INSTRUCTION DE L'EMPEREUR MAXIMILIEN
X GUILLAUME DE ROGENDORFF , MERCURIN DE GATTINARE ET ANDRE DE BURGO , ENVOYÉS PAR L'EMPEREUR VERS LE ROI LOUIS XII.
Le roi de France, le roi d'Aragon et le pape ont recouvré dans la présente guerre tout ce qu'ils étaient en droit de réclamer, d'après le traité de Cambray ; l'empereur seul est en retard de jouir des résultats de l'alliance faite avec ces souverains. Les ambassadeurs sont cbargés de solliciter par tous moyens que le roi de France fournisse un secours d'hommes et d'argent, pour réduire les Vénitiens dans le nord de lltalie, et même pour détruire de fond en comble cette république si nuisible au repos de l'Europe. Proposition d'un congrès à Mantoue. Des considérations historiques et politiques sont mises en avant pour appuyer ces demandes, auxquelles l'empereur en rattache d'autres d'un intérêt plus secondaire. ( Copie du temps \ )
26 novembre, à Slein.
Maximilianus , divina favente clementia, electus Romanorum imperator semper augustus.
Instructio de hiis que agere et tractare debent nostro nomme , nobilis etfidelis, nobis dilectus, Guilhelmus dominus de Rogendorff, una cum magnifico Reginaldo deVillanova2, oratore serenissimi régis
1 La copie sur laquelle nous avons opéré étant très-défectueuse, il est resté dans le texte certaines incorrections que nous n'avons pu restituer complètement. 3 Rigaut d'Aureille, seigneur de Villeneuve.
Francie, et honorabilibus fidelibus nobis dilectis Mercurino de Gattinaria, presi.denti Burgundie, ac Andréa de Burgo, consiliariis et oratoribus nostris , apud serenissimum regem Francie , consanguineum et fratreni nostrum carissimum.
In primis, exhibitis sue serenitati litteris nostris credentialibus convenienter et cuni onini alfectu et coinprobatione nostri mutui fraterni amoris , salutabunt eura, déclarantes singnlarem et fraternum aninium nostrum ad conservationem et incrementum persone, dignilatis, status, et condition! s sue, ac screnissimarum conjugis et lilie suarum.
Postea exponent : licet ibidem habuerimus apud eum prefatos Mercurinum et continue Andream , per quos semper tractavimus occurrentias et communia nostra négocia, et totius sancte lige, sed rébus ita exigentibus, visum fuit nobis expediens eundem dominum de Rogendorff cum prefato oratore suo jam destinare, et ob magnitudinem rei bortati fuimus proficisci eundem magnificumReginaldum de Villanova, magistrum domus et consiliarium et apud nos oratorem sue serenitatis, utpote virum de omnibus pretentis et tractatis bene instructum, affectum régi suo et nostri amantem , qui rem sue serenitati aptius declaret et adjuvet omnia pro commodo, conservatione et incremento nostrum amborum et totius sancte lige.
Et quoniam Deo ita volente, a quo omnis actio et cogitatus nostri sunt, et in quem desinunt, fuit anno superiori inter nos omnes confederatos inita, tractata et conclusa istbec nostra sancta confederatio , pro recuperatione et redintegratione status et rerum nostrarum, et ommpotenti Deo rem adjuvante, qui justam causam fovet, hostes nostri per serenissimum regem prelatum fratreni nostrum fuerunt profligati, et per îpsum ac alios confederatos, sanctissimuni D. N. et serenissimum regem Aragonum, etiam fratreni nostrum carissimum, eis spectantia et pertinentia fuerunt per eos recuperata, et per nos etiam aliqua pars nobis spectans fuit recuperata; reliqua tamen que est major pars nobis spectans bue usque semper detinetur adbuc per liostcs nostros, cum circa caput berentia et tenacius retinentur et
fortius tuentur ubi ipsi et possessionibus et maximis affinitatibus fundati sunt. Nibil tamen a nobis pretermissuin fuit cum maximo dispenclio ut possimus recuperare nostra, quod viderunt et aperte intellexerunt idem magniflcus orator suus et reliqui qui nobis missi fuerunt per serenitatem suam.
Que difficultas compulit nos singula diligentias considerare et cogitare de statu rerum totius nostre sancte lige, et tam de recuperatione rerum nobis pertinentium quam de stabibendo res omnium nostrum. Quod profecto majoris difficultalis et operis existimamus, et re ipsa experimur quam acquirere; ita difficulter ingenium bumanum a veteri etiam mala et perniciosa consuetudine ad bonam nisi successu temporis deflectitur.
Cum igitur, sicuti diximus, isthec nostra sancta confederatio fuerit facta pro recuperatione et redintegratione rerum nostrum omnium de liga, cumque id sanctissimus D. N. papa, sua serenitas et serenissimus rex Aragonum etiam frater noster carissimus , intègre omnes consecuti sint, nos soli restamus recuperare quod superest, que est major pars illorum que ad nos pertinent, et moles totius belli ab omnibus nobis, conjunctis viribus, perferenda solis humeris nostris incubuit , cogitavimus et diu in mente nostra agitavimus quo consilio et quibus viribus et nostra recuperare et redintegrare ulterius, etparta per nos omnes confederatos conservare, et maxima neoessitate ac urgenti periculo ita exigentibus , Venetos ipsos totaliter destruere possimus. Ipsis enim stantibus, nec facile nostra recuperare nec in posterum ea retinere, identidem ceteri confederati, nisi cum gravissimis impensis et continuo bello unde omnino impediretur expcdicio contra Turcos, res nostre christiane contererentur, et facile pateret, occasione provocante, via christianitatis bostibus nos omnes invadendi; et res nostra cbristiana majori periculo exponeretur, et in graviorem jacturam posset pati quam passa est antea.
Etquoniam, superiori anno, in tractatu Cameracenci, inter omnes nos confederatos concordatum et statutum fuit quod non abscederetur a bello donec quisque sua intègre recuperaret , idque jam fecerint
très ex confederatis, sanctissimus D. N. papa videlicet, serenissimi reges Francie et Aragonum; nobis nostra supersunt recuperanda, et pro hac re adjuti fuimus ab ipso serenissimo rege Francie et sumrno pontilice tanquam confederatis ; un de serenitati sue quas par est pro tanto ofïicio babemus gralias, vicissini relaturi, si unquam se occasio obtulerit, et quod nobis pro boc auxilio transmiserunt strenue et iicleli ter nobis operam navarunt cum magna satisfactione nostra.
Sed cum bostes nostri de presenti et in eorum presidiis sunt valde fortes et potentes, nedum ad tuendum per eos retenta, sed ad invadendum nostra, et jam Vincenciam per proditorem et multa alia loca et in Foro Julii terra, et in Istria mari cum magnis copiis invaserunt, et aliqua oppida modo non bostiliter sed rabide, more canum furentium, invaserunt, diripuerunt, incenderunt, et omnes in aliquibus locis sine differentia sexus et etatis trucidarunt , et quidquid nobis spectat variis modis et viis attentant et impetunt; et jam nos hoc tempore, rébus sic stantibus, non solum ulterius progredi et nostra recuperare non possumus, sed vix recuperata tueri; nec tamen tueri facile, cum omnia vi sunt nobis retinenda, propter potentiam bostium sine auxilio sue serenitatis possumus.
Ideo statuimus eosdem nostros oratores ad serenitatem suam destinare et suum remittere quo clarius statum rerum predictum déclarent sue serenitati et eandem rogent, et in vigore mutue nostre confederationis Cameracencis requirant, ut nobis adsistere et nos adjuvare velit usque ad totalem rerum nostrarum recuperationem et redintegrationem, juxta conventa et statuta inter nos confederatos in Cameraco.
Et quum serenitas sua in hoc bello nobis maximo adjumento fuit et cum gravi dispendio suo, si non intervenisset haec rebellio civitatis nostre Vincencie et hostes non tant u m invalescerent quantum faciunt jam de presenti, non opus esset suam serenitatem gravare; sed invalescentibus bostibus, ad comprimendam eorum rabiem, cum nos jam de presenti nimis exhausti non possimus, cupimus ut nobis dimittat istud presidium jam constitutum cum quo non solum tuebimur
ENTRE LA FRANGE ET L'AUTRICHE. — 1509. 281 nostra, sed etiam hostes graviter premebuntur (sic), et poterunt ad nihilum redigi. Ideo instabunt ut illud continuo redimittere velit ; posset facile contingere cjuod cum hoc presidio possemus totum hac hieme conficere, vel saltem hostes conterere.
Nec aliquo modo nobis videtur desistendum a bello pro hac hyeme, sed continuo instandum, tam pro recuperatione rerum nostrarum quam pro comprimenda rabie hostium, intertenendi Veneti in expensione m agis exhauriantur et atterendi hostes; nec patiendum ipsos respirare, ne idra renascens résumât vires, sicuti admittitur, sed continue atteratur; et hoc modo facilius in posterum consequemur et reintegrabimus nostra, et hostes funditus delebimus; sed, sicuti diximus, nec parta stabilire ac veram et perfectam securitatem et nobis et pariter omnibus confederatis habere , nec expedicionem in Turchos stimere, nec unquam sine bello et gravissimis impensis esse possumus, et periculum quod orbi christiano ab hostibus fidei imminet evitare nisi in destructis et funditus deletisVenetishostibusnostris.
Ad evitandum igitur tantum malum et tam grave nefas cum tôt dispendiis, cogitavimus et nobis consultum , imo necessarium videtur querere consilium delendi funditus hostes. Consideravimus igitur, quod est valde necessarium, quod constituatur dies et locus ad quem conveniant oratores nostroruin omnium confederatorum cum pleno mandatotractandi, concludendi et determinandi, praeter recuperatione m et integrationem rerum nostrarum que nobis debentur vigore conventoium in Cameraco, etiam de totali hostium destructione et nostrorum conservatione. Et ad hoc etiam invitandus est serenissimus rex Hungarie, qui gratanter acceptavit locum sibi per confederatos relictum ; et nos jam sibi significavimus ut destinet suos cum pleno mandato.
Locus autem hujus modi conventus oratorum nostrorum videtur nobis valde expediens et omnibus commodis Manthue , cum sit linitimus locus statui serenissimi domini nostri nostro et sue seremtatis, nec remote a statu serenissimi régis Aragonum et etiam magis commodus serenissimo régi Hungarie.
NÉGOC. DIPLOMAT. 1 . 3^
Etquoniam diu differretur adventus oralorum si ex curiis confederatorum deberent mitti, nec expediret rebus nostris communibus , potest mittere serenissinms frater noster mandatum aliquibus ex suis qui sunt in statu Mediolani ; nos autem sunius propinqui , et sanctissimus dominus noster non multuni distat; ideo convenimus cum oratoribus confederatorum quod ad kalendasjanuarias proxime venturas conveniant.
Eisdem autem oratoribus venturis detur sufûciens mandatum ad tractandum et concludendum super recuperatione rerum nostrarum quae nobis debentur juxta ordinationem et conclusionem factam in Cameraco, et futura redintegratione belli ad ver proximum , et totali hostium destructione; et super boc admoneantur etiam per serenitatem suam reliqui confederati, ut quantocicius mittant; quod et nos jam fecimus, cobortando universos ut velint ad bec bene advertere et singula prospicere et omnibus bene considère, et super omnibus hiis bene omnia discutiantur, mature concludantur et firmiter observentur.
Ad recuperationem autem et redintegrationem rerum nostrarum et novam belli instaurationem et totalem hostium ruinam videtur nobis necessarium quod primo recuperentur nostra cum auxilio omnium confederatorum ; ex qua recuperatione debilitentur et adeo bostes extenuentur, quo facilis erit postea totalis eorum destructio.
Auxilium autem quod nobis necessarium videtur prestandum per serenissimum regem fratrem nostrum , quod nobis ad ver proxime futurum quantocicius prestet inprimis quinquaginta lanceas, siculi antea fecit, et tria millia peditum per ipsum solutorum cum aliqua bona in numéro et valore artilleria, et ea nobis quam primum potuerint castrametari nobis transmittantur; ad quod etiam convocandi • •1 requirendi sunt ceteri confederati nostri, sicuti tenentur, ut possimus prosequi hujusmodi prosecutionem rerum nostrarum.
Intérim autem continue per eosdem serenissimos reges fratres nostros Francornm et Aragonum ac etiam per sanctissimum dominum
ENTRE LA FRANCE ET L'AUTRICHE. — 1509. 283 nostrum papam subordinetur et preparetur classis maritima, que sil sufficiens non solum ad exequendum que constituta et conventa fuerunt jnter nos super destructionem hostium nostrorum, sed etiam totalem destructionem hostium et defencionem contra Turchos. Nos autem, recuperatis et redintegratis rébus nostris, tune addemus ad dictam classem homines nostros in auxilium ejus sumptibus nostris, juxta taxationem que fiet per oratores nostros communes in hoc conventu Manthue.
Reintegratis autem rébus nostris omnibus intègre, quicquid extra portionem ad nos spectantem in manibus hostium est, prêter regnum Dalmacie quod pertinet corone régis Hungarie , ad hanc expedicionem pro interesse suo et qui condecenter adjuvandus est per omnes confederatos , reliquum quicquid eripietur ex manibus hostium teneatur per omnes confederatos conjunctim et sit omnibus id commune, et sit ad utilitatem et servicium omnium pro expeditione que contra Turchos postea fiet.
Expedicio contra Turchos postea fiât divisim de consensu omnium secundum et quomodo cuiqiie queque res conveniet.
De civitate Venetiarum de qua etiam prius actum est cum serenitate sua et oraîoribus nostris qui apud eum fuerunt Crémone, sumus ejusdem sententie cujus eramus extunc. Placuit nobis mirum in modum sua firma deliberatio de destructione civitatis Venetiarum, qua stante, procul dubio nunquam carebimus nos omnes confederati perpetuo bello et continuis impensis , nec aliqua expedicio contra infideliter sumi poterit, et status omnium nostrum non erit sine periculo et continua molestia. Ideo nos contenti sumus et acceptamus ligam et confederationem contra Venetos et pro destructione illorum , ad quam volumus concurrere cum omnibus viribus et persona nostra propria, una cum sua serenitate, pro arbitrio suo. Requirendi tamen videntur nobis reliqui confederati nostri et una nobiscum invitandi; et si acceptaverint , tanto expeditio nobis erit facilior; sin autem , nos , ut diximus , nunquam , cum viribus , statu et persona nostra erimus in hac re sue serenitati defuturi pro posse
nostro , et dabimus oratoribus noslris qui jain venient mandatum cum sua serenitate concludendi et firmandi banc confederationem ; reliqui auteni requirantur ad conventum oratorum qui jam nobis celebrandus videtur, sicuti signifïcabinius per oratores nostros quos jam expedimus; sed sicuti diximus, cum nimis et diversis bellis exhausti simus, non possumus, nisi cum reliquis quatuor confederatis, accedere ad banc divisionem, et erimus contenti recipere recompensam condecentem partis nostre.
Alioquin , si confederati diflerrent aut reintegrationem nostram nul totalem destructionem Venelorum, subditi nostri , qui nunc incipiunt murmurare videndo nos tantum exbaustos et parvum lucrum et augmentum per nos acquirenda ob assidua bella , et civitatem Ye • netorum imminere nobis , ex omni latere tam fortissimam et potentissimam, possent maie contenti cum tempore cônari apud nos ad persuadendum nobis ut faceremus pacem cum Venetis ad tuendum ea que tenemus, potius cum bona pace absque impensis, quam continuo facere ita bellum cum tôt maximis impensis insuportabilibus.
Quo autem bec omnia facilius et sine impedimento aliquo exequamur, et ad nullam aliam rem respicere debeamus, intuitu et contemplacione serenissimi régis fratris nostri cbarissimi , et reverentissimi domini cardinalis Botbomagensis , legati , consanguinei nostri cbarissimi, fuinius contenti condescendere adconcordiam cum serenissimo rege Aragonum , sicuti ipsi voluerunt. Et quoniam materiam banc tractavit antea Andréas orator noster, et ob banc eandem rem destinavimus eo Mercurinum de Gattinaria, satis superque res illa instructa et ordinata est. Ideo in ea procedatur juxta ordineni eisdem datum ; et jam damus vobis omnibus mandatum terminandi et finaliter concludendi materiam justam.
Facta autem bac concordia, quum juxta in ea conventa débet nobis de presenti dan viginti quinque mille ducatorum qui debenl esse in Lugduno , cupimus ut eedem pecunie luto et sine dispendio nobis transmittantur. Ideo instabunt iidem oratores apud
eumdem fratrem nostrum carissimum, ut dictas pecunias faciat ad nos conduci , sicuti nobis pollicitus est predictus serenissirnus frater noster per Paulum Armstorffer.
Instabitis praeterea et omnino facietis omnem diligentiam cuni oratoribus serenissimi régis Aragonum , quod sua serenitas nullo modo debeat esse, directe vel indirecte, contra regem Navarre, nec ipsum in aliqua re opprimere vel gravare.
Quoniam rébus Italicis , quas omnibus aliis et nos et serenissiinus frater noster anteponere debemus, occupati , nullatenus possumus intendere determinationi rerum Gheldrensium , et ne ea impediat nos et ipsum regem fratrem nostrum carissimum , cupimus ut terminus prorogetur ad alterum annum ; et ita instabitis apud eumdem serenissimum fratrem nostrum ut fiât et jubeatur Carolo de Egmundo , ut expectet et non audeat quodcunque in contrarium attemptare.
Vacavit jam ecclesia Atrebatensis per obitum quondam Nicolay • , illius ecclesiœ ultimi episcopi. Cujus denominatio cum pertineat ad nos tanquam ad comitem de Artois, et ad serenissimum regem Francie, fratrem nostrum, confirmatio seu quedam admissio hujusmodi denominationis, et ad beatitudinem pontificis confirmatio et promotio ad ecclesiam , nos igitur nominamus ad eamdem ecclesiam bonorabilem devotum nobis dilectum Franciscum de Melun , sedis apostolice prothonotarium , consiliarium nostrum. Instabunt igitur iidem oratores nostri ut hanc nostram denominationem idem serenissiinus rex frater noster comprobet et pro eodem prothonotario ad Urbem scribat ut ad dictam sedem promoveatur et in bac re nobis antiqua consuetudo servetur. De ecclesia Laudensi, quoniam serenissimus frater noster instat ne ulterius prosequamur restitucionem Octaviani Sforcie ad ecclesiam Laudensem2, sicuti conventum erat, nos, qui nichil magis desideramus quam in omnibus serenissimo iratri
1 Nicolas de Ruistre, mort le 19 no- Marie, avait été expulsé du siège de Locli vembre i5og. par Louis XII.
J Octavien Sforce , lils du duc Galéas
nostro satisfacere, contenti sumus quod eidem Octaviano detur re compensa et in bonis beneficiis pro média parte, sicuti convenimus, cum magnifico Reginaldo , oratore sue serenitatis.
Instabunt praeterea iidem oratores nostri apud magnilicos oratores serenissimi régis Aragonum, fratris nostri cbarissimi , ut sua seremtas velit nobis transmittere duo millia bonornm peditum Hispanorum pro pecnniis nostris, qui sint noti sue serenitati et experti in re militari ; in eo nobis plurimum satisfaciet sua serenitas.
Honorabilis Petrus de Motta, doctor, consiliarius noster devotus et dilectus, jam longo tempore serviit nobis diligenter, fideliter et cum omni prudentia et dexteritate, et sua servicia nobis sunt plurimum prolicna. Ideo cupimus esse sibi bonori, commodo et adjumento in omnibus rébus suis, exigentibus ita meritis suis. Itaque iidem oratores nostri dcbebunt ipsum in omnibus rébus suis in peculiari commendatione babere. Quicquid sibi honoris et commodi accesserit, prêter quod accedet viro bono et omni parte laudando, nobis supramodum in ea re satisfiet, sicuti tu, Andréa, ex momoriale dicti doctoris ad te misso intelligere poteris.
Serenissimam reginam , sororem nostram charissimam , omni ati'ectu et reverentia prosequamini ; fréquenter ipsam nostro nomine convenietis et visitabitis , itidem serenissimam filiam suam , quam eodem amoris vinculo complectimur quam nostros proprios.
Scripsimus oratoribus nostris Mercurino et Andrée ut agercntur gratie serenissimo régi fratri nostro de auxilio quingentarum lancearum quas nobis cum domino de la Palice et aliis suis capitaneis transmisit in hoc bello , qui nobis lideliter et strenue operam navarunt, nec plus potuissent fidei et observantie sue serenitati prèstare quam nobis prestiterunt. Ideo debemus serenitati sue , et ipsi domino de la Palice et ceteris suis et nostris commilitonibus qui cum eo apud nos fuerunt; ideo et ipsi oratores omnes agent sue serenitati quas par est pro tanto suo in nos officio gracias, oiTerentque sue serenitati vires, statum et ipsam personam nostram ad
omne commodum et incrementum status, condicionis et persone sue et suorum serenissimorum conjugis , fîlie et generi.
Instabunt preterea iidem oratores nostri apud serenissimum regem Francie , fratrem nostrum , et re ipsa omnino efficient quod extorres status Mediolani juxta conventa in Cameraco restituantur tandem , sicuti nobis pollicita est serenitas sua se facturum , quod non dubitamus fuisset factum , si misisset commissarios suos quos jam destinavit. Ideo efficient omnino ut restituantur et consequantur etiam fructus istius anni qui iis debentur juxta tractatum Cameraci, et pro hac eorum restitutione mittent, post ipsos oratores, dicti exules commissarios eorum qui negotium boc apud ipsos sollicitabunt, nec in hoc, nisi re ex sententia nostra perfecta desistatis, désistent iidem oratores nostri.
Concessit nobis serenissimus rex , frater noster, per magnum magistrum ducentum tunelos pulverum. Instabunt iidem oratores nostri apud serenissimum regem, fratrem nostrum charissimum , ut mandet magnifico consanguineo nostro cbarissimo magno magistro quod ea nobis deliberet, ut possimus nos de eis prevalere pro recuperatione rerum nostrarum et prosecutione hostium.
Agent preterea iidem oratores nostri gracias serenissimo régi , fratri nostro charissimo , de optimis provisionibus quas fecit magnus magister consanguineus noster charissimus, super comercio subditorum status Mediolani cum Venetîs nostris hostibus, quod sub gravissimis pénis inhibuit. Illud cedit et in grave prejudicium hostium ; et si identidem ceteri fe,cissent circumjunctim , gravi charitate annone hostes premerentur. Ideo rogabunt serenitatem suam ut, comprobatis hiis provisionibus, per ipsum magnum magistrum faciat ea etiam in posterum observare quod cedet in perniciem hostium.
Quum etiam status Mediolani potest habere sal in magna copia , et plus quam ideo sumere potest ex dominiis pontificiis, ex comitatu nostro Tyrolis, a ducatu Ferrarie et longe melioribus condicionibus quam exVenetiis, ideo nec in eo quicquam videtur agendum nec commercandum cum eisdem Venetis; ideo enim ipsi hostes
exhauriunt magnum thcsaurum, quod cedit in prejudicium nostrum et reliquorum confederatorum.
Sopivimus differentias quas habcmus cum illustrissimo Alfonso, duce Ferrarie, consanguineo nostro charissimo, et decisionem cjus, de communi consensu, reposuimus ad sanctissimum dominum nostrum papam et serenissimum regem Francie, fratrem nostrum charissimum; sed nos jam et ipse contenti sumus rem ad solam suam serenitatem reponere, ut ipse inter nos fmaliter determinet. Petetis igitur ut statuât nobis certam diem qua quisque jura et rationes suas producat et exponat, et det inter nos determinationem.
Decidatur etiam per serenitatem suam causa magnifici Alberti Pii, domini Carpi, qua m habet cum eodem duce Ferrarie, et idem Albertus consequatur intègre dominium totius oppidi , et omnium ad id pertinentium , sicuti justum et debitum est, et omnino reintegretur idem Albertus ad dominium suum, prout antea fuerunt sui predecessores, et sicuti per nos investitus existit.
Et quoniam magnificus Reginaldus de Villa-Nova, sue serenitatis apud nos orator, prudenter, diligenter et fideliter in omnibus se gessit conservando et augendo fraternum nostrum mutuum amorem ad invicem, et non minorem affectum ad nos quam lidem ad serenissimum fratrem nostrum in omnibus actionibus comprobavit, plurimum nobis satisfecit et multum apud nos promeruit, ideo ipsum omni benignitate et mansuetudine complectimur, et babemus eidem serenissimo régi fratri nostro gracias maximas quod ad nos destinaverit talem virum et sibi fidum et ([e nobis bene meritum , qui , cum de omnibus sit optime instructus, rogavimus et requisivimus ipsum ut rediret ad ipsum serenissimum fratrem nostrum, non minus pro satisfactione nostra quam servitio utriusque nostrum et totius sancte lige, de quo in bac sua profectione plurimum agitur; forma compulimus ipsum ad profectionem, ipso nolente , inscio serenissimo lratre nostro; ideo ipsum excusabitis apud eumdem regem et magnopere commendabitis ipsum omni clemcntie et mansuetudine sui, cum ob mérita ipsius in eum tum intuitu nostro, eonvplec-
ENTRE LA FRANCE ET L'AUTRICHE. - 1509. 289 tetur,, dignetur et ipsum bene et votive expeditum potius quam quempiam alium ad nos remittat ; virum enim bonum comperimus et zelatorem fraterne unionis nostre.
Hec autem supra scripta, et alla que nos in posterum contigerit eis injungi, volumus quod omnia prius communicent cum reverendissimo domino cardinali Rothomagensi legato, consanguineo nos- Iro charissimo , et cum consilio , directione et auxilio suo , et non aliter alia agent et tractabunt augendo et diminuendo, etiam, si opus fuerit, mutando, prout consultum videbitur dominationi sue reverendissime, in quo de omnibus rébus nostris bene conquiescimus, sicuti in nobis ipsis, ob singularem amorem et affectum quem ad nos habet. Et in omnibus predictis volumus quod predicti consiliarii nostri faciant extremam diligentiam , sicuti in eis confidimus; in eo nostram adimplebunt voluntatem. Ex Castro nostro Stain , die xxvi novembris, anno nono.
