‹ Monographie topographique, historique & statistique de ThoréChapitre 42 sur 68 · VIII. Charte de l'abbé Suger · texte numérisé non relu

VIII. Charte de l'abbé Suger

(An 1147?)

sommaire. — Dans cette charte, Suger rapporte que Thoré fut une des terres seigneuriales les plus remarquables de l'abbaye de Saint-Denys. Les voyageurs et les marchands la connaissaient; ils savaient qu'on y pratiquait une large et chrétienne hospitalité, et que dans son château on s'y trouvait à l'abri des exactions du prévôt qui l'opprimait autrefois. « Par compassion pour les souffrance ces des tenanciers de l'abbaye, dit-il, nous avons tenu à leur « alléger le poids des dîmes et des redevances et à leur rendre « moins lourde l'autorité du sénéchal et du prévôt qui pesait tant « sur eux. Mais, comme nous n'étions pas les seuls à posséder des « terres dans ces contrées, nous avons désiré que cette réforme fût « aussi adoptée par nos collègues. Voilà pourquoi le vénérable Ivon, k évêque de Chartres, le chapitre de Notre-Dame, l'abbé de Saintce Pierre, l'église de Saint-Jean-de-Vallete, l' évêque d'Orléans, ce l'église de Sainte- Anne, l'abbé de Saint-Benoît, l'archevêque de « Sens, et nous nous sommes adressés à l'auguste roi Louis et lui « avons exposé, chacun dans l'intérêt de nos clients, nos doléan- « ces les plus circonstanciées. Ce prince si pieux et si zélé défencc seur de l'église nous a promis de protéger les biens du clergé « et de ne pas souffrir les spoliations dont jusqu'ici ils ont été vic- « times. » Ce ne fut pas le seul résultat de sa vigilance et de son habileté: il trouva moyen par ses amis et à prix d'argent de faire passer dans les mains d'un de ses vassaux le gouvernement de Thoré, qui dépendait auparavant de La Ferté-Beaudoin et relevait du roi ; si bien que ce fut désormais un fief que le gouverneur tenait de l'abbé de Saint-Denys et dans le château duquel Suger allait passer deux mois tous les ans.

Tauriacus igitur famosa beati Dionysii villa, caput quidem aliarum, et propria ac specialis sedes beati Dionysii, peregrinis et mercaloribus, seu quibuscumque viatoribus alimenta cibariorum in média strata, lassis etiam qnietem qnietè ministrans, intolerabilibus Dominornm praefati caslri Puteoli1 angariis usque adeo miserabiliter premebatnr : ut cura illuc temporibus antecessoris nostri bonae memoriae Adae Abbatis ut Praepositus terrae providerem, satis adhuc juvenis accessissem, jam colonis penè destituta langueret, rapacitati Puteolentium data esca populis Ethiopum omnino pateret. Nec enim ipsa domus propria beati Dionysii seipsam aliquando luebatur ; quin ipse Domlnus per satellites suos eam frangeret, quaecumque reperta sacrilego spiritu asportaret. adjacentes villas frequentibus hospiciis confunderet: annonam et talliam sibi pri- 111 um, deinde Dapifero suo, deinde Praeposito suo, rusticorum vectigalibus ad castrum deferri cogeret. Vix qui aderant sub tam nefandae oppressionis mole vivebant. Gum ergo ferè per biennium ibidem démorando, his et aliis malis, et humanae compassionis doloribus, et ecclesiae nostrae dispendio defatigarer ; nec nos solùm, verùm etiam omnes ecclesiae, quae in partibus illis terrain habentes aequè premebantur, convenimus, et ut jugum importabile et tyrannidem nequissimi castri evitare possemns, diligenti deliberationc contulimus. Hinc eraersit quod labore nostro venerabilis Episcopus Carnotensis Ivo pro parle sua capitulum

1 PuteoliiSj Puiset, commune du département d'Eure-et-Loir, canton de Janvillc, arrondissement de Chartres.

beatae Mariae pro sua, Abbas S. Pétri pro sua, ecclesiaS. Joannis de Yalleta pro sua, Episcopus Aurelianis pro sua, ecclesia S. Aniani pro sua, Abbas S. Benedicti pro sua, Archiepiscopus Senonis pro sua, et nos pro nostra, gloriosum Regem adivimus Ludovicum1, ecclesiarum depopulationem, pauperum et orphanorum deplorationem, ecclesiarum eleemosynis antecessorum suorum, et suis, exheredationem lacrimabiliter exposuiinus. Qui ut erat vir nobilissimae industriae, plenus pietale ecclesiarum illustris defensor, auxiliari spopondit ; et quod ecclesias et ecclesiarum bona deinceps destrui a praefato nequam nullo modo pateretur, jurejurando firmavit. Quod quidem egregiè factum quo labore, quibus expensis quàm graviter expletum fuerit, in gestis praefati Régis enucleatiùs invenitur. Destructo siquidem radicitus pro merito suae iniquitatis Pute olo Castro, terra Sancîorum tam nostra quàm aliae, pristinam adeptae libertatem, quae bello ornerant, pace floruerunt sterilitate reposita, fœcunditatem cultaereddiderunt. Cum autem post decessum antecessoris nostri bonae memoriae Adae Abbatis ad hujus sanctae administrationis sedem, tam immeritus quàm absens assumptus essem : pristinae virtutis et laboris non immemor, quia diutiùs in illa demoratus fueram praepositura, devotiùs ad hanc amplificandam accessi. In curte quam palo et vimine firmaram, castrum bene muratum erexi, turris propugnaculum principali portae super erigi feci, doraos aptas et propugnabiles constitui, libertatem villae, immô totius terrae intemeratam

1 Louis VII dit le Jeune, fils de Louis-le-Gros, et qui succéda à son père en 1137. Suger fat son principal ministre pendant une grande partie de son règne.

conservavi1. Unde inihi aliquando contigit, quod cum Aurclianum cum militari manu post Dominum regem festinarem, etpraepositumPuleoli priora mala reciprocantem reperissem, turpiter captum tenui et ad sanctum Dionysium vinctum cum dedecore transmisi. Vcrûm quia ecclcsiarum bona industria praelatorum pace concrescere et confoveri debent, cuituras nostras, quas ibidem habebamus Dominicas, retentis earumdem decimis, colonis qui ibidem inhabitarent censuales fecimus : quarum censum, ne oblivioni tradatur, scripto mandari praecepimus. Et ut quanti constet nostro labore incrementum possessionis hujus aestimetur, de praepositura, quae non plus quàm viginti libras valere solebat, quater viginti libras singulis annis habemus. Ceterarum vero consuetudinem cotidianis usus multo melioratus, rerum incrementum i'acillimè diffère re poterit. Antiquam verè ejusdem terrae advocationem ad firmitatem Balduici antiquitus pertingentem, qua terra ipsa immaniter longaevitate lemporum premebatur, eum nulla alia refellcndi succederet via, contigit advocationem illam ad quandam puellam filiam filiae Adae Piguerensis hercditario jure pertingere. Quo cognito, amicorum nostrorum consilio multo sumptu eam pro voluntate nostra nuptui tradere quaesivimus. Ad sedandas ergo terrae illius inquietudines, nolentes more solito indigenarum molestiis eam aftligi, cuidam domestico nostro juveni puellam cum advocationibus dari fecimus. centum libras denariorum beati Dionysii, tam matrimonio quàm patri et matri puellac, favore Uo-

1 L'ancien vicariat dont nous avons parlé plus haut avec détails, et qu'on vient de démolir était sans doute un des derniers vestiges de ce château, et les maisons du moyeu âge quo nous avons mentionnées sont probablement de la même époque.

mini régis Ludovici, de cujus feodo advocatia constabat, tali pacto contulimus, ut pro pecunia ista et alia videlicet trigeuta librarunl, quas Doininus Rex indè habuit, tàm ipsi quàm successores eorum nobis et successoribus nostris hominium, etservicium, et justiciam, ubi eos submoneremus, exequerentur. Quôd si ad hoc deficerent, totum advocationis feodum, ac si proprium nostrum esset, eorum et parentum ipsorum concessione, ac Domini Régis favore, donec nobis salisfacerent, in plenitudine retinere liceret.

Feodos vero, quos ex fisco proprio emimus, ad faciendas stationes singulis annis per duos menses in eodem castro Tauriaco, subter intitulare curavimus.

(Extrait du livre ou mémoire de l'administration abbatiale de l'abbé Suger, cap. XII.)

Page 1