III
RAYMOND GONTARD donne ses biens a l'hôpital de Gaignag et est reçu gomme donat par le gomman- DEUR Albert de Rosset (1271, mars).
Archives départementales de la Haute-Garonne, fonds de Malte, Caignac, 1. 1, n» 97.
In Dei nomine. Anno millesimo diiceiitesimo septuagesimo primo ab Incarnacione ejnsdem.
Noverint univers! præsentes pariter et futuri quod ego Raimundus Gontardi de Ganiaco, sponte et bono animo absque omni vi et metu, et deceptione aliqua ad hoc inductus, dono meipsum : videlicet meum corpus et meam animam atque omnia mea bona mobilia et immobilia præsentia et futura, quocumque et ubicumque sint, longe aut prope, Domino Deo patri omnipotent! et gloriosæ virgini Mariæ ejus matri et Beato Johanni et domui Hospitalis Iherusalem de Ganiaco et vobis fratri Alberto de Rosseto præceptori dictæ domus et vestris successoribus et universis dictæ domus fratribus præsentibus et futuris, bona et pura donatione inter vivos, propter multa bona et utilia servicia quæ de dicto Hospitali recolo, de bono in menus, in negociis meis me pluries récépissé, et promitto vobis domino præceptori prædicto quod ego mulieri aut domui religionis meum corpus nec meam animam
PIÈGES JUSTIFICATIVES
nec mea bona predicta olim non dedi nec aliiid feci pactiiin per quod aliqiiid prædictoniin bonoriiin possit ullo tempore revocari.
Promitto vobis quod, ad admonitionem vestri et successorum vestroriim, accipiam habitiim Hospitalis prædicti proinittendo nihilominiis inei inajoris in dicto Hospitali secundum posse meiim me semper obedire mandatis, et utilia dicti Hospitalis provocare atque ejusdem Hospitalis inutilia evitare; prædicta vero iiniversa et singula prout superius scripta sunt et ut inelius dici seu intelligi possunt, ad utilitatem Hospitalis prædicti me semper observare et nunquam convenire aliqua ratione, nec fecisse nec de cetero facere posse aliquid quo minus prædicta aut aliquid predictorum valeant. Super sancta Dei quatuor Evangelia a me gratis tacta corporaliter, vobis juro et promitto, rogando vos Dominum præceptorem predictum, flectis genibus meisque manibus junctis positis inter vestras, quatenus vos, nomine dicti Hospitalis, me in donatum cum omnibus meis bonis recipiatis.
Et ego frater Albertus de Rosseto, prædictus præceptor dictæ domus, de consilio fratris R. Fabri et fratris R. Augerii capellani de Ganiaco et fratris P. de Ar, et fratres Johannis de Antioca, qui erant ibi présentes et hæc omnia ita fieri voluerunt et concesserunt, dictas preces attendens fore justas, accipio te, Raimundum Gontardi predictum, cum omnibus bonis predictis, in donatum, nomine Hospitalis predicti , promittendo tibi pro me et omnibus successoribus meis panem et aquam dicti Hospitalis et pannes humiles, et ad tui admonitionem et requisitionem, per te, modo débité faciendam, dare habitum Hospitalis.
Actum die v® a fine mensis Marcii, régnante Filipo
LA COMMANDERIE DE CAIGNAG
rege Francorum. Alfonso comité, Bertrande episcopo Tholosano. Hujus rei sunt testes R. de Sent Lo et Guille mus de Marconio, de Caniaco, et Poncius Aygra juvenis et de Monte-Ferrando de Monte-Auriollo et Ramundus de Sancto-Martino, notarius pubhcus Sancti-Michaelis de Lanesio qui istud instrumentum scripsit et hoc signum apposait.
PIÈCES JUSTIFICATIVES
Collation de la rectorerie de Caionac a parère Jean Cavalier, de l'ordre de Saint-Jean (1496, 3 juin).
Archives départementales de la Haute-Garonne, fonds de l’ordre de Malte. Gaignac, 1. 24, no 7.
Frater Johannes de Rolhac, miles sacræ clomus Hospitalis Sancti Johannis Hierosolymitani, preceptoris de Renebilla procurator, et locum tenens reverendi domini fratris Johannis de Ranguis etiam militis, prioratus Tholosæ humilis Prions, Capitulum provincialem dicti prioratus Tholosani in Domino célébra ntis, religioso viro nobilissimo et in Christo carissimo fratri Johanni Cavalié, ordinis nostri, salus et gaudium in Domino Jesu sempiternum.
Carissime, propter susceptum de vobis testimonium, menti et cordi tenemus quod in commisse vobis regimine sancto et orthodoxe vos habebitis, ita ut oves vobis commissæ ad gregem pervenire poterint eternum; cum ita parochialis ecclesia Sancti Stephani de Caniaco, diœcesis Mirapisciencis, a præceptoria de Caniaco deppendens, ad presens vacans per decessum fratris Guyberti Flotac, ultimi ejusdem rectoris, possessoris per venerabilem et religiosum virum fratrem Jobannem de Rocalaura, ejusdem preceptoriæ de Caniaco preceptoris;
LA COMMANDRRIE DE GAIGNAG.
Ciim collatio, provisio et omnis alia dispositio illius occiirrentis vacationis pleno jure pertinet et spectat vobis tanquam bene merito, die datæ præsentium, in nostro provinciali capitulo in castre de Frontonio celebrato, nobis et aliis infrascriptis dominis præceptoribus præsentibiis, data et collata fuerit cum jure, del verraly (barraly) ipsius parochialis ecclesiæ necnon cum pensione septem francorum regni pro vestiario, sex cestarios bladi frumenti, mensuræ dicti loci, et trium barricarum vini rubri boni et sinceri, vobis per dictum preceptorem de Ganiaco et ejus successores, singulis annis, in et super fructibus jam dicti præceptoris de Ganiaco resolvendis; quas donationes et collationem ad juris vestri impugnationem et solito more nostræ religionis per vos et dictum prioralem capitulum confîrmari et approbari instantes postulaveritis.
Jgitur easdem donationes et collationem supradictæ Rectoriæ de Ganiaco vobis, ut permittitur per antedictum preceptorem, factas in curia generali, gratia antedicti provincialis capituli, approbamus et ractifficamus et confirmamus, ratas et gratas habuimus et habemus præsentium tenore, et de novo, quathenus opus est et necesse, auctoritate a nobis prædicta, conferimus et donamus et de eadem vobis providimus et providemus per présentes, cum dicto jure del verraly, septem franceis regis, sex cestariis bladi frumenti, et tribus barriquis vini rubri, pro vestra pensione, quam vobis, singulis annis, per dictum preceptorem et ejus successores persolvi volumus et jubemus; mandantes et committentes, in virtute sanctæ obedientiæ, omnibus fratribus dicti prioratus Tholosani et eorum militibus, quathenus vos vel procuratorem vestrum legitimum loco vestri, in possessionem realem et
PIÈGES JUSTIFICATIVES
corporalem dictæ rectoriæ de Ganiaco juriiimque et pertinenciarum suariim ponant, ut jiidicant et judicabunt deffendant, amoto ab judice nostro alio illicito detentore quem nos per présentes dennntiamus ainotum; in quorum promissorum fidem et testimonium présentes licteras per secretarium dicti capituli infrascriptum fieri, sigilloque dicti capituli provincialis sigillari jussimus, de voluntate pariter et assensu nobilium, venerabiliumque et religiosorurn virorum t’ratrum Jobannis de Lepnsel, de Gondato, Oddeti des Gangis, del Burgau, Guill. Seytres, del Port, Bernard! des Parinis, de Reyssac, militum; Gaillardi Ferrani, de Montogio, Dominici l’runeti, de Maloborgueto, Pétri Bodas, de la Magdalena, Bernard! Lacosta, de Podio Martini, preceptoriarum procuratorum, et plurimorum aliorum preceptorum et fratrum, nobiscum in celebratione dicti provicialis capituli assistentium et promissa laudantium et approbantium.
Actum et datum in domo de Frontonio, dicto capitule durante, die tertia mensis Junii, anno Domini millesimo quadringentesimo nonagesimo sexto.
Dedictorum doininorum locum /
tenentium et capituli
mandato.
Rondelli, Not. Cap^K
RAYMOND GRONHAN et PONS MARTIN reconnaissent DEVOIR LE DROIT d’aLBERGUE AU FRÈRE AzÉMAR DE
Miramont, commandeur de Gaignac (1262, 15 janvier).
Archives départementales de la Haute-Garonne, fonds de l’ordre de Malte. Gaignac, 1. 20, no 3.
In Dei nomine. Anno M.GG.LXII, ab incarnatione ejus dem. Noverint universi præsentes pariter et futur! quocl Ramundus Gronhani et fîlii ejus scilicet, Germanus et Ramundus, et Poncius Martini, manentes apud Arzilers, non coacti neque ulla vi ad hoc inducti, sed gratis atque animo diligenti, recognoverurit et concesserunt domui Hospitalis Ihlem de Ganiaco et fratri Azemario de Miromonte, tune temporis dicti Hospitalis preceptori et universis fratribus præsentibus et futuris ejusdem domus, qiiod quidquid ipsi tenebant vel possidebant, sive tenere vel possidere debebant in decimario Beati Juliani, sive sint terræ cultæ vel incultæ, prata vel nemora, bartæ vel pascua, fontes vel aqnæ, maleoli vel vineæ, ciim terris in quibus sunt totum, uti superius est expressum.
Ramundus Gronhani cum filiis suis et Poncius Martini prædicti recognoverunt se et predecessores eorum, longo tempore, tenuisse, nomine casalagii, a dicto Hospital!, et quod adhuc ipsi tenebant illud casalagium,
PIÈGES JUSTIFICATIVES
eodem modo similiter, et quod ratione illius casalagii supradicti, quod casalagium vocatur casalagium dels Arzüers, prædicti homines tenentes dictum casalagium debent facere albergium annuatum præceptori dicti Hospitalis et universis fratribus et sororibus ejiisdem Hospitalis et omnibus hominibus et feminabus donatis prædicti Hospitalis et omnibus nunciis atque clientibus et canibus ejusdem hospitalis et omnibus generaliter hominibus et feminabus in dicto vel de dicto Hospitali cotidie habentibus suum victum.
Et recognoverunt prædicti homines tenentes dictum casalagium quod dictus præceptor, quando ibit apud Arziley^s, causa recipiendi dictum albergium, si in via invenerU aliquos homines, quod possit eos, si voluerit, invitare et ducere eos secum usque ad ilium locum, ubi ratione dicti albergii, comestio fuerit apparata, et dicti homines tenentes dictum casalagium recognoverunt se debere dare ipsis invitatis satis ad comedendum et potandum (sicut et) fratribus ibi comedentibus.
Item fuit ibi recognitum et concessum ab hominibus supradictis dictum casalagium tenentibus, quod ilia die qua dicto præceptori placuerit, inter festum Nativitatis Domini et Dominicam Carniprivii, debet ab ipsis tieri dictum albergium, et quod, in vesperis, eodem die, post comestionem Noctis, dicti homines debent dare dicto præceptori, antequam ipse præceptor surget a mensa, viii solidos. Toi. pro avena, et postea quando totum hoc, uti superius scriptum est, completum fuerit, dictus pæceptor, cum omnibus hominibus qui secum ibi erint, debet ab illo loco incontinenter recedere sine inora; Ni si de voluntate dictorum hominum dictum casalagium tenentium remaneret.
LA GOMMANDERIE DE GAIGNAG.
Hoc actam est xv die a principio mensis Januarii, régnante Lodovico rege Francorum, et Alfonso Tholose comité et R. episcopo Tholosano. Hiijus rei sunt testes frater Bernardus Amelii, capellanus de Ganiaco, et frater Geraldüs de Monte-Totino, et frater Raiinundus Faber, et Giiillelmus Bertrand! de Monte-Esquivio, miles, et Bernardiis Faber de Ganiaco, et Ramundus Ugonis de Alsona, et Bernardus Girberti de Gibello, et Bertrandus de Vilela, et Ramundus de Martine, notariés publicus Sancti Michael-de-Lanesio, qui istud instrumentum scripsit, est similiter de toto testis et istud signum apposuit.
PIÈGES JUSTIFICATIVES
Arrêt du Parlement de Paris, par lequel le commandeur Géraud de Massas est maintenu en la justice HAUTE, moyenne ET BASSE DU LIEU DE GaIGNAC ^ (1533, 21 mai).
Archives départementales de la Haute-Garonne, fonds de l’Ordre de Malte. Gaignac, 1. 22, n» 8.
Franciscus, Dei gratia Francorum Rex. Universis præsentes litteras inspecturis salutem. Notum facimus quod, cum adversus saisiam et maniis misiam super jurisdictione loci et præceptoriæ de Gaignac, in comitatii Lauragensi et senescallia Tholose, ad reqiiestarn procnratoris nostri, in dicta senescallia Tholosæ per nonnullos commissarios nobis super facto reunionis domanii nostri factas, dilectus noster Geraldus de Massas, ordinis sancti Johannis Hierosolimitani miles, dicti loci et præceptoriæ de Gaignac præceptor, se opposuisset, et suam requestam nostræ Parlamenti curiæ, ad quam propter hoc per nostras litteras patentes delegando et committendo, omnes
1. Cette pièce, originale et authentique, porte un énorme cachet de cire, aux armes de France : l’écu à trois fleurs de lys, deux en chef, l’autre en pointe, surmonté de la couronne royale, deux anges comme tenans. Tout autour une inscription incomplète, le cachet étant brisé en deux endroits. On peut y lire encore : dei.
GRACIA . FRANCORU . REGIS.
LA GOMMANLEHIE DE GAIGNAG.
caiisæ et processus, ratione predictæ dicti domanii iiostri reiinionis remisse extabant, ad fînem sibi manum levatam et plenam deliberantiam de prædicta jurisdictione et justitia dicti loci de Gaigiiac, saltern per provisionem, peadente processu, et donec aliter foret ordinatum, faciendi, porrexisset, et pro per eum ad dictos fines obtinendo, ipse dici et propoiii fecisset.
Et jamdictus locus de Caignac, ab omni evo, religioni et ordini Sancti Johannis Hierosoliniitani spectaverat et pertinuerat, caputque bujus preceptoriæ predicti ordinis, præceptoria de Caignac nuncupatæ et institulatæ extabat; quibus mediis, predecessores ipsius de Massas, oppoiientis, dicti loci de Caignac domini, eodem loco, in Omni justitia et jurisdictione alta, media et bassa gavisi
fuerant et pro .illius exercitio, judices, baiulos , et
alios officiarios habuerant et commiserant;
Actamen dictus procuralor noster in dicta senescallia Tholosæ, instigatione quorumdam, predictam jurisdictionem figurative saisire fecerat, cui saisiæ dictus opponeus se opposuerat; super qua oppositione tantum, coram dilectiset fidelibus consiliariis nostris, Thesaurariis Franciæ, et aliis burellum, in civitate Tholosæ, super facto reunionis domanii nostri, tenentibus, processum fuerat, et visis actis exercitii justitiæ et jurisdictionis, per judices et officiarios jamdictæ præceptoriæ, in dicto loco de Caignac et alibi factis, et dicto procuratori nostro, in dicta senescallia Tholosæ communicatis, per eorum sententiam, inter cætera, ipsum opponentem, suas oppositionis causas dicturum, ad dictam curiam nostram remiserant, et, hoc pendente, ipse, prædicta jurisdictione uti et gaudere et illam per suos judices et officiarios exercere facere posset, ordinaverant ;
PIECES JUSTIFICATIVES
Quod insequendo, dictus opponeiis, aut ejus procurator, in dicta curia nostra comparuerat, et sexta die hujus mensis, dictam siiain reqiiestam, eidem curiæ nostræ, ad tinem sibi manum levatam de dicta jurisdictione saisita faciendi, porrexerat;
Ex cujus curiæ nostræ ordinatione, quod ilia procuratori nostro generali ostenderetur, dictum fuerat; quaquidem requesta una cum peciis eidem alligatis, visis, ejusque conclusionibus captis per eanidem curiam nostram, prædictus opponens suas oppositionis causas, traderet, ordinatum fuerat;
Quibus oppositionis causis, dictam ordinationem insequendo, traditis, per eas dictus de Massas, opponens, ad finem seu fines cum mediis et causis per eum deductis et alligatis, per dictæ curiæ nostræ arrestum ipsum, ad bonam et justam causam prædictæ saisiæ se opposuisse, hocque medio sibi manum levatam et plenam deliberantiam, de prædicta justitia et jurisdictione saisita, saltem in casu dilationis, processu pendente, et donec aliter foret ordinatum, per provisionem fieri debere, ac per inhibitiones et defensiones jamdicto procuratori nostro, in dicta senescallia Tholosæ, et aliis quibus deceret, ne ipsum opponentem in dictæ jurisdictionis gaudentia et possessione impedirent, fièrent, petiisset et requisiisset ;
Dictis autem oppositionis causis traditis et dicto procuratori nostro generali, ex dictæ curiæ nostræ ordinatione, communicatis, illisque, una cum peciis per dictum opponentem productis, visis, dictus procurator noster se munivit impedire quominus dicto opponenti per dictam curiam nostram , prout sibi bonum videretur provideri posset declarasset;
Tandem visis per jamdictam curiam nostram, expleto.
160 • LA COMMANDERIE DE GAIGNAG
dictæ saisiæ causis, opponentis litteris et titulis jaoidicti Massas supplicantis ; et cæteris per eum in hac parte penes dictam curiam nostram positis et productis, audito super hoc dicto procuratori nostro ’generali, cum totum communicatum extitit, et quibus consideratis considerandis et quæ eamdem curiam nostram in hac parte movere poterant et debebant ;
Præfata curia nostra, per suum arrestum, dilationem memorato procuratori nostro generali, usque ad très menses, pro eisdem causis oppositionis respondere veniendo, et quidquid sibi bonum videbitur in hac materia dicendo et producendo, concessit et concedit, et nihilominus per provisionem, pendente processu et donec aliter fuerit ordinatum,
Dicta curia nostra, præfato de Massas supplicanti, manum levatam de dictis justitiis et jurisdictionibus saisitis fecit et facit.
Ac quod fructus, reveniti et emolumenta ex eis, post dictam saisiam, capti et percepti, sibi reddentur et restituentur, et ad hoc faciendum, omnes quos decebit omnibus viis et modis debitis et rationabilibus compellentur, ordinavit atque ordinat.
In cujus rei testimonium, nostrum præsentibus litteris jussimus apponi sigillum.
Datum Parisiis, in parlamento nostro, vicesima prima die mensis Maii, anno Domini millésime quingentesimo tricesimo tertio, ac regni nostri decimo nono.
Per arrestum curiæ.
Locus sigilli.
PIÈGES JUSTIFICATIVES
Le seigneur BERNARD DE SAINT-MICHEL et sa
FEMME AIGELINE DONNENT AUX HOSPITALIERS UN « CASAL » SIS A Saint-Jean-de-Gaprescorjade (1165, avril).
Archives départementales de la Haute-Garonne, fonds de l’ordre de Malte. Gaprescorjade, 1. 1, n» 7.
In nomine Dei. Notiim sit omnibus liominibus qiiocl ego Bernardus de Michaele, qui fuitdictus Simeon, et mea uxor Aicelina, nos simul damus Deoet Sancto Jobanni et sanctis pauperibus Hospitalis lerusalem et fratribus ipsins domiis præsentibus et futuris et G. Gornelio, magistro Tolosoe et Guasconiæ; videlicet illiid casale, quos fuit Amelii Sancti Johanis de Gapra-Scoriata, cum omnibus suis tenenciis, homines et feminas, terras, vineas cultas et incultas, arbores, prata et omnia pertinentia ad supradictum casale.
Hoc damus totum sine inganno et sine omnimoda retinencia, sicut superius scriptum est.
Hujus rei sunt testes B. de S^'’ Michaele, abbas Sorezinensis, et Petrus d’Astugua, et Sicardus de Lauracho, et Pondus de Lator, et Isarnus de Villanova, et xVrnaldus de Varanano et Guillelmus et Bertrandus fratres ejus et R. d’Avellus et Fortanerius.
^02 LA. COMMA.NDERIE DE GA.IGNA.C.
Facta est ista carta in mense Aprilis feria vi. L. xxnii, anno ab Incarnacione Doraini MGLXV. Régnante Lodovico rege et R. Sancti Egidü , comité Tolosano, et G episcopo. R. de Valle scripsit banc cartam, præcepto Bernardi Santi Michaelis et uxoris snæ Aicelinæ.
PIÈCES JUSTIFICATIVES
BERNARD D’ISSUS et son frère GRIMAUD vendent
AU PRÉCEPTEUR DE GaIGNAC, BeRNARD AmIEL, TOUS
LES BIENS ET DROITS QU’iLS POSSÉDAIENT A GAIGNAC ET
A Saint-Jean-de-Gaprescorjade (1230, mai).
Archives départementales de la Haute-Garonne, fonds de l’ordre de Malte. Gaprescorjade, 1. 1, no 8.
NotLim sit omnibus hominibus tam præsentibus quam futuris, banc præsentem paginam legentibus vel audientibus, quod ego Bernardus de Issuscio et Grimaudus, ejus frater, nostra bona propria ac spontanea voluntate, et sine vi et non decepti, damus et solvimus et relinquimus, et cum titulo perfectæ venditionis tradimus, per xxx sol. tolosanos, de quibus tenemus... Domino Sancio Espasæ, priori domus Hospitalis Jérusalem Tolosæ et Domino Bernardo Amelio præceptoris domus Hospitalis Jérusalem de Ganiaco et omnibus habitatoribus prædictæ domus tam præsentibus quam futuris, omne hoc quod habemus vel possidemus, vel habere et possidere debemus, aliquo jure vel aliqua ratione, in villa de Ganiaco vel in alodio vel terratorio vel decimario Sancti Stephani de Ganiaco, vel in alodio vel terratorio vel decimario Sancti Johannis de Gapra-Scoriata, homines et feminas cum eorum tenenciis, terras cultas et incultas, adempriva et donatio-
LA GOMMANDERIE DE GAIGNAG .
nés : scilicet : tertiani partein Ranumdi Olerii et totius progeiiiei quæ ex eo orta est vel oritura est, et terciam partem totius suæ hereditatis, et tertiam partem Pétri Amelii et Ramundi Amelii, et Alasaiciæ, sororis eorum et totius progeniei quæ ex eis orta est vel oritura est, et tertiam partem eorum hereditatis tocius, et tertiam partem Pétri Bruni et omnis progeniei quæ ex eo orta est vel oritura est, si in villa de Ganiaco permanere nohierit; et damus similiter totum hoc quod habemus vel habere debemus in Audiarda, sorore Pétri Amelii et in omni progenie quæ ex ea orta est vel oritura est; et si aliquod habemus vel possidemus vel habere et possidere debemus aliquo jure vel aliqua ratione in predictis locis, totum illud damus et relinquimus habitatoribus domus Ospitalis Jérusalem de Ganiaco pro omni eorum voluntate inde facienda.
Et si predicta venditio valet vel valebit majus de predicto pretio, totum illud plus damus habitatoribus domus Hospitalis Jérusalem de Ganiaco, et cum hac præsente pagina exuimus nos de predicta venditione, et induimus et mittimus in possessione tocius predictæ venditionis dominum Sancium Espasam priorem domus Ospitalis Jérusalem Tolosæ et dominum Bernardum Amelium præceptorem domus Ospitalis Jérusalem de Ganiaco et omnes habitatores domus Ospitalis Jérusalem de Ganiaco, tam présentes quam futures, pro omni eorum voluntate inde facienda; et mandamus ut contra banc presentem paginam ullo tempore non veniamus.
Si vero aliqua persona, pro nobis interposita, contra hanc præsentem paginam venire attentaverit, removemus ab ea omne auxilium juris et consuetudinis, quod ei prodesse non possit, et habitatoribus domus Ospitalis
PIÈGES JUSTIFICATIVES
Jérusalem de Ganiaco, tempore aliquo, nocere non possit.
Item ego, Bernardus de Issuscio et ego Grimaiidus ejiis frater, mandamus habitatoribus domiis Hospitalis Jérusalem de Ganiaco tam præsentibus quam futuris, bonam ac firmam giiirentiam de prædicto dono et venditione de omnibus amparatoribus.
Item ego Bernardus de Issuscio et ego Grimaudus ejus frater, recognoscimus, et concedimus, et est verum, quod Ramundus Olerii et omnis sua tenencia non debebat aliquid nobis facere pro servicio nec pro aliqua re nisi tantum xii sol. tols, et Petrus Amelius cum omnibus suis fratribus et sororibus, pro se ipsis et pro Johanni Amelio eorum patruo, non debebat j'a.cere pro servicio nec pro aliqua re nisi tantum v. sol. tols.
Hoc fuit ita positum viiii die ad exitium mensis Madii, régnante Lodovico rege Francorum et Ramundo Tolosæ comité, et Fulcone episcopo, anno ab Incarnacione Domini MGGXXX.
Hujus rei testes sunt P Poncius et P Willelm. Vital et Ramonassa, et Bernardus Faber de Ganiaco et Arnaldus Aldebertus et Ramundus Aldebertus et Ramundus 01erius et Ramundus Amelius et Willelm. Ramundus est de toto testis et cartam banc scripsit.
APPENDICES
APPENDICE L
l'église et le dîmaire de saint-jean-de-gapresgorjade.
A l’est de Caignac et au faîte d’une colline dont les pentes viennent presque expirer au pied de la tour seigneuriale, s'élevait autrefois une vieille église, dont les origines nous sont complètement inconnues et dont le dîmaire appartenait, ainsi que nombre d’églises des environs, aux seigneurs de Laurac, qui étaient, nous l’avons vu, les suzerains du pays.
Cette église avait saint Jean pour patron et on l’appelait, à cause de cela, Saint-Jean-de-Gaprescorjade (de capra scoriata, de la chèvre écorchée), dont la corruption a fait plus tard le nom de Grabescorge, nom porté encore par une métairie bâtie sur l’emplacement et avec les débris de la vieille église disparue.
A l’origine et dès les commencements, elle fut rattachée à la petite préceptorerie du Rival ou de Saint- Michel-de-Lanès, et elle ne tarda pas à devenir une annexe de Gaignac et le membre le plus rapproché du cheflieu de cette commanderie.
Nous avons cru devoir, par respect pour ce passé que nous aimons,, conserver ici les quelques détails intéressants que nous fournissent les archives sur ce dîmaire dont il ne reste plus aujourd’hui 'qu’un vague souvenir.
LA GOMMANDERIE DE CAIGNAG.
La plus ancienne donation que nous aient conservé les archives de Saint-Jean-de-Gaprescorjade est intéressante à noter; elle provient de la générosité d’une noble et ancienne famille, qui s’était dévouée, corps et âme, à l’Ordre naissant des Hospitaliers : c’étaient les seigneurs de Saint-Michel. A l’exemple de la puissante lignée des de Laurac, qui créait, enrichissait et protégeait, dans le Lauragais, les premières fondations de l’Ordre de Saint- Jean, les seigneurs de Saint-Michel comblèrent l’Hôpital de leurs bienfaits. Leur générosité parut inépuisable.
Au mois d’avril 1165, Bernard de Saint-Michel, celuilà qu’on surnommait Siméon, et sa femme Aiceline, donnèrent à Guiraud de Gorneillan, maître de Toulouse et de Gascogne, un « casai » ou pièce de terre située dans le dîmaire de Saint-Jean-de-Gaprescorjade, avec toutes ses dépendances, hommes et femmes, vignes, terres cultes et incultes, arbres, prés, etc., etc. Le seigneur Pons de Saint-Michel, frère de Bernard, approuvait cette première donation, qni avait pour témoins B. de Saint-Michel, abbé de Sorèze, Pierre d’Astugue, Sicard de Laurac, Pons de Latour, Isarn de Villeneuve, Arnaud de Varagne, etc. (Voir pièces justificatives) L
Ge fut le commencement de ces pieuses libéralités par lesquelles cette noble famille mérita la gratitude de l’Ordre de Saint-Jean. Déjà quelques années âuparavanL elle avait cédé aux Hospitaliers l’entière seigneurie de l’église Saint-Jean-du-Rival et des terres qui en dépendaient. Les Ghevaliers en formèrent immédiatement une petite préceptorerie, et ce fut Aiceline de Saint-Michel, la
1. Arch. dép. de la Haute-Garonne, fonds de Malte. Saint-Jeande-Gaprescorjade, 1. I, n« 7.
APPENDICES
donatrice, qui, après la mort de son époux, étant entrée dans rOrdre de Saint-Jean, comme sœur donate, en devint, par un privilège assez rare, la première commanderesse
Deux ans plus tard, au mois de mars 1167, nous retrouvons encore Bernard de Saint-Michel et sa femme Aiceline qui cèdent, par une nouvelle donation, non plus le casai dont nous avons parlé, mais eux-mêmes, corps et âmes, et tout Vhonneur qu’ils possèdent dans le territoire (m terminio) de Saint-Jean-de-Caprescorjade et tous les droits dont ils jouissaient, tant sur l’église que sur les terres, et ils s’engageaient, en outre, à verser tous les ans, au chapitre de Saint-Gilles, vingt sols de melgueil pour leur entretien et la reconnaissance de 'cette donation.
Un seigneur des environs, très attaché à la famille de Saint-Michel, Bernard de Barcian, imitait leur générosité, et se donnait, à son tour, lui et tous les biens qu’il avait à Saint-Jean-de-Gaprescorjade, à l’Hbpital de Saint-Jean, sous la condition que Bernard et Aiceline de Saint-Michel jouiraient, jusqu’à leur mort, des droits qu’il abandonnait; à la charge pour ceux-ci de verser, chaque année, pour son entretien et sa nourriture, vingt sols de Melgueil, au prieur du chapitre de Saint-Gilles.
Voici maintenant Sicard de Laurac , et sa femme Tiburge, qui, pour l’amour de Dieu et la rémission de leurs péchés, reconnaissent, comme suzerains, la légitimité de ces pieuses largesses, et après les avoir approuvées, s’engagent, sous la foi du serment, à protéger et à défendre donateurs et donations : Quod has donationes.