TOUCHANT LE MONASTÈRE DE SAINT-SATIN
, ( Extrait du manuscrit de dom Estiennot, n° 20. )
Ex vita san'cti Benedicti Anianæ ab Ardone conscripla.
Piissimus Lùdovicus rex (S. Benedicto Abbati Anianæ) aliud monasterium dédit ubi, ut reor, XX monachos misit, abbatemque illis constituit. Situm vero est monasterium illud in territorio Pictaviensi, et dedicatum in honorem saneti Savini, in quo positi fratres, dum in piis studiis vigilant desudantque, turba monachorum non parva adjungitur.
Ex epistola monachorum Indensium ad Ardonem, de sui obitu abbatis Benedicti.
Hic est Benedictus per quem Dominus Cbristus in omni regno Francorum regulam saneti Benedicti restauravit. Ilic habuit sub regimine suo monasteria XII, id est Anianam, Gellonem, Casam novam, Insulam Barbaram, Menatem, Sanctum Savinum, S. Maximinum, Masciacum, Cromatiacum, Cellam novam in Tolosam, Monasterium Maurum in Alsatz, Indam, ex jussu imperatoris ob illius ac discipulorum ejus usum ædificatum et de fiscis regalibus ditatum.
Ex Pétri Raymundi abbatis Saneti Maxentii ad Saparim chronico Malleacensi dicto.
Anno DCCCLXXVII cœnobium Saneti Savini et castrum in quo est quod Carolus magnus jussit ædificari, inviolabile mansit solum.
Ex notitia de Monasteriis quæ régi militiam, dona, vel solas orationes debent. Anno Incarnationis dominicæ DCCCXVII. Tom. II, Gall. concil.
Hæc sunt monasteria quæ nec dona nec militiam dare debent, sed solas orationes pro salute imperatoris vel filiorum ejus et stabilitate imperii :
In Aquitania,
Monasterium S. Philiberti, M. S. Maxentii, M. Karrofiuci, M. Brantosmurii, M. Saneti Savini, M. Sanctæ Crucis puellarum Pictaviense, M. S. Mariæ in Lemovicas, v. la Règle....
Ex anonymo scriptore. Vita Hludovicj pii imperatoris.
Multa ab eo sunt in Aquitania ejus ditione reparata, imo constructa cœnobia; sed præci-
pua hæc sunt : monasterium Saneti Filiberti . monasterium Saneti Savini, monasterium
Nobiliacense , monasterium pueliare Sanctæ Radegundis..... quibus deeoratur Aquitaniæ
regnum .
Ex ms. cotlice Monasterii Sancti Savirii de Inventione corporis sancti Marini.
Timentes monachi Sancti Savini de incursione Nortmannorùm recondiderunt terræ quam secretius potuerunt non solmn S. Marinum, verum etiam beatissimum martyrem Savinum, nec non venerabilem egregiumque versificatorem Prudentium, quem ab Ilispania referunt ab imperatore Carolo magno, in has région iim partes fuisse delatum , qui qualis quantæque peritiæ fuerit satis ab eo libris editis cognosci potest; sanctum quoque Maxenlium, qui et Adjutor dicitur, quem ejusdem persecutionis tempore occasione quadam hue referunt esse delatum; venerandum quoque Romardum ex Castello llaylone, ac beatum Florentium ab Hoia insula... Terra itaque hôs omnes pariter per diversa ecclesiæ loca sine aliquibus indrciis quibus reperiri ullatenus possent recondiderunt.
Ex ms. Breviario monasterii Sancti Savini, et Histor. Translationis sancti Savirîi die XVII Januarii.
Post cladem Normannorum, quorum tempore monasterium in solitudinem redactum fuit, Bonitus quidam presbyter religione animatus, ecclesiam beati martyris reconstruere locumque ut est liodie reconstruere cœpit. Et prosapia clarus, rebus inclitus, Bacdulfus clericus palatihus, abbas Monasterii Majoris Turonensis, bæreditaria ibidem, maxime in villa nuncupata Serisio, jure propinquitatis possidens prædia... de vulgatis sancti Savini reliquiis inquisivit.
Ex mss. hagiologiis, Lemovicensi, Solemniacensi, et hagidlogio nostroms. gallicano Itl kalendas Januarii.
Oia insula, natalis sancti' Florentii confessons qui in Sancto Savino liabetur ad Wartimpam.
Ex. Martyrol. ms. Casai. Benedicti Ponteldicii Badsollæ2 nostro Gallicano.
V. Kalendas Julii, Oia insula, translatio sancti Florentii confessons.
Ex Glabri Rodulphi hîst. Francorum, lib. lit, c. v.
Exstat veridica relatio quoniam post B. Mauri obitum, succedente tempore, hostium infestationibus expulsi monachi a monasterio cognomento Glariifolio, seu Glannofolio, quod ipse construxerat (ut in ejus gestis habetur) in Andegavensi territorio, venientesque ad monasterium Sancti Savini Pictaviensis tulerunt secum totam quam valuere supellectilem , ibique per aliquod spatium temporisais quæ didicerarit operam dedere, rursusque illo frigescente ejusdem districtionis terrore, apud monasterium Sancti Martini Augustidunensis suscepta dignoscitur ahquotiens viguisse. Deinde vero, quasi tertia transmigratione, in superiore Burgundia locatum Bal mense occupa vit {sic) monasterium.
Ex historia Inventionis reliquiarum sancli Marini.
Factum est sub recordationis diebus Gungaldi (Gumbaldi) abbatis, ut Odo qui sub ejus patris regimine præpositi fungebatur officio, cui et regimine decedenti meruit subrogari... deprecatione ipsius patris, non modica pecuniæ ab Almode Pictavorum comitissa, ab bac vita recedente süscepta quantitate, quatenus. eam quo utilius proficere sciret ad ipsius remedium
1 Probablement pour Ponlilevium, Pontlevoy, diocèse de Blois. Probablement pour Bardella, Barzelle, diocèse de Bourges.
APPENDICE
animæ ordinarel. Qui ex ea hoc instituit ut ecciesia meiioraretur, et a. statu quo primilus fabricata fuerat omni parte sui amplificaretur... ita factum est...
Note de dom Estiennot. De hac Almode lege Pelrum Monachum, lib. I, cap. vu, de antiquitale ac mutalione insulæ ac cœnobii Matleacensis.
Epistola ducis Aquitaniæ Willelmi IV ad Ariberluin, abbalem S. Savini, circa annum MCXX.
Domino Ariberto, sancto et venerabili abbati, Guillehnus Dei gratiadux Aquitaniæ, prospéra cuncta. Caritatem vestram jam secundo interpellavi ut mitteretis ad Karroficum monasterium quosdam ex monachis vestris qui essent ferventes in observanda régula sancti Benedicti, quorum sancta conversatio fra tribus ipsius loci bonum præberet exemplum et eorurn abbatem fasce regiminis levarel. Quoniam vero petitioni meæ nondum acquievistis , nunc quoque tertio ad ostium vestræ caritatis pulso, instar ilhus evangehci pelitoris, amicum obnixe rogantis ut, si non propter amicitiam, saltem propter improbitatem meam accomodetis milii quotquot liabeo necessarios. Obsecro igitur vos in nomine sanctæ Trinitatis, quæDominus unus est, ut X patres de collegio. vestri angelici ordinis mihi transmittatis, memores tandem illius apostolici dicti : « Aller alterius onera portate, et sic adimpletis legem Christi. » Valete cum omnibus vestris.
Ex Adheraari Cabanensis et monachi Encolismensis chronico.
Dux Willelmus semper cogitans Dei voluntatem regularem disciplinam restauravit in Sancto Karrofo, ejecto Petro abbate potentissimo, qui per simoniacam heresim prælationem oblinuerat et sæculariter locum administrabat, ei subrogato Gumbaldo regulari et Dei servo abbate Sancti Savini.
Ex vita sancti Genulfi, 1. II, c. vin, in bibliotheca Floriacensi.
Wafredus regalis etiam stemmatis per sororem adeptus consorlia... et primæ capitis Aquitaniæ cornes... Communi voto venerandæ semperque cum laude nominandæ conjugis Odæ, compositis habitaculis monasterii Stradensis religiosis cœnobitis, quorum pater vitæ venerabilis Dodo nomine fuit, cœnobium commiserunt; qui secundum institutionem beati patris Benedicti religiose semper illud regerent et per succedentia tempora possiderent.
Ex Hagiologio ms. sancti Johannis de Monasterio Novo Piclaviensi.
... In terri torio Pictaviensi, Sancti Savini martyris, qui post rotas, post bestias, ferocjssimas Christi virtute mansuefactas, una cum fratre suo Cypriano retrusi suntin carcerem. Inde ab angelo educti, ad locum quo erant martyrio coronandi sunt jussi properare, ubi persecu tores eos comprehendentes, Savinus cum decem militibus qui per eum in Cbristum crediderunt. t^^ti plexus est.
Ex vita ms. sancti Hugonis Æduensis.
Cœnobio Glannifobi in eremiticam sobtudinem redacto a Danis, monachi ejusdem arript ter tint fugæ præsidium cum omnibus quæ secum ferre potuerunt, usque dum devenirent
\PPENDICE.
in Piclaviense lerritorium ad Saucti videlicet Savini marlyris monïstenum, quo in ioco resumptis viribus, sibi Deo auxilianle, cœpit longe lateque norma regularis per eosdem fratres diversis in cœnobiis bona fruge multipEciter propagari, mullosque etiam simul quos vita et arabitio sæcularis irretitos olirn retemptaverat. sub jugum sanctæ regulæ applicare.
fn eadem sancti Hugonis Æduensis vita.
Postquam V. C. Badillo prout posse habuit, loci (sancti Martini Augustodunensis) restauralionem decrevit, cœpit anxie perquirere viros sanctæ rebgionis doctrina imbutos, qui in eadem domo Dei dignanter eidem servitutis officia persolverenl; qui dum hæc sedulo ageret, reduxit ad memoriam beati martyris Savini cœnobium in quo olim vovent (noverat?) cæteris honestius districtiusque vigere institutas monachorum régulas. Urgens quoque protinus illuc adduxit inde viros numéro xvm, monachorum religiosissimos, inter quos etiam excellentissimum meritis Hugonem... Odonem virum sagacem et mitissimum... Joannem admodum humiffimum... Bernonem qui postea ad Balmense monasterium missus et abbas effectus cum Sancto Ilugone Cluniacensis monasterii fundamenta jecit. — Unde et colligas monachos Sancti Savini Cluniacensis ordinis primos authores dici posse. Quippe Sanctus Berno in monasterio Sancti Savini, ut credere par est, monachum fuerit professus, ex eo ad Sanctum Martinum Augustodunensem missus, Balmensis abbas effectus et deinde Cluniaci author. Hæc fusius narrat vita Sancti Hugonis quam e ms. codice Sancti Martini Æduensis eruit R. P. D. Antonius Déboucher de Flogny, ibidem modo prior et ad eruditum nostrum D. Hugonem Ménard transmisit anno MDCXXXI. Hac copia quam ab eruditissimo nostro D. Johanne Mabillon accepi, usus sum. Excerptum ex ea editum liabes initio Bibliothecæ Cluniacensis. An autem monachi Glannifolienses secum ad Sanctum Savinum regularem strictamque vivendi normam attulerint, et Sansaviniensibus tradiderint, an ipsi ab iis acceperint Glannifolienses, non satis déclarant ut puto quæ supra citavi, et utrumque colligi potest ex allatis testimoniis vitæ sancti Hugonis liistoriæ translationis et restaurationis monasterii Glanmfoliensis a Glabro Rodulfo.
Ex breviario ms. sancti Savini.
Propitiare quæsumus, Domine, famulis tuis pro Sancti confessoris tui Florentii qui in nostra requiescit, ecclesia, mérita gloriosa, et ejus pia intercessione ab omnibus semper muniamur adversis.
Hæc oratio dicitür in festis Sanctorum Romardi et Prudentii.
Ex eodem breviario in festo translationis sancti Savini, vu, ici. Jan.
Ex tempestate quæ Wandalorum populatio, ut usque nunc et antiquitate refertur, in vicinas exterasque usquequoque sæviebat nationes, ecce quidem sanctum corpus Savini beatissimique martyris Christi dirutum ipseque locus ita desolationi habitatorum traditus est, ut eremi vastitate per multum inhabitabilis desereretur annorum.
Interea quidam presbyter, nomine ac merito Bonitus, his diligenti animo attends, institit Domini sanctique martyris amore conductus ecclesiam beati martyris reconstruere cœpit,
APPENDICE
iocumque ut est hodie habitation! restituere... Denique vir prosapia clarus, rebus inclylus, Baydilus, clericus Palatinus, abbas Monasterii Majoris Turonensis, hæreditaria ibidem juxta in villa nuncupata Cerisio jure propinquitalis possidens prædia, qui hujusmodi, dum advenisset, agnitis negotiis, incipit prudenti animo audita meditari...
Cetera desunt.
Ex eodera breviario in festo inventionis sancli Marini, V id.lMaii.
Monachi sancti Savini aliquid timentes de Nortmannorum incursione, qui suis de sedibus, temporibus illis, sæpe incertisque vicibus, pTosilientes populabantur quæcumque loca attingere poterant, corpus sancti Marini terra recondiderunt, et non solum autem illud, verum etiam beatissimum martyrem Savinum jam ex Biturica civitate relatmn, ubi, barbaricæ supradictæ superius timoré incursionis, ab ejus loci senioribus delalus, per xxx annorum curricula illata, perditionis et persecutionis ünem operuerat. Necnon venerabilem egregiumque versificatorem Prudenlium, cpiem ab Hispania, ossaferunt ab imperatore Carolomagno in has regionis partes fuisse delatum, qui q.ualis quantæque peritiæ vir fuerit, satis ab eo îibris editis dignosci potest. Sed, et cum eo Maxentium, qui et Adjutor dicitur, quem ejusdem persecutionis tempore, occasione quadam , bue referunt esse delatum; venerândum quoque Romardum a castello Ilaylone, ac . beatum Florentium ab Hoya insula, in qua claruisse plurimis refertur virtutum charisma tibus... Hos omnes per diversa ecclesiæ loca recondiderunt.
Ex Adliemari monachi sancli Epauzii chronico.
Vnno 848, Ainardus princeps de basilica Sancti Martialis cum aliis omnibus canonicis, Deo inspirante, projiciunt arma sæcularia, et de canonicali habitu in monacliorum habitum seipsos mutant in eodem monasterio. Carolüs enim Calvus, conventum suum generalem habuit tum Lemovicæ, tempore quadragesimæ; quo residente in tlirono regali, Ainardus et omnes canonici Sancti Martialis prostraverunt se subito ad pedes ejus, postulantes dare sibi licentiam se fieri monachos in eodem loco. Rex vero Deo gratias cum magno gaudio eorum petitionem adimplevit. Imposuerunt sibi Odonem Sancti Savini monachum.
Nota. Dom Estiennol ajoute à la marge de cet article ces mots : « Contrarium asseritur in Bulla Trans- « lationis. »
APPENDICE
