vicaria B. Marias in Crotâ. •
Altare B. Barlholoma?i.
Altare S. Symphoriani.
Altare B. Margareta?.
Altare S. Barbara; fundatum supra votam
Sancti Joannis.
Altare S. Micbaelis fundatum supra portalc
Ecclesiœ Nivernensis.
Altare B. Juliani.
Altare B. Marcelli. i Altare B. Firmini.
Altare S. Ludovici.
Altare S. Gcorgii.
Altare S. Luca?.
Aliud S. I.uca*.
APPENDICES
Ad util utn sacrista? ,
Capituli.
Duae Marliculari*.
/ Altare Trium Rcgum.
Dua» vicaria; per magistrum Petrum de Pic-
tavia de Bussiaco fundata?.
Vicaria B. Michaeus.
Allare Beata; Maris in capeilis, per Dooiinuui Joannem de Artheyo, canonicum Nivernensem fundatura.
Aliud altare B. Maria? in capeilis.
Altare B. Jacobi Majoris et débet quadraginta solidos, quoties mutatur vicarius, Domino Episcopo , et duodeciin dcnarios ccnsus, ratione araorlisationis , et fuadavit Magister Guillelnius de Velcia.