Art. 34, 38 et
S. Cette ctiai-te a été pobliée dans le Recueil des Ordonnances des rois de France; mais les éditears n'ont pas ea sons les yeax l'original, et le texte qa'ils en ont donné, d'après le cartolaire de Philippe-Aogasle, est très-fantif. En le réimprimant ici, nons avons cru pouvoir profiter des variantes qoi se trouvent dans une expédition anihentiqne des lettres de confirmation octroyées en 4209 par le roi Philippe-Auguste, et copiées textuellement siir celle de 4 190. Yayez le Ree, des monum. inéd. de l'hist. du tiers état, U I, p. 480.
d. Il n'est pas besoin de faire observer que dans cette charte» comme dans une /ouïe d'autres du même genre, le mot concessimus est une pure formule de style seigneniial; la Commune d'Amiens existait depuis soixante et treize ans. Le droit accordé par Philippe -Auguste aux citoyens fut celui , non de former une Commune jurée, mais de conserver leur Commune avec ses institalions.
2. Qrdcnmque fortum faciens intra metas communie comprehendetuT, yel fecisse cogooscetur, preposito nostro tradetnr, et quicquid de eo agendmn erit^ judicio communionis judicabitur et fiet; reclamanti vero id quod farto sublatum est, si potest
/ inveniri^ prepositus noster reddet; reliqua in usus nostros convertentur.
3. NuUuB aliquem iût^r oomitiTiDiam ipsim commoraDtem, yel mercatOTCS ad urbém cnm mcTcibns venicûtes, infra banleucMi civiUUis dislurbare presmnat, Quod si qiusfecerit, fat^iat mmmiinia de eu, ut de communie yiolatorÊ, si eiim coïopTehendere pûtcrit, veî aiiquîd de sao, justiliara facere,
+, Si quia de coimnuumiie alicui jurato suûrts snas abstn-
jÇ lerit, a preposjjo oosira submoaitus jastïtiam piDsequetur; si
vero prepositus de Justîtia defewrit, a majore vel scabluis sub-
iiionitDSj in prcsentia commiinjouîs Teuiet^ et qiaant^in scabîûi
inde jnditavtrint ^ salvo jore nostro, ibi fadet^
fi. Qui autem de coinnionione minime exialens alicui de corn* mniiia tcs suaa abstultritj justitianKpic iHi m fia banleucam se esecutuiTum negaverit, postqimm ïioc bominibna casielli nbi maiiserit notnm fecerîl, communia j si ipsum, vel abquid ad se peitiuenst comprebendere poterit, douée ipse iustitiam eitecutus fueritj prepositus uoster Tetioebit, douce nos nostram et commimia similiter suam babeat emeudatioïicm^
6, Qui pagfuo ant palma aliquem de communia ^ prêter cou- ËuetudînajiTim perturl>atûrem vel lecatorem, percusserit^ ntsi sa defendeïido se feciesê, duobus yel tribus testîbus coQtra percuâsum disrationaïe poterit, coram preposito nostro, yiginti solidos dal>it, quiudecim scibeet communie et qmu(jue justltie dominomm»
7. Qui autem juratum suum annis Tulneravprii, ni si -similiter se defeudendOï legiltmo testimonio et assertione sacramenti se contra viilneratum diaralionare poteritj pugnum amittet, ant novf.m libres j sex aciEicet tirmilati urbis et communie, et très justilie domiuomm» pio redemptione pugni persolvct; aut si pe^
solTere non potorit, in miserioordii^ eommimîet aalTo catallo dcnû- Bormn^ pogAum tndfit
8. ^ yeio ita laperïnis fuerit vnlneratus, qiiod emenâationem non TelH aodpeie ad arbitriusi prepoâti et majoiis et scalnnonmi, Td 86eontatem piegtare, demns ejug, si donuun habnerit, destrnetnr, et catalla ejus capientor; si domnm non babnerit, corpos ejBS capietor, donec Tel emendatlonem acceperit Tel secnlitatem prestiterit.
9. OniTero de çommimione minime existens^ ali(jpiem de oommnnia perçussent Tel TulneiaTent, nisi judicio communie ceiam pr^M)sito nostro jnstitiam ezeqni Toluerit^ domnm illinç, si^teritv communia prostenxet, et capitalia emnt npstra. Et si enm 0Qmprel^en4ere poterit, coram prepo»to regio per majorem et scabinosdeeoTindictacapietnr, et catalla nostra^mnt
iO. Qui juratum suum turpibus et inbonestis couTiciis lacesserit, et duo yel très audierint ipsum^ per eos statuimus couTinci, et quinque solîdos3uos scilicetconyiciato^ et très communie dabit.
il. Qui inbonestum^ alicui, de communia dixerit in audiencia quorumdam, si communie propalatum fuerit^ et se quod illud non dizerity judicum communie judicio defendere noluerit, domum illius, si poterit, prostemet communia, ipsumque in communia morari, donec emendayerit, non patietur, et si emenr dare noluerit, catalla ejus erunt in manu domini régis et communie.
12. Si quis de juratione erga juratum suum facta« Tel fîde mentita, comprobatus fnerit coram preposito et majore, judicio com-» munie punietur.
i8. Si quis de communia praedam scienter emerit Tel Tendide-rit, si inde comprobatus fuerit, praedam amittet eamqué praedatis reddet nisi ab ipsis praedatis^ Tel eorum dominis, adTersus dominos communie Tel ipsam communiam aliquid committatur.
14. Qui clamore facto de adversario suo per prepositum et majorem et judices communie jusUtiam^prosequi non poterit*, si
I. fkm iTOBi 4tt eMffsv, p. fti, |M»(t1, que 1m mois JusUtiam prô-
COMMUNALE DAMIËNS. 223
postea adversiis eumaliqnid fecerit, illum rationabiliter conuniuia coayenîet^ ejusque audita ratione quid inde postea agendum slt judicabit.
i5. Qui a majoribus et jndicibns et decanis, sdlicet servien-
^ tibns communie submonitus justitiam et jodidimi commimie
( ^ suLterfugerit, dommn illius si potenmt, prosternent, ipsum vero
inter eoy iDorari doDfc s;iliâreceTitf itûti penmttËiit et catalla
enint in nusmcordia prepositi régis et majoris,
|â{ Qui hostem commume in donio sua ficienter receperit, eiqne veodendo et emeodo eledeado et bilcadOj Tel aliquod sola^ cinm impend^ndOj commtinjcaverit^ aut conâiliiun aut anxilium advp.rEus cammïmiain dederit , reus communie efficietur ^ et msi judicio communie iito aatis fecerit ^ domutn illinâ, £î potent, conimnnia piostemet, et catalla régis tirunt.
17, Infra fines ojmiminie non xeeipietnr eampio condnctkius contra honiinem de conminuia.
IS. Si f[ai& commmiie cûTifititutiones soi enter absijue damore . Tiolavcïît, et inde convietus fueritj mox domuoi illius comniunia^ si pot^iritj prosternet, enjiiqi^ inter eos moreqij donea Bitisfectritj minitûe patietnr.
10. Slatutnm est eiiam qi^od oommmiia de terris siye feodiâ dominorum non dj?bet se intromiltere.
20, Qni JTidice& comojunie de falsitate jndjcii comprobare ^. Tolnerit, nisi, ut j^tmn est, comprobare potaerit^ in mïseri- X - cordia regia est et majoris et sciLbinonmij de omni eo quod habet.
SI. Mulier dotem quam tenet nec venderCj nec in vadhini mitîere poterit, nisi propinquiori heredï et nisi de anno in annnni. Si antem hères ant non posait aut nolit eraere, oport*!t mulierem tota Tita etia tenerej per ànuum autem locare pijiêrH,
ît. Si qtiis vir et usor <fju5 tn fan tes habeant, et Dontinjçat mûri inl!aiite»j q\m eonim sup&nixerit, sive vir sive muiier^
«fftif nm pôlêril A^apinUtt^aleiu T\m aci £4s é& ùéul de joâllce, toai^ au ûtku de poorsnties de la itan da jkftipaat.
Î2i MONOGRAPHIE DE LA CONSTITUTION
qaicquid similiter posséderont de conquisitis^ qni superstes erit^ quamdia vixerit, in pace remanebit et tenebit^ nisi in vita premorientis donmn vel legatiun inde factom fuerit. Quod si anteqnam convenerint, vel vir vel uxor infantes habuerint, post decessmn patris aut matris hereditas infantom ad eos redîbit, nisi 8it feodum.
23. Si mortuo marito nxor supervîxerit, et infantes ejus vivi remanserint, mnlier de omni possessione qnam vir ejus in pacc tenuerat^ quamdiu infantes in custodia erunt, donec ipsa advocatum habeat, nisi sit vadimonium, non respondebit.
24. Si qms ab aliqua vidna pecuniam requisierit^ ipsa contra unum testem^ non contra plures, per sacramentnm se deffendet et in pace remanebit; si vero ab ea aliquam ejus possessionep ut vadium requisierit^ ipsa se per bellum deffendet.
25. Si quis terram, aut aliquam hereditatem ab aliquo emerit, etilla, antequam empta sit, propinquiori heredi oblata fuerit, et hères eam emere noluerit, nunquam amplius de ea illi beredi in causa respondebit. Si autem propinquiori heredi oblata non fuerit, et qui eam emerit, vidente et sciante herede, per annum eam in pace tenuerit, numquam de ea amplius respondebit.
26. Si quis septem annis aliquam sijam possessionem présente adversario in pace tenuerit, numquam de ea amplius respondebit.
y 27. Si quis alienus mercator aliquid vendiderit, et ipsa hora pecuniam habere non potuerit, addominum emptoris, vel ad prepositum domini prius clamorem faciet, et si una ei justitia defuerit, ad majorem clamorem deferet, et major ei cito pecuniam suam habere faciet, quecunque dies sit.
28. Quicumque de promissione clamorem fecerit nichil recuperabit.
29. Si quis major, aut scabinus, aut aliquis de justitia majo* ris, premium vel acceperit vel requisierit, et ille qui dederit, vel
/ a quo premium» quesitum fuerit, ad majorem clamaverit, vel testem super hoc habuerit, accusatus viginti solidos persolvet; et si premium acceperit, reddet.
80. Qnod si accusator testem non habuerit, ille qoi accasal)itar per sacramentuin se defendet.
81. Si quis ad prepositum clamorem defçret, et prepositus ei jnstitiam facere nolueiit, clamator ad majorem clamorem deferet, et major prepositum ad rationem mittet nt ei justitiam faciat; qoam si facere recusaverit, major, salvo jureregio, justitiam faciet, secundum statuta scabinomm.
32. Si quis super aliquem aliquid quod suum est interciaverit, et ille qui accusabitur responderit se iUud non a latrone scienter émisse, boc pro quo accusabitur perdet, et ante justitiam per sacramentum se defendet, si prepositus vel justicia voluerit, et postea in pace abibit ; et hoc idem faciet garanus, si boc idem dixerit, tam primus quam secundus et tertius; accusator autem hoc quod clamaverit, sacramento confirmabit, si voluerit ille qui justitiam tenebit.
83^ In omni causa et accusator et accusatus et testis per advocatum loquentur, si voluerint.
34. De possessionibus ad urbem pertinentibus, extra urbem nuUus causam facere présumait.
35. Si Tir et uxor aliquam possessionem in vita sua acquisierint, et eorum quispiam mortuus fuerit, qui superstes fuerit medietatem solus habebit, et infantes aliam. Si Tir mortuus fue« rit, autuxor mortua fuerit et infantes viYi reman serint, possessiones, sive in terra sive in redditu, que ex parte mbrtui venerint, îUe qui superstes erit nec vendere, nec ad censum dare, nec in Tadium mittere poterit, absque assensu propinquorum parentum mortui, aut donec infantes ejus absque custodia fuerint.
36. Si quis prepositum régis, in placito vel extra placitum, turpibus et inhonestis verbis provocaverit, in misericordia preposlti erit, ad arbitrium majoris et scabinorum.
37. Si quis majorem in placito turpibus et inhonestis verbis provocaverit, domus ejus prostematur; aut secundum pretium, domus in misericordia judicum redimatur.