I. — Nom
Le nom prête à trois observations, relatives à la naissance, au lieu de la déposition et au style eccléslastiipie.
1. L’imposition du nom est le résultat d’un pèlerinage à Bari, près
1. Au féminin, on dit Nicole. Les diminutifs sont Colas et Colette, très communs aux derniers siècles. Colard et Colon, devenus noms propres, se réfèrent également à Nicolas, ])ar altération.
2. Le Martyrologe en insci’it quaire ; « Nicolaus Peregrinus, Trani in Apulia, 2 Junii ; Nicolaus Tolenlinns, ord . eremit. S. Augustini, 10 septembris; Nicolaus, mart. in Mauritania, 13 octobris; Nicolaus Papa, Romæ, 13 novembris ». Je laisse de côté le martyr, ipii n’a pas de culte à Home et je renvoie le pape à la série des souverains iionlifes. Les Martyrologes des Franciscains et des Capucins ont, au 11 juillet, saint Nicolas Piki, parmi les martyrs de Cork U ni.
3. Le Martyrologe universel ne cite que le B. Nicolas Albergati, dont je parlerai à l’article des Cardinaux. Dans les Martyrologes propres aux ordres religieux se trouvent, pour les Franciscains, le B. Nicolas Fattore ; pour les Miéronymites, le B. Nicolas de Força Palena et, pour les Minimes, le B. Nicolas des Lombards. Ce sont les seuls dont je m'occupe, mais on pourrait ajouter, chez les Dominicains, « B. Nicolaus Paleæ, de Juvenatio, confes., 14 februarii. ».
4. Il en a été question dans les volumes précédents : Médaille de la canonisation (111, 383, 3S(i;; autel privilégié, à S. Augustin (IV, 370); basilique mineure, à Tolentino (IV, 481); bénédiction du pain (V, 41), n‘ 86; X, 138); bénédiction des vêtements (V, 50, no 110); nom, aux litanies des saints (VI, 38): dotation de jeunes fdles, à Jésus et Marie, tous les trois ans, pour la fête (VH, 164); reliques (VII, 245, 254,259, 290), canonisation (IX, 140, n» 102), procession, à Tolentino (IX, 140, n“ 18); effigie, à Lisle (IX, 410); délivrance des âmes du Purgatoire (XII, 264).
du tombeau de S. Nicolas, qui consola les parents en leur promettant un fils, lequel, en reconnaissance, Fut appelé Nicolas. Ce fait, bien établi, est ainsi rapporté par les Nouvelles fleurs des vies des Saints, Lyon, 17i0, in-folio, que j’aurai, plus loin, encore occasion de citer ;
S. Nicolas de Tolentin naquit en une ville nommée S.-Ange, proche la ville de Ferme, qui est en 1a marche d’Ancône. Son père avoit nom Compagnon et Sa mère Aimée. Ils éloient tous deux gens de bien, qui avoient demeuré long-temps ensemble sans avoir d’enfans, dont ils étoient affligez. Aimée prit pour avocat S. Nicolas évêque, auquel elle avoit une particulière dévotion et promit d’aller visiter son corps, qui est en la ville de Bary, au royaume de Naples, si Dieu lui donnoil un fils. Ses parents eurent révélation de faire ce voyage, auquel ils apprendroient quel seroit celui qui devoit naître d’eux. Ils allèrent «à Bary visiter l’église de S. Nicolas, lequel s’apparut à eux et les assura qu’ils auroient un fils qui seroit nommé Nicolas et qui seroit très tidelle serviteur de Dieu, homme de bon exemple et d’une grande pénitence, ce qui arriva. Aimée devint enceinte et accoucha d’un fils qu’on nomma Nicolas, lequel, dès sou bas âge, étoit fort porté à servir Dieu (page 178).
2. Le nom de famille a été complètement omis dans Thistoire et remplacé, à la suite du nom de baptême, par celui du lieu de la mort et de la déposition, comme il fut fait à la même époque pour S. François d’Assise et S. Antoine de Padoue. Pour S. Nicolas, il s’y ajoute qu’il fit profession à Tolentin* et y passa toute sa vie.
Nicolaus, Tolentinas a diuturno illius civitatis domicilio appellatus, in oppido S. Angeli in Piceno est natus piis parenlibus, qui liberum desiderio Barium voti causa profecti ibique a sancto Nicolao de fulura proie confirmati, quem susceperunt liliuni de illius nomine appellarunt (40 leç. de son office). — Adulta ætate jam clericali raililiæ adscriptus et canonicus faelus, cum quodam die concionatorem ordinis eremitarum S. Augustini, de niundi conlemplu dicentem, audisset, eo sermone intlammalus statim eumdem ordinem est ingressus (ô® leç.)
3. Le Martyrologe et le Calendrier, pour le distinguer de révô({ue de Myre, l’appellent de Tolentino; mais la liturgie ne le connaît que sous son prénom, ainsi que le veut le style ecclésiastique, qui omet systématiquement toute autre désignation. Aussi l’oraison propre du Missel et du Bréviaire l’appelle-t-elle simplement Le Bienheureux A’icolas, confesseur, car il appartient à la catégorie des confesseurs
1. « 11 prit l’habit do S. Augustin au couvent do la ville do Tolentin, où les religieux le reçurent avec plaisir » {Nouv. fl.)
non pontifes : i< Adesto, Domine, supplicationibus nostris, quas in beati Nicolai, confessons lui, solemnitate deferimus »
H. — Canonisation
1. Benoît XIY s’en est occupi^ longuement dans son ouvrage classique: De Servorum Dei beatificatione et beatorum canonizatione . Son enseignement est ainsi résumé par la table des matières :
1. Il y a lieu fie noter l’exception, au xvi' siècle, clans les anciennes litanies (les Saints, (jui passent sous silence le grand S. Nicolas et donnent place, sous cette forme : S. Nicolae de Tolenlino, à S. Nicolas de Tolentin, entre saint- Franç;ois et S. Antoine de Padoue, inscrit : S. Antoni de Padua (Œuvres complètes, VI, 38.)
La S. G. des Hiles a rendu cinq décrets sur les noms des saints. Les voici dans l’ordre chronologique :
nEinsidlen. An contra decretum de anno 1G29, 23 decembris (ce decret n’esi! pas dans la colleclion) adhuc sit in oratione do S. Petro Nolasco retinendum Nolascum, quod nonnulla breviaria adhuc retinent’/ — S. H. G. resp. : Expungantur omnino in orationibus tantum cognomina et patriæ sanctorum. Die 23 julii 1736.
« Natnurccn.ia\V& decretum S.R.G. diei 5maii 1736 [l'indication est fautive, c’est le juin que les doutes ontélè proposés etje ^3 juillet que les résolutions ont été approuvées) ab orationibus expungenda sunt cognominaet patria^ sanctorum.An igitur die 12julii expungendum est nomeu Gualberti ? Sunt qui contradicunt. S. R. G. resp.; Ad 3, aflirmativo, juxta decretum in Einsilden. diei 5 maii 1736. Die 23 rnaii 1833.
« Decretum generale — Pluries dubitari contingit, utrum in orationibus Sanctorum Joannis, episcopi Gonstanlinopolitani et Pétri, episcopi Ravennaten., cognomina Ghrysostomi et Ghrysologi proferri deberent, jubentibus sacræ lilurgiæ legibus quod cognomina ex Ecclesiæ precibus omnino expungantur. Quæ sane controversia, nuperrime in quadam Etruriæ civiiate excitata, delata est ad S. R. G. pro opportuna definitione. Hœc autem in ordinario conventu coacto sub infrascripta die, re mature diligenterque perpensa,'etsi perspectum habeat Sanctorum cognomina vel patriam non esse in orationibus apponenda, quum horum Üeus non indigeat ad dignoscendum in cujusnarn servi sui nomine oratio sibi dirigatur, nihilominus, quoniam non abest ab Ecclesiæ disciplina ut ))eculiaris alicjua virtus mirilicuinquc donum significetur, oh quæ unus aut aller ex Sanctis cæteris præluxit. ab hujusrnodi lege excipere ea censuit, quæ minus proprie cognomina diei debent , sed potius characterem Sancti alicujus vel donum illi a üeo collatum exprimunt. Adeoque Emin. Patres S. R. G. præpositi in sensu fuere : Non esse in orationibus expungenda nomina Ghrysostomi ac Ghrysologi, quæ adjectiva potius sunt et vel facundiam vel vim et efticaciam divini sermonis recensitis Sanctis, quasi supernaturali inditam virtuto désignant, idque ubique servandum censuere, si Sanctissimo Domino Nosiro placuerit. Die 3 Martii 1825. — Facta autem de præinissis omnibus Sanctissimo Domino Nostro Leoni XII Pont. Max. per S. G. secretarium relatione, Sanctitas Sua S. G. sensum adprobavit, jussitque edi decretum generale, atque, ut ab omnibus gervetur, referri inandavit in acta ejusdein Gongregationis ac typis evulgari. Die 8 supradicti mensis et anni.
« Mecldinien. Juxta decretum S. R. G. die 23 junii 1736 expungi debent in orationibus cognominaet patriæ sanctorum. Idcirco in aliquibus editionibus
s. Nicolaus de Tolenlino, ordinis S. Angustini, aniequain ab Eiigenio IV canoiiizarelur, ejus virtiites exanoinatæ sunt a noiinullis cardinalibus et in consistorio episcoporum. Ab eo canonizatus fuit tempore Bessarionis cardinalis, præhabitis diclis suffragiis. A S. Anlonino plurimura comraendalur. De ipsius canonizalione Iraclari cœpil lempore Joannis XXll. Canonizatus fuit in basilica Vaticana. In canonizalionis diplomate nullura decretum de officio reperitur. Bulla canonizationis data est ad universos fideles. Antequamin SS.numerum referretur, sic præcipiente Eugenio IV, confectus est super ejus miraculis processus auctorilate Ordinaria. Canonizatus fuit juxta præsentem Ecclesiæ consuetudinem . A puerilia futuræ Sanctitatis specimen præbuil. Aniequam Religioni S. Angustini noraen . daret, canonicus regularis fuerat. Erga paralylicos miraculosum segessit. Ab hæmorrhagia fœmiiiam liberavit .Mortuos suscitavit. Ab ejus cadavere et braebiis resectis sæpe cruor effluxit, qui impendens maluiu reipublicæ christianæ prænuntiabat. De ejus ofticio prototo orbe recitando decretum expeditum fuit, llabitu fralrum discalceatorura indulus pingebatur, quod ab ürbano Vlll probibitum fuit.
A[)fès la procédure ordinaire, S. Nicolas fut canonisé en 1447, dans la l)asilique de S. -Pierre, par Eugène \N IX, p. 140, n° 102), qui adressa à cet effet une bulle à toute la chrétienté. A cette occasion, fut frappée une médaille, avec cette légende: Sic Iviumphimi e/ec/i; l’Esprit Saint plane au-dessus du pape, pour in diquer un acte infaillible du S. -Siège {Œuvres, t. III, pp. 383,380, n® 61).
3. Le Martyrologe Romain n’a que la simple mention de la déposition au 10 septembre:
Breviarii romani in oratione sancti Pétri Cœlestini, die 19 tnaii, ponitur tantum : Deus qui beatiim Petrum; in aliis vero, tam antiquis quam novis, additur Cœleslinum, quia juxta rosponsum romanum die 6 maii 17t7 (quod credilur authenticum) excipiuntur a decrelo citato nomina sanctorum cliaracterislica, quæ exceptio firmatur per decretum generale diei 8 maii 1825. Item est de oratione sancti Joannis Gualberti dici 12 julii, in qua additur Gualberli in aliquibus breviariis , in aliis vero omittitiir. Querilur ergo : 1. An in oratione sancti Pétri Cœlestini solumniodo dici debeat Benlutn Petrum, non addendo Cœleslinum ; et an in oratione sancti Joannis Gualberti oinitti debeat Gualberli vel aildi ? S. R. G. resp. : Posse addi Cœlestinum, debere ornitti Gualberti, quuni non sit nomen. — Die 7 decembris 1844.
« Venetiarum. Ulrum in oratione sancti Joannis, episcopi Alexandrini, ob insignem erga pauperes misericordiam cognomento/iVee/nosyna/'ü, hoc elcemosynarii adjunctum recitari debeat, sicuti fit de Chrysostomo deque Chrysologo .
S. K. C. resp. : Négative. Die 25 septembris 1852. »
11 résulte de ces décrets que les noms de famille et de patrie doivent être supprimés, par exemple Gualberl et Nolasque, mais qu’on peut garder les épithètes de Chnjsostome et Chrysoloque, à l’exception de V Aumônier ; Célestin est considéré comme nom de baptême.
(( Tolentini in Piccno, depositio S. Nicolai, confessoris, ordinis Eremitarum S. Augustini ». Le Martyrologe de l’ordre est plus explicite: « Tolentini in Piceno, depositio S. Nicolai, confessoris, Ordinis nostri, virginitate, abstinentia L iniraculoruin magnitudine niaximisque virtutibus mirifice illustris ».
111. — Bullf. d’Eugène IV .l’en emprunte la teneur au Bullaire Romain.
Canonizatio S. Nicolai de Tolentino, professons ordinis fratrum Eremitarum S. Augustini, ejusque adscriptio calhalogo SS. Confessorum: et instilutio feslivitatis pro die iO xcptembris.
Eugeniiis PP. IV, uuiversis Chrislifidelibus præsenles literas inspecluris, salutem el apost. benedictionein.
Licel militans iii terris Ecclesia lrium[)hanlem in cœlis, filiali et devolo venerelur affectii, ac virlutes, landes præconiaque sanclorum, quantum sinit fragilitas, dignissimis altollat titulis, devolis quoque precibns solerani ritii sacrilicia latidiim otïerat ad decus cl vcneralionem civiura snpernoruni, nihil tamen illis accrescit novæ perfectionis et gloriæ nec eorum perfecta félicitas nosiris operibus firrnari poleril vel augeri: raisericors tamen raiseratorqne üominus, per inlercessiones meritaquc sanclorum, quos in terris celebritatc congrua veneramur, mirabili dignatione imperfeclum nosirum suppleri providit, ut qnod nostris meiilis non valcraus, eorum sutïragiis assequanuir.
§. l.Æternus ilaque üeus,qui facil mirabilia magna solu3,confessorem suum eximium Nicolaum de Tolentino in approbata Religione fratrum Eremitarum Sancti Augustini, ab ejiis pueritia educatum, puritate candidum, caritate fervidum, eleclum ex rnillibus, exemplar præfulgidum, sapienlia ejus intinita produxit, singularis vitæ suæ excellentiam signis et prodigiis probans, ac coruscantibus crebris([ue miraculis manifestans. Lætentur itaque cœli et exultet terra, jucundeturque pariler totus orbis, quando ei qui eiïulsil in templo Dei, cum viverct,speciosum in cœlo præstant bospitium cœli cives.
|. 2. Itaque hujus Beati viri, quando vita est fiinctus, fama summaquc ad eum populorum devotionècrescentibus, felic. record. Joannes Papa XXII, prædecessor noster, Avenioni cum ejus curia résidons, cum fratribus suis cœpit de ejus canonizatione tractare, quam nisi ejus obitus et borrenda supervenis^ent schismala procul dubio consurnmasset.
1. « Is ab infantia imiltarum virtuliim, scd abslinentiæ in primis spécimen (ledit. Nam anno vix seplimo, 15. ipsum Nicolaum imilutus, complures hebdoniadit! dies jejunaro cœpit earuque [)ostca consuctudinem relinuit, solo pane et aqua contenlus p (.5“ leç.).
§. 3. Beatus igitiir hic Nicolaus, honeslis ex Castro S. Angeli infra Firman. diœces. parentibus ortus, et puerorum consortia vilans, Ecclesiæ divinaque mysteria frequentabat, et ne præclara opéra lucidæ vitæ suæ, longo latoque sermone curramus, pauca libet referre de pluribus, ut ex his existentes in via Domiui patrem glorificent, sicut decet.
4. Sanctus equidem iste in ætate existens tenera, se sub magna religionis diligentia, summa cuin obedientia et humilitate scrvabat, castigando corpus jejuniis, vigiliis oralionibusque insislebat dévolus, gralus, humilis, obediens, benignus, suavis, pius, patiens, constans, malurus, virlulum quibusdara aromatibus plurimos attrahebat, adeo quoque fidei cullor erat,ut cuncta illius verba et opéra virlule fidei redolereul, tribiilaloruni et infirmorum consolator assiduus existebat.
§. 5. Et demum pudicus, castus, modestus, verecundus ac lælus ad vitæ vesperara veniens, divinitus audire meniit: Euge, serve bone, intrain gaudium Domini tui. Sic granum frumenli cadens in terrain et mortuum uberetn consurgil in spicam; sic bolrus in torculari calcalus, liquoris redundat in copiam ; sic regnum cœlorum percipilur, et sancli per fidem sublimia régna vicerunt.
6. Verum quia decebat divinæ magnitudinem bonitatis, ut quem in terris præclaris ornarat virlulibus,in cœlis regnare certis leslimoniis probaretur, mullis eum magnisque rairaculis dum viveret et post obilum, clarum lecit; quorum quædam dignissimis probalis testibus onerosæ multiludinis vitandæ gralia, duximus præsenlibus aunolanda.
7. Quidam adeo in sinistro lalere perditus erat, ut nec illius manura aut pedem posset quovis modo movere aul quicquam ex oculo sinistro videre; post plurimorum medicorum antidola atque colliria juvaraen experla sanctus sic laïus illud crucis signaculo letigit, viroque illi benedixil, qui statim e grabato surgens, sanatus est, videns et intégré liberatus.
§. 8. Quædam vero mulier trieunio conlinuo sanguinis tluxurn patiens, ad Nicolaum veniens et manura illius devotissime osculans, precabalur eum, ut preces ad Dorainum pro illius sanitate recuperanda porrigeret j sanctus ipse illam crucis signe signavit et liberata recessil, et banc ante obitum .
§. 9. Post obilum vero cum puer quidam annorum quatuor in canale molendini cecidisset, et inlra rotam et aquarn per spatium lemporis, quo communiter quis bene ambulans, milliario ambulasset, conlinuo jacuisset, inde tandem laboriose extraclus raorluus et pro raortiio reputatus, emisso prius per malrem veto, quod si reslituerelur vitæ auxilio Beati Nicolai, ilium supra sanctumtumulum habitura religionis indueret, adjuvante sancto prædicto, vivus apparuit.
10. Vir insuper quidam inventus in domo sua suspensus et mortuus, precibus et veto per ejusuxoremad B. iNicolaum emissis, factus est vivus et ex tune diutius supervixit.
11. Quamplurima etiam miracula, tom in vila quam post ejus obitum
fecit, pluresque homines ulriusque scxus a morte resuscitavit,cœcos illuminavit et ab oculorum infirraitatibus libcravit, conlractos et protractos membris et claudos erexlt, paraliticos a membrorum impotcntia sanavit, et a tremore capitis et membrorum, dæmoniacos,captivatos, incarceratos, cum apparitionibus et revelalionibus liberavit, cadentes, et illisos a naufragiis, a captivitate personæ,a pcrditione bonorum.a febribus,ab ethica, ab hydropisi, a podagra,a doloribus iliorum et storaachi,ac cordis, aliisque infirmitatibus liberavit pristinæque sanitati restituit. Quæ omnia trecenta et unum miracula, ad quorum probationem examinati fuerunt trecenti septuaginta et unus testes, in registris annotala corara nobis in publico consistorio relata fuerunt. His itaque ac aliis miris operibus Sancii hujus astruenlibus sanctitatem et christianæ fidei veritalem, miraculorum lingua loquente, coneurrit ad nos undique populus, crevit de his fama atque devotio, laudatur Dominus, de salutiferis gratiis auctori gratiæ referuntur. Invaluit super his vox comraunis et celebris,et plurimorum vox exultationis, etiam prælatorum, nobis intonuit, et nostra auctoritate inquisitionem lieri super dictis obtinuit. Priraum quidem venerabili fratri Joanni, episcopo Præiiestino.et dilectis iiliis noslris Joanni, lituli S. Laurentii in Lucina presbytero, et Prospero, S. Georgii ad vélum aureum diacono, cardinalibus commisimus, ut verftalem j)ra‘missorum et de miraculorum continuatione inquirerent diligenter; quorum relatione, etiam continuationis miraculorum probata veritas, , nos et venerabiles fratres nostros S. B. E. Cardinales, et sancti ejusdem vita mirabili miraculis et meritis gloriosis instruxit.
12. Et quia plura et majora de sancto ipso comperimus quam insimiata fuissent, de fralrum Prædicalorum consilio et assensu, plurimis Ecclesiæ præsulibus adstantibus, de omnipotentis Dei virtute et Beatorum Apostolorum Pétri et Pauli, ac nostra auctoritate conlisi, eumdem Bealum Nicolaum Sanclorum Confessorum cathalago duximus adscribendum.
§. 13. Ideoque universitalem vestram monemus et hortamur attente, per Apostolica scripta vobis præcipiendo mandantes, quatenus quarto idus septembris, quo sanctus ipse migravit ad Dominum, festum ejusdem devote et solemniter celebretis, et faciatis ab omnibus veneratione condigna celebrari, ut pia ejus intercessione, et hic a noxiis protegi et in futurum sempiterna consequi gaudia valealis.
14. Et ut ad venc’abile ejus sepulchrum, eo ardenlius christifidelium conlluat raullitudo et celebrius ejusdem Confessoris colatur festivitas, omnibus vere pœnitentibus et confessis, qui cum devotione et reverenlia illuc in eodem festo accesserint annualim ipsius suffragia petituris, de Omnipotentis üei misericordia et Beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus auctoritate coufisi, septern annos et tolidem quadragenas, accedentibus vero annis singulis ad dictum sepulchrum, infra ejusdem fesii octavam, duos annos et duas quadragenas de injunclis eis pœnitentiis misericorditer relaxamus.
Dat. Roraæ apud S. Peirum, anno Incaniationis Dorainicæ 1447, kalen. februarii, Pontificatus noslri anno XVI.