RECIT DE L'EMPRISONNEMENT DU SAXON BRIHTRIK
.... Malde de Flandres fu née, M ris de Escoce fu appelée Pur sa mère ke fu espusé Al roi de Escoce ki l'out rové , Laquele jadis , quant fu pucele , Ama un conte d'Engleterre.
Bric'trich Mau le oi nomer , Après le rois ki fu riche ber.
A lui la pucele enveia messager Pur sa amur à lui procurer ; Mois Brictrich Maude refusa :
Dunt ele mult se coruça.
Hastivement mer passa Et à Willam Bastard se maria.
Quant Willam fu coruné E Malde sa femme a reine levé , Icele Malde se purpensa Cornent vengier se purra De Brietriche Mau k'ele ama , Ki à femme prendre la refusa.
Tant enchanta son seignor,
Le rei Willam le Conquéror , Ke de Brictrich Mau l'ad granté
De faire de lui sa volenté.
La reine partot le fit guerreier ,
K'ele li volt déshériter ,
Pris fu à Haneleye à son maner,
Le jor que saint Wlstan li ber
Sa chapele avait dédié ;
A Wincestre fu amené ,
Ilokes morut en prison
Brictrich Mau par treison.
Quant il fu mort senz heir de sei ,
Son héritage seisit le rei
E CLim escheit tint en sa main,
1 Exlrait de la continuation du Brut d'Angleterre de Wace, par un anonyme Chroniques anglo-normandes, t. 1, p. 73.
Dek.es il feoffa Robert fiz Haim Ki oveke lui do Normondie Vint od mult grant chevalerie.
La terre ke Brictrich li leissa , Franchement à Robert dona.
énumeration des terres de brihtrik, possédées par la reine mathilde1.
Infra scriptas terras tenuit Brictric et post regina Mathildis.
Rex tenet Levia. T. R. E. geldebat pro i hida et una virgata terrae. Terra est et uno ferling xn carucatae. In dominio mi carucatae et vu servi et xx villani et vu bordarii cum x carucatis. Ibi xxx acrae prati et x acrae silvae. Pasturae vm quarentenae longitudinis et mi quarentenae latitudinis. Rcddit ix libras ad numeram.
Halgewelle geldebat T. R. E. pro una virgata terrae. Terra est v carucatae. In dominio sunt n carucatae et vi servi et x villani et i bordarius cum v carucatis. Ibi xl acrae prati et n acrae silvae. Pastura i leuca longitudinis et n quarentenae latitudinis. Reddit lxx solidos ad numerum.
Clovelie T. R. E. geldebat pro m hidis. Terra est xn carucatae. In dominio sunt v carucatae et x servi et xvi villani et xi bordarii cum vu carucatis. Ibi xxx acrae prati et lx acrœ silvae. Pastura i leuca longitudinis et dimidia leuca latitudinis. Reddit xn libras ad numerum. Olim reddebat vi libras.
Bedeford T. R. E. geldebat pro m hidis. Terra est xxvi carucatae. In dominio sunt m carucatae et xim servi et xxx villani et vm bordarii cum xx carucatis. Ibi x acrae prati xx acrae pasturae et cl acrœ silvae. Reddit xvi libras. Huic manerio adjacebat una piscaria. T. R. E. reddit xxv solidos .
Liteham T. R. E. geldebat pro una hida. Terra est vm carucatae. In dominio sunt : una est carucata et vu servi et xn villani et ni bordarii cum mi carucatis. Ibi x acrae prati et xx acrae pasturae et lx acrae silvae. Reddit m libras.
1 Domesday-book, vol. I, fol. loi reelo.
Langetrev T. R. E. geldebal pro n hidis dimidia virgata minus. Terra est x* carucatae. lu dominio sunt n carucatœ et vin servi et xxuu villani el u bordarii cum m carucatis. Ibi xv acrœ prati. Silva i leuea tongitudinis et tantumdem latitudinis. Reddit vu libras et v so-
lidos.
Edeslege T. R. E. geldebat pro m hidis. Terra cstxxn carucatae. In dominio sunt un carucatœ et xv servi et xxmi villani cum xvi carucatis. Ibi xv acrae prati ; silva n leucœ longitudinis et una leuca latitudinis. Reddit xim libras. De hac terra tenet Walterus de rege imam virgatam terrœ. Terra est m carucatœ. Aluuare tenuit de Brietric T. R. E. nec poterat ab eo separari. Huic manerio pertinent u virgatae terra' et dimidia.
In Tavetose Hundert.
Wincheleie T. R. E. geldebatpro v hidis et dimidia. Terra estxL carucatae. Valet xx solidos. In dominio sunt vm carucatae et xvi serv1 et lx villani cum xl carucatis et x porcariis. Ibi quatuor xx acrae prati et quingentae acrae silvae. Pastura i leuca longitudinis et alia latitudinis et parcus bestiarum. Reddit xxx libras ad numerum. De ipsa terra tenet Norman unam virgatam terrœ et dimidiam. Valet xn solidos et vi denarios.
Aisse T. R. E. geldebat pro n hidis dimidia virgata minus. Terra est xv carucatœ. In dominio sunt h carucatae et x servi etxnii villani et vi bordarii cum x carucatis. Et n porcarii redduut x porcos. Ibixx acrae prati et ce acrae silvae. Pastura dimidia leuca longitudinis et tantumdem latitudinis. Reddit vu libras ad numerum.
Slapeford T. R. E. geldebat pro n hidis et dimidia. Terra est xi carucatœ. In dominio sunt m carucatœ, et vi servi et vu porcarii et xvm villani et xn bordarii cum vm carucatis. Ibi xx acrœ prati et x acrœ pasturœ et cxxx acrœ silvœ. Valet xn libras etxu solidos. Huic manerio adjacet Ervescome et ibi est dimidia virgata terrœ.
Bichentone T. R. E. geldebat pro i hida et n virgatis terrœ et dimidia. Terra est xvi carucatœ. In dominio sunt n carucatœ et m servi et xini villani et n bordarii cum vu carucatis. Ibi vm acrœ prati et c acrœ pasturœ et c acrœ silvœ. Reddit xu libras. Huic manerio addita est Bichenelie quœ pertinebat in Tavestoch T. R. E. reddit in Bichentone nu libras.
Morchet T. R. E. geldebat pro dimidia hida. Terra est vm caruatœ. In dominio sunt n carucatœ et u servi et vin villani cum m caucatis. Ibi n acrœ prati et xi acrœ silvœ. Reddit m libras ad numerum.
Holecumbe T. R. E. geldebat pro i hida. Terra est vu carucatae. In dominio sunt n carucatae et mi servi et x villani et vin bordarii cvun v carucatis. Ibi ex acrae silvae. Reddit vin libras et xv solidos.
Helsbretone T. R. E. geldebat pro v hidis. Terra est xxvm carucatae. In dorninio sunt nu carucatae et vin servi et xliii villani et x bordarii cum xxii carucatis. Ibi n molini reddunt x solidos et xxxvi acrae prati. Pastura v quarentenae longitudinis et ni quarantenae latitudinis. Silva xvi quarentenae longitudinis et xm quarentenae latitudinis. Reddit xxvu libras. De bac terra hujus manerii tenet Goscelmus unam virgatam terrae et ibi habet i carucatam cum i servo et i bordario. Reddit x solidos in Alsbretone.
Aisbertone T. R. E. geldebat pro m hidis. Terra est x carucatae. In dominio sunt n carucatae et nu servi et vu villani et vin bordarii cum m carucatis. Ibi u piscariae et una salina et m acrae prati et xl acrae pasturae. Silva i leuca longitudinis et dimidia leuca latitudinis. Reddit un libras. Juhel tenebat de regina.
Rex tenet Ulwardesdone. Boia tenuit T. R. E. et geldebat pro una virgata terrae et dimidia. Terra est u carucatae quae ibi sunt cum m villanis et u servis. Ibi ni acrae prati et u quarentenae pasturae. Silva n quarentenae longitudinis et una quarentena latitudinis. Reddit x solidos. Adolfus tenet de rege.
No 6.
EXTRAIT DU DOMESDAY - BOOK RELATIF A L'ÉTAT DES VILLES IMMÉDIATEMENT APRÈS LA CONQUÊTE1.
DOYERE (douvres).
Dovere tempore régis Edwardi reddebat xviu libras, de quibus denariis àabebat rexE. duas partes et cornes Godwinus tertiam : contra hoc babebant canonici de sancto Martino medietatem aliam. Burgenses dederunt xx naves régi una vice in anno ad xv dies ; et in unaquaque navi erant bomines xx et unus. Hoc faciebant pro eo quod eis perdonaverat sacam et socam. Quando Missatici régis venebiant ibi, dabant pro caballo transducendo m denarios in hieme et u in aestate. Burgenses vero inveniebant stiremannum et unum alium adjutorem : et si plus opus esset, de pecunia ejus conducebatur.
A festivitate S. Michaelis usque ad festum sancti Andreae, Treuva
1 Hist. angl. Script., 1. 111, p. 759 et seq., éd. Gale.
PIÈCES JUSTIFICATIVES ;m)\
(i. e. pax) régis eraf in villa, si quis eam infregisset, iode praepositus régis accipiebal communem emendationem.
Quicumqoe manens in villa assiduus reddebal régi consxietadinem, quietus erat de thulonio per totam Angliam. Omnes haï consuetudines erant ibi, quando Wilhelmus rex in Angliam venit. In ipso primo adventuin Angliam, i'uit ipsa villa combusta; et ideo pretium ejus non potuit eomputari quantum valebat, quando episcopus Baioceusis eam recepit. Modo appretiatur xl lib. et tamen praepositus inde reddit i.iv lib., Régi quidem xxiiu lib. de denariis qui sunt xx in Ora; comiti v» ro xxx lib. ad numerum.
lu Dovere sunt xxix niansurae , de quibus rex perdidit consuetudinem. De bis babet Robertus de Romenel duas. Radulfus de Curbespine m. Wilhelmus lilius Tedaldi i. Wilhelmus iilius Ogeri i. Wilhelmus lilius Tedoldi et Robertus Niger vi. Wilbelmus Gaufredi m; in quibus erat Gihalla burgensium. Hugo de Moutlbrts i domuni. Durandus i. Ranulpbus de Columbel i. Wadardus vi. Filius Modberti unam. Et hi omnes de lus domibus revocant episcopum Baiocensem ad protectorem et bberatorem (vel datorem ).
De illa mansura quam tenet Ranulfus de Columbels , quae fuit cujusdam exulis ( vel utlagi), concordant quod dimidia terra est régis, et Ranulpbus ipse babet utrunque. Hunfridus (Loripes) tenet i mansuram , de qua erat forisfactura dimidia régis. Rogerus de Ostrebam fecit quamdam domum super aquam régis, et tenuit bue usque consuetudinem régis. Nec domus fuit ibi T. R. E.
CANTUARIA (canterbury).
In civitate Gautuaria babuit rex Edwardus l et i Burgenses, reddentes gablum, et alios ce et xn super quos habebat sacam et socam, et m molendina de xl sol. Modo Burgenses gablum reddentes suntxix. De xxxii aliis, qui fuerunt, sunt vastati xi in fossato civitatis; et archiepiscopus habet ex eisvn, et abb. S. Augustini alios xiy pro excambio castelli; et adhuc sunt ce et xn burgenses, super quos habet rex sacam et socam et molend. m reddunt c et vm sol. et theloneum redd. Lxvni sol. Ibi vm acrae prati, quœ solebant esse legatorum régis, modo reddunt de censu xv sol. et mille acrae silvse infructuosee de qua exeunt xxiv solidi. Intra totum T. R. E. valuit li lib. et tantumdem qnando vicecomes (Hamo ) recepit; et modo l lib. appreciatur. Tamen qui tenet nunc reddit xxx lib. arsas et pensatas et xxiv lib. ad numerum. Super haee omnia babet vicecomes c et x sol.
Burgenses babuerunt xlv mansuras extra civitatem, de quibus ipsi habebant gablum et consuetudinem ; rex autem babebat sacam et so-