FIN DE LA QUATRIÈME RÉDACTION

Ces pages sont publiées d'après le ms. de Pérouse, mais on a tenu compte des variantes les plus notables que présente le ms. Ottoboni 750.

Ms. 16015 de Pérouse, fol. 88 v», colonne 2; ms. Ottoboni 750, fol. 70 ro.

«... moriens instituit (1). De quo suo ioco dicendum plenius arbitrer.

In diebus illis Ildefonsus Hispanorum Ghristianorum regnum tenebat, vir ultra antecessores suos scîencia, potentla, divitiis fulgens (2), ita ut de omnibus Moabitis qui sunt in Hispania tributum quod Param vocant (3) uno quoque anno acciperet. Sed dum nimis eos (4) parât , volens omnes eorum firmitates in manu sua habere , ipsi ad auxilium sui regem de Marioc cum suis Mauris advocant (5) , qui non solum eos a Christianis libérât, sed etiam omnes nobiles eorum deduxit ad nichilum et suis Mauris omnem potentatum (6) Y[s]panorum Sarracenorum tribuit. In hoc tempore [AnselmusJ (7) philosophus in Frantia floruit , deinde Canturiensis (8) archiepiscopus ordinatus sanctitate pollens migravit ad Christum.

Willelmus cognomine Rosseth... ut non sit facile singulis immorari. Hoc tantum est quod (9) inde egredientes [sive cum licencia] vel etiam sine licentia prepositorum suorum omnem fere mundum repleverint.

[Per hec tempora (10) taie quid fertur contigisse pago Genomannico. Rusticus erat cumfamulus pedisse quam ardenter diligebat (11). flec cum noUet ei consentire , servus ait domino : Gratis famulabor in anno si feceris ut famula qualibet arte fruar. Hoc audito ruricola a famula petit coitum. Negavit illa prius , tandem inti-ante (sic) domino quam (sic) victa concedit. Nocte enim ponit. Intérim domine sue ancilla rem indicat.

(1) Nous remplaçons en général par une ligne de points les passages qui se trouvent dans les autres rédactions, et indiquons par des crochets les leçons du ms. Ottoboni 750.

(2) Ottob; « surgens. »

. (3) Ottob. • yocatum. »

(4) Ottob. a inimicos. »

(5) Ottob. « advocatum. »

(6) Ottob. « potentatem. »

(7) Pér. « Alselmus. »

(8) Ottob. tt Carturiensis. »

(9) Ottob. « qui. »

(10) Tout ce passage manque dans le ms. de Pérouse. Nous en sommes réduit, en ce qui le concerne, au texte incorrect du ms. Ottoboni 750.

(11) Le ms. porte « dirigebat. »

130 RICHARD LS MlTEVIN.

Qoid malta : facta nocte rusticus pro se famulum coUocat, ancilla domiaum putat , rustica virum lecto famule , famulus dominam crédit esse famulam, noctemque totain duxére'jocundam. Ancilla in viri thoro sub persona domine recubat; miratur tamen quod dominum lecto repperit , nec movere se audet ne dolus pateat. Rusticus rei nesciens , nescius anciliam conjugem putans reliquit intactam. Facto mane rustica famulo (1) procaciter imputare cepit, credens eum adhuc esse maritum qui nunquam tam felicem ab eo amplius exegisset noctem. Dum bec et alla replicantur rustica famulum , ille dominam recognovit. Nec mora fit strepitus iugens, surgit familia domus, ad spèctaculum vicinia tota concurrit. Maritus tam furore quam ira stupescit, pronîor ad lites insurgit ; femina furens virum conviciis repetens. TaDd[em e]am quasi ream adulterii (2) , maritus reliquit. Res ridicula refertur episcopo ; audita utriusque partis causa ridet clerus, cachitat curia tota, virum cùm uxori {sic) réconciliât , dicens adultéra [m] non esse que inscia peccaverit, viroque prohibet ne messem famuii sic emat ulterius.]

Gregorius VIto» qui et Ildebrannus sedit annos XII, mensem I, dies XIII, cessavit episcopatus an. I MLXXIIII (3).

Hic cepit dare primum pecuniam Romanis ut eum juvarent contra imperatorem, eo quod ab imperio deseruisset, et versum est in malum usum.

[ "Victor (4) qui et Desiderius , abbas Casinensis, sedit mensesIIQ, dies VII , dies (sic) ; cessit episcopus (sic) menses V, dies XXV".

Urbanus, qui et Oddo Cluniacensis monachus et postea Hostiensis episcopus, sedit aunos XI, menses VI. Hic primus iter ad càpiendam Jérusalem in Claramontansi consilio (sic) predicavit et prevaltiit ; tiam a Francis capta est et recenta [sic), facto ibi rege Christiano Godefredo.

Pascbalis qui et Rainerius cardinalis sédit annos XVHI, mensôs VII, dies II. Hugo abbas Cluniacensis obiit.]

Ludovicus Philippi filius invicém fecerunt. Apud Bizaûdtiih

Ka. Johannes imperat, super Romanos Henricus quartus rex Teiitonicorum (5). Hic patrem suum jecit in vincula pro eo regnare vôlens. et ut fama est eum captum pede percussit, unde tali vindicta percussus est a Domino ut nec filium [nec] (6) filiam post se reliquerit. Quo sine [prolej vita exempte, Lotarius Saxonum dux consensu pontificum imperator eligitur. Qui contra Rogerium Wiscardi prefati nepotem eum hoste maxima pergens ei totam terram Apulie usque Barim abstulit., nec aliquis ex imperatoribus predecessoribus suis ita imperium dilatavit. Rogerius tamen post decessum ejus terram récupéra vit (7). Post cujus mortem Conradus predicti Henrici imperatoris nepos resumit (8) imperitim.

(1) Ms. a famule. » — (2) Ms. « adulterium. » — (3) Les dates de l'Incarnation qui suivent, dans le ms. de Pérouse , les noms des papes, ne se trouvent pas dans le ms. Ottoboni 750.* — (4) Les variantes.du ms. de Pérouse nous manquent pour les papes Victor, Urbain II et Pascal II. — (5) Ottob. ^ Teucioriu».^ » — (6) Pér. « vel. » — (7) Ottob. « reparavit. » — (8).Pér. « resumœit. »>. i r .

AP^ENQIGS. 131

WiUelmus Aquitanorum dux, cui infortuDium in via Jerosolimitana contigerat ante hec teiupora , ia Hispania contra paganos movit exercitum. Qui DOD longe a Corduba (1) cum Vil regibus gentis illius beilum inienSy alios eorum peremit , alios opibus vacuatos fugavit ; ilie vero cum hoste incolumi sospes regreditur. Huic apud Burdegalam infans cum prolixa barba natus oblatus est, quem idem dux diligenter nutriri fecit; sed post annum moritur.

Post hec tempora in Sicilia , civitate (2) Syracusis , anno ab incarnato Verbe MCXXVIII, circa horam diei tertiam, factus est terre motus magnus ita ut ecclesia episcopii cum clerici missam cantarent dominicam in ictu oculi (3) caderet, et clerici omnes in choro psallentes.cum ecclesia périrent ; episcopus solus qui forte post evangelium exierat salvatus est (4) , cum diacono et subdiacono qui missam celebrabant rémanente presbitero superstite cum magno omnium miraculé incolumes evaserunt. Fons etiam [Aretusa] (5) prope (6) muros civitatis ebulliens qui potum civibus ministrabat versus est in salsuginem. Que res non modicum (7) tribuit fabulis poetarum qui (8) astruunt de Grecia in Siciliam per subterraneos meatus sub mari rursus hanc eandem aquam cum Alpheo fluvio de terra emergere se ipsam in fontem predictum. Mûri eciam urbis predicte cum multis domibus corruerunt.

Rogerius Roberti Wiscardi nepos mortuo Willelmo Appulie duce , et Boamundo juniore Antiochiam migrante, utriusque possedit hereditates , et cum omnia prospère sibi cédèrent, regem se vocare maluit , et multos nobiles , ne sibi forent contrarii , alios exheredavit , alios occidi precepit, et eorum terras solus possedit.

His temporibus Bauduinus rex Jerosolimorum moritur, cujus loco Fulco comes Andegavensis , ejus filia in conjugio accepta, rex efficitur.

Per hec tempora surrexit in Jérusalem novum militie genus more monacborum viventes : castitati dant operam , domi et bello disciplinam servant, cum silentio edunt ; omnia iilis communia ; contra gentiles tantum arma sumunt , et multum dilatati sunt. Sunt qui dicant quod nisi fuissent ipsi, diu est quod (9) Franci Jérusalem et Palestinam perdidis" sent, fli vocantur milites de Templo quia in porticu (10) Salomonis sedem sue religion is statuerunt.

Circa hec tempora surrexit in Aflfrica in parte occidentali in terra montuosa regni régis de Marroc quidam pseudo propheta dicens se a Deo missum esse (il) ut eos corrigeret, nec debere servire régi de Marroc predicans docuit eos , quod (12) prevaricator sue legis existeret. Convertit itaque (13) ad se populum nimium eosque sue legis pre-

(l) Ottob. « qui non solum longe Corduba. » — (2) Pér. a civitas. » •— (3) Ottob. (t victu clerici. » — (4) Ottob. omet les mots : « cum ecclesia -«- salvatus est. » — (5) Pér. « Arecusa. » — (6) Ottob. « propter. » — (7) Pér. a modicam. » Ottob. '< modica. » — (8) Ottobj « fidemque. » — (9) Ottob. « qui. » — (10) Ottob. « porticus. » — (11) Ottob. « missum a Deo esse. » — (12) Ottob. « qui. » (13) Pér. « convectitque itaque. »

ceptis iustruxit. Erat autem ei habitus prophète , victu et incessu (sic) semper asinum equitans. Populus vero terre illum sibi regem constituit. Qui cum rege de Marroch semper bellum babens multara terrain sibi abstulit. Obeunte siquidem (1) isto pseudo propheta filium ejus populus regem sibi pro pâtre statuunt , qui usque in presens tempus cum rege de Marroch bella cottidie (2) gerit , partemque regni ejus sibi subtrahens rex Asiriorum (3) longe lateque nominatus est. Rex autem de Marroch consilium super hoc iniens (4) omnes Christianos in bello captos juvenilis corporis aut robusti (5) presentari jussit. Delegavit autem eis terram optimam , urbes scilicet et castra plurima , ad vivendum. Prefecit autem eis virum quemdam nobiiem génère Barcinonensem bello captum in Yspanjis , Reverterium nomine , et cum bellum sibi tam a rege Asiriorum (6) quam ab aliis immineret , Reverterium cum suis ad preliandum (7) convocat , et ita cum Christianis omnia bella sua ministrat. Dicit enim quia : Si isti vicerint , victoriam michi préparant , si victi fuerint , mors eorum quasi lucrum meis videbitur. Sunt autem in exercitu Reverterii plus quam LXX milia virorum fortium christianorum.

Fer hec tempora dompnus Poncius abbas Cluniacensi cenobio XIII prefuit annis. Post quem (8) dompnus Hugo III mensibus. Quo [etiam] defungente dompnus Petrus Venerabilis abbas idem monasterium regendum suscepit.

In Ispaniis Yldefunsus Junior super Christianos imperat » et imperatorem abusive se vocari facit , eo quod sit (9) major quibusdam regulis Christianis qui (10) ibi habitant (11). Per idem tempus moritur Yldefonsus rex de Arragone , vir bellis prepotens , qui jnter alla sue probitatis inditia Cesaraugustam (il) regiam urbem Moabitis abstulit. Hoc defuncto regnum ejus in duo divisum est. Nam Navarri quemdam Garsiam sibi regulum statuerunt, Arragonenses (13) vero fratrem defuncti régis monachum et presbyterum in regem çreaverunt ; qui accepta in conjugio sorore Willelmi ducis Aquitanorum filiam ex ea genuit et filium. Tradita est autem filia conjugio Barcinonensi comiti cum regno; ipse ad habitum monachi relicta uxore sua reversus est ; filius vero ejus in Pictavia mortuus est.

Intérim Henricus famosissimus rex Anglorum cum omnium dolore vita defungitur et Stephanus nepos ejus regnum invadit.

Willelmus itaque [dux] Aquitanorum, du m (14) in Yspaniam ad Sancti Jacobi limina orationis gratia pergeret, in ejusdem ecclesia ante altare sancto Parasceve , dum Christi passio legeretur , viatico sancto munitus reddidit animam. [Super ejus morte hos versiculos edidimus (15).

(1) Ottob. « si quid. » — (2) Ottob. « cochidie. » — (3) Ottob. « Assiriorum. »

— (4) Pér. « iniciens. » — (5) Ottob. a robustis. » — (6J Ottob. « Assiriorum. »

— (7) Ottob. « preliendum. » — (8) Ottob. « postquam. » — (9) Ottob. t si. » — (10) Ottob. « quibus. » — (11) Pér. a habitabant. » — (12) Ottob. « César Augusta. » — (13) Ottob. « Arrogonenses. » Pér. a Arragones. » — (14) Ottob. « de. » — (15) Le ms. de Pérouse ne contient pas cette pièce de vers.

Dux Aquitanorum Willelmus morte suprema Occubuit , Jacobum dum peregrinus adit

An mors, an tellus sit sevior, ista relinquo, Improba sed mors est, sevaque constat humus.]

Hujus ducis filiam rex Francorum Ludovicus filio suc Ludovico nuptui tradidit , et post pauca idem Ludovicus pater obiit. Sepuitus est autem in basilica sancti Dionisii. Hic coronari fecerat in regem Philippum filium suum majorem natu se présente , sed morte subita Parisius moritur precipitatus equo. Que defuncto rursus alium natu majorem Lodovicum Innocencius papa Romanus jussu patris in regem unctum Remis (1) coronavit, qui post patrem regnum Francorum suscepit.

Circa hec tempora Gislebertus cognomine Universalis , natione Britannus , in divina phiiosopbia claruit , sed postea Lundoniensis épiscopus factus parvo supervixit tempore. Post quem (2) Remis civitate Albericus surrexit , non illo fama minor in divinis , qui eciam provectus in arcbiepiscopum (3) Bituricensem modico claruit spatio (4). flis temporibus muiti phiiosofî [floruerunt] (5) in Galliis.

Hoc tempore surrexit apud Teutones (6) quidam, Henricum predictura imperatorem se (7) simulans , et multos decepit. Erat enim fere [illi] per omnia similis (8), ita ut per Ytaliam in pluribus locis quasi imperator haberetur. Sciebat quidem (9) verba plurima que imperator predictus multis secrète dixerat ; que cum retractaret hisdem viris quibus imperator in conclavi illa dixerat , non modicum errorem audiencium cordibus generabat. Tandem [ille] ex parte relicta simultate Ciuniaco monasterio sub habitu tamen imperiali venit et nomine , ubi se monachum fieri postulans a dompno Petro Yenerabili abbate loci libenter susceptus est (10). Affirmavit tamen quodprius dixerat, scilicet se fuisse Henricum [predictum] imperatorem. Degit autem monaciius in prefata ecclesia, valde monachico instructus ordine (il). MCXVHI.

Gelasius papa , qui et Johannes Gaditanus , sedit anno uno. MGXIX.

Galixtus qui et Guido Viennensis archiepiscopus sedit fannos V] (12).

MCXXV.

Honorius qui et Lambertus , Hostiensis episcopus , sedit annos quinque. • MCXXX.

Innocentius X qui et Gregorius, diaconus Sancti Angeli, sedit annos XHH, obiit MXLH , octavo kalendas octobris (13).

Ludovicus Junior Francis imperat. Hic duxit uxorem filiam predic-

(l) Ottob. omet BemU. — (2) Ottob. « postquam. » — (3) Ottob. « arciepiscopatum. » — (4) Ottob. « duravit spacio. » — (5) Pér. a claruerunt. » — (6) Ottob. « Centones. » — (7) Ottob. « si. » — (8) Ottob. « facie illi per omnia similis. » — (9) Ottob. « siquidem, » — (10) a liberet suspectus est. » — (11) Ottob. n'a pas la date. — (12) Pér. « annos quatuor. » — (13) Ottob. omet les mots ohiit — octobris.

184 RICHARD LB POITBVIN.

tam Willelmi ducis AquitaDorum , et rex Francie et dux Aquitanorum appellatus est pro eo qaod prefatus dux sine filiis mortuus est. Anno primo regni ejus, qui fuit ab incarnatione Verbi MCXXXV, fuit tanta siccitas in Galiiis quanta retroactis seculis In eadem regione nunquam visa est aut audita , ita ut fontes et flumina , lacus , putei etiam siccarentur. Visus est etiam ignis biennio cremare sub terra , qui casu aut sponte missus [per rimas] (1) arentis terre in imis ceciderat , nec frigore vel geiu seu imbribus extingui poterat.

Per idem tempus Conradus rex Teutonicorum Romanis imperat, vir ante imperium strennus , post regni vero monarchiam adeo iners , quasi sepultus esse videatur. Nam Rogerius qui se regem super eum creavit regionem usque Romam et usque fere Ravennam sibi [totam] nemine contradicente subdidit. Interfectis autem et fugatis omnibus terre illius nobilibus insuper diadema imperii a Romano pontifice pêne extorquere non dubitat.

Per idem tempus Angli cum Scothorum rege bellum fecerunt, et Scothi victi sunt, ruborque ingens in ea plaga celi per totam fere noctem apparuit, qui interdum dividebatur rursusque duo invicem confligentes commiscebantur (2), tune insurgentes quidam radii per médium sepius ibant, nunc ex transverso nunc ex oblique illum intersecantes (3).

Tune etiam Gaufredus cornes Andegavensis contra Stephanum regem Anglie Normanniam vastabat et sibi subjugabat. Quam quia tune subjugare non valuit, tamen post aliquot annos consensu régis Francorum totam adquisivit; nam et ipse regnum. Anglie quasi hères babere peroptabat, utpote qui filiam Henrici régis Anglorum unicam accepit in conj ugio ; illa tamen publica fama que de Andegavensibus habetur , scilicet quod sint parcissimi et superbi, multum ei ad adquirendum regnum nocuit.

Adhuc predictus Hiidefonsus Hispaniis imperat, sed adhuc Moabite seu Mauri fere mediam partem regionis (4) illius tenent et sub ditione régis de Marroch vivere curant (5).

Hugo de Sancto Victore vita philosophus Parisius obiit, vir preclari ingenii et in quadruvio doctissimi. Divinarum autem scripturarum tantam scientiam habuit et memoriam (6) , ut nulli temporis illius secundus extiterit. Reliquit autem ad monumentum sui scripta perplurima, id est librum de Sacramentis, de [Ecclesiaste] (7) , de archa Noe, librum qui intitulatur Didascalon et alia nonnulla opuscula valde utilia. Sequenti anno Petrus Abaalardus (8) perhipateticus vir famosissimus et vita philosofus Cabilonis moritur et in claustro Beati Marcelli martyris sepelitur (9). Hec duo (10) Latinorum luminaria in Francia studuerunt. Scripsit autem Petrus Abaalardus (11) opuscula quedam que [plurimis

(1) Pér. a prunas. » — (2) Ottob. « cummizcebatur. » — (3) Ottob. a intersequentes. » — (4) Ottob. « religionis. » — (5) Ottob. « caravit. » — (6) Ottob. « incoriam. » -* (7) Pér. « Ëcclesiastice. » -- (S) Ottob. « Bealaardus. » — (9) Pér. « sepellitur. » — (10) Ottob. et Pér. « duorum. » — (11) Ottob. « BaalaacdttS^ *■

ATfSHBICB. 135

liàbeÉtur in locisj (i). Hujus epitha^lSam huic opaseulo inaerere volmnas (2).

Vatum summorum major Petrus Abaalardus Occidit, immanis (3) factus dolor omnibus unas. Gallia nil majus babuit vel (4) clarius isto, Nec mors cujusquam fit tanta ruina (5) Latinis ; In quantum fama Romani nominis exit Illius ingenii studiorum fama volavit.

Nannetis f6) oritur pâtre Pictavus et Brito (7) matre ; €um Francis studuit, monacbas moritur Gabiionis.

Bequeoti anno Kalo Johannes imperator Constantinopolitanus , dum Antiochiam Francis qui hanc a captione Jerosolimitana possident auferre yeliet , non longe, ut fama est , a prefata urbe , dum yenatum pergeret, tali casu moritur. Est enim apud Grecos consuetudinis ubi {sic) omnes sagitte imperatoris toxicate sint, quod si forte imperator aiiquem una(8) earum percusserit quasi ad victoriam imperatoriam morte moriatur. Unde ilie dum arcu (9) ad feram percutiendam intensaret sagittam^ divino juditio manum suam cum sagitte ferro vulneravit et mortuus est. Gujus exercitus cum confuslone revertitur. Gujus loco Manuel filius ejus imperium arripuit.

Eodem anno Fulco rex Jerusolimorum dum leporem sequitur precipitatus equo morte subitanea moritur. Post quem (10) Bauduinus puer filius ejus in regem promotus est. Eodem anno Sanguinus Turcus rex de Halap (11) cepit Edessam (12) civitatem, et Francos ibi captos aut morte aut servitute multavit. Archiepiscopum vcro civitatis quasi ducem gregis in medio urbis cum omnibus clericis suis» quia noiuerunt negare Ghristum, coram se decoUari precepit, uno solo evadente qui amicitiam cum quodam nobili Turco habuerat, qui eum (13), ne perimeretur, obtinuit, sed sanum quo vellet ire permisit (14). Purpuratur itaque Edessa novorum sanguine martyrum , modo primum a gentilibus possessa ex quo ab [Abgaro] (15) rege Ghristo est dedicata. Dolor ingens et desolatio malta. Sacrate virgines dantur incestui (16), loca sancta atabula fiunt jumentorum. Gorpus Beati Tbome apostoli gentilium contactu polluitur, nomen Ghristi derisio fit hostium ; conculcata sunt omnia; profanata sunt universa. Nam Sanguinus (17) Turcus (18) , ut fertur, sjupra Beati Baptiste afam Johannis très speciosissimas matronarum maculavit ; qui ut avaritiam misceret incestui trecentas , ut fertur,

(1) Pér. « in plurimus habentur. » — (2) Ottob. a interserere novatum, summorum major Petrus Abaalaardus ; limus. » — (3) Ottob. « in majus. » — > (4)' Ottob. « nec. » — (5) Ottob. • ait totara ruina. » — (6) Ottob. • Nam. n Pér. « Lannetis. » — (7) Ottob. « Britone. » — (8) Ottob. « aliquid cum una. • — (9) Ottob. « in arcu. » — (10) Ottob. « postquam. » — (U) Ottob. « Halep. » — (lî) Ottob. « Edissem. » — (13) Ottob. t cum; » Pér. « enim. » — (14) Ottob. • premisit. » — (15) Pér. a Agro. » — (16) Ottob. « incestu. • — (17) Ottob. tt Sanguinis. » ^ (18) Ottob. « Tultus. »

pulcherrimarum mulierum pef plurimas civitates yendi precepit. Audita itaque fama tanti sceleris (1) in Antiochia et in Jerusolimis luctas factus est magnus , et omnis etas sumpsit lamentum. Pervenit etiam fama usque ad extremas (2) nationes et usque Gallias ubi dolor ingens tetigit corda singulorum. Lodovicus etiam rex Francorum et Conradus imperator Teutonicorum tacti dolore cordis (3) intrinsecus ad ulciscendam tantam injuriam (4) copiosum moverunt exèrcitum. Sed quia cum (5) superbia multa perrexerunt, in Remania prius famé consumpti, postmodumaTurcis ferro (6) vastati, vix cum paucis sociis usque Jerosolimam pervenerunt, ubi niciiil dignum memoria gestum fore {sic) novimus; unde magnam gratulationem Turcis et Arabibus (7) duo summi reges Christianorum prebuere. Revertentes itaque cum ignominia , celemus et nos cum silencio quod predicare (8) nimio pro {sic) pudore non audemus. Anne ab incarnatione Verbi MCXLV Edessa civitas capta est a Turcis ; tercio anno sequenti Conradus imperator Teutonum (9) et Ludovicus rex Francorum perrexerunt Jerusolimam. Item tercio reversionis sue anno Conradus imperator moritur. Fredericus vero nepos ejus sumit imperium, Ludovico supradicto apud Francos régnante ; qui reliquit(iO) uxorem suam prefatam cum Aquitania. Henricus vero filius comitis Andegavorum duxit eam in conjugium , factus rex Anglorum post modicum temporis.

Ildefonsus rex Ispaniarum moritur , qui reliquit duos filios , qui nunquam inter se pacem habuerunt. Quorum major post modicum moriens puerum parvulum ex conjuge reliquit heredem, quem etiam patruus suus sicut et patrem pueri graviter belle persequitur. Sarraceni vero quicquid pater eorum super eos adquisierat , scilicet Aumariam urbem nobilem aliasque civitates et castra plurima, cum maxima Christianorum sanguinis efifusione et captivitate (11) receperunt, et cum auxilio régis de Marroch plurimas irruptiones [sepius] in nostros faciunt.

Rex autem Francorum Ludovicus et Henricus rex Anglorum simultates plurimas agunt nunc pacis nunc belli , ita ut quandoque alter alterius terras (12) invadat. NuUa enim pacis compositio inter eos durare potest (13). Ferunt itaque quia ex quo rex Anglorum reginam Francorum duxit in matrimonium cum Aquitania, spina scandali de corde régis Francorum exire non potuit ; dolet enim se amisisse inconsulte Aquitaniam, nec spes aliqua datur ei recuperandi eam.

Fredericus autem Romanorum imperator cum Lombardis diuturnum habet prelium , nec etiam cum Romanis pacem habere potest ; unde multum terram illam preliando dévastât (14) et nec sic (15) eos subjugare

(1) Ottob. « sterilis. » — (2) Ottbb. t exteras. » — (3) Ottob. « tanti dolore eorumdem. » — (4) Ottob. « injuria. » — (5) Ottob. « eum. » — (6) Mss. « fere. »

— (7) Pér. a Arrabibus. » — (8) Pér. « preclare. » — (9) Ottob. a Teutonicus. »

— (10) Ottob. « reliquid. » — (11) Pér. « captivitatem. • — (12) Pér. « alteri terras alterias. » — (13) Pér. • poterat. » — (14) Ottob. « devastaret. • — (15) Ottob. « nec ut sic. »

valet, nec exitus ullus indc pro nobis videtur (l). Demum tamen MCLV Terdonam destruxit, et die X exeunte maïo ...et Cremam destruxit, et MCLXII Mediolanum destruxit, et MCLXYII reversi sunt Mediolanenses in civitatem ; MCLXXVl Lombardi preliantes (2) contra ipsum dicuntur vieisse ; hiis temporibus Crema reheàificatur ah ipso imperatore Frederico.

Amauricus vero rex Jerosolimorum , ut nobis relatum est , iu multis prospère agit, ita ut amiralius Babilonie ei tributa libens persolvat. Terrain autem Antiochie [Turci] (3) Francis nostris ex maxima parte abstulerunt. et vix eis (4) respirare licet. Manuel enim imperator Bizantius in ter Turcos et Grecos degens pacem habet cum utrisque (5), nec (6) aliquid, sicut audivimus, agit naemoria dignum ; Francis itaque nostris qui sunt in Antiochia nichil fere juvaminis prestat. Semper e«t enim Grecis suspecta Francorum prosperitas.

De re[ge] autem de Marroch, qui dicitur rex [Asiriorunj] (7) propter predictas causas, et de rege Bugie (8), et de re^ [Numidie] (9) et Libie et Cyrene, et de rege Ethiopum (10) tam rara [et] tam pauca audivimus quod fere prorsus ignoremus quid ibi agatur. Ex quo enim Christianitas de terra illa repuisa est propter errorem Machumeth (il) et gens illa incredula alienata est a nobis , et ab imperio Romano pariter et fide Christiana (12) desciverunt ; unde quia nec mercimonia nec aliquid taie nobiscum habent commune penitus eos ignoramus et eorum opéra; barbari enim sunt lingua, natione, cultu (13), religione, quod totum eos a nobis removet (14).

Similiter autem et de soldano Persidis propter terre longinquitatem et alienationem Christianitatis et linguam pauca novimus, prêter quod (15) dicunt ultra Persas et Indos (16) et Macedones Christianos reges esse qui etiam gentis illius pontifices dicuntur et reges (17) ; ita enim fama ad nos usque pervenit. Uli autem [valde] vexant gentiles regionum (18) illarum. Rex quoque de Avesguia et rex Nubianorum sicut audivimus hoc (19) idem faciunt.

Rex vero Danorum et Ghristiani qui regiones illas incolunt que sunt in Germania et in Septentrione bellum habent cum paganis qui [adhuc] adorant idola et sacrificant démentis et dicunturLeutices seu Lutoici (20) ; Christum quoque nostrum Novum Deum appellant : sunt enim pulcherrimi homines et Orientem versus (21) eorum regio in longum protenditur. Mercurium tamen et Venerem precipue colunt, non in templis, sed in nemoribus vel juxta fontes.

(1) La fin du paragraphe ne se trouve pas dans Ottob. ; elle n'est pas due au continuateur. — (2) Pér. a prenantes. » — (3) Pér. a Turcis. » — (4) Ottob. « vis eas. » — (5) Pér. « utriusque. » — (6) Ottob. « vero. » — (7) Pér. « Asmorum ou Asinoruni. » — (8) Ottob. « Burgie. » — (9) Pér. « Numide. » — (10) Ottob. « Etyopum. » — (H) Ottob. « Mahumet. » — (12) Ottob. « Chrisdanas. » — (13) Ottob. « victu. » — (14) Ottob. « anovet. » — (15) Ottob. « preterquam. » — (16) Ottob. « Modos. » — (17) « qui etiam... et reges » manque dans Ottob. — (18) Ottob. « regione. » — (19) Ottob. t si. » — (20) Ottob. t Leucones sive Eutoici. » — ''21) Ottob. « verbis. »

De insulis vero que (1) ultra Britaniam sunt sitniliter pauca audivimus prêter earum nomina. lu quibusdain illarum adhuc geatiliter vivunt. In Ibernia (2) ta:iien et Groslandia (3) et Norguensia (4) et Yslandia (5) et quibusdam aliis (6) Cliristiani sunt. De Islandia (7) vero, nisi (8) quia ad finem tendimus operis , dicere pulcra (9) possemus. Pigmei (10) et monopodcs habitant in moutanis insuie illius, qui potius homines an monstra sint ab ipsis incolis insuie ignoratur ; nam signis, non verbis, sibi locuntur. Aurum vero [ibi] (II) superhabundat. Nullum fruc-^ tuin prorsus terra illa générât prêter [animlalia divers! generis. Hec et alla dicere de terra illa possemus nisi post laborem operis requiem natura deposceret. Is status erat rébus humanis anno ab incarnato Yerbo MCLXXn (12).

(l) Ottob. «r qui. » - (2) Ottob. a Ybernia. » — (3) Ottob. et Pér. « Goslandiam. » — (4) Pér. « Norgueiisiain. » Ottob. « Norgostriam. » — (5) Ottob. et Pér. « Yslandiam. » (6) Ottob. et Pér. « quasdâm alias. » — (7) Ottob. « Yslandia. » — (8) Ottob. « ubi. » — (9) Ottob. « plura. » — (10) Ottob. « Pimei. » — (II) Pér. « ubi. »> — (12) Ottob. « MCLXXIIIP. »