‹ Œuvres complètesChapitre 89 sur 215 · ALDUS · texte numérisé non relu

ALDUS

ALFERA

MCI

La charte de l’an 1298 nous intéresse à cause du chancelier de Sicile, qui était Pierre de Ferrières, doyen de l’église du Puy : per magistrum Petrum de Ferrervis, decanum Anieien . , cancellarium dicti regni.

Grande pièce de l’an 1299, longue de 10 m. 50, délivrée par Charles II, au sujet d’un procès intenté à l’évêque de Gravina.

Un diplôme de Charles H d’Anjou, au millésime de 1300, a conservé intact le grand sceau de cire au type de la majesté. L’empreinte est enveloppée, suivant l’usage d’alors, dans un sachet de soie jaune et rouge, de fabrication siculo-arabe et du temps. Plusieurs autres pièces, à lacets de soie jaune et rouge, offrent les deux types de la majesté et du cavalier.

Une bulle latine, de l’an 1346, donnée par Étienne, empereur de la Roumanie, de l’Esclavouie et de l’Albanie, Stepkanus Itomanie, Sclavonie et Albanie irnperator, énumère les revenus assignés à saint Nicolas surRaguse par son aïeul Urossius, Urossius avus noster. 11 y est parlé de la manne miraculeuse, ofe cujus tumba incessanier manat. Le sceau est en or ; on y voit d’un côté l’empereur debout, tenant une croix à la main et désigné par son nom, et de

T. XIV

l’autre le Christ également debout : IG XC. La signature est en grec et disposée verticalement.

Le chapitre scelle ses actes d’un sceau orbiculaire gravé au XVII® siècle L Le contour extérieur est perlé ; puis, entre deux blets, se développe cette légende : uegai.e capitvlvai s. nicolai baren.

Le champ est semé de fleurs delis sans nombre, avec un lambel double ou plutôt (jui est partagé en deux par un ornement qui sort du cercle supérieur, au-dessous de la couronne à feuilles d’ache, dont le milieu et les extrémités sont fleurdelisées; on a là un souvenir du royal fondateur. De deux rinceaux, allant en sens inverse, émerge le buste de saint Nicolas, nimbé, tête nue, barbu, portant le pallium sur la dalmatique, bénissant à la manière latine de la main gauche, et de la droite tenant un livre fermé, surmonté des trois boules traditionnelles posées en triangle.

Ces boules sont une erreur des artistes, bien ancienne déjà. 11 faudrait à leur place trois besants d’or, pour exprimer les trois dots données par saint Nicolas aux trois jeunes filles dont il sauva l’honneur.

XLY. — Propre de la collégiale

Je donne ici, à titre de documents historiques, plusieurs décrets de la Sacrée Congrégation des Rites qui ne figurent pas dans les collections publiées à Rome et à Paris, car ils complètent ces collections et sont utiles à connaître pour l’histoire de la liturgie romaine. Je reproduis aussi, à titre de documents liturgiques et hagiographiques, plusieurs offices propres, concédés par le Saint- Siège au chapitre de l’église royale et collégiale de S. Nicolas.

Il y a avantage réel, pour les amateurs de liturgie, d’avoir à leur

1. .J’avais adressé, à titre de souvenir histori(}ue et archéologique, au Comité des travaux historiques, une empreinte du grand et du petit sceau de Bari. Uouet d’Arcq a rendu compte de l’envoi par cette simple phrase, un peu trop sommaire et dédaigneuse : « Ces sceaux sont modernes et sans grande importance. » { Rev. desSoc. sav., 6' liv., t. III, p. 53(5.)

2. Edouard de Barthélemy écrivait ceci en I8G!) dans la Tîecuerfei Socie'/és

savantes, sér., t. VIII, p. 393 : « M. le duc de Bersigny, le premier

avec une lucidité convaincante, dans un savant mémoire, a démontré que la brisure nommée laynbel n’était nullement un signe de cadet, mais au contraire indiquait le fils aîné du vivant de son père ; le prince de Galles, encore aujourd'hui, porte dans ses armes un lambel ; c’est un détail très important pour l’histoire des familles. »

disposition des textes qui, quoique imprimés, n’ont jamais été vulgarisés, parce queles exemplaires en sont rareset aux mains exclusivement du clergé de la basilique palatine.

Une autre considération m’a porté à ne pas laisser davantage dans l’oubli les offices propres de S. Nicolas c'est (juc le chapitre a été fondé par Charles H d’Anjou, qui y a importé la liturgie Parisienne. Ce souvenir de la Franceà l’étranger a pour nous un intérêt majeur.

Cette publication nécessiterait de nombreuses notes d’éclaircissement : j’en serai très sobre, pour ne pas l’allonger démesurément.

Je remercie le chapitre de Bari, à qui je dois la communication de son Propre, tant pour le Missel que pour le Bréviaire. Il a eu raison de croire que des Français s’intéresseraient à une liturgie spéciale, qui vient en grande partie de chez eux, et d’en proposer l’impression dans un ouvrage où les questions liturgiques et les décisions du Saint-Siège ont toujours été en honneur.

^ 1. Le 30 septembre, fête de la Ste Couronne d’épines.

Die XXX Seplembris. In solemnitate S. Coronæ Domini.

Introilus. — Humiliavit semetipsum Dominus Jésus Christus usque ad ' raortera, morlem autem crucis ; propter quod et Deus exaltavit ilium, et donavit illi nomen quod est super orane nonieu. Alléluia, alléluia, j Fsal. 88. Misericordias Domini in æteruum cantabo, in generationera I et generationem. . Gloria Patri, etc.

j Gloria in excelsis.

Oratio. — Præsta, quæsumus, omnipotens Deus, ut qui in meraoriam ‘ Passionis Domini nostri Jesu Cliristi Goronam ejus spineam veneramur in terris ab ipso gloria et honore coronari merearaur in cælis. Qui tecum vivit, etc.

Lectio Zachariæ Prophetæ. Cap. ‘12 et i3. — Hæc dicit Dominus : Kffundam super domura David el super habitatores Jérusalem spiritum gratiæ et precum : et aspicient ad me,quem confixerunt,et plangent eumplanctu j' quasi super unigenilum, et dolebunt super eum, ut doteri solet in morle il primogenili. In die ilia magnus erit planctus in Jérusalem, et dicetur :

I Quid sunt plagæ istæ in medio manuum tuarurh ? Et dicet : His plagatus sum in domo eorum qui diligebant me: framea suscitare super pastorem meum, et super virum cohærenlem mihi, dicit Dominus exercituum ; ; percute pastorem, et disperg^’iitur oves, ait Dominus omnipotens.

! Graduale. Improperium expectavit cor meum et miseriam : et susli-

I’ 1. On les trouvera dans le volume précédent, pp. 452 et suiv.

nui, qui sitnul mecum conlristarelur, et noa fuit : consolanlera me quæsivi, et non inveni. . Dederunt iu escam meani fel, et in sili mea potaverunt me accto. Alléluia, alléluia. ;î^. Ave, Rex noster : tu solus nostros es miseratus errores : Palri obediens, duclus es ad cruciligendum, ut agnus mansuetus ad occisionem. Alléluia.

Sequentia Sancti Evangelii secundum Joannera. Joan. 10.

In illo lempore ; Sciens Jésus quia oinuia consuinmala sunt,ut consummaretur Scriptura, dixit : Silio. Vas ergo positum eral acelo plénum, llli aulem spongiam plenamacelo, hyssopo circumponentes, obtulerunt ori ejus. Cum ergo accepisset Jésus acetum, dixit : Cousuiumalum est. Et inclinato capile tradidit spirilura. Judæi ergo (quoniam Parasceve erat), ul non renianerent in cruce corpora sabbato (erat enim magnus dies ille sabbali) rogaverunt Pilaturn, ut frangerentur eorum crura et tollerentur. Venerunt ergo milites et primi quidem fregerunt crura, et allerius qui crucilixus est cum eo. Ad Jesuin autem, cum venissent, ut viderunt euin jam mortuuiiî, non fregerunt ejus crura, sed uniis militum lancea latus ejus aperuit, et conlinuo exivit sanguis et aqua. El qui vidit tesliraoniura perhibuit : et verum est tesliinoniurn ejus. Credo.

Offertorium. Insurrexerunt in me viri iniqui : absque misericordia quæsieruut me interticere et non pepercerunt in faciem meam spuere : lanceis suis vulneraverunt me, et coiicussa sunt omnia ossa mea.

Sécréta. — Üblatum tibi, Domine, sacrilicium, intercedente Unigeniti Filii lui passione, vivilicet nos semper et muniat. Qui lecuin vivit et régnât etc.

Viæl’alio de Crwc.

Communio. Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea.

Postcommunio. Oralio. Concédé, quæsumus, omnipotens Deus, ut qui sacrosanctæ Spinæ Unigeniti Filii tui Domini nosiri Jesu Christi susceplionein coliinus, a peccalorurn nostrorum vinculis absoIuti,iinmortalitatis coronam consequi valeamus. Per eumdem Dominum nostrum Jesum Chrislum.

Le 25 mai, fête de S, Urbain, pape et martyr, avec le Credo.

Die A'ZV Mali. In festoS. Urbani papæ et mart.

Introitus. Fsal. 131 . — Sacerdotes tui, etc., comme au commun d’un confesseur pontife.

Oratio. — Da, quæsumus, omnipotens Deus, ut qui beati Urbani, Martyris tui atque Pontiücis, solemnia colimus, ejus apud te inlercessionibus adjuvemur. Per Dominum nostrum.

Lectio Epistolæ beati Pauli Apostoli ad Corinlhios. 2 Cor. 1.

Fratres: Denedictus Deus (^comme au commun de plusieurs martyrs).

Graduale. Psalni. 5’<ÿ. Inveni David servum meum, oleo sanclo meo unxi eum: manus enim mea auxiliabitur ei, et brachium meum confortabit

eiim. f. Niliil proficiet inimicus in eo et filius iiiiquitalis non nocebit ei.

Alleinja, allolnja. p. Memento, Domine, David et omnis mansuetiulinis ejus. Alleinja.

iîi Sequenlia sancii Evangelii secundum Matliæum. Matth. 2o.

In illo tempore : Dixit Jésus discipulis suis parabolara banc: Homo peregre proticiscens, ete.

Offeriorinm. Psal. 88. Veritas mea, etc.

Sécréta. — Hæc hoslia, Domine, quæsumus, emundet nosira delicta : et ad sacrificium celebrandum, subditornm tibi corpora mentesque sanctificet. Per Dominum.

Communio. Fidelis servus, etc.

Postcommunio. — Refecti parlicipalione muneris sacri, etc. comme au commun des martyrs.

Le 7 août, fêle de S. Donat, évêque et martyr, avec le Credo.

Die Vil Augusli in festo S. Donali, Episcopi et Marfyrii,.

Introitus. Dan. 3. — Sacerdofes Dei, etc. (comme d’im martyr pontif.).

Oralio. — Deus, tuorum gloria Sacerdotum, præsta, quæsumus, ut sancii Marlyris tui et Episcopi Donali, cujus lesta gerimus, senliamus auxilium. Per Dominum nostriim Jesnm Gbristum Filium tuum, qui tecum, etc.

Lcclio Epistolae beali Jacobi Aposloli. Jac. /.

Cbarissimi: Omne gaudium exislimate, etc.

Graduale. Psal. 36. Os justi meditabilur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium. f. Lex Dei ejus in corde ipsius et non supplantabuntur gressus ejus.

Alleluja, alleluja. ÿ. Jusius non conturbabilur, quia Dominus firmat manum ejus. Alleluja.

)55( Sequentia sancti Evangelii secundum Marcum. Marc. 13.

In illo tempore: dixit Jésus discipulis suis: Videte, vigilate, e\c. Credo.

Offertorium. Psal. 88. Inveni David, etc.

Sécréta. — Præsta, quæsumus, Domine, ut sancii Martyris lui et Episcopi Donali intercessione, quern ad laiidem nominis lui dicalis muneribus bonoranius, piæ nobis fruclus devotionis accrescat. Per Dominum.

Communio. Luc. 13. Fidelis servus, etc.

Postcommunio. — Omnipoleris et misericors Deus, qui nos sacramentorum tuorum et participes efficis et minislros: præsta, quæsumus, ut, intercedente beato Donato, Martyre tuo atque Ponlifice, ejusdem proficiamus et fidei consortio et digno servilio. Per Dominum.

2. h'Ordo perpétuel de la basiliiiue forme un volume in-8o de 415 pages. Il importe d’en reproduire ici le titre exact:

Ordo divini officii in rcgali ccclcsia S. Micolai Ikircnsis perpeluo servandus, cum offunis, more Parisiensi, S. P. N.Nicolai et translationis S. Spinæ

D. iV. J- C., necnon leclionibus II el W noclurni pro festis et octavis alioriim sancloritm, quæ in dicta basilica ex induWs apostolicis celebrantur, admnjorem reverendissimi capituli totiusque cleri ejusdem regaîis ecclesiæ commoditalern, ex octavario Romano deminptis, et in hoc libello transcripiis, sub auspictis Illustrissimi et Rnxrendiss.imi Dnmini l). Franciaci Xave~ rii d'Elia, Pali'itii Bariemis,prolonolani aposlolki ad instar participantium, SS. Dornwi nostri papæ prælati dornestici, et Palalini S . II. M. Locumtenentis, ejiisqve mtimi a latere consiliarii, magni prions et ordinarii supradictæ regnlis ecclesiæ, terrarumque RutiHani ac Sancti ISicandri possessoris, et in ordmem expositis a Rever mdo Domino D. Abate Jacobo (Juarta, ejusdem basilicæ canonico presbytero.

Vignelte représentant S. Nicolas, sur le bord de la mer où vogue un vaisseau, faisant sortir par sa bénédiction les trois enfants du saloir.

Baren. Ex Typographia Joannis et Dominici fralrum Cannone- 1852.

Suit une lettre du grand prieur, qui constate que la liturgie parisienne, établie par Charles 11 d’Anjou à S. -Nicolas en 1304, a été remplacée en 1603 par la liturgie romaine, sauf toutefois pour les trois olfices de S. Nicolas, de la Translation et de la Sainte Épine, qui sont les mêmes qu’à l’origine.

l'ranciscus Xaverius d'Elia, Mugnits Prior ecclesiæ S. Nicolai Darensis etc., omnibus Dignilatibus, Cnnonicis et Clericis Suæ Regalis Ecclesiæ, $alutem et benedictioncm in Domino.

Cura ab Heverendissinii Archiepiscopi baren. aucloritate ac jurisdictione fuissel immune Regale Capilulurn Sancti Nicolai ejusdem civitatis, nec non ab ilia Capellani Majoris de Neapoli, prout ex ilia exemplionis bulla Summi Pontificis Paschalis 11, de die 18 novembris 1106, satis appaiet, Idque postulante Principe Norimanno Boemundo, Antiochiæ Rege Dueeque Apuliæ, sicque eliam mine servatur ipso in statu in juribus suis, uti ex alia bulla Pü Papæ Vil De utiliore data die 9 junii anni æræ salutis 1818, sub peculisris regimine Prælati cum tilulo Magni Prioris, et cum ordinaria eidem adnexa jurisdictione in spiritualibus et temporalibus in Gapitulum el Glerura Regalis Ecclesiæ, aliorumque ab ea dependentium ubicumque sint sive in bac civitate, sive extra, ita ut per se singulis annis Kalendarium evulgat pro divinorum Ofliciorum recitalione servandum. Et quoniam diu non pauca Sanclorum Officia a S. R. G. identidem concessa in variis ibant dispersa libellis, el volentes ea in unum conjungere, ut regularis atque perpeluus ordo haberetur ad laudandum Deum el Domimim noslrum Jesum Ghrislum juxta Aposloli præceptum, id fieri statuimns secundum ritum Romanæ Ecclesiæ, cui, nulle medio, perlinemus, eo magis quod cum ex Décrété Philippi 111, llispaniarum Regis Calholici, de die 31 decembris l603,commutala fuissel divina Psalmodia e Parisien-

si rilii, quo lune lemporis et ab anno 1304 jussu Regis Garoli II Andegavensis in eadem S. Nicolai basilica celebrabalur, in Officium sive Breviarium Romanum, quo modo ulimur,ob generalem Officiorum reductionem a Bealissimo Papa Pio V, dispositam *, et relicta solummodo facultatc ac speciali prerogativa basilicæ prædiclæ recilandi secundum Parisiensera rilum Officia propiia tam Soleninitalis quam Translationis Sancli Nicolai, diclæ Regalis Ecclesiæ Patroni, ac illud etiam de Translafione Sacræ Spinæ Coronæ D. N. J. G., ideoque permisimus præsentem per typos in lucem proferre libellum ad majoreru gloriam et honorera Summi Dei, et Sancli Nicolai, præcipui Patroni totius Provinciæ et Givilatis, hujusque Regalis Basilicæ Titularis, qui dignatus est suum Regale Gapitulum suumque Gieriim oinnino illustrare tôt lanlisque Summorum Ponlificum Gatholicoruraqiie Regum privilegiis. Amen,

Datum Barii ex Nostro Priorili Palalio, die 10 junii 1852.

3. Concession, en 1830, de la Vigile de l’immaculée Conception au royaume de Naples, parce qu’elle en est la patronne principale, « primaria et principalis patrona civitatis et regni Neapolitani », ce qui lui vaut d’être double de première classe.

Regni ulriusque Siciliæ. — Serenissimus Ferdinandus 11, Siciliarum rex inclylus,animo perpendens quanto devotionis fervore,et clerus et populus univirsus sui Regni llagranl erga Beatissimam Virginem Dei matrem, original! labe omnino experlem, quum et ipse pium hune animi affectum mirum in niodura foveat sincera et ardentissiraa pietate, SS. Domino Nostro Pio Papæ IX suas et omnium Archiepiscoporum, Episcoporum cæterorumque inira limites utriusque Siciliæ Regni Ordinaria poteslale fungentium, enixas preces exhibidt, humiliter postulanlium ut in pervigilio Festi Immaculalæ Deiparæ Conceptionis, sub quo speciali tilulo uti Regni Patrona jam colitur, agi possit Vigiliæ commemoralio tam in Officio quam in Missa.Sanctitas Sua, referente me subscripto Secretario, de speciali gratia benigne annuit juxta preces; eapropter in Matulino IX leclio Vigiliæ desumatur ex una dierum intra octavam, de qua eo anno non recitari debeat üfticium, commemoralio vero ex Vigilia Assumptionis ejusdem, siculi orationes in missis addendæ, ac solemnis missa in calhedralibus et collegiatis post Nonam canenda eadem sit quæ in Missali inter votivas accensetur ab Advenlu ad Nativilatem, cura Evangelio Liber generalionis Jesii Chrisli et Orationes ut supra, servalisque rubricis, contrariis non obstanlibus quibuscuraque. LJndecimo Kalendas novembris anno 1850. — Aloysius Gard. Lambruschini S. R, G. Præf. Pro R. P. D. Joseph Gaspare Fatati, S. R. G. a Secrelis, Dominicus Gigli substitutus.

1. Bcatil., Gloria di S. Nicola di Bari, Napoli, 1620, cap. 19, pag. 945.

Page 1