ÉTUDE SUPPLÉMENTAIRE SUR LES JUIFS DE LUNEL

actif dans la version grecque des Septante. 1l y a bientót douze cents ans que les Juifs ont jeté les fondements de la science approfondie des langues, que nous appelons aujourd'hui la linguistique (1).

Les immenses travaux rendus à la critique sacrée et à la grammaire par des familles entiéres de savants Rabbins qui se vouérent à ces travaux pendant plusieurs générations ont déjà attiré notre attention. Ill est hors de doute que ces travaux ont souvent été trés-utiles, surtout aux chrétiens qui, pouvant séparer le faíras talmudique des recherches vraiment utiles, ont extrait des écrits rabbiniques tout ce qu'ils possédaient de bon et de substantiel (2).

Si nous tournons enfin nos regards vers les sciences, nous voyons que dans les mathématiques, l'astronomie et la médecine, les Rabbins ont élevé des monuments que le temps n'a pu détruire.

(1) M. J. Schleiden, ibid., p. 33.

(2) A. Beugnot, les Juifs d'Occident, conclusion, p. 281.

Testament de Raymond Gaucelm IV, seigneur de Lunel.

( Aux nones d'avril, 1215. )

Anno Dominice Incarnationis millesimo ducentesimo decimo quinto, nonas mensis aprilis, in nomine Domini nostri Jesu-Christi. Ego Raimundus Gaucelmus dominus Lunelli, compos mentis, corpore debilis, sic meum condo, dispono meum ultimum testamentum nuncupativum. Hanc enim scripturam non compono ad testamenti vicem vel substantiam sed ad mee dispositionis servandam memoriam. Imprimis eligo corpus meum pro sepultura ciminterio domus militie templi sito apud Montempessulanum et relinquo ibi mille solidos melgorienses cum meo et meis armis. Volo et mando ut de meis bonis reddant monasterio Psalmodi quinque millia solidos melgorienses propter injuriam et dampnum et gravamen que ego et pater meus feceramus dicto monasterio Psalmodi. Relinquo Ronceline filie mee jure institutionis quinque millia solidos melgorienses et volo ut de illis sit contenta ab omnibus bonis meis. Relinquo Guillelme filie mee jure institutionis alia quinque millia solidos melgorienses et volo similiter ut de illis sit contenta ab omnibus bonis meis. Relinquo Raimunde filie mee jure institutionis millia solidos melgorienses et volo ut sit sanctimonialis de loco qui dicitur Arboras

et sit sufliciens ab omnibus bonis meis. Relinquo sanctumonialibus Sancli-Genesii quatuor centum solidos melzorienses pro injuria quain eis fecerain. et pro elemosina. Relinquo operi Sanete-Marie et ornamento ejusdem ecclesie centum solidos inelgorienses. Relinquo hospitali pauperum de Lunello quinquaginta solidos. Relinquo operi Sancti- Bartolomei decem solidos. Relinquo leprosis istius ville quinquaginta solidos. Relinquo unicuique sacerdotum 1stius ville quinque solidos. Relinquo unicuique diaconorum duos solidos. Reliuqno monasterio d'Arboras quod. debe esse omme hoc quod habeo et habere debeo in tota. pertinencia de Akuranicis ultra aquas solicet. quod. est in decinaria de Portu. et decimaria Saneti. Nazarii; retenta tamen mihi et 1neis potestiva juridictione excipio tamen ab i-la perlinencia quatuor sesteriatas terraruin. quas volo et reddantur Martino. Volo tamen et rozo ut dictum monasterium de Arhborasio teneat in perpetuum pro redeinptione anime mee el parentuni meorum. quemdamn sacerdoten, honoritice propter. legata. dieta de Alairanitcis.. Relinqno hospitali: Sancti-Christophori decein solidos melgorienses. lelinquo. monasterio. de Bonis-vallis (1) decem | solides melrorienses Relinquo Guillelino Amalrieo. militi quandam petiam. terre quani habeo. apud Bocariun ad omnes voluntates suas in vita et in morte plenarie faciendas que confrontatur ab una parte cum honore Darrerie et ab alia parte ciun honore Marie Catelle et cuin. orta ; in omnibus aliis bonis meis mobilibus, 1minobilibus et se moventibus. Instituo heredem Ponciuin Gaucelmum filium meum, et Si decesserit sine lezitimo. herede. nato. ex matrimonio, volo. ut ommia mea bona revertantur Ronceline filie mee. Quod si Roncelina decedat. sine legitiino. herede nato. ex inatrimonio volo ut dicta mea bona revertantur Guillelme filie mec, et si dicta Guillelma deficiat sine lezitimo herede

(1) Monastère de Bonneval, ordre de Citeaux, au diocèse de Rodez.

nato ex matrimonio volo ut omnia dicta bona mea revertantur nepoti meo Guerso. Et volo et rogo ut Poncius Gaucelmus filius meus vel aliquis meorum heredum nunquam faciant nec facere perpendant quistam collectam vini ve) alios questus in castro de Lunello vel in mercadillo nec in toto Lunello, sed ab omnibus angariis et parangariis et questibus et collectis, homines de toto Lunello in perpetuum sint immunes. Item volo et rogo ut donationem quam feci loco qui dicitur Arboras stabilis et firma in perpetuum maneat et in hoc meo testamento illam corroboroet confirmo. Instituo tutores et curatores Poncio Gaucelmo filio meo et omnibus bonis meis Poncium de Nodeto, Bernardum Sancti-Justi, Bernardum Raimundum de Parmargicis, Raimundum Stagni, Raimundum de Calvizione et Guisam que fuit mea uxor. Et volo et rogo ut Raimundus de Calvizione sit bajuluset vicarius totius mee terre per quinqueannos continuos. Et volo ut reddat computum et rationem suis consociis tutoribus et curatoribus quando vellent et de hoc quod reddet rationem credatur eidem Raimundo sacramento suo. Item volo et rogo ut quidquid facient predicti tutores et curatores faciant semper cum consilio et voluntate Guillelmi de Altinac episcopi Magalonensis. Relinquo Poncium Gaucelmum filium meum et omnes meos infantes et meos tutores et curatores et totam meam terram et meos homines in fide et custodia et manutenencia mei domini Petri Bermundi. Item volo et rogo ut mei tutores el curatores dicti supra omnes meas injurias omnia mea malefacta emendent et persolvant que secundum juris ordinem tamen probari potuerunt, quod nos dicti tutores et curatores tibi domino Raimundo Gaucelmo stipulanti per stipulationem solemnem interpositam promittimus quod omnia tua fore facta et injurias secundum nostrurn posse persolvemus et emendabimus et ut hoc teneamus et compleamus in amore fidelitatis et intime dilectionis te specialiter de ore ad os osculamur. Et ego Raimundus Gaucelmus decerno et volo ut istius mei testamenti dispositio stabilis

40b PIÈCES JUSTIFICATIVES.

et firma in perpetuum maneat et si contraria huic voluntati ordinatio ex presenti subsequenti precedenti tempore ullo preferatur nominatim prohibeo ne illa ulla tenus valeat sed ista in mea firmitate semper perseveret et nominatim primo ut si moderamen istius voluntatis non vigeat jure testamenti plenissimum robur sortiatur jure codicillorum vel epistole vel alterius cujuslibet ultime voluntatis et omnes vos stantes et presentes rogo et istius mei testamenti sitis idonei testes. Testes vocati et rogati sunt Poncius de Nodeto, Bernardus Sancti-Justi, Bernardus Raimundus , Raimundus de Calvizione, Raimundus Stagni, Raimundus de Portu, Rostagnus Catellus, Guillelmus de Ponte, Poncius Sancti-Justi, Guillelmus Barreria, Guillelmus Amalricus, Raimundus Sancti-Nazarii , Raimundus Catellus, Guillelmus Savaricus, Guillelmus Sancti-Stephani, Poncius Lobos, Petrus Bernardus, Magister Guillelmus. Et est sciendum quod anno Dominice Incarnationis millesimo ducentesimo quinto decimo nonas mensis julii domina Guisa et alii tutores et curatores supra scripti dictum testamentum publicari volentes testes supra et infra scriptos in modum publicationis coram domino B. de Anduzia et Petrum Bermundo filio suo tanquam coram dominis publicaverunt et induxerunt, videlicet Poncium de Nodeto, Bernardum Sancti-Justi, Bernardum Raimundum, Guillelmum Savaricum, Guillelmum Sancti-Stephani, Petrum Bertrandum, Poncium Luponem qui testes dicti precise juraverunt dominum Raimundum Gaucelmum universa superscripta et comprehensa in hoc testamento viva voce dixisse et quod ipsis scientibus aliquid in dicto testamento addendo vel intrahendo non mutaverit nec aliud testamentum seu ultimam aliam voluntatem ordinaverit. Item Raimundus Stagni, Guillemus de Portu, Guillelmus Barreria, Guillelmus Amalricus, Guillelmus de Ponte, Raimundus de Calvizione, Poncius de Ponte, testes jurati idem dixerunt de heredum institutione et substitutione et quod omnes a domino Raimundo Gaucelmo rogati fuerunt et omnia que in hoc tes-

tamento dicta sunt laudavit, confirmavit , approbavit. Item Raimundus Stagni, Raimundus de Portu, Rostagnus Catellus idem dixerunt quod Guillelmus Barreria et Guillelmus de Portu excepto quod non audierunt quod Raimundus de Calvizione esset tutor vel curator. Facta fuit hecpublicatio coram B. et P. Bermundo dictis auctoritatem prestantibus dicte publicationi eis assistente Raimundo de la Costa judice et cancellario terre et curie. Eorum testesque fuerunt huic publicationi scilicet B. abbas Psalmodi , Petrus de Cazali, Guillelmus prior Sancte-Marie, Petrus Elmera, Paulus de Bernicio, Petrus Bernardus, Bernardus de Cazalibus, Michaël Calcadelli, Guillelmus Calcadelli, Durantus de Manso et magister Guillelmus Lunelli notarius qui testis juratus ísta scripsit.

Copie collationnée sur le contenu en un rouleau parchemin, par nous secrétaire et greffier consulaire de la ville de Lunel, lé 19 juin 1767. Signé: Baumes.

Archives de Lunel, armoire 4, travée 3, série 0, liasse 1, n° 2066, inventaire de 1874. — / In&dit.)

Déclaration de Pons Gaucelm, seigneur de Lunel, par laquelle, en conformité du testament de Raymond Gaucelm, son pére, dont il était héritier, il accorde aux habitants de Lunel l'usage de leurs libertés et franchises, et principalement l'exemption de tout subside forcé, sous quelque dénomination qu'il puisse être exigé.

(5 des ides de décembre 1233. ) Extrait en forme.

Anno Incarnationis Dominice millesimo CC. XXX* IIIe quinto idus decembris. Ego dominus Raimundus Gaucelmi, dominus Lunelli, qui alio nomine vocor Poncius

406 PIRCES JUSTIFICATIVES.

Gaucelmi, filius quondam et heres domini Ramundi Gaucelmi, domini Lunelli, et filius Domine Guide ejus uxoris, inspectis et cognitis verbis testamenti ipsius domini Raimundi patris mei, scio et in veritate recognosco cum hac scriptura publica per me et omnes successores meos universales et singulares, quod prefatus genitor meus scilicet dominus Raimundus Gaucelmus in suo testamento firmiter statuit et precepit, voluit et rogavit et etiara. ordinavit, quod ego vel aliquis heredum suorum nunquam facerent vel actemptarent , vel fieri permitterent . in toto Lunello vel mercadillo foro in toto nundinæ fiunt tollam vel quistam, seu vim vel alios questus seu exactiones quocumque nomine censeantur et ab omnibus quistis et taliis homines de Lunello in perpetuum esse quictios et immunes, precepit, rogavit, voluit et mandavit. Hinc est, quod ego Raimundus Gaucelmi memoratus dominus Lunelli, qui alio nomine appellor Poncius Gaucelmi, ut dictum est, filius et heres prefati quondam domini Raimundi Gaucelmi, per me et omnes successores meos bona fide et omni fraude et dolo penitus exclusis, cupiens judicium extremum mei genitoris servare penitus incorruptum, cum nihil majus hominibus debeatur quam ut supreme voluntatis liber stilus sit, dono, cedo, concedo et pleno jure transfero tibi Michaeli Calcadello recipienti pro te et pro tota universitate omnium hominum de toto Lunello, et etiam pro omnibus et singulis hominibus de Lunello ipsorum hominum expresso mandato firmiter et solemniter stipulanti et pro te ipsis hominibus presentibus et futuris, omnes «et singulas libertates et immunitates, quas eisdem hominibus de Lunello dominum patrem meum in testamento suo reliquisse et donasse superius continetur, promiclens per me et per omnes heredes meos futuros dominos Lunelli tibi prefato Michaeli Calcadello solemniter stipulantis, et pro te eisdem hominibus de toto Lunello presentibus et futuris, quod nunquam aliqua occasione vel causa que possit dici vel excogitari in homi-

PIÈCES JUSTIFICATIYES, 807

nibus Lunelli universis et singulis presentibus et futuris aliquam quistam, per vim et totam seu collectam, vel exactionem alicujus generis per me vel per alium faciam vel fieri aliquatenus patiar, sed ab omni quista et tolta, collecta et exactione cujuscumque modi sit, vel quocumque nomine censeatur, te predictum Michaelem Calcadelli, et per te universos et singulos presentes et futuros homines de toto Lunello absolve, libero, et in perpetuum liberos facio et. immunes, testamentum sive judicium extremum patris mei predictum in hoc confirmans specialiter et expressim& Que omnia predicta et singula facio, promitto, concedo, cedo et dono, et etiam confirmo auctoritate expressa, et expresso consilio et assensu Guillermi Amalrici militis Curatoris mei presentis, et autorisantis omnia et singula supra dicia. Et etiam requisito et expressim habito consilio diligenti a domino Pellegrino, Fenescallo Bellicardi et Nemausi, Locum domini regis Francorum tenente in partibus istis, et a pluribusmeis consiliariis viris sapientibus et discretis et ego Guillermus Amalricus prefatus curator predicti domini Raimundi Gaucelmi, qui Poncius Gaucelmi alio nomine nuncupatur sciens omnia praedicta et singula esse vera, et in mei presentia esse facta, auctoritate cure qua fungor, ipsa laudo, approbo et confirmo, et tam consilium quam auctoritatem meam impendo omnibus et singulis supra dictis. Ítem ego Raimundus Gaucelmi Dominus Lunelli prefatus, auctoritate et expresso consensu predicti Guillermi Amalrici curatoris mei , et quod ego Guillermus Amalrici curator presens et expressum consentiens verum esse cognosco, promilto ego dominus R. Gaucelmi juro corporaliter , tailis sanctis quatuor Dei evahgeliis per me et omnes successores meos universa et singula supra dicta in perpetuum complere , et custodire et inviolabiliter observare, et nullojure ratione vel tempore contraire in virtute prestiti juramenti cognoscens me esse majorem XX annis, sub eodem sacramento renuntians expressim minoris etatis beneficio, et omni

408 PIBCES JUSTIFICATIVES.

juri canoniço et civili, promulgato vel promulgando, scripto et consuetudinarijo, quo contra predicta per me vel

' per alium aliquotempore venire possem, vel contra aliquid

de predictis : salva juridictione , et retenta mihi in omnibus aliis in hominibus de toto castro Lunelli. Testes sunt dominus Pellegrinus, senescallus Bellicadri et Nemausi et Jacominus ejus pater, Bertrandus Ravanus jurisperitus, Petrus Bernardus clericus, Guillermus Amalricus curator Domini Raimundi Gaucelmi, Bernardus de Sancto-Justo, Rostagnus Catelli, Poncius Curvi, Petrus Bertrandus, Raymundus Catelli, R. de Calvicione, Bernardus de Noceto miles, Raymundus de Castriis, Navarus de Mulgo, Raymundus Berengarius, Bernardus de Portu, Stephanus Calcadelli jurisperiti, Guillermus Savarici, Petrus Ayle, Poncius Andrici, Petrus Poncius de Sancto-Stephano, Petrus Andrici, Petrus Issalguerii, Guillermus Fescalini, Guillermus Cavanauranus, Bernardus de Varenicis, Bertrandus Lautrici Dieulofes , Raimundus Dulcianus et ego Poncius Sparverius notarius, qui mandato domini Raimundi Gaucelmi hec omnia scripsi. Hoc est transcriptum quod ego Poncius Holania notarius Lunelli publicus et domini Regis Francie , sumpsi fideliter et extraxi ab originali instrumento premisso , mandato domini Guillermi Careratoris vicarii Lunelli, nullo addito vel' etiam diminuto. Est tamen sciendum quod in septima linea dicti instrumenti originalis , erat ratura in verbo illo, quocumque, quod est in fine dicto linee, in cujus rei testimonium hic apposui signum meum.

Archives de l'Hôtel-de-ville de Lunel, 1er paquet de la ire armoire, n° 10. — (Inédit.|

PIÈCES JUSTIPICATIVES. 409

Testament de Rosselin II, seigneur de Lunel.

(21 décembre 1294.)

Noverint universi quod nos Raimundus, dominus de Vilario, miles, cambellanus et consiliarius domini nostri regis, ejusque senescallus Bellicadri et Nemausi, vidimus, tenuimus et legi fecimus quoddam instrumentum, non rasum, non cancellatum, non viciatum, nec in aliqua sui parte suspectum, sed prorsus omni suspicione carens; cujus quidem instrumenti tenor de verbo ad verbum sequitur et est talis :

In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Anno Incarnationis ejusdem millesimo ducentesimo nonagesimo quarto, videlicet duodecimo kalendas januarii, domino Philippo rege Francorum regnante. Ego Rossolinns, Lunelli et Montisalbani dominus, filius quondam et heres domini Raimundi Gaucelmi, domini Lunelli, filius quondam etiam domine Randone, ejus uxoris, in mea bona, sana et valida, per Dei gratiam, existens memoria, meum volens nuncupativum facere testamentum, animam meam commendo in manus Altissimi Salvatoris et gloriosissime Marie virginis, ejus genitricis, et beati Francisci confessoris, quem humiliter deprecor ut pro me apud Deum dignetur existere advocatus, et mihi meorum impetrare veniam peccatorum, eligens corpori meo sepulturam in ecclesia Fratrum Minorum Lunelli. Item, quod corpus meum sepeliatur ante altare principale dicte ecclesie, taliter quod presbiter, dum celebrabit in dicto altari divina, pedes teneat supra meam sepulturam. Item volo, et distinctius precipio quantum possum, quod omnia mea*debita, quecumque pure ego debeo, et omnia fore facta, injurie, et

clamores seu rancure, emendentur plene et integre, ad noticiam et omnimodam voluntatem exequiorum meorum infrascriptorum, seu trium in unum concordantium ex eisdem ; et ad hoc, ut plenius et melius memorati executores possint satisfacere omnibus creditoribus meis, quibus pure in aliquo sum astrictus, et omnibus aliis quibus ex quacumque causa sum vel videor esse obnoxius, vel modo aliquo vel occasione quolibet obligatus, volo, mando et districte preecipio, quod omnia bona mea mobilia et se moventia, et omnia omnino debita et nomina que mihi debentur, et specialiter quoddam depositum mille et centum quinquaginta librarum turonensium, quod Jacobus Raisini, merchator de Lucha, de societate Richardorum, et Rusticus Romainholi, merchator de Lucha, de societate Bathasorum de Lucha, a me habent et tenent cum carta inde scripta manu Arnaudi Bodonis notarii Montispessulani, el quoddam aliud depositum aliarum mille et centum quinquaginta librarum turonensium, quod dictus Rusticus Romainholi, de dicta societate Bathasorum, a me habet. et tenet cum carta inde scripta manu jam dicti notarii. omnia siquidem predicta predicti executores mei, incontinenti me mortuo, capiant, habeant et exhigant, sine cujusquam contradictione, et ea omnia et singula perfecte, pure, plene et efficaciter ad manus perveniant eorumdem ut per eos, vel tres ex eis, possit creditoribus meis quibuscumque liberius satisfieri, ut est dictum. Et si predicta non sufficerent, volo, jubeo et mando quod ipsi, seu tres ex eis, capiant et capere et distrahere possint de bonis meis quibuscumque, que habeo, seu visus sum habere in baronia Montisalbani et in terra quam habeo ultra Rodanum , et specialiter Castrum novum de Bordeta (1), cum omnibus pertinentiis suis. Et si predicta non sufficerent, volo, jubeo et mando quod dicti executores mei, seu tres

(1) Châteauneuf de Bordette dans l'arrondissement et le canton de Nyons (Drôme).

ex eis capiant, capere possint et debeant et distrahere de bonis meis que habeo in terra et baronia Lunelli , tantum quod sufficiat et sufficere possit et debeat ad satisfactionem plenariam omnium predictorum , sine impedimento vel prohibitione cujusquam. Et lego amatissime Beatrici [uxori mee] castrum de Mirabello (1), cum omni juridictione, alta et bassa, et cum omnibus suis pertinentiis

et cum omnibus redditibus et reditionibus ejusdem prout majus [proficuum offerent] ad utilitatem dicte Beatricis tenendum, habendum et possidendum in pace ab ipsa, toto tempore vite sue, quandiu steterit sine viro; et relinquo ei similiter, et per eumdem modum, redditus salis quos habeo in castro seu terra de Lunello. Item confiteor et recognosco me habuisse et recepisse a predicta Beatrice, uxore mea, seu ab alio, numerando pro ipsa, quindecim millia turonensium in dotem, et ex causa dotis sue; que quindecim millia solidorum sibi relinquo : et ultra predicta, lego ei, tanquam bene merite, alia quindecim millia solidorum turonensium ; de quibus triginta millibus solidorum possit dicta conjux mea libere et absolute suam in omnibus, in vita et in morte, facere voluntatem : ita videlicet predicta triginta millia solidorum turonensium habeat et habere debeat super castro de Mirabello et salis redditibus antedictis. Dicta tamen triginta millia solidorum dicta conjux mea ab heredibus meis exhigere non possit, ipsa vivente, tenente el pacifice possidente et perficiente castrum de Mirabello et salis redditus antedictos. Post mortem tamen dicte uxoris mee, vel ipsa vivente, et ad secundas nuptias convolante, volo quod dictum castrum de Mirabello revertatur heredi meo infrascripto in baronia Montisalbani, et redditus salis ad heredem meum infrascriptum in baronia Lunelli, solutis tamen prius integraliter et complete dicte uxori meo dictis

(1) Château et Mirabel-aux-Baronnies , situ“ près de Nyons (Drôme).

triginta millibus solidis. Item lego domine Guise, amite mee, castrum de Gasalanicis, cum omni juridictione, alta et bassa, quidquid scilicet habeo et habere possum et debeo in dicto castro et ejus tenemento, toto tempore vite sue, et post ejus mortem volo et jubeo quod dictum castrum redeat ad heredem meum infrascriptum in baronia Lunelli. Item lego domino Ermengano de Caslario, militi, filio quondam domini Ermengani de Caslario, militis, totum castrum meum de Marcilanicis, cum molendinis que habeo prope dictum castrum et cum omnimoda juridictione, alta et bassa, et toto suo tenemento, sicut per me divisum est et distinctum tenementum dicti castri a vicaria Lunelli. Item lego dorhino Bernardo Marchi, militi, juridictionem scilicet omnimodam, excepto duntaxat, illis casibus, in quibus de consuetudine et de jure, vel saltem de consuetudine tantum, pena mortis vel membri abcisionis infligi potest, in manso quod dictus dominus Bernardus Marchi habet in parochia Sancti-Dionisii de Genesteto, et in omnibus terris suis adherentibus dicto manso. Item volo et statuo quod dictus dominus Ermenganus teneat dictum castrum de Marcilanicis et Molendina, prout superius sibi legavi, in feudum ab herede meo infrascripto in terra et baronia Lunelli. Item volo et precipio quod dictus dominus Bernardus Marchi teneat in feudum juridictionem quam sibi legavi, ab herede meo predicto in terra et baronia Lunelli. Item instituo mihi heredem, salvis premissis remanentibus, in terra et baronia Lunelli dominum Raimundum Gaucelmi, militem, dominum Ucecie, consanguineum meum, filium quondam domini Raimundi Gaucelmi, militis, rogans eum per fideicommissum,.ut si decesserit sine liberis ex suo corpore el legitimo matrimonio procreatis, quod totam dictam baroniam Lunelli restituat dilecto consanguineo meo Guerso, domino Castrinovi, Agathensis dicecesis, filio? quondam domini Guersi, domini dicti Castri novi. Item instituo mihi heredem, salvis premissis remanentibus, in terra et

baronia Montisalbani, et in tota terra quam habeo ultra Rodanum, dominum Hugonem Adhemarii, avunculum seu cognatum meum, dominum de Lombersio, Albiensis dic cesis; et volo, precipio et mando quod prenominati heredes mei et eorum quilibet pareant, obtemperent et intendant efficaciter, et in aliquo non obstent nec de facto resistant, per se vel per alium, executoribus meis infrascriptis, seu tribus ex eis, meam ultimam dispositionem hanc, vel etiam illam que continebitur in codicillis quos forte facturus sum exequentibus, seu exequi volentibus. Alioquin, si eisdem executoribus, seu tribus ex eis, obvient seu de facto resistant, certificatis ipsis de dispositione mea et ordinatione dictorum executorum, de periculo quod posset eis contingere, si contra facerent vel venirent, dicta bona mea omnia eis adhimo ; et in eum casum bona, terram et baroniam Lunelli relinquo domino regi Francie, et ipsum in predictum casum, in dicta terra et baronia Lunelli heredem instituo, salvis remanentibus omnibus legatis et aliis ordinationibus supra per me factis, et etiam faciendis ; et in dictum casum relinquo terram et baroniam Montisalbani, et totum illud quod habeo ultra Rodanum comiti Provincie, et ipsum in predictum casum in dicta terra et baronia Montisalbani, et illo quod habeo ultra Rodanum heredem instituo, salvis remanentibus omnibus legatis et aliis ordinationibus supra per me factis, et etiam faciendis. Hujus presentis mei testamenti facio, ordino et constituo gadiatores et executores venerabiles in Christo patres dominos episcopum Vasionensem et episcopum Sancti-Pauli (1), Eustatium monialium provincialem , ordinis Fratrum Minorum, fratrem Arnaldum de Rocafolio, ordinis Fratrum Minorum, gardianum conventus Fratrum Minorum Lunelli, custodem Fratrum Minorum sub cujus custodia erit Fratrum Minorum Lunelli, custodem Fratrum Minorum in custodia Avinionis, discretos

(1) Vaison et Saint-Paul-trois-Cháteaux, dans la Dróme.

viros doinimos Bernardum dominum Montisferrarii, militeiu legnmque doctorein, Guillelmum de Nogareto, legum doctorem, Ricanum de Caderossa, domicellum, Petrum (1). Et volo [mando] et statuo quod tres gadiatorum predictorum seu executorum meorum possint predicta in dieto. meo testamento et in codicillis quos forte faelurus sum contenta exequi et vocatis executoribus absentibus et inequisitis. Hoc est meum ultimuin. testamentum, seu mea ultima voluntas, quod seu quam laudo, approbo, ratifico et conlirino habere volo [Et Si] non valet jure. testamenti, volo saltem quod valeat Jure codicilorum, vel epistole aut alterius. cujuslibet ultime voluntatis, qua melius valere poterit, cassans, irri- Lans, annulans emula alia testamenta et omnem et quunlibet aliam ultimam voluntatem, per me oliin facta et condita, factam et conditam, quibus volo per liunc presens testanientum, in omnibus deroyari, si in eis de aliquibus derogatoriis aliqua. mentio haberetur, ipso presente testamento, seu ista presenti ultima voluntate seinper in suo robore duraturo, seu duratura. Post hec secunturaliqua [eleeiiosyne] per. dictum dominuni testatoren pro anima sua. faete, quibus dimissis sequuutur hiec verba :: Acta fuerunt. predicta omnia. in Montepessulaio, in hospitio quondam Petri de Ulmo, quod est prope Et fuerunt testes omnium predictoruni vocati et. rogati à. dicto domino Rossolino testatore frater. Bertrandus. Bollesua ,.custos dictorum Fratrum in custodia. Montispessulani, frater. Arnaldus de Rocafolio, Irater Alziarius de Claromonte, frater Rostagnus de Abolenia, frater Guillelmus, ordinis Fratrum Minorum, frater. Guillelumis. de. Sancta-Cruce, frater Bernardus Jacobus, ordinis Fratrum Predicatorum, dominus Bermun- (1) Dans la reproduction de cette pièce, nous avons indiqué,

par des expaees vides, les manques existant sur le parchemin par suite de l'usure et des etlets du temps.

dus de Monteferrario, miles et legum doctor, dominus Guillelmus de Nogareto, legum doctor, magister Bernardus Engarran phisicus, Johannes de Coliaco jurisperitus, et ego Arnaudus Bodonis , publicus Montispessulani notarius, qui predicta omnia, rogatus a predicto domino Rossolino testatore, scripsi, et signo meo signavi.

Post suprascripta vero, predicto Domino Rossolino testatore viam universe carnis ingresso, nos Arnaldus Bodonis, publicus Montispessulani [notarius], frater Bertrandus de Agoterio, minister Fratrum Minorum in administratione Provincie, frater Bertrandus Bollegua, custos dictorum Fratrum in custodia Montispessulani , frater Arnaldus de Rocafolio, ordinis dictorum Fratrum, Bermundus de Monteferrario, miles et legum doctor, magister Bertrandus Engarran phisicus, Johannes de Coliaco jurisperitus, testes in prescripto testamento contenti, presentati et producti, in modum publicationis, et ad publicandum et adversandum ipsum prescriptum testamentum a domino Raymundo de Montedesiderio milite, procuratore domini Raymundi Gaucelmi militis, domine Ucecie heredis in terra et baronia dicti quondam domini Rosselini, coram domino Raymundi Lamberti, bajulo curie Montispessulani pro illustrissimo domino Jacobo, Dei gratia rege Majoricarum, comite Rossilianis et Ceritanie, et domini Montispessulani, assistente sibi domino Bernardo Baudini, judice dicte curie, et tactis prius a nobis et a quolibet. nostrum corporaliter sacrosanctis Dei Evangeliis, dicimus, asserimus et in veritate asserendo et deponendo testificamus quod dictus quondam dominus Rossolinus, Lunelli et Montisalbani dominus, anno et die in predicto testamento contentis, in sua bona, sana et valida per Dei gratiam existens memoria, in presentia omnium nostrorum et fratris Alziarii de Claromonte, fratris Rostagni de Abolenia, fratris Guillermi, medici ordinis Fratrum Minorum, fratris Guillermi de Cruce, fratris Bertrandi Jacobi, ordinis Fratrum Predicatorum, et domini Guillelmi de Nogareto

nunc absentium, testium vocatorum et rogatorum, a dicto quondam domino Rossolino testatore, suum fecit, ordinavit et condidit testamentum, et de se et rebus suis ordinavit et disposuit ut superius continetur; adjicientes nostro testimonio nos nescire vel etiam audivissse quod dictus quondam dominus Rossolinus testator post ibi aliquid auxerit, detraxerit, vel mutaverit, aut quid aliud fecerit, vel condiderit testamentum, vel aliquam aliam ultimam voluntatem vel quod aliter disposuerit rebus suis, postquam superius continetur. Prescripta autem sacramenta et testium juratorum predictorum depositiones recepit sub di]igenti examine dictus dominus Raimundus Lamberti , bajulus dicte curie Montispessulani, assistente sibi dicto domino Bernardo Baudini, judice dicte curie, ad instantiam et postulationem predicti domini Raimundi de Montedesiderio, procuratoris dicti domini Raimundi Gaucelmi, heredis predicti. Et predicti publicationi auctoritatem suam et dicte curie idem dominus bajulus, causa cognita, inter. posuit pariter et decretum, anno Incarnationis Dominice millesimo ducentesimo nonagesimo quarto, videlicet nono kalendas januarii, domino Philippo rege Francorum regnante, in presencia et testimonio domini Poncii de Omellatio legum doctoris, dominorum Guillermi Ceruci vicebajuli, Johannis Blegerii vicarii dicte curie, Jacobi Fornerii, Petri Sabaterii advocatorum, Raimundi Adhemarii notarii, Arnaudi no(arii, Raimundi Fornerii, Johannis de Mirabello scriptorum , Bernardi Aymerici, Stephani Aymerici merceriorum , Mathei de Nogareto, domini Gaucelmi de Genestos, prioris d'Estoblo, et plurium aliorum, et mei dicti Arnaldi Bodonis, publici Montispessulani notarii, qui rogatus a procuratore predicto, et mandato dicti domini bajuli, hanc publicationem scripsi, et in formam publicam redegi, et signo meo signavi. In cujusquidem testamenti predescripti visionis, lectionisque testimonium, hoc presens vidimus, per notarium infra scriptum extrahi fecimus, et eigillo dicte senes-

calle impendente sigillari, die xx, novembris, anno Incarnationis Domini millesimo quatercentesimo quadragesimo octavo.

Vidimus de ce testament, daté de 1448. — Arch. de Lunel, arm. 4; travée 1, série j, liasse 1, n*1696, inventaire de 1874. — Parchemin authentique à queue dépourvue d'un sceau en cire rouge, dont il ne reste que la trace. — ( Inédit.)

Cession et transport de la baronie de Lunel, fait par Raymond Gaucelm, seigneur d'Uzès en partie, au roi Philippe-le-Bel, en 1295.

Universis presentes Litteras inspecturis, Raimundus Gaucelmi, miles, Ucetie dominus. Notum facio quod cum dimidia pars Lunelli terre et baronie Lunelli Rossolino Lunelli domino sine liberis defuncto pervenisset ad me ex testamento dicti domini Rossolini ; altera vero dimidia ad Geraldum Amici Castri novi dominum ex testamenti domini Raimundi Gaucelmi, patris quondam dicti domini Rossolini qui ipsum Geraldum substituerat dicto domino Rossolino, conditione si sine liberis decessisset, ex compositione etiam postmodum facta, inter ipsum Geraldum et me Raimundum Gaucelmi predictum, attendens Lunellum, et terram Lunelli magis opportunam , vobis domino Philippo, Dei gratia serenissimo domino nostro Regi Francorum, et utilem esse posse quam mihi, propter vicinitatem portus ville vestre Aquarum-Mortuarum et terre maritime, vosque dominum Regem in loco magis mihi opportuno posse assidere mihi recompensationem decentem, in senescallia Bel- Jicadri, prospiciens utilitati mea ex permutationis causa, sciens et certioratus, vobis domino Regi predicto, do et concedo, et in perpetuum in vos et successores vestros transfero res infra scriptas pro dimidia earum parte indivisa tantum, quantum ad me assero pertinere Castrum

scilicet et villam Lunelli cum suo territorio et districtu, et tota terra et baronia Lunelli prout melius et plenius pertinebat ad dictum dominum Rossolinum tempore mortis sue, videlicet villa Marsilhanicarum , villis etiam de Sancto- Nazario, de Obilione, de Sancto-Dionisio, de Lansanicis, de Molinis, de Sancto-Bricio, de Varenicis, de Montiliis, de Sancto-Erigio, de Villatella, de Saturanicis, de Veneranicis, de Lunello-Veteri, de Brugueria, cum mero etiam imperio et superioritate et dominio feudi mandamenti, et territorii de Portu cum omni civili juridictione et minoribus justiciis in feudum tenebant a dicto domino Lunelli. superioritate insuper et dominio feudi ville Sancti-Justi et mandamenti seu territorii sui quod in feudum tenebatur a dicto domino Lunelli, cum omnimoda etiam juridictione alta et bassa mansi de Tamerleto (1), tenementi, mandamenti et territorii Tamerleti, exceptis banniset talis eteorum cognitione et coerctione. Predictas igitur villas et loca, cum earum territoriis et districlibus et mero et mixto imperio, et omnimoda juridictione alta et bassa in eis omnibus, exceptis locis videlicet de Portu, et de Sancto-Justo, et de bannis Tamerleti et talis, prout superius est expressum, cum primis etiam appellationibus et juribus primi ressorti, cum omnibus etiam juribus et pertinentiis baronie ipsius, dimidia parte insuper juridictionis omnimode, eastri Galazanicarum infra muros, et tribus partibus juridictionis ejusdem extra muros dicti castri Galazanicarum, territorii ettenementi ejusdem cum juribus et pertinentiis suis, cum omnibus edificiis, turribus, furnis, hominibus, pedagiis pontis Lunelli, et de Fossa, et aliis, ac terris, prediis rusticis et urbanis, et possessionibus quibuscumque, dominationibus, censibus, agreriis, tasquis, alberguis, serviciis, feudis, laudinicis, trezenis, leudis, ponderibus, pedagiis, herbagiis, venationibus, piscationibus, bannis, domibus, molendinis, talis, aquis, stagnis, et aliis reddi-

(l1) Tamerlet, tief, commune de Marsillargues.

tibus, et juribus quibuscumque, que dictus dominus Rossolinus habebat vel habere poterat aut debebat tempore mortis sue, in locis superius nominatis seu in terra et baronia Lunelli, et apud villam Sancti-Juliani, et pertinentias ville in castro de Galazanicis, et eorum tenementis, et territoriis prout melius et plenius potest intelligi, ad utilitatem vestram et successorum nostrorum, que omnia assero ego Raimundus Gaucelmi mihi, et dicto Geraldo Amici esse communia pro parte dimidia indivisa ad me pertinente, omnia etiam jura mihi in terra et baronla predicta competentia undecumque vobis domino nostro Regi predicto et successoribus vestris, do et concedo ex causa predicta, volens et consentiens, quod vos possitis per gentes vestras, vestro nomine, omnia et singula predicta per me vobis concessa, et possessionem, et quasi eorum apprehendere, constituens me interim predicta omnia et singula possidere, vel quasi vestro nomine, quousque per gentes vestras pro vobis earum corporalis possessio, vel quasi possessio fuerit apprehensa, cedens vobis omnes actiones et jura quecumque competentes mihi, et competentia adversus personas quascumque, pro predictis vel ratione seu occasione rerum. Pro evictione predictorum per me vobis concessorum, et eorum deffensione me obligans effieaciter et astringens : promittens quod licebit vobis , et heredibus et successoribus vestris, predicta omnia per me vobis concessa habere et tenere adversus omnes personas. Et preterea cum domina Guida et Raimunda de Lunello filia quondam domini Raimundi Gaucelmi militis, domini Lunelli, avi paterni domini Rossolini predicti, jus se habere contendant in terra et baronia predicta, ex causis predictis seu ipsam terram obligatam habere, et specialiter ipsa domina Guida ex legato sibi relicto per dictum dominum Rossolinum , ut dicitur, in suo ultimo testamento jus habere intendat in castro predicto Galasanicarum, cumque dominus Armenganus de Melgorio miles, Bernicii in parte dominus, jus habere intendat in castro

Marsilhanicarum predicto, et domina Beatrix de Giberna relicta dicti domini Rossolini, jus similiter habere intendat in redditibus salis quibusdam terre Lunelli predicte ex testamento domini Rossolini predicti. Guersius etiam de Castro novo domicellus se mihi esse substitutum intendat in testamento dicti domini Rossolini, si sine liberis me novi contingeret, multique creditores dicti domini Rossolini, et nonnulli legatarii ex testamento dicti Rossolini predicti, vel ex testamentis parentum suorum obligatam dictam Lunelii habere dicantur, ego Raimundus Gaucelmi vobis domino Regi predicto, promitto solemniter me suscipere meis periculis et expensis quatenus partem meam tangit, questionem quamcumque, que super premissis per me vobis concessis, vel in aliquo premissorum predictos dominos Guidam, Raimundam, Armenganum , Beatricem, Guersium etiam, vel aliam quamcumque personam ex causa quacumque hic etiam non expressa fieri vel moveri continget ; et vos, et res predictas per me vobis concessas, plene in jure, et extra jus, meis periculo et expensis deffendam : voléns et statuens terram et res ex presenti contractu per vos mihi concessas, dictis personis et. aliis quibuscumque quarum interest in eo statu, loco et jure teneri et esse suppositas et astrictas, sicut erant res predicte per me vobis date et concesse, pro portione que mihi competebat, quam nunc in vos transfero, ut superius continetur. Predicta autem omnia et singula, me heredes et successores meos servare et nunquam contravenire vobis promitto et juro. Ego dictus Raimundus obligans me terram et res quas consequitur a vobis ex hoc contractu, omniaque bona mea presentia et futura, volens et expresse concedens quod curia vestra senescalli Bellicadri, et quecumque alia possit et debeat ad requisitionem gentium vestrarum premissa omnia exequi contra me et in bona mea quecumque presentia et futura, acsi super his res contra me esset solemniter et efficaciter judicata. Vos vero domine Rex predicte ex causa permutationis hujusmodi

PIBCES JUSTIFICATIVES, 4914

conceditis et assidere et dare promittitis, et de presenti ut ex tunc assidetis et datis in perpetuum mihi Raimundo Gaucelmi meisque successoribus terram cum omnimoda juridictione alta et bassa equivalentern terre per me vobis supra concesse proborum virorum arbitrio, honore, redditu, valore, et aliis conditionibus rerum vobis per me concessarum diligenter attentis, ut alias in talibus fieri consuevit, et debet: quam terram mihi assidere debetis in loco mihi pro alia terra mea. Vobisque congruo ut magis commode fieri poterit, in qua terra per vos mihi assidenda , ego Raimundus habebo primas appellationes , et jus primi ressorti, quod jus dominus Lunelli consuevit habere in terra Lunelli, ego etiam et successores mei in eis libertate, jure et privilegio habebimus et tenebimus dictain terram per vos ex hac permutationis causa assidendam, in quibus Lunelli dominus consuevit tenere terram Lunelli predictam. Vos vultis etiam et conceditis quod dicta assisa facta arbitrio dictorum proborum virorum, gentes vestre terrarn eamdem mihi Raimundo concessam corporaliter tradere teneantur, et possem nancisci per me corporalem possessionem, vel quasi terre ipsius, et rerum et juriumque venient in assisam predictam : constituitis insuper nunc, vel ex tunc vos mei nomine possidere naturaliter, vel quasi predicta, quousque naturalis possessio vel quasieorum fuerit apprehensa per me. In dicta autem terra per vos mihi, ut dictum est, assidenda retinetis nunc, ut ex tunc vobis et vestris successoribus, secundas appellationes et jus secundi ressorti, exercitum et cavalcatam retinetis insuper quod nobiles in locis dicte terre per vos mihi assidende degentes, qui consueverunt contribuere in equis armatis, vobis in senescallia Bellicadri debitis, hoc contractu, et dicta assisa facienda non obstantibus tam ipse quam eorum successores contribuant sicutprius. Retinetis preterea vobis et vestris successoribus in terra assidenda predicta, fractionem panis et jura regalia, que vobis et prerogativa competebant antea in terra Lunelli, et competunt in aliis terris Castellanorum

et Baronum ipsius patrie ; omnia autem jura alia quecumque ut dominus dictorum locorum per vos assidendorum habetis in eis, nunc et ex tunc conceditis mihi Raimundo Gaucelmi et meis successoribus , nisi in assidendo loca eadem arbitrio dictorum proborum virorum aliqua exciperentur expresse, prout hoc melius et plenius sine fraude vestra possunt intelligi ad utilitatem meam et successorum meorum. Actionesque et jura quecumque vobis competentes, et competentia in et pro rebus predictis per vos assidlendis contra quascumque personas, de presenti vel ex tunc eeditis et conceditis mihi Raimundo. Gaucelmi predicto. Mandantes vestris subditis, qui vobis astricti sunt in locis et rehus predictis, vel per vos assidendis , ut juxta premissa, mihi Raimundo Gaucelmi et meis successoribus ex tunc respondeant et obediant, pro eisdem sicut vobis respondere et obedire solebant. Predicta autem ex hoc con- Iractu mihi Raimundo Gaucelmi, ita conceditis, quod exo et successores mei ea omnia mihi, ut dictum est, assidenda à vobis et successoribus vestris in feudum teneamus el pro feudo in homagium vohis faciamus et trium equorum arinatorum servicium quoliens nobis per vos, vel gentes vestras. senescallie. Bellicadri injungetur, me autem et Ssueeessores meos In premissis ex dicta causa, ut dictum est, assidendis, deffendentes in jus et extra jus, et de evictione corumdem vos et snccessores vestri nobis eritis olligati : et promittitis quod licebis mihi Raimundo Gaucelmi et meis successoribus habere et tenere res easdem per vos aseidendas adversus omnes personas: vosque et successores vestri in. perpetuum servabitis supradicta, salvo in aliis jure vestro et in omnibus alieno. Quod ut firmum et stabile permaneat, presentibus meuin feei apponi sigillum. — Actum apud. Vin^onnam, die sabbati post festum beati

Dionisii, anno Doniini millesimo ducentesimo nonagesimo quinto (1).

(1) Cet Acte est reproduit dans Menard, t. vu, p. 722 et «ulv.

Cession et transport de la baronie de Lunel fait par Géraud Amic IV, seigneur de Castelnau, au roi Philippe-le-Bel, en 1295.

Universis presentes Litteras inspecturis, Geraldus Amici, Castri novi dominus, Notum facio quod cum dimidia pars Lunelli terre et baronie Lunelli, domino Rossolino Lunelli sine liberis defuncto pervenisset ad me Geraldum Amici, Castri novi dominum, ex testamento Raimundi Gaucelmi, patris quondam dicti Rossolini, quod me substituerat dicto Rossolino sub conditione si sine liberis discessisset ex compositione etiam post modum facta inter me et Raimundum Gaucelmi militem Ucetie dominum heredem testamentarium domini Rossolini predicti , attendens Lunellum et terram Lunelli. magis opportunam, vobis domino Philippo, Dei gratia serenissimo domino nostro Regi Francorum et utilem esse posse quam mihi, propter vicinitatem portus ville vestre Aquarum-Mortuarum et terre maritime, vosque dominum Regem in loco magis mihi opportuno posse assidere mihi recompensationem decentem , in castro vestro de Rupe forti prospiciens utilitati mee ex pefmutationis causa, sciens et certoriatus, vobis domino Regi predicto, do et concedo, et in perpetuum in vos el successores vestros transfero res infra scriptas pro dimidia earum parte indivisa tantum quantum ad me assero pertinere castrum scilicet et villam Lunelli cum suo territorio et districtu, et tota terra et baronia Lunelli prout melius et plenius pertinebat ad dictum dominum Rossolinum tempore mortis sue, videlicet villa Marsilhanicarum, villis etiam de Sancto-Nazario, de Obilione, de Sancto-Dionisio, de Lansanicis, de Molinis, de Sancto-Bricio, de Varenicis, de

Montiliis, de Sancto-Erigio, de Vilatella, de Saturanicis, de Veneranicis, de Lunello-Veteri, de Brugueria, cum mero eliam imperio et superioritate ct dominio feudi mandamenti, et territorii. de Portu et pertinentiarum ipsius, quod domini de Portu cum omni civili juridictione et minoribus justiciis in feudum tenebant à dicto domino Lunelli, superioritate insuper et dominio feudi ville Sancti- Justi et mandamenti seu territori. sui quod in feudum tenebatur a dicto domino Lunelli , cum omnimoda etiam juridictione alta et bassa mansi de Tamerleto, tenementi, mandamenti et territorii Tamerleti , exceptis bannis et talis et eorum counitione et coerctione. Predictas igitur villas et loca, cum earum territoriis et districtibus et rnero et mixto imperio, et omnimoda juridictione alta et bassa in eis. omnibus, exceptis locis videlicet. de Portu, et de Saneto-Justo, et de bannis Tamerleti et talis, prout superins est expressum, cum primis etiam. appellationibus et juribus primi ressorli, cum omnihus eliam juribus et per- Qnentiis baronie ipsius, dimidia parte insuper juridictionis omninode castri. Galazauicarum infra muros, et tribus partibus. juridictions ejusdem. extra muros dicti castri Galazanicarum, territori. et tenementi ejusdem cum juribus et pertinentiis suis, eum omnibus edificiis, turribus, furnis, honnibuz, peda; iis Pontis Lunelli, et de Fossa, et adis, ac. terris, prediis rusticis et urbanis, et possessionibus quibuseumque ,.— dominationibus ,; censibus, agrerüis, tasquis, alberguis, servitiis, feudis, laudiniers. Irezenis, leudis, pouderibus, pedagns, herbagiis, venationibus, piseationibus, bannis, doinibus, molendinis, talis. aquis, stagniz, et aliis redditibus. et juribus quibuscumque. que dietus dominus Rossolinus habebat vel habere poterat aut debebat. teinpore inortis sue, in locis superius nominalls, seu in terra et. baronia Lunelli, et apud. villam Saneti-Juliani, et pertinentias ville in castro. de Galazanicis, et eorum tenementis et territoriis , prout melius et plenius potest intelligi, ad utilitatem vestram et sucresso-

rum nostrorum, que omnia assero ego Geraldus Amici mihi, et dicto Raimundo Gaucelmo esse communia pro parte dimidia indivisa ad me pertinente, omnia etiam jura mihi in terra et baronia predicta competentia undecumque vobis domino nostro Regi predicto et successoribus vestris, do et concedo ex causa predicta, volens et consentiens, quod vos possitis per gentes vestras, vestro nomine, omnia et singula predicta per me vobis concessa, et possessionem, et quasi eorum apprehendere, constituent me interim predicta omnia et singula possidere, vel quasi vestro nomine, quousque per gentes vestras pro vobis earum corporalis possessio, vel quasi possessio fuerit apprehensa, cedens vobis omnes actiones et jura quæcumque competentes mihi, et competentia adversus personas quascumque, pro predictis vel ratione seu occasione rerum. Pro evictione predictorum per me vobis concessorum , et eorum deffensione me obligans efficaciter et astringens : promittens quod licebit vobis, et heredibus et successoribus vestris, predicta omnia per me vobis concessa habere et tenere adversus omnes personas. Et preterea cum domine Guida et Raimunda de Lunello filia quondam domini Raimundi Gaucelmi militis, domini Lunelli, avi paterni domini Rossolini predicti, jus se habere contendant in terra et baronia predicta, ex causis predictis seu ipsam terram obligatam habere, et specialiter ipsa domina Guida ex legato sibi relicto per dictum dominum Rossolinum, ut dicitur, in suo ultimo testamento jus habere intendat in castro predicto Galazanicarum , cumque dominus Ármenganus de Melgorio miles, Bernicii in parte dominus, jus habere .intendat in castro Marsilhanicarum predicto, et domina Beatrix de Giberna relicta dicti domini Rossolini jus similiter habere intendat in redditibus salis quibusdam terre Lunelli predicte ex testamento domini Rossolini predicti. Guersius etiam de Castro Novo domicellus se mihi esse sübstitutum intendat in testamento dicti domini Rossolini, si sine liberis me novi contingeret,

496 PIÈCES JUSTIFICATIYES.

multique creditores dicti domini Rossolini, et nonnulli legaterii ex testamento dicti Rossolini predicti, vel ex testamentis parentum suorum obligatam dictam Lunelli habere dicantur, ego Geraldus Amici vobis domino Regi predicto, promitto solemniter me suscipere meis periculis el expensis quatenus partem meam tangit, questionem quamcumque, que super premissis per me vobis concessis, vel in aliquo premissarum predictas dominas Guidam, Raimundam, Armenganum, Beatricem , Guersium etiam, vel aliam quamcumque personam ex causa quacumque hic etiam non expressa fieri vel moveri continget ; et vos, et res predictas per me vobis concessas, plene in jure, et extra jus, meis periculo et expensis deffendam : volens etstatuens terram et res ex presenti contractu per vos mihi concessas, dictis personis et aliis quibuscumque quarum interest in eo statu, loco et jure teneri et esse suppositas et astrictas, sicut erant res predicte per me vobis date el concesse, pro portione que mihi competebat, quam nunc in vos transfero, ut superius continetur. Predicta autem omnia et singula, me heredes et successores meos servare et nunquam contravenire vobis promitto et juro. Ego dictus Geraldus obligans me terram et res quas consequitur a vobis ex hoc contractu , omniaque bona mea presentia et futura, volens et expresse concedens quod curia vestra senescalli Bellicadri, et quecumque alia possit et debeat ad requisitionem gentium vestrarum premissa omnia exequi contra me et in bona mea quecumque presentia et futura, ac si super his res contra me esset solemniter et efficaciter judicata , vos vero domine Rex predicte ex causa permutationis hujusmodi conceditis atque datis mihi Geraldo Amici meisque heredibus et successoribus in perpetuum.castrum et villam de Rupeforti, cum turri et fortalicio dicti castri cum omni moda juridictione alta et bassa cum domino stagni de Rupeforti et jure piscationis ad vos pertinente, cum territorio etiam et districtu juribus et pertinentiis castri et ville ipsius. Item villas de Stranicis et

PIBCRS JUSTIFICATIVES. 427

Domasano castrum et villam Sancti-Hilarii et tenementum de Jovalone cum eorum territoriis et districtibus et omnimoda juridictione alta et bassa. Item castrum cum turre Valleaqueria cum mero imperio et alta justicia et dimidia parte basse justicie ville ipsius et ejus territorii et districtus. Item superioritatem et dominium feudi castri et ville de Fornesio etterritorii ejus cum mero imperio et alta justicia ejus ville territorii ad nos pertinente. Item dimidiam partem juridictionis omnimede alte et basse quam habemus in villa de Tavellis, et ejus territorio et pedagia que habetis et percipere convenitis apud Rupefortem, apud Cabassam , apud Tavellas ; predictas igitur villas castra et juridicliones prout sunt superius designata cum earum territoriis et districtibus, juribus et pertinenciis suis, cum edificiis, terris, prediis rusticis et urbanis, censibus, tasquis, agreriis, alberguis, talis, serviciis, feudis, laudinicis, trezenis, leudis, ponderibus, pedagiis, herbagiis, venationibus, nemoribus, piscationibus, silvis, bannis, domibus et aliis redditibus et juribus quibuscumque que habetis vel babere debetis in villis et locis predictis, et in eorum territoriis tenementis et districtibus. Et preterea pedagium cum juribus suis quod habetis apud podium altum, pedagium de podio alto vocatum, el dimidiam partem pedagii de Sernhiaco et Transverse de Clausona cum juribus ipsius pedagii datis et conceditis mihi Geraldo Amici ex presenti permutatione et transfertis pleno jure prout melius potest intelligi ad utilitatem meam, mihique licebit et meis successoribus habere res predictas per vos mihi concessas adversus omnes personas concedentes mihi Geraldo quod possit nancisci auctoritate propria possessionem, et quasi omnium predictorum supra per vos mihi concessorum, constituentes etiam vos possidere vel quasi possidere naturaliter predicta quousque per me corporalis possessio vel quasi predictorum fuerit apprehensa. Cessistis mibi insuper omnes actiones et jura quecumque vobis competentes seu competentia pro predictis contra personas quas-

cumque in locis autem predictis castris et villis in quibus ex hoc contractu juridictionem assidetis mihi Geraldo, conceditis mihi et meissuccessoribus primas appellationes et jus primi ressorti quod jus Lunelli dominus consuevit habere in terra Lunelli predicta, et preterea vultis et conceditis quod ego dictus Geraldus et successores mei in eis libertatem jure et privilegio teneamus terram supra per vos mihi assisam ex presenti contractu , in quibus dominus Lunelli consuevit tenere dictam terram Lunelli. Retinetis tamen vobis et successoribus vestris in terra et locis predictis supra per vos mihi dicto Geraldo concessu secundas appellationes et secundum ressortum extractum et cavalcatum. Retinetis insuper quod homines nobiles in locis per vos mihi supra concessis degentes in equis armatis vobis in terra illa debitis consueverunt contribuere , similiter hoc contractu non obstante contribuant sicut prius. Retinetis tamen vobis et successoribus vestris fractionem panis et jura regalia que vobis ex prerogativa competebant antea in terra Lunelli et competuntinaliis terris Castellaniarum et Baroniarum illius patrie; omnia autem jura alia quecumque, ut dominus dictorum locorum per nos supra concessorum habebitis in locis eisdem. Conceditis mihi Geraldo Amici predicto et possessionem naturalem et quasi eorum in me transfertis. Constituentes vos mei nomine possidere naturaliter , quousque naturalis possessio eorum aut quasi possessio per eum fuerit apprehensa. Mandantes vestris subditis ut in juribus per nos supra concessis mihi obediant sicut nobis antea obedire solebant, salvo vobis domino Regi premissis per vos supra retentis. Predicta autem mibi diclo Geraldo Amici hoc modo ut ego et successores mei a vobis et successoribus vestris predicta omnia que mihi ex presenti permutatione conceditis in feudum teneamus et pro feudo ipso homagium vobis faciamus el servicium trium equorum armatorum quotiens eis per vos vel vestras gentes in senescallia Bellicadri impungetur Ame autem Geraldum Amici et meos successores in jure et extra jus

PIBCES JUSTIFICATIAES. 439

deffendentes in rebus supra per vos mihi concessis et de evictione earumdem rerum vos et successores vestri tenebitis promittentes quod licebit mihi habere perpetuo res predictas adversus omnes personas, vosque et successores vestri in perpetuum servabitis supradicto salvo in aliis jure vestro, et in omnibus alieno. Quod ut firmum et stabile permaneat presentibus Litteris meum feci apponi sigillum. — Actum apud Vincennam, sabbati post festum beati Dionisii , anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo quinto.

( Inédite. )

Chacune de ces deux piéces a été collationnée à son original étant au trésor des Chartes, par moi conseiller ordinaire du Roi, en son conseil d'Etat, son procureur général et trésorier des dites Chartes ; à Paris, ce jourd'hui vingt-sixième novembre mil six cens soixante dix-sept. Signé : DE HARLAY.

DOCUMENTS HAGIOGRAPHIQUES.

Décret du pape Benoit XIV relatif à la canonisation du B. Gérard, patron de Monte-Santo.

Firmana Canonizationis beati Gerii a Monte-Santo Sancti nuncupati.

Cum ab Eminentiss. et Reverendiss. D. cardinali Firrao causæ canopizalionis B. Gerii predicti Ponente, ex dispensatione Apostolica propositum ac discussum fuerit in Congregalione ordinaria absque interventu Consultorum infra scriptum dubium, An constet de cultu ab immemorabili tempore eidem Beato exhibito, et casu excepto a decretis san. mem. Urbani Papæ VIII, ita ut sententia Pro- Vicarii generalis specialiter delegati a Reverendiss. Archiepiscopo Firmano sit confirmanda in casu et ad effectum de quo agitur; Sacra eadem Congregalio, in scriptis et in voce R. P. D. Ludovico de Valentibus Fidei Promotore prius audilo , rescribendum censuit , affirmative, si Sanclissimo Domino nostro visum fuerit. Die 98 julii 4742.

Factaque deinde per me Secretarium de prædictis eidem Sanctissimo Domino nostro, id est Nobis ad Summum Pontificatum evectis, retatione, Sanctitas Sua benigne annuit. Die prima augusti ejusdem anni 1742.

Jo. Ant. Card. Guapacnt Pro-Præfect,

TE. Patriarcha Hierosolymit.

Loco + sigilli. S. R. C. Secret.

434 DOCUMENTS HAGIOGRAPHIQUES.

Beatus Gerius ex nobili familia Comitum Lunelli in provincia Occitania progenitus mortem obiit sæculo XII in confiniis territorii Montis-Sancti in Piceno propé flumen vulgo Potentia dictum, antequam Anconam perveniret, ad quam unà cum germano fratre Effrendo Roma profectus, iter instiluerat, ut adjuncto sibi socio S. Liberio Anconitano loca Nativitate et Passione Domini sanctificata inviseret, Fama sanctitatis hujus Beati, quam illustriorem reddidit tüm improvisus et nullo ciente campanarum sonitus in obitu editus, tum coelestis fragrantia ex ipsius corpore emanans, excitati finitimi populi, de sacro corpore elevando et asportando in sua quisque loca contendebant. Verum illud ita immobile perstitit, ut nulla vi, nullave arle dimoveri unquam potuerit, donec voce cujusdam pueri fortuito inclamantis audita inter ipsos conventum sil, ut super quadriga indomitis tracta juvencis imponeretur, et quo forte duceretur, illic honorificæ sepulturæ traderetur. Super ea itaque quadriga corpus B. Gerii impositum, delatum fuit a juvencis nullo ducente currentibus ad locum, qui tunc temporis Columbario nuncupabatur, non procul ab oppido Montis-Sancti, non sine ingenti lætitia et exultatione universi populi ejusdem Montis.

Hec aliaque id genus descripta habentur in vita ipsius Beati exarata anno 1326, etauthentice conservata in archivio Archiepiscopatus Firmani , cujus exemplar extat etiam in bibliotheca Vallicelliana Urbis. De eodem sermonem habent Bollandiani ad diem 25 maii , t. 6; Ferrarius, in catal. SS. Ital. ad dictam diem. Nos quoque hujus S. Gerii mentionem fecimus hoc eodem lib. 2, cap. 46, num. 2, ubi hæc habentur : Et eam quidem opinionem roborant auctoritate Actorum S. Gerii Patroni Montis- Sancti, et filii Comitis Lunelli (1) in provincia Occita-

(1) Erreur provenant de ce que les renseignements historiques ont été puisés, pour ce Uécret pontifical, dans les Actes de S. Gérard ( An. 1326, Formo ).

DOCUMENTS HAGIOGRAPHIQUES. 435

nia, qui seculo XIII Romam profectus, et inde Anconam iter instituens, ut, socio sibi adjuncto S. Liberio, ad transmarina loca, pergeret , mortuus est antequam eo perveniret.

Inter celebriores publici cultus species, quo Fideles B. Gerium ab annis fere quadringentis prosecuti sunt, recensentur erectio et dedicatio ecclesire statim post obitum in honorem ipsiusinsupra memorato loco Columbario : celebratio solemnis festi in cessalione ab operibus servilibus, imagines ejusdem Beati pictæ seculo XIII cum laureolis, splendoribus, aliisque signis publici cultus, appensio anathematum ac votivarum tabellarum in enunciata ecclesia, titulus sancti preedicto Beato usque ab ejus obitu tributus,: et demum electio ejusdem in Patronum populi Montis- Sancti. Hæc aliaque publicum cultum preeseferentia comprobata fuere ex supra memorato codice vitæ B. Gerii judicialiter recognito de mandato Cardinalis tunc temporis pro Sancta Sede Legati in provincia Marchiæ Anconitanz, et ex libris consiliorum et decretorum oppidi Montis-Sancti, in quibus varie ordinationes et constitutiones habentur facte a Communitate ejusdem oppidi de cultu, veneratione, et solemni festo peragendo in honorem B. Gerii, edite annis 1377, 1480, 1484, 1492, 1496, 1593 et etiam annis subsequentibus. Celebriorem vero Constitutionem etiam Communitas edidit tempore Eugenii Papæ IV, qui Cathedram Petri regebat anno 1431, in qua constitutione inter alia solemniora anni festa, in quibus ab operibus servilibus abstinendum est, recensetur festum B. Gerii, constitutis etiam atque prescriptis quibusdam annuis oblationibus in die festo ejusdem Beati. Quibus accedit etiam quod san. mem. Pius II anno 1460 indulgentiam decem annorum et totidem quadragenarum in perpeluum elargitus fuit, tum iis qui ecclesiam S. Gerii in die festivitatis ejusdem Sancti a primis Vesperis usque ad secundas Vesperas annis singulis devote visitaverint, lum iis (juxta morem tunc temporis receptum,

436 DOCUMENTS HAGIOGRAPHIQUES.

qui a posterioribus Romanorum Constitutionibus deletus est) qui ad ejusdem ecclesiz erectionem , manutentionem et conservationem, necnon librorum, vasorum, paramentorum, et. ornamentorum emptionem manus promptas porrexerint adjutrices, ut patet ex Litteris apostolicis Pii IL, datis in loco qui dicitur Roccapapæ Tuscu- Janæ dicecesis dicto anno 1460. Ob has tam insignes publici cultus species B. Gerio usque a sæculo Xlll prestiti, et feliciter usque ad presentia tempora continuali, postquam signata fuit die 13 januarii currentis anni 1742 a nobis Commissio introductionis cause, propositum deinde ac discussum fuit in Sacra Rituum Congregatione dubium, An constet de cultu immemorabili, etc., et affirmativa prodiit resolutio, cui nos robur confirmationis addidimus, ut

patet ex decreto superius exscripto.

(Op. Ben. XIV , t. VI, p. 325, 326. Romse, 1767.)

Deux Bulles du pape Pie VII confirmant les miracles de S. Gérard et accordant des indulgences à son église située

prés de Monte-Santo.

1e PIUS Episcopus servus servorum Dei.

Universis Christifidelibus præsentes Litteras inspecturis salutem et Apostolicam benedictionem.

Ecclesiarum fabricis manum porrigere adjutricem pium apud Deum et meritorium reputantes frequenter Christifideles ad impendendum ecclesiis ipsis in quibus præsertim Sanctorum corpora requiescunt auxilium nostris Litteris exhortamur et ut ad id eo ferventius animentur quo majus ex hoc animarum commodum se speraverint adipisci

DOCUMENTS HAGIOGRAPHIQUES. 437

nonnunquam pro his temporalibus suffragiis spiritualia eis mûnera videlicet remissiones et indulgentias elargimur.

Hodie siquidem in ecclesia Sancti-Gerii extra et prope terram nuncupalam Montis Sancti Firmane dioecesis domum Ordinis Fratrum Minorum Regularis Observantism cum campanili humili campana cimiterio claustro refectorio dormitorio ortis ortalitiis et aliis necessariis officinis pro perpetuis usu et habitatione aliquorym fratrum dicti ordinis erigi mandavimus prout in aliis nostris desuper confectis Litteris plenius continetur.

‘Cum autem ad ipsius operis consumationem Christifidelium suffragia sint plurimum opportuna Nos cupientes quod dicta ecclesia ad quam sicut accepimus pro eo maxime quia mentis dicti Sancli cujus corpus in ea venerabiliter requiescit quamplurima miracula quotidie altissimus in illa jugiter operatur fidelium praedictorum confluit multitudo congruis frequentetur honoribus officinis predictis in domum hujusmodi ut prefertur erigatur ac libris calicibus vasis paramentis et aliis ecclesiasticis ornamentis ad divinum cultum necessariis fulciatur manuteneatur et conservetur, et ut fideles ipsi eo libentius devotionis causa confluant ad eamdem quo ibidem dono coelestis gratie uberius conspexerint se refectos de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Petri et- Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi omnibus vere pœænitentibus et confessis qui ecclesiam predictam in die festivitatis ejusdem Sancti a primis vesperis usque ad secundas vesperas annis singulis devote visitaverint et ad illius erectionem manutentionem et conservationem necnon librorum vasorum . paramentorum et ornamentorum prædictorum emplionem hujusmodi manus propius porrexerunt adjutrices decem annos et totidem quadragenas de injunclis eis pœænitentiis misericorditer in Domino relaxamus presentibus perpetuis futuris temporibus valituris.

Volumus aulem quod si visitantibus ecclesiam preedictam vel ad erectionem fabricam manutentionem et conser-

438 DOCUMENTS HAGIOGRAPHIQUES.

vationem nec non ornamenlorum emptionem hujusmodi manus porrigentibus adjutrices aut alias inibi pias elemosinas erogantibus seu alias aliqua indulgentia in perpetuum vel ad certum tempus nondum elapsum duratura per nos concessa fuerit presentes Litteræ nullius existant roboris vel momenti.

Datum in Rocchapapæ Tusculanæ diœcesis.

AnnoIncarnationis Dominicæ millesimo quadragentesimo sexagesimo tertio sexto kalendas junii , Pontificatus nostri anno quinto.

Concordat cum suo exemplari.

Montis-Sancti kal. julii 1874.

Aloysius Canüs: Michelangeli Vics. Fors.

Loco + sigilli.

2 PIUS Episcopus servus servorum Dei.

Venerabilibus fratribus Angelo Marficano et Antonio Aprutino Episcopis in diœcesi Firmana residentibus et dilecto filio 4bbati Monasterii Sancti-Firmani dicte dicecesis salutem et Apostolicam benedictionem.

Superna dispositione cujus inscrutabili Providentia ordinationem suscipiunt universa ad Apostolice dignitatis apicem sublimati pro singulorum Christifidelium quorum nobis generalis cura cœlitus commissa est excitanda devotione religionis propagatione ac divini cultus augmento Apostolici curas ministerii diffundimus incessanter.

Sane pro parte dilectorum Universitatis incolarum terrse nuncupati Montis-Sancti Firmanæ diœcesis nobis nuper exhibita petitio continebat quod in dicta terra et illius territorio non est aliqua domus pro aliquibusFratribus Regularis Observantiæ ad quos ipsi pro confessionibus et aliis : casibus salutem animarum suarum concernentibus temporibus debitis possint habererecursum quodque si ecclesia sine cura sancti Gerii dictæ dioecesis quee per unum mil-

DOCUMENTS HAGIOGRAPHIQUES. 439

liare vel circa a dicia terra in loco ad hoc idoneo et hometo sita:evistit et per Feecterem -Plebdnam nuncupatum parochialis :eeclesiæ: . plebis: nuncupate , Sancti-Stephani dicic-terrz» :tanquam ipsi ecclesiæ iBancti«Stephani: per« petuo canoniæunita annexa:et ineorperatg Übtineri cene saevit unione annéxione et’ incorperatione hujuemodi dí qua sit dissoluta in doraum Ordinis Fratrum Manorum Ae gularis Gbservantiæ pro.habitatiene et nsu aliquorum.Fpeatrum dicti ordinis.ad^quos propten. fructus. uberes quos ipsi fratres eorum exemplari vita: monitienibus:et continuis preedicationibus verbi Dei eura :animarum salutem aílepre consueverunt ipsi incolæ gerunt smgularem devotionis af» fectum : cum opportunis .officinis ipsius Universitatis set aliis piis Christifidelium illarum partium suffragiis erigere tur id ad religionis. prefate, propagationem. .divini cultus augmentum ac incolarum prædictorum maximam consolstionem et animarum salutem cederet.. .:: 5.05655 Quare pro parte: dictæ Universitatis nobis fuit humiliter supplicatum ut dictam 'eéclesiam Sancti-Gerii ‘in domum Fratrum predictorum: ut preefertur «erigi mandare-acalins super his opportune providere de benignitate Apostolica dignaremur, ^: eco 6d funding Nos igitur qui cultum hujusmodi cum religionum quarumlibet propagatione.ac: animarum salute prædietis nostris presertim temporibus augeri intensis: desideramus affectibus et de præmissis certam notitiam non habemus hujusraodi supplicationibus inclimati discretioni vestreo: per Apostolica scripta mandamus quatenus vos vel due eut unus vestrum .si'et postquam vecatis Rectore :dictæ ecclesise Sancti-Stephani et aliis qui fuerint evocandi %a esse reppereritis unionem annexionem et ineorporstionem praadictas si qu:e sint auctoritate nostra dissolvere etdisjungere ac dictam ecclesiam Sanoti-Gerii cum campanili humili. campana cimiterio claustro dormitorio refeotorio ortis ortalitiis et aliis necesariisofficinis in domuim Fratrum Prexlicatorum erigere ipsamque ecelesiam.ac circa illam existentia et pro

MO DOCUMENTS HAGIOGRAPHIQUES.

officinis ortis et ortalitiis hujusmodi necessaria eorumdem Fratrum perpetuis usibus deputare reliqua vero ad ipsam ecclesiam Sancli-Gerii legitime spectantia bona cum omnibus juribus et perlinentis suis dictæ ecclesi; Sancti-Stephani eadem auctoritate applicare et appropriare jure tamen parrochialis ecclesiw et cujuslibet a terius in omnibus semper salva auctoritate nostra curelis nec non eisdem Fratribus domum hujusmodi pro eorum usu et habitatione prædiclis recipiendi el retinendi perpetuoque inhabitandi dicecesani loci et cujusvis alterius licenlja desuper minime requisita licentiam dicla aucloritale concedatis. Non obstanübus felicis recordationis Bonifacii Pape VIII, Predecessoris nostri prohibente ne prædicli ordinis fratres in aliqua civitate, castro, villa vel loco quocumque ad habitandum domos vel loca de novo recipere vel recepta mutare presumant absque sedis Apostolic: licentia speciali de prohibitione hujusmodi plenam et expressam mentionem faciente et aliis apostolicis constitutionibus nec non dicli ordinis statutis consuetudinibus etiam juramento confirmatione apostolica vel quavis alia firmitate roboralis ceterisque contrariis quibuscumque. Nos enim si ereclionem fieri et licentiam hujusmodi per vos vigore preesentium concedi contigerit ut prefertur Guardiano et Fratribus qui pro tempore domum predictam inhabitabunt ut omnibus et singulis privilegiis exemptionibus indultis immunitatibus gratiis et favoribus dicto Ordini et illius domibus ac Fratribus in genere quomodolibet concessis et concedendis uti et gaudere possint et debeant auctoritate Apostolica tenore presentium indulgemus.

Datum in Rocchapapæ Tusculanæ dicecesis.

Anno Incarnationis Dominice millesimo quadringentesimo sexagesimo tertio sexto kalendas junii pontificalus nostri anno quinto.

Montis-Sancti die prima julii 1874.

Aloysius Canüs: Michelangeli Vic*. For*.

Loeus + sigilli ( Inédites. )