‹ Nos adieux à la vieille SorbonneChapitre 21 sur 33 · ART. G · texte numérisé non relu

ART. G

Sixièmement et dauhiiil (|u'il est nécessaire pour le soutien du présent établissement qui concerne outre lulilité puijli([U(' et l'instruction de la jeunesse à la connoissance des lettres divines, de pourvoir tant pour le présent que pour l'avenir à la subsistance du professeur qui rempUra ladite chaire, mondit Seigneur le Duc d'Orléans a par ces présentes donné irrévocablement entre vifs, en la meilleure forme et manière que donation jmisse valoir, à la Maison et Société de Sorbonne :

Quatorze cens livres de rente annuelle et perpétuelle sur les aides et gabelles de France au principal au denier quarante de la sonnne de cinquante six mille livres que mondit Seigneur le Duc d'Orléans promet et s'oblige de fournir, céder et transporter à ladite Maison et Société de Sorbonne à l'instant par acte séparé des présentes.

Pour par ladite Maison et Société jouir faire et disposer desdites quatorze cens livres de rente au principal et arrérages, comme des autres biens de ladite Maison et Société, sans néanmoins aucune confusion avec ses autres biens, et en commencer la jouissance du jour qui sera lixé par l'acte qui en contiendra le transport à ladite Maison et Société.

Les arrérages desdites quatorze cens livres de rente seront toujours reçus par le procureur de ladite Maison de Sorbonne sur ses quittances particulières, ainsi et de même que les autres revenus de ladite Maison.

Ceux desdits arrérages qui écherront depuis la date que la jouissance en sera accordée par le transport qui en sera fait à ladite Mai-

son et Société de Sorljonne jusqu'au 1 "" octobre mil sept cent cinquante un, seront emploies par le procureur de Sorbonne en achats de livres hébreux ou autres mêmes frais utiles à rétablissement et qui ne feront point partie des conditions du présent contrat, mondit Seigneur le Duc d'Orléans se chargeant des frais d'insinuation de centième denier, des lettres de ratification, d'homologation et autres (}ui pourroient être nécessaires pour la validité des présentes.

A l'égard des arrérages de ladite rente qui échoiront à compter du premier octobre mil sept cent cinquante un et à l'avenir, ils seront paies et remis par la Maison de Sorbonne à mesure qu'ils seront touchés aiL\ jirofesseurs qui seront nommés et choisis successivement pour remplir ladite chaire, les(juels en donneront leurs quittances aux termes et en la manière ordinaire.

Si ladite rente était cy après rachetée par le Roy, le remboursement en sera touché par lesdits sieurs de Sorbonne et remplacé par eux en acquisitions d'héritages ou rentes avec déclarations que les deniers seront procèdes de la présente donnation et fondation pour plus grande assurance de l'exécution d'icelle. sans toutefois que lesdits sieurs de Sorbonne soient aucunement garants ni responsables de la validité dudit remploi, et si à cause de ladite rente ou des remplois du principal d'icelle il était dû des droits d'amortissement ou autres quels (juils puissent être, mondit Seigneur le Duc d'Orléans, ses héritiers ou aians cause, n'en seront aucunement tenus ni chargés, mais seront lesdits droits pris par préférence sur les deniers provenans esdits remboursemens.

De même si lesdites quatorze cens livres de rente diminuaient cy après soit par réduction, remboursement, remploi du principal en autres fonds d'un moindre revenu, i)aienient de droits ou autrement en quelque sorte et manière que ce soit et puisse être, la diminution tombera entièrement sur les gages du professeur qui diminueront d'autant sans que la Maison et Société de Sorbonne soit tenue à aucun suplément pour quelque cause que ce soit.

Tous frais (ju'il conviendra faire à l'avenir pour conserver à lad. Maison de Sorbonne la propriété de ladite rente ou à l'occasion des mutations (\\ù pourroient arriver par la suite concernant le fond d'icelle et pour le remploi et remboursement des deniers qui procéderont du remplacement desdits deniers procédant du remboursement desdits fonds et généralement tous les autres frais etdéboiu"sés qu'il conviendra faire au sujet de ladite rente et fondation seront pris par préférence sur les arrérages de ladite rente et revenus dudit fond et en conséquence ils seront diminués au professeur sur ses '^a'^es en sorte qu'en tous événemens ladite Maison et Société de

Sorliomio no soit obligée de rien débourser au delà de ce qu'elle loucliera de net de ladite rente.

Les présentes fondation et donation sont d'ailleurs faites par mondit Seigneur le Duc d'Orléans par les motifs et considérations sus exprimés sous les charges, clauses et conditions qui viennent d'être détaillées et en outre parce que c'est sa volonté ainsi de le faire.

Ce fait en [jrésence de messieurs les vénérables Prieur, Docteurs et Bacheliers de la Maison et Société de Sorbonne conqjarans par M. Joseph Jean Baptiste Enguerrand de Lange, prieur, MM. Nicolas de l'Estocq, François de Lorme, Louis Auguste Machet, Jean-Baptiste Agard-Urtureaux, Pierre Bastard de Marcilly, Jean-Baptiste Ladvocat, bibliothécaire, Nicolas Livard d'Avelay, Esprit Gabriel Maurelet, de la Boquelte, Antoine Jacques Quentin, Duhamel, Valentin Charles Erancois Xavier Jarry de Loire, Charles Cliamon de Chenimont, Joseph Charles Jolly, procureur, Anne Nicolas Borié, Pierre Albert Chesnard de Larjé, Antoine Claude Pion, Jean Gilbert Segaud, Charles Magnier et Claude François Cumier, assemblés au lieu et en la manière accoutumés.

Les(juels en exécution des délibérations qu'ils ont prises à ce sujet dans leurs assemblées ont accepté les fondation et donation ci-dessus, avec toutes les charges, clauses et conditions qu'elles contiennent, et se sont obligés tant pour eux (juc pour leurs successeurs, de les exécuter et accomplir en tout leur contenu dans les termes et de la façon y portés, et ont très humblement remercié mondit Seigneur le Duc d'Orléans, ne pouvant assez exprimer la vive reconnoissance dont ils sont pénétrés et condjien ils sont édifiés de ses intentions et des vues qui l'ont engagé si importantes pour la Beligion et pour l'Etat.

Ces présentes faites en conformité d'un projet attaché dans le contrescel des lettres patentes du Roy données à Compiègne au mois de juillet dernier, signées Louis et sur le reply : par le Roy M. P. De Voyer d'Argenson, scellées en lacs de soie rouge et verte du grand sceau de cire verte, par les([uelles S. M. approuve tout et confirme lesdits éta])lissement et fondation, les({uclles lettres patentes ont été enregistrées au parlement par arrêt du treizième du mois d'août de la présente année qui réfère toutes les charges, clauses et conditions de ladite fondation portées audit projet.

Etant observé (jue, pour ne rien changer aux termes de ce même projet, mondit Seigneur le Duc d'Orléans s'est chargé par ces présentes du paiement du centième denier et des frais d'homologation, quoique ledit centième denier soit actuellement supprimé à cet égard, et que les frais dliomologation de ladite fondation soient acquittés.

Et pour faire insinuer ces présentes où besoin sera, mondit Seigneur le Duc d'Orléans et lesdits sieurs de Sorhonne ont constitué procureur le porteur des présentes, lui en donnant pouvoir et d'en requérir acte.

Car ainsi et pour l'entière exécution des présentes et dépendances, S. A. S. mondit Seigneur le Duc d'Orléans et lesdils sieurs de Sorbonne ont élu domicile à Paris, scavoir S. A. S. mondit Seigneur le Duc d'Orléans en la maison du S. Paterne, Trésorier général des maison, domaine et finances de S. A. S. mondit Seigneur le Duc d'Orléans, rue des Bons-Enfants, paroisse St-Eustacbe, et lesdits sieurs de Sorbonne en leur maison de Sorbonne, aux(|uels lieux nonobstant |»romettanl, obligeant, renonçant, etc.

Fait et passé à Paris à l'égard de mondit Seigneur le D(U' d'Orléans au Palais royal et à l'égard de Messieurs de Sorljonne en leur salle d'assemblée en ladite Maison de Sorbonne, le quatrième jour du mois de septembre de l'an mil sept cent cinquante un avant midy, et a S. A. S. signé avec; lesd. sieurs do Sorbonne la minutte des présentes demeurée à M"-" Doyen, notaire, l'un des soussignés.

Signé : Armet et Doyen.

Arcliiv. nat., M. 75, n° 2.

PIECE N'^ 99 La réforme des examens : les secondes Robertines. (1764)

Relatio farta à SS- Magixtro RihaUicr de novis experimenlis curiut philosophico suhstiluciulis pro barcalaureis ad Societatcm ankclantibus, quam in Prionim rcffistris inscribcudam cciistiil Sociclas.

Dignissime Prior, Patres S. S. ac Magistri.

Pluries convenernnt inter se depluali à vobis nominali ad expendendinn quodnam doctrime experhnenlum cursui philosophico suhstituendum esset candidatis ad Societatem vestram anhelantihus. Rem maluro examini suhjecerunt, commoda et incommoda attente Ubrarunt, et, communicatis concdiis sive cum iUustrissimo Provisore nostro, sive cum venerandis tiim Societatis, tum Domûs seniorihtis, Juec ad vos referenda censuerunt.

Existimant itaque depulati vestri, quoniam fada est Societati nécessitas ah antiquo more discedendi, dandam operam lit novœ inslitnlionis occasio in maximum Domûs nostrœ. decus ac fnictum redundel, eàque quam polenlissimè candidatorwn asmidatio atque adeo stndiorum alacritas inciletur. Enimverà, mutatâ fcliciter in melius philosophià, mutatâ pariter ipsâ tlieologiam docendi discendique methodo, jam exercitationes philosophicœ minorem mine tractandœ Theologi.T utilitatem afferunt, cum ipsa Theologia scholasticam quidem metJwdum retinnerit, sed lonçjè solidiorem, ntiliorem, perfectiorem, quàm quœ olim usurpabatur. Prœterea, ex qiia gratuita scholavum inslilntio viget in Academia Parisiensi, ex liberalitate dilectissimi et augustissimi Principis, jam cursus p/iilosophici qui in collegiis minoris, ut aiunt, exercitii Iradehantur, nullius omnino subsidii erant schoalsticis qui, in angusla re, ad scientiam tamen comparandam féliciter nati aptique videhantur. Denique nonnulli in hosce cursus philosophicos à pluribus annis irrepserant abusus, qiiibus quidem tollendis, quovis tempore, allaboravit Societas; sed cum penitus eradicari vix passent, in votis habebat ut tandem daretur occasio huic experimento utilius aliquod, hodiernisque candidatorum studiis accomodatius substituendi. Exsurgit autem illa, non dicam occasio, imà vero nécessitas ex mis in quibus versamur temporum adjunctis : collectis coadunatisque in unani et eamdem domum diversis minorum collegiorum alumnis, jam horum scholas omni prorsus exercitio destitutas, jam non amplius frequentare licebit. Non efficit profecto usus nostri antiquitas, non aliœ rationes qu'ccumque sint ut à principe décréta et in senatus tabulas inscripta suppressio revocetur.

Nobis igitur, quibus pristinum morem retinere jam non licet, in id unicè incumbendum ul, inter varia candidatis Societatem nostram ambientihus imponenda exercitia, ea potissimum seligamus quœ et ipsorum viribus sint proportion alia siniul et Sorbonicum nonien majcime deceant.

At cujus modi futurum est novum illud doctrinœ experimentum? Id enim vero maximi momenti sed quod tamen definire, determinare, non admodùm difficile deputatis vestris visum est. Namque respiciamiis ad nostrum instilutum : quid aliud est Societas Sorbonica nisi collegium theologorum, nisi agregatio tironum qui se toti studiis theologicis devoverunt? Vnicum hune finem sibi proposuit omni veneratione nostra dignus fundator nosler ; eumdem etiam sibi ità constanter proposuerunl decessores 7iostri ut ab ipds, ut ità dicam, incunahidis Sorbonm ad

hccc usque tempora, same (loctrinsa une intermissione opermn dederint Sorbonici, neqiie ingralam illani, neqjie, si fas est dicere, indecorem. Unde iyilur nisi ex illis sludiis depromenda sint nova doclrin;e expérimenta? Cnm fnvaerlim ahnndè snppeditant, pro diversitate objectorum circà qicc ver)ia)itur, undè eruanlnr varia exercilioriirii gênera, experiendis candidatorum ingeniis tenlandisque ipsoruni viribus apla et maxime idonea.

Theologiœ stiidium ad quinqne capita^ eaqiie prœcipua, revocari pofesf. Priminn lociim ienet Sacra Scriplura, fons foliiis scient iw necessariumque ipsiiis fundamenlmn. 2" Définit iones Ecclesi.T sive congregahe, sive dispers;e, qnibiis quidem, iitsunt irreformabiles, s/iidiiim theologicum, tanijuam pjjxide nautica se certius tuliusqne dirigahir. 5" Scripla SS. Patrum in qiiibns verbuni Dei non scriptnm tanquam deposilum asservatur. 4" Ecclesiic disciplina qmc quidem diversa est pro temporuni locor unique varielate. ly Denique Theologia moral ix quw non solum generalia morum principia compleclitur, sed eliani quomodo ex variis actionum speciebus applicenlur .

Observandum est non requiri a candidolix, ut ad Iloapitalifatem aut ad Societalem Sorbonicam admitlantur, plenam alicujus ex istis llicalogi.c parlibus cognitionem, sed lanhimmodo tenlamenla, pn.lusiones; non formalos, non summw crtiditionis theologosexigi, sed viras bonœ spei, quorum vires, ingcniinn, scientia expetitur utriim ad theologi;e sfiidium sint habiles et idonei, utrian progre^sus adpromittant, cùni ipsis studium Iheologicurti, vulgo Licentia nuncupalum, eril percurrendinn. Expérimenta igitur ipsis sunt assigiuinda circa qu.Tstiones aliquol tanliim et modo memoratis fheologi;e parlibus assumplas. Observandum insuper jam vigere in Sorbona noslra experimenlum ris institutum qui sese ad Hospifalitatem accingunt, circa nnam è prœcipuis Theologi.T parlibus, eani scilicet quas varias spécial questiones, qualenus sunl in coniroverso posilœ. Cum auleni qu.-rstiones ilL-epotissiniiim agilenlur, proul ordinem dicunt, sive ad Scripluram Sacram, sive ad definiliones Ecclesiie, sive demum ad iradilionem in scriptis SS. Patrum contenlam, ex istis partibvs non depromendum est quod quœrimus experimenlum ; sufficil ad tenlandas his in parlibus camlidalorum vires thesis quie Hoberlina vocalur; reliiiealur illa sanè; si polesl perfici, perficialur ; sed ab re fuerit quidquam omninà simile in eodem yenere instiluere.

Ad cœteras igitur Theologiie parles recurrendum est et ex ipsis desunienda novorum experimenlorum maleria ; scilicet ad scientiam Scripturœ sacrœ accurafius, diligentiusque, vel in

ipsis fontibus primariis acqiiirendam ; ad disciplinre ecclesiasticœ cognilionem, tandem ad notiliatn rrc/iilaron, sive ad fonnandos morea, sive ad ipaam conscienfiain dirigendam. Ex novis hisce exercilik exsurgent plnrima commoda Sociefafi Sorbonicœ per~ quani utilia, ipm deinde candidalis multinn profulnra.

Et quidem plurimum proderif Societati nostrœ nova Ula experimentorum rnsfitutio. Privterqnam qtiod enim societati theologiav convenientissima est, hâcce via fnrniabiintitr aut salteni dignoscenlur viri pares obeundis muneribus quic, vel instituti sui legibus,velsponte in seSorbona s}isci])it, neqiic nuqiiam mnlta cumlaude, mullis abhinc seciilis, adimplere deslitit.

Ne7ninem latet quàin vitlgata quàm celebris sit Sorbouici nominis fama, ita ut, absqiie propriie assentationis suspicione, dicpre liceat dominn hanc noalrani esse iinam è prœcipuis quœ i:i orbe christiano vigent Theologiie scholis. Qiiâ porro arte, qua via ad tantce existimationis laiidem evecta est? Niminnn studio indefesso quo diversis Tlieologi;e partibus, quovis tempore, sese toti manciparunt viri Sorbonici. Non soliim in iis prœstiterunl quœ ad controversiam spectant, verinn etiam et Scri})tur;e sacrœ et ecclesiasticœ disciplina et mornm scienfiie, unnsf/uisque pro suo ingénia clique a/feclu, vel ex officii sibi connnissi rations, operani non mediocreni dederunt, ita ut vel unicum Sorbonse collegium viros semper habuerit qui in singulis Theologiœ partibus excellèrent. Hujusce domûs igitur multiim interest nunquam eam carere viris qui ejus nomen et famam, continuatis laboribus, quodam modo perennent. Quin imo eà certius conservandss atque etiam adaugendœ fanue suœ providebit quo plura instituta fuerint exercitia probandis atque etiam formandis viris co7ispicuis in illis Theologiœ partibus quœ ipsi tantam laudem pepererunt.

Inter Ula autem expérimenta prinium tenere débet locum accuratior Scripturœ sacrœ cognitio, ex ipsis linguarum primariarum fontibus desumpta.

Non dicam quantum viro theologo conducat esse in Scriptura Sacra versatissimum. Theologos alloquor quibus supervacaneum est exponere hanc esse basim et fundamentum essentiale sanœ Theologiœ, absque Ula non posse fieri nisi minutissimœ scientiœ theologos. Non addnm harum linguarum notiliani plurimum inservire ad acquirendam plenam perfectamque Scripturœ sacrœ cognitionem ; illud in confesso est apud omnes. Loquar de iis quœ ad Societateni nostram attinent, quoniam de ipsiiis honore, de commodis agitur.

Quid sibi proponit Societas nostra cum aliquem in suum gre-

54 i PIECES JUSTIFICATIVES.

niiiim admittit? Quid à candidatis suis requiril? Postulat accédant ad ipsam viri jani sacrce Theologire initiati, jani primis Iwjus scientise elementis ita instituti ut sjjes effulgeat ipsos intra decnrrendum Licentix stadium, aut alacriores epuçjiiibus superaturos aut salteni adœquaturos. Non alium finem intendehanl majores nostri, cum cursus philosophici exercitationes velut pradudium quoddam ad socielatem requirebant.

Maxhna enim, tune temporis, erat tlieologiam intérêt philosophiam necessitudo; plurimie in philosophia quœstiones agitabantur quse ad cognitiones theologicas iter quasi aperirent; prwtereain philosophicis concertationibus, facilitas ratiocinandi, vis disputandi comparabatur, mirum in modum theologis atldelix profutura. Enimvevà, ut jam observavi, immutala est ferè penitus totius philosopliui' forma; non spretis equidem recte ratiocinandi regulis, quasdam adhuc tractât quœstiones Theoloqiie affines, sed numéro pauciores; iisque pradibatis ac swpius succincte agitatis, ad matheseos elementa, physicœ systemata et erperimenta statim pertransif, diii in iis immoratura, diii varias naturiv leges diversaque ejus phenomena exploratura. Non equidem hanc melliodum culpare, non in illani insuvgere est animus; sed nullus, ut opinor, infitias iverit eam methodum ad cognitiones theologicas acquirendas non per se conducere, non viam aut necessariaui aut faciliorem sternere. Cujus quidem ob.^ervationis veritas evidentius patehit si hodierna altendalur theologicum docendi discendique methodus. Ab ipsa enim procul eliminat.c sunt plurinue qu.csliones aut futiles aut inutiles, in Tlieologiam à veleri philosophia invectœ. Non jam diri7nuutur qu.estioyies [de saniori theologia loquor) subtilibus argiimentis, argulis rationibus, acutis di/fugiis, sed auctoritate Sacr;c Scriptune, Ecclesiie et tradilionis. Non spernuntur equidem raliones theologicœ, sed ultimum in armauientario lociun habent, ex quo non sunt nisi cuni judicio, cum delectu, cum moderatione, neque eadem vi ut non eadem auctoritate depromendie .

Cum igitur in admitlendis sociis sibi Sorbona proponat delectos assumere juvenes qui à majorum gloria non dégénèrent, qui eam totis viribus suslineant, atque. etiam, si fieri possit, adaugeant, optandum est ut ad ipsam accédant fortiter armati, aut saltem ad illa pertractanda scilicet arma inforniati quibus lans disciplinée certiiis solidiitsque comparatur. Jam vero, quis non fatebitur Scripturam sacram primas prœcipuasque tenere in studiis theologicis partes; theologos in illâ versatos, in illaperitos maximâ vi pollere in concertationibus omnibus quœ ad reli-

gionem ac fîdem atlinent? Proindè, nbi nçjilur de e.rercendis et experieudia jituiorihiis Ihevkxjls, de illls ad jnKjnam inslruendis, Sorhon^L' plurimum interesl ut in illo (jenere fiant exercilia in quo liluli plnrimùm fortitudinis requirere possunt, ut indè plurimum glovia' accrescat Societati cui fuerint adscripti.

Licet aulein, ut accurata comparelur Scripturœsacric cognitio, non omniiiô necef.se sit ad fontes ipsius primigenios recurrere, non est tamen horum fonlium negligenda noiilia, qua7ïlùmi)ius omninù desevenda. Non illa quidem absolutè, ut aiunt, est necessaria, sed quant utilis sit, quantiim ad plenam perfeclamque Scripturœ sacrœ scientiani conducat, nemo non ignorât. MuUiini enini inservit ad dilucidandas nonnuUas qupcsliones, ad enodandas quie circà te.tlùs sacri intelligentiain occurruntdifficuUaies, ad refellendas ohjecliones quœ circà eunidem textum sive à Judieis, sive ah heterodoxis proponunlur non sine quadani ostentalione, non sine quodani eruditionis faslu aique superhia. A re igilur semper erit Sorbonœ ut in illa semper inveniantur theologi, linguarum grœcœ et hehraiae perili semperque parati ad explicandam Sacrant Scripturam juxtà textum primigeniunt.

Ut autent in ipsâ non pereat peritorum illorum successio, quin imnià ut firmior évadât, novorum occasione instituendorunt experimentorum statui oporleat ut quredani ex illis exercitiis pro objecta haheant non solum scripturam sacrant in se consideratam sed etiant in ordine ad fontes printigenios seu linguam quel primario fuit.

Exentplunt hujusce statuli nohis exhihet Beqia ipsaque percelebris Inscriplionum Academia Parisiensis. Hujus nempè legibus cautuni est ut omnes aut saltent ferè onines qui in ipsius albo inscribuntur, linguarum peritarunt intelligentiain haheant. Attanien Academia illa circa res merx curiositatis pleriimque occupalur, quœ in hoc solum utiles sunt quateniis ad pleniorent perfectioremque historiœ notitiant conducunt. Si autem hœc ità agunlur in Academia litleraria, si hujus socii in omnibus suis indagationibus teneanlur ad fontes primigenios recurrere, quanto potiori jure in scholâ theologicâ illud idem observanduni est, in scholâ ubi ea scientia docetur et discitur quœ omnium prœcipua habenda est, cujusque monumenta authenlica et venerabilia fueruni hebraico et grœco idiomate primilus consigttata.

Alterum hac in re nohisque rnagis affine, postremis hisce tentporibus, suppedilavit exemplum Benedictus XIV cujus semper in Ecclesia catholica celebrabitur memoria. Ipse quippe ut linguarunt perilarum studium, sacrœ docirinœ aihnodum utile.

foveret atqiie et'iam excilaret, Rornre institiiit e.rercitia habenda circà scripturam sacrani erponeudam jii.rtà texlinn hebraicinn et gnecum, prœmiaqiie assignavit lis qui in ulwqiie génère excellèrent diatribuenda.

Sed non soliini exempla, imà ipsa qiiodam modo necessil"s jubet à nobis instilni in societate noslra liiijiia generis exercilia et expérimenta. Uabemus qiiij)pe in scholia noslris très catliedras tlieologicas qiiœ reifuirere videntur liarinn lingiiarinn notitiam.

De fundata non ità pridem à serenissimo Aurelianensluni duce cathedra hebraica nulluni ])ror!ius dubium. Prreler hanc exstant dux alite ca'hedne, ad exjilicandam Scripturam sacram peniliiH instituer et destinatie. Equidcm in harumce fundatione non pr.Tscribitiir vt inatilueniii lectorex sint in linguarum peritarnm cognitione versati. Sed nonne hxc conditio prœsumi deberet ? Supponi-ne potest eos esse aptos ad docendnm scripturam sacram qui liujus primigenium ignorant idioma; ipsosque paratos esse ad solvendas qu.Tcnmque circà textum sacrum proponuntur difficullates? Hanc conditionem non imposueruvt fnndalores, hanc hue nsque non prœscripsit Societas ; sed nonne expedit nt tandem prescribalur? Aut si noiit Societas novas adderc leges ils quce fuerunt à fundatoribus impositœ, saltem, institutinne nororum in nti'oque idioma te experimentorum, provideat ut semper in sinn suo adsit copia virorum in utrùqiie linguâ perilorum, ex quibus assumere deinceps possit scriptune sacric leclores, pares mnneri, quantum patet, obeundo.

Altei'um etiam ex ipsa institutione percipiet commodum, non equidem contemnendum : superveniente vacatione aut harumce cathedrarum aut ipsius liebraiav, semper in sinu suo complectetur sufficienlem perilorum numerum, quoruin co7isilio et judicio utatur in ivslimandis dolibus eorum qui se ad hasce cathedras adimplcndas obtulerint.

Non autem circa solam Scripturte Sacrœ intelligentiam exercenda esse candidatorum ingénia eensent deputati vestri; addenda voluerunt alia expérimenta, tum circa disciplinam ecclesiasticam, tum circa moralem. Quie duo, etsi non directum quidem dicunt ordinem ad ea studia quibus haccalaurei dant operam intra decurrendum Licentiœ stadium, nihil omninà careriam sternant ad comparandas cognitiones nostrse Societati utiles, habita ratione officiorum quie ipsi incumbunt, adeoque ipsis etiam baccalaureis in futurum maxime opportunas, censuerunt deputati in utroque hocce génère instituendas esse exercitationes.

riKCE xN" 29. r;47

Scilicet jam à miiltis swculis consliliitiini eut in Sorbonâ nostrâ, in eâqiie constante)- riijel tribunal quoddatn Academicum ad quod itllro perfernntur (juicstiones difficultateaque ideniidem circa Ecoles i;i' disciplinam, circa Moralem exsurgentrs; et ah ipso responsa poUnlantur opta regendis conscienliis, diriniendisque controversiis qnic foro externo non svhjiciuntur. Tribunal auleni illud non paruni hue usque contulit ad e.rcitandam proniove)i)lamque laudeni et famam quâ Snrhona perfruitur non soluni in ipsa Gallia sed et longe lateque apud exteras génies quibus viget religio catholica. Hoc ilaque tribunal vehementer opianduni ut servetur, et semper adsint in domo nostra viri tlieologi liisce disciplinis dedili, semperqne parait pelentihus responsa consiliat/ue opporluna prcebere. Jani vero duhiuni non est quin, instilutis id genus exercitiis, facile dignoscanlur formenturque theologi quibus ea deinceps cura commitlatur undè tantiim hactenus in rempublicam christianam utilitatis, tant uni in homines noslros comniendationis redundavit.

Quin el ipsis candidalis lalus ex illis exercitiis fruclus, inde scilicet hahiluris accasionem coniparandi c ngnitiones ipsis non mediocriter profuturas, sire ad niiniileria ecclesiastica sint destinati, sire in partem regendarum Diocesiuni vocali. Neque verà, ut jam dixitnus, perfecta atit consumrnata harumce disciplinaruni cognitio ah illis requirelur ; at certè diacent illarum rudimenta disciplinaruin, cerfè inchoabuntur in ipsoruin animis cognitiones postea evolrendw, adaugendie, perficiendœ, vel ciini per tempus licuerit, vel cnni invitaverint conwiissa ipsi officia. Nemo nescit enini faciliores promptioresque in quacumque disciplina sperari progressus ah iis qui jam in illa initiati fuerint et primis Jiujus démentis imbuli.

Ilis omnibus asservatis et pnenotatis, difficile non fuit deputatis vestris aliquid circa nova expérimenta definire. Existimant scilicet posse assignari quatuor exercitiorum gênera pro variis partibus stiulii theologici modo memoratis, ita tamen t(t in quovis génère certus constituatur exercitiorum numerus, habita ratione, quantum fieri poterit, animorum ingeniorumque diversitatis.

Expérimenta cursui pliilosophico substituenda.

Primum itaque experimentiim versabitur circa Scripturam sacram exponendamjuxtà textum hebraicum, accommodate tamen ad punctorum methodum^ vt in fundatione à serenissimo Aurelianensinm duce factâ prescribitur. Ex libris autem Veteris Testamenti hujus experimenti niateria iinicè desumetur. Assignabitur candidato ex isfis libris unus aut aller quorum textum.

per spatium unius horse, ex hebrœo idiomate in latinum convertet; per reliquum exercitii tempus respondehit diffîcriltatibns circa ipsam textus substanlium et quœslionibus theologicis ex illo nascentibus.

Allerinn erit de eadeni Scriptura sacra juxtà textum grœcum exponendâ; ad libros Novi Testamenli determinabilur . Assignalo pariter uno aut altero ex hisce libris, tenebitur candidatus, per prlmam exercitii horam, libri deaignati textum ex grxco idiomate in latinum convertere, deinde respondebit quœslionibus et difficultatibus, circà res in textu contextas proponendis.

De duobus hisce prioribm experimentis consent depnlati vestri staluendum esse ut, ex integro candidatorum numéro, unus aut alter sallem respondeat de textu hebraico Veteris Testametiti. unus aut alter item de textu grœco Novi Testamenti. Si plures ad hoc vel illud genus parati accesserint, ultra ipsos admittet Societas et, serrala proportione, decrescet cœterorurn exercitiorum numerus.

Tertiuin exercitium versabitur circa historiam ecclesiasticam, concilia et disciplinam Ecclesiœ, sive veterem sive recentiorem. hrgens equidem aperitur campus, sed facile eritmateriam cujuslibet exercitii circumscriberc, ea delerminando qnarum enucleatio, expositio, disquisitio singulis candidatis incumbet.

Quartum denique erit de scientia morali, quœ pariter in plures partes dividi potest. Respondentis erit exponere principia, tum generalia, tum parti sibi assigîiatœ propria, eaque prœterea ad diversas qu;o ipsi proponentur aclionum species re ferre.

Utautem dislinclius cognoscatur quœnam futura sit ciijusque exercitii mater ia, stati7n post definitum à societate numerum et genus experimentorum instituendorum, conficietur codex que tractandœ in unoquoque exercitio qusestiones conlineantur.

Hax, communi, non tamen unanimi, consilio de novorum institutione experimentorum cogitata, meditata et vobis proponenda voluerunt deputati et scniores.

Ut autem impositnm mihi munus intègre et fideliter adimpleam, aperiani vobis, ciini illud in mandatis habeam, quld alii de eadem institutione aliter senserint.

Existimant quippe nonmdli ad unicum genus delei^minandam esse illam experimentorum institutionem, ad solam scilicet Scripturam Sacram. Aiiint enim de junioribus agi baccalaureis qui sese accingunt ail studium theologicum vulgà Licentiam nuncupalum; itaque, in eo tantuni génère assignanda esse exercitia et expérimenta quod directum habeat ordinem ad ftudia iheologica, studio illi faciliter et cum lande percurrendo ne-

commodata. Ciun autem neqne disciplina ecclesiastica neque scientia moralis intcr Undia ad hoc studium prxreqnisita denumerenUtr, non horum oportere mater iam assignari ad qiiam Societatis candidati animum intendere teneantur, ne forte earnm disciplinariun quodam modo diversarum studio avocati, minorem in necessariis operam collocent; circà solam igitur Scripturam Sacram e.vercenda esse candidatorum ingénia; ut pnle qure sola, ex designatis objectis, candidates phirimuni juvare possit ad theologicas cognitiones per Licentiœ curriculum locupletius comparandas, sustinendumque cum lande in hoc studio nomen Sorbonicu7n.

Addunt insuper iidem deputati et seniores vehementer optandum lit omnes axit saltem ferè omnes qui ad Societafem anhelahunt, essent ad respondendiim parati de texlu Scriptunc sacra- jnxtà idioma aut gnccum aiit hehraicum ; exindè etenini plurimuni gloriœ Societati SorboniCcC accessurum; veriim, posito rerum statu ut nunc est, vota tanliim efformare posse circà hoc caput Societalem nostram; leges prœscribere, jussa denuntiare, coqere illius omninù futurum neque prœsentis temporis. Quippe vix ac ne vix quideni invenire est candidates qui, harumce linguarum acquisitiones quœ non intra brève temporis spatium comparantur, velint aut possint adipisci. Igitur circa novam experimentorum institutionem hœc definienda existimant iidem deputati et senior es.

Ad solam Scripturam sacram delerminentur expérimenta candidatis ad Societatem loco cursus philosophici imponenda; assignetur unicuique unus aut aller ex libris sive Veteris sive Novi Testamenti; liberum sui, saltem intrà primos à nova mutatione annos, linguarum Hebraicœ et Grcecx periculum facere aut non facere. Si deinceps per circumstantias temporum licuerit, poterit Societas aliquid circa hoc caput lege data staluere, ei alterutrius aut utriusque idiomatis cognilionem, aut à singulis candidatis aut à quibusdam tantiim requirere. Donec autem hanc legem expedire judicaverit, quilibet candidatus de Scriptura sacra respondere tenebitur in ordine aut ad textus primigenios aut ad vulgatam editionem, prout unius cujusque ferent jam acquisitx cognitiones. Sacra autem Scriptura, vel in se ipsâ considerata, sufficientem hisce exercitiis prœbere potest materiam, ciim infinitis propemodum dare possit locum quseslionibus ac difficultatibus quœ absque linguaru)n peritorum auxilio solvi et dirimi possunt. Vestrum eril, D. Prior et P. S. ac MM., quid circà hoc caput convenientius rebusque vestris accommodatius judicaverit definire.

Expositâ deputatorum vestrorum sententiâ circa varia experimentornm gênera qitœ ciirsiii philosophico substitiienda censueriinl, jam referemus quid iidem vobis proponendiim volnerunt de legibus sanciendis txim circà novum pro Sucielate experimentarwn, tum eliam circà illud quod pro Societate ex nsu anliquo prœrequiritur. Refert enim, referl quant maxime exercitia illa non negligenter, non perfunctoriè celebrari, sed eâ sedulilate, ea ditigentia quant par est adhiberi ubi agitur de experiendii viria quibusin postcruin cnmmitlatur Sorbonre fania suslinenda, prouiovenda, amplificandn. yonnuHa igilur deinceps à candidatis observanda, sive pro Hospitalilale, sive pro Societate Sorbonicâ, vobis proponunt députait, quà certius intenluni istis exerciliis finem consequamur .

Lcgcs sanciondic occasioiic; Expcriiiicnturuiu pru llos]»italilatc et Societate.

1" Quolibet bicnnio candidati Sorbonici sese sislent corani Dign. D. Priore, paulo ante festunt Annunlialionia Beal;e Mariœ Virginis. Cum ipso comrnunicabunl : 1" Instrumenluni quo de bn})lis))io sumplo constat : !2" Litlcrns magisterii Artiuin; ."»" Lilteras baccalaureatus in sacra Facul/ate; 4" ïcstimoniuni quo appareat ipsos fuisse in gremium pncclarse Facultutis Artium cooptatos. Exponenl deinde in quonani collegio fuerint humanioribus lilteris et in rébus philosopiiicis insliluti; quodnain liabiverint seminarium et quanani domo comniorentur. Denique declarahunt ulriim pro Ilospi/alitale tantitnt supplices accédant an ad Societateni etiani anlielent. Curabit Dign. D. Prior hcec oninia describi in registro ad hune usutn deslinato. Afferetur registrum ad Comitia in perviligio Annnntiationis Beat;e Mari;e habenda, et priuf^quani procedalnr ad primuni scrutin iuni de baccdlaureis supjjliribus, legenlur à 1). D. Priore nolic cuilihet candidato appositre, ut, singulis sociis a quibus suffragiunt ferendum est, prima caque generalis saltent suppUcum notifia suboriatur.

2" Absolnto primo scrutittio, candidati adniissi, statim post prandium, sese confèrent in bibliolhccam Sorbonicani, more solito, ibique. urna)n tenente antiquiore ex Theologiie professoribus, sorte ducent traclatns de quibus ipsis pro jnima lloberlina respondendum erit, servato semper ordine Magistri Sententiarum. Postquam inter se convenerint, unusquisque in registro modo niemornto inscribetur juxtà ordinem Iraclatns qui ipsi obtigerit, et omnes ad responde lum tempore consueto sese

MÉCE >° 29. 551

accingent, scilicet prima die Venevis posl fes/iim Pentccosles, et sequentibiis liebdomadibu!^, ilà tamen lit onuies Roberlinœ ante fesliim Assuiii])l.i<))ii!i B. Mari.i' absolvanfur.

Ty Fada hacce distvibiilione, slaiim procedettir ad assignandos libroa quosdain c Scripfiirà sacrd explanandos ab //.s qui ad Societatein anhelabunt. Illi autem libri in tôt partes dividentur quot aderunt candidati, eaqiie partitio ita fiet ut e respondenlivm numéro unus sit aiit aller qui quosdam Scriplurx libros vertere in aeimoncm hebiaicu)n vel gnccum possit ac valent.

Posfquam camlidati sorte duc'.am materiam inter se cotnmutaveriiit, ut ficri solet pro primis liobertinis, unusquisqne inscribelur in registre jam memorato ordine suo responsurus. Ordo autem ille procedet jurtà librorum Scripturce Sacnc seriem canonibus descriptam.

4" Vropugnabuntur autem secumhe illrv Robertimc à prima die Veneris quadrngesimali ad usque festum Ascensionis. Ità puterunt candidati è mense Augusto, quo ineimle primœ Robertinœerunt absoluln', ad secundas sese accingere; lix autem tempore salis opportuno absolvenlur ul detur locus subeundis examinibus prie ri is ad licenliam.

5° Scrvabunlur quœ haclenus usurpala sunt circà scrutinia, tam pro Ilospilalita'e quam ])ro Socielale. l*ro Ilospitatilate quideni procednlur ad scrutin ium, priore anno, in pervigilio festorum Omnium Sanctornm cl iSalali>i Domini; pro Socielale autem, anno sequenti, in pervigilio Penlecoslcs et fesli Omnium Sanctorum. Unaquaque vice cuilibel candidalo sorte ducentur, juxla morem consuetum, duo iiiquisilores qui de moribus et doctrinâ supplias ad Socielatem réfèrent ; ipsis autem ileruin atque ilerum demundabitur ul hocce officium quam maxima sedulitale atlimpleant .

0" Prima Robertina propugnabilur juxta usum anliqimni; huic Dign. D. Prior prœeril. Disputalionem aperielunus è prœcedenti biennio admissis; ipsi autem à Socielale injungetvr non secus ac cœleris ejus coUegis ut inter dispulandum concisx et striclœ argumentalionis leges diligenler observent. Deinde candidati, quisque ordine suo, argumenta proponenl slricla pnriter et concisa. Qua si à lege aberraverint, Dign. D"^ Prior aut, ipso absente, anliquior è sociis adstanlibus inanem verborum profluentium retundet eosque ad pressioris argumentalionis formant revocabil. Liceat autem semper sociis prresentibus seguiler disputantem inter tu rbare et difficullalem in eo latam urgere, ubi segniiis jtroposi'am judiraverinl.

1" Roberlinis pro Socielale pneeril Dign. D. Prior. Incipient

secundo post meridiem et sextà ahsolventur. Scripto a candidatis consignahuntur quxstiones de quibiis erunt ad respondendum parati, ut observari solet in primis Robertinis. Exercitio prœludet candidatus brevi oraliuncula qua summatim exponet qme continentur aut in Scriplurce Scicrce libro, mit in tractalu de quo ipsi respondendum incumhet. Deinde duo è S. S. MM. per unius hor:e spainan candidntum interrogabunt per modum examinis,circà contentas in subjecla thesi quœstiones, et, prœcipuas qufe circa illos agitari possiint difficuUates, breviter proponent. Si autem candidatus declaraverit séparation esse ad exponendam Scriplurani Sacrant juxtà textuni aut hebraicum aut grrecuni ex hoc alterutro idiomate in latinum convertere, loca ab hisce duobus S. S. MM. ad aperturamlibri designanda, et respondebit difficultatibus ab iisdem de islo idiomate proponendis.

S" Expleta prima exercitii Iwra, surget unus ex baccalaureis sociis in prœcedenti biennio admissis. Circa unain è stibjectis exercitalioni qu:e^tionibus respondentem tenfabit, post illum cœteri candidati, quisque ordine suo, ut fieri solet, in primis Robertinis et servatis legibus aut alias aut de novo circa hasce thèses sancitis.

^° Ut autem ulrique huicce Roberdn.c major accédât celebritas, ut etiam singulii socii per se ipsos judicare possint de doctrina et ingénia candidatorum, cdiquot diebus ante quamlibet Robertinam commonebuntur de die qua propugnanda fuerit Sorbenici omnes, sire in domo commorantes, sive in urbe dispersi : in domo quidam afftxis programmatibus tum in aulâ, tum apud janitores, in urbe vero tnissis ad singulos sclucdulis.

1(K' Assumantur, servata proport ione, ex numéro tum magistrorum. tum baccalaureorum et licenciatorum qui non sunt in mora, ut aiunt, sive in domo sive extra domum comm.orantium : octo diebus antequam propugnentur Robertimc sorte ducantur in aula : statim unusquisque moneatur dédie sibi assignafa: et si per tempus ipsi per negotia non liceat désignais Robertinœ adesse, de eo certiorem faciat dign. D""" Priorem qui alium in ejus locum substituât, ipse autem substiluli socii parles sua vice teneat, atque, ut de cujusque socii presentiâ conslet, singuli subscribere teneantur in caria ad id apposilâ.

[\^ Statuit Socielas deinceps, singulis Robertinis, lam pro Hospitalité quam pro Societate, apponendam coràm sociis in quolibet actu prœpositis urnamseu capsulant, ut fieri solet, in Ittesibus quœ in sacra Facultate propugnantur ; qui singuli suum sive de respondenle, sive de argumentantibus mittant suff'ragium ;

poslridie autcm cujudibet aclns Rohertiniv, aperlendaui in aula hanc capsulam ad caput viens,!; à Dign. D" Priore coràm quatuor senioribus, et in regislro jam memorato nolanda auffragia, sive fausla sive inf'ausla, quie cuilibet candidato obtigerint. In cumitiis auiem ubi de admissione candidatorum agetur Icgenlur palàm noLc cuilibet baccalaureo appasit.'e : undc onniibua quale per Robertinarum curriculuni guisque candidatus scienlix periculum fecerit, innotescat. Capsula asservetur à venerabilis domus seniore, clavis autem maneat pênes Dign. Z)"" Priorem.

]!2" Statuil Socielas e.rcitandain esse horumce actuuin celebntatem distributione calculorum argenteorum. Impensiv autem, ad hanc dii^tributionem necessariic, in candidalos refundentuv qui, pro qualibet Robertina, solvent summam triginta sex libellarum. Distribuentur autem duo ex illis calculis argenteis, tum dign. D" Priori, tum singulis sociis ex ofjicio pnvientibus.

ITt" ?\ova Robertinarum pro Societate institutio locum non liabebit 7iisi pro candidatis qui supplices se steterinl in conciliis habendis in pervigilio Annunliationis R. Mariœ Virginis prœsentis anni 1764. Itaque monebuntur ii omnes qui cursum philosophicum jam auspicati sunt, non ultra valiturum hoc pro Societate experimentunt : ipsis proindè, pro sud quisque indole, jam incunibendum studiorum generibus circà quœ substituenda deinceps exercitia versabuntur .

14" Huic tamen legi non subjicientur ii qui jamllospitalitatis Sorbonicœjus adepti sunt quique cursum philosophicum, ab octodecim meusibus inchoatum, hocce anno sunt absoluluri : hi ad Societatem adinitlantur, servatis in omnibus quce hactenus viguerunt.

Excipientur etiam ab hac communi lege ii qui philosophiam in posterum docebunt in uno è collegiis majoris exercilii regimini societatis Sorbonica' subjectis: seilicet ut pristini moris memoria aliquatenus retineatur, quiciimque ex hospitibus Sorbonicis assumetur in philosophiœ profcssorcm in uno e diclis collegiis, absoluto per biennum cursu philosophico, poterit ad Societatem admitti absque alio doctrinse experimento, servatis tamen cœteris omnibus servandis.

ISihil pro7'sus immutabitur in iis quce observari soient erga viros principes qui in Sorbonœ gremium aggregari cupiverint. Quibus hactenus potiti sunt jjvccrogatiris potientur. Nempè quicumque ex ipsis inter Sorbonicos annumerarl velle se significaverint, tentati prius, ut moris est, de doctrina, et prxmissis duobus tantum, ut solet, scrutinis, Societate simvl et Hospitali-

taie donahuntur. In cooptationibits enim sibi la::i ho)ioriftcis et ciiiii religionis utilitate jderumqiie conjunclis nescit moras necteresocietas Sorhonica.

Denique circà snpplicationes extra temporaneas seu extra tempus propurjnandis ulrisque Robertinis afmignatum, observabuntur ea qmc à Societate fiterunl diversis sancita temporibiis, maxime vero in comitiis habitis die 21^ Maii 1746, in quibus pro lege habtiil Societas sentenliam à Serenissimo et Eminentissiîno Cardinale de Hohan, tum provisore Sorbome, eo de capite propositam, et ad Hoberlinan pro Societate extendetur id quod in iUia comitiis pro })rimis Robertinis sfafutum legitur : scilicet, ut hx soient extra tempiis propugnari, sic et novœ Robertinœ extra tempus propugnabiintur, tittilo exceptionis et dispjensalionis, habita tamen prias speciali circà stipplicationem extraordinariam Societatis délibérations .

Vestrnni est nunc, dignissiine Domine Prior, Patres sapientissimi ac Magisiri, qmrcinnqne à vestris depnlalisproposita, nobis referentibiis, audistis tiim circa nova doclrime expérimenta instituenda, tiini circa legcs lioritm exerciliorum occasione sanciendas, expendere, ponderare, et quid agendnm sit, ultimo jiidicio decernere. Eriint fartasse quibus implicata nimi-i licPCce experimentorum inslitutio videatur : erunt etiam qui vereantnr ne grai'e jugum, novis sanclionibus imponendnm, candidatos arceal et ab ambienda Societate deterreal. Verkm attendant hi agi de ingressu in socielatem Iheologicam, scientiù, eruditione, continuis pro religione laboribus comntendatam, in quant non omnes promiscuè ac sine delectu admittendi. Sorbonicum nomen Theologicum est.ltaque non communicandum nisi cum lis qui, sacrie scientiw initiati, et aliquid in eâ jam profecerint, et nberiores deinde progressas adpromittant. Quid ad nostram gloriam numerosa baccalaureorum agminaY Sufficit nobis virorum manus délecta, strenua, exercitata. Qui fortitudinis et virtutis periculum facere non dubilaverinl, ii soli nostro digni coniubernio. Accédât ad nos qui non est formidolosus et tiinidus; omnis auteni rcliqua multiludo revertatur in locum suum. Si pauci remanserimus, numerum suppléât virtus paucorum. A paucis laudem nominis requiramus quie rarà à muUitudine obtinetur. Novarum autem sanctio legum, seu potius cautiones adhibendœ, ut antiquœ leges faciliùs observenlur, non in alium finem proponentur quam ne ut Societas in admittendis sociis decipiatur et juxtà spe defruudetur.

Numquid hoc prxstabunt expérimenta levia, futilia, inania? Veros Sorbonicos requirimus; vera igitur ipsis probandis insti-

l'IÈGE y '2'J. 555

tuaiiliir tenldinina. Cielerkm, in re lanti momenti, ni sapienler moniiil venerahills Setiior, consulendinn est hono Helujionis, Ecclcùiv iitilifa/i, socieldIisSorhoniac d'upnlali. Non nliinn fine)», veitiri, speclainnius, dcjmiali. Sociclalis eut judicare utnnn eu à nobia prnposita conducant. Qiiod (juùlem solilâ vcsirà priidentiâ definielis.

Lil)oi- Conclusionmn IVior., Arcli. nat., MM. 270, 17 février 1764, f"" 05 cl scq.

Ti'Hor rrlalionis facin' a S. M. N. nie i.a IIogui:, circa scciindns llobcriinas.

Ju.rta concliiaionem SocictaliA de Uobrrtinis liocce die sinnil enni Iraclatibus de theologia scholaslica sorte assiynandi fuerunt libri scriplurce sacrœ pro secundis Bobertinis, ibique in tôt partes dividendi quot simt candidati, adeo ut omnes et siiigiiti tuni veteris, tiini. Novi Testamenli libri, si fieri posset, evolvantur llobertinarniN sindio.

Id (jnideni hue usque observalinn fuit quolibet biannio, sed ex hac niethodo nmlta orta simt incommoda quie ut candidatorum nostroruin ntHitati et ipsarum thesium splendori non parum officinnl.

Seilicel (juanivis omnes et singiili Scrijitnrarnm libri, vtpote divini, eodein veneralionis affeclui snscipiendi sint et ma.vima attentione evoivendi, ex illis nonnuUi innumeris abundant quxstionibm criticis qiue solitie apnd nos argument alioni locum dure possint, alii vero vix unam aut altéras exhibent quœ semihor;v intervallo prodncantur; qui aiitem deistis libris respondere debent supplices vestri thèses suas onerare tenentur extraneis qua'stionibus et ilke stepius non pertinent ad Scripturas sacras. Tandem non raro conlimjit ut, exceptis interroyalionibus qu.v prirnœ horie spatio fiiint a duobus e S. S. M. M. N.N., ne semel quideni de Scriptura sacra mittatur verhuin in tota arqnnien/atione, quod certe alienum prorsus est ab ea mente quam hahuistis, S. S. P.P. et M. M., ubi secundas liobertinas propugnandas voluistis de Scriptura sacra.

Pr;elerea hoc maxime in voto habere debemus ut domestica snpplicuni nostrorwn studia pro Robertinis eos pneparent ad licentiie studium cum laiide decurrendum. Ergo non tam eon-

556 PIECES JISTIFICATIVES.

suîendiim est ut candidatus quilihet in Robertinis svujuUs capitibiia nn7tis libri exponendis vacet, quam ni in secundarum Robertinaruni cursti gênerai ioruni comparet notiliam omnium fere aut sallein graviorum (juœstionum criticaritm in Scriptu) a sacra de (juibus et arginnentavi et res])0)ideri tenebitur in licenti<T studio. Si ad hune scopnm dirigantur secundarum Robertinarum argumenta, procul dubio crescet îemulatio inter candidatos, cuni percipient laborem a se insumendum ut secundas Robertinas propugnent utilitiorem illis fore ut in apleudidiore pahestra felici decertent exilu.

Itaquc lum ad splendorem domesticorum nostrorum atudiorum, lum ad illorutn utilitatem censerem, S. S. l\I\ et M.M., paululum immutandam esse illam quœ hue usque obtinuit rnethodmn, ul singuli candi<lati de libris diversis Scrijiturœ respondeant, et secundarum Ilobertinarum programmata de illis solis libris lum veteris, tum ?iori Testamenli conjicienda quu' locum dare possunt quiestionibus maximi momenli directe pertinentibus ad Scripturam sacram quœ in niajoribus ordinariis vulgo proponuntur. Adornari poterunt sex programmata in Velus Testamenlum et duo in novum Testamentum. De singulis autem respondebunl duo aut très aut etiam quatuor supplices, si id exigat illorum numcrus.

Hoc si vobis arrideat. S.S. P.V. ac M. M., quum nuUum erit programma quod mullas qua'sliones et maximi momenti et argumentatione accommodatas non exhibeal, id tandem executioni demandari poterit, quod non semel statuistis, ut intra indicem qua'stioiium qui describilur pro singulis programmatibus sisleal respondens, nullam ex illis omittcat, nuUam addat etiam ad Scripluram sacram perlinentem.

Quamobreni rogo D.D. Priorem ut meum hoc consilium de novis adornandis secundarum Robertinarum programmatibus in délibération em mittere relit. Quie quidem programmata, si a Societate probentur, hoc anno supplicibus distribuentur in pervigilia Pentecostes.

Liber Conclusiouuin l'iior., Arcliiv. iiat., Mss, MM. '277, 2ô, f" 195.

PIÈCE N° 30 Texte des questions à traiter dans une seconde Robertine.

In Novum Teslamenlinn de liistovia Evangelica

{" De nomine, numéro et titulo nostronnn Efaiiyeliorum, nec non de persona et proposito unius cujiisque EvanqeliU;e.

ti" De autlienticitate quatuor Ei'a)i(jeliorunt, ubi expendendum : 1" de tempore, quo scripserunt xiiiçjuli EvangeUstcc; ti" uirum audiendi sinl. sive I). Ereret. parem evangeliorum apocriphoruni antiquitatem et auctoritatem nabis obju'ienu; sive Dodwellus, asserens nostra Evangelia non nisi secundo Ecclesiœ sieculo sub Trajani vel etiam Adriani temporibus cognosci et vulgari incepisse.

5" De eorunidein integritate, ubi expendendum : 1" utrum illi noceant Evangeliorum anliquitas, jaclura autographorum, versionum plurimaruni interpolai iones, ingens denique numerus lectionum variantium a /)" Millio collectarum; 2" utrum historia Mulieris adultéra;, Joannis c. 8., et San^uinei sudores Christi Luc. !2!2, sit ascitilia, et cur in imdtis exemplaribus omissa.

A° De evangelistarum veracitale et sensu, maxime ad versus Woolstonium et incredulos ejussequaces,quivolunt varia Christi miracula in Evangeliis niemorata figurato soluni et allegorico sensu cum sanctis Patribus intelligenda esse., ut pote in sensu litterali et historico repugnantia : qualia sunt v. g. juxta hune im])iu)n, aqu;p in vimini conversa' nuilatio in nuptis Cana, ejectio venditorum e temple, paralitioi Capliarnaitani per tegiilas submissi curatio, tranfiguratio Christi, ficus arefactio, tamdem filia; Jaïri, ^^du?e Naïm, et pr?esertim Lazari ad vitam reditus, respondendum erit diversis incredulorum difficultalibus, speciatim adversus istonim miraculorum veritatem historicam.

5° De inspirationis illorum veritale adversus auctorem anonymum libri, cui titulus, Sentimens de quelques théologiens de Hollande, et omnes pseudo-philosophos, ubi graves diiœ inter alias solvendpe occurrunt difficuUates ; una ex pluribus Veteris Testamenli citationibus, qu.v videntur minus accuralx; altéra ex libris nonnuUis desumpta, vel apocrifis, vel mère humanis, qui tamen in Scripturarum divinarum albo videntur olim unanimiter recensili fuisse.

6" De ejusdem inspirationis natura et modo, seu in quo prœcipue illa reponenda sit et quomodo fada adversus Grotium et Richardum Simonem; nec non de illius objecto et materia

358 PIÈCES JUSTIFICATH'ES.

utrum ad ea soliwi extendatur quee religionem speclant, adversus Holdenum utrum ad ipsa eliam verba singula.

7" De lingua priniigenia, qua scriptum est unumquodque Evangelium, qvod pnecipue expenditur de Evangelio Matthei et Marci.

8" De prœcipuk E range! ionon versionibtis, prœserti)n Latinis ; quoi sint, et quxnam antiquiores? An Vulgata nostra eadeni sit, ac vêtus Itala? Utrum nierito et quo sensu a patribus Tridentinis Vulgata declarata fuerit authenlica?

9" De goneralibus quic inter quatuor Evangelistas occurrunt discriniinibus circa facta, stglum cl ordinein ; quivnam sint pra'cipue h;ec discrimina'^ unde orianlur'^ utrum hfpc verilas illorum veracitati, aut saltem inspirationi adversetur?

10" De nalali Christi anno, ubi adversus incrédules diligenter inquirendum erit in sensum et veritateni verborum S. Lucœ, c. '2., de imiversi orbis descriplione sub Auguslo, pnrside Sijrise Cyrino; quis Cgrinus ille; quo anno et consule itla descriptio?

11" De anno tum vitœ suœ, ium cerœ vulgaris, quo baptisaïus est Salvator, ubi plures Evangelii textus erunt expendendi.

112" De anno quo mortuus est Dominus noster, ubi de solis deliquio, motu terrce, et tenebris quiv tune accedisse leguntur.

IT)" De civili et religioso Judea' statu, Christi temporibus, ubi multa utilin admodum erunt inquirenda v. g. 1" utrum Ilerodes,quo régnante natus est, esset alienigena; 2" quid Synedrium magnum, et quse ejus autoritas, lempore mortis Domini; 7)" quid synagogœ, scribœ, et principes sacerdotum loties memorati in Evangeliis, et quomodo exponenda sint verba, tum Lucœ, c. ù, V. 2, sub principibus sacerdotum Anna et Caiplia tum Joannis c. 18 Caiphas erat pontifex illius anni; 4" de Samaritanis illis, de Sadducseis, Pharisœis, et Herodianis pariter in Novo Testamento tam sivpe memoratis, qure istorum omnium origo, doctrina et dissentio ; ')" quomodo in Synedrium Sadduc;ei imnio et ad ipsum S. Paul i fient um evecti, licel immortalitatem animnrum negarent.

Aichiv. nat., M. 75, n° 6.

Compte de la Bibliothèque de Sorbonne rendu à MM. les Députés par M. le Bibliothécaire (octobre 1755 à octobre 1756).

RECETTES

Page 1