‹ Œuvres compl`etes de Bossuet (volume 2)Chapitre 164 sur 458 · A M. L'ABBÉ NIC AISE, CHANOINE DE LA SAINTE CHAPELLE DE DIJON · texte numérisé non relu

A M. L'ABBÉ NIC AISE, CHANOINE DE LA SAINTE CHAPELLE DE DIJON

Sur son dernier écrit, le traité de la nature et de la grâce, du P. tfalebrancke, et la réponse â M. Arnauld à la lettre de M. Spon.

J'ai de la peine de croire que messieurs de Genève traduisent ni impriment mon dernier livre, qui est trop contre eux par son fond, sans les attaquer directement. Pour celui de la Nature et de la Grâce, de l'auteur de la Recherche de la vérité, je n'en ai pas été satisfait, et je crois que l'auteur le réformera ; car il est modeste, eu ses intentions sont trèspures. Mais il me semble qu'il n'a pas fait .toutes les lectures nécessaires pour écrire de la grâce, ni assez considéré tous les principes qui servent à décider celte matière. Je suis persuadé que le livre sur la lettre de M. Spon (208) est de M. Arnauld, quoique son nom n'y soit pas. L'ouvrage est fort, et, à mon avis, d'une très-bonne ei très-solide doctrine. Notre bon ami M. Soon avait bien dit des pauvretés dans sa lettre. Je vous remercie de vos nouvelles, et suis, de tout mon

COGlir Gtc

A Paris', ce 8 juillet 1681.

EP1STOLA LXXXI.

CASTORIENSIS C0ND0MENSI.

Ptura de Exposilione narrât; Orationcm in Historiam universalem summis laudibus extollit , Condomensemque ut Spanhemii superbiam contundat, ejacuit.

A sex ampli us Septimanis egi cum bihlio-

lentr le gratis des bulles pour réveché de Meaux,

ou (lu moins une diininulion.

(206} Lv Discours sur l'Histoire universelle.

(207) Félix V ;i'aii, prêtai iPmie ésft'htctita vertu, inoil le 10 juin 1080.

("208) l/oiivr.ige uV M. Spon avait pour titre : Lettre au P. île. la Chaise, confesseur du r<>i, sur ianiiijuité delà religion, el la Ué'uiaii n était en efl ; t'ie M. Àrnauli). Klle parut eu UiHi, in-li>.

OEUVRES COMPLETES DE BOSSl I I'

\ •: si o lamensi, ul inirel rationera in

ii h luam Catholic % fidn Eacpo-

titiontm. Gaudebal il le se ad eam rein jnvi-

. sibique spem dari, quod eo in regno non pauca Latins editionis exemplaria dis- Irahere posset. Ea occasione tnihi retulit quod ni Dundinis Francofurdiensibus Expofitio avidissi ios inyenirel emptores, quod-

■ per totam Germaniam legalur et Eructi-

i. Haaiburgum varia jain miserai exemji'aria; promplus ut ad omnes maris Baltici , .- lus ea quoque dirigat.

bc, an listes illustrissime , ci fi vis tibi in li casse m, Bisi decrevissem non prius libi seribere quara acoeptus cl îeelus a me csset i;;tis de Historia universuli Conuucntarius.

-\. illiim, et reperi quod grandiora in peuetralibus continoal, quam in Ironie ostenlei. Quœ de vi la , miraculis cl doclrina risli narrai, legi non possunt, quiu leclorem in religionis nostrœ admirationem et amorem rapiant. Certe de doctrina Chrisli nihil sublimius cogilari, nihil potest eloquentius dici, quam mente concepisli et calamo expressisli. Prophetiis lucem intulisti gratissimam ; et quidquid ex Daniele pro religione nos Ira confiei polest, tanta ralionis evidenlia confecisli, antistes eruditissime, ut vix Judaica j »erlîJia ei possit resistere. Et quia ex ista tua lucubratione maximum fructuœ animo prœvidenl ii omnes qui il lu m légère potuerunt, bine librarii nostri eum suis lypis subdiderunt.

Dum hœc tibi, autistes illustrissime, signilico, non possqra non rogare ut, dum otium foret J fastuosum Stricturarum auctorem eoj;as detumescere, et modestius de seipso senlirc. Hoc si ejus typhus discere nequeal, eruiit tamen bic quamplurimi quibus iucubraliones tuœ facem prœferent, ul ad calhoiicam, a qua devulsi sunt, redeaut unitatem. 21 Augusti 1G81.

EP1STOLA LXXXH.

CONDOMENSlS CASTOIUENSI.

De laudibus ipsi a Castoricnsi collalis Spanliemii confaiatione, fructibus Exposilionis in Succia, Ecclesiœ Salavicœ pace cleri Gailicani cœlu mox futuro , pluribusque aliis rébus.

Accepi suavissimam cpislolam tuam; et quidem juenndissimum mihi fuit probatum libi opus illud (209) quod ad te transmiseram. Sic enim place t, non ipsum quidem, ut ita dicam, laudari, sea ineitari. SaneSpanhemii Striciuras non perstringendas , sed configendas esse arbitror; etfacerem id tocfeslim, Deo duce, nisi me milita a!ia ab boc studio avocarent. Arripiam tempus, ubicunque se dederil, et ingentes illos viri S[)iritus comprimam. Tu me sanclis luis precibus adjuva.

Jara video curarura tuarum aliquos in Suecia fruclus.Nostram enim Expositioncm eo purvenisse legatus nosler testa ur; et

(-' 9} Omiio in umversafem Uistortam.

aliquot e Suecis, viri primarii, ea comraoti ad nos venerunt sacram exquisituri doctriii.ini. ijiiiam aliquaudn toi po| uli fœdissima bc deforraissima reformalione delusi, caiholicœ Ecclesiœ„ sub pellibus licel ac tenloriis peregrinantis, decorem cura Balaamo respiciant , eamque admiraii exclament : Qui benedixerit libi, crit et ipse bénédictin: qui maledixerit , in maledictione reputabitur. (A ton. xxiv, 9.)

Quod illustrissimi ordines nulla ratione adduci possinl ut vos maie babeanl, legi equidera in tuis litieris eo lubentius, quod niibi aliud renunlialum eral, Adsit Omnipolcns, leque lanlo studio pro animarum sainte laborantem tueatur. Tu quoque nos et Ecclesiam gallicanam, mox jussu regio congregandam , commendare velis assiduis preeibus optimo Patri, uli nos pace m se eta ri donet, atque Ecclesiœ ruinera curare, non multiplieare. Id futurum spero ; née sino timoré spes. Unum id dixero, quod preces tuas et solliciludinem quam pro Ecclesia geris acuat.

Mitto ad te aliqua errata libri mei (210), quœ typographo dare possis, ut ea quam apparat editio sit ornatior.

E'.^o le, prœsul illustrissime, Ecclesiœ llagrantissiraum amatorem , impendio amo, rneque a te amari vehemenler lœtor, tibique sum addictissimus ; ulque inter nos saneta libertas ao famiiiaritas vigeat, peto.

P. S. Errata quœdixeram non vacat mittere. Nihil magni momenli est, quodque non facile adverti possit.

Datum in regia Fontis-Bellaquei, 22 Seplembris 1081.

Page 1