Act., XV
beat, quando in rem confertur. Scholastici dicunl talia prœcepta specificationem actûs concernere. In his est, verbi gratià, les de contrahendo matriinonio, cujus vi quœ personae indissolubiliter conjunguntur in carnem unam. Hœc lex matrimonium simpliciter non jubet; (aiiàs cilra peccatum nemo vivere possel in caîlibatu) sed sancti matrimonium secundùm se et in su;\ substantiâ, praîscribendo qualiter copulari debeat mas et fcemina, quando matrimonium inire velint. Uxorem igilur ducere res libéra est, nec lex rnatrimonii oranes horaines obligat; praîcipit tamen, si quis uxorem ducere velit, ut hoc et non alio modo progrediatur, hoc est, ut unam uxorem ducat et non plures, sive quemadraodum Scriptura loquitur, ut duosintuna caro', cum uxore semel ductà nexu indissolubili sit et maneat una caro, atque adeo extra casum adulterii primam repudiare, et aliam uxorem ducere nequat, etc.
Talis lex est juris civilis de septem testibus, reliquisque solemnitatibus ad valorem testamenti requisitis , per quara nemo testamentum facere jubetur; sed prœscribitur duntaxat quomodo com- (laratum esse oporteat testamentum, quod pro rato validoque debeat censeri.
2" Pro ut simpliciter aclura aliquem flerit jubet, aut non fieri prohibet, atque adeo pro objecto non habet aclum ipsum, sed actùs duntaxat exercitium; que sensu Scholastici dicunt hœc prœcepla non specificationem actùs , sed exercitium aclûs concernere. Talia sunt prœcepta : Non occides; non mœchaberis; furtum ne facias, etc.
Distinctionem hanc prœceptorum inculcat Suares his verbis^ : « Gonsiderandum est aliquando » dari legem de exercitio actiis , et lune obligare » ad illum actum, ut est, verbi gratiâ, lex faciendi » eleemosynam; aliquando vero dari legem solùm » de specilicatione seu modo actùs, qucB licet non » obliget ad actum exercendum, obligat laraen, ut » si actus fiât, talis modus servetur; qualis est, » verbi gratià, lex orandi, qu;c licet non obligat ad « orani tempore orandum, obligat tamen, ut si ora- » lio liât, cum altenlione fiât. »
Ex quibus patet, quando inter nos et Romanes quajrilur, utrùm communie sub utràque specie à Ghristo sit prœcepta, quœstioneni illam inteliigendam esse, non de prœcepto secundùm exercitium, sed specificationem actùs.
Sciendum porrô, ad prœceptum, quoad specificationem actùs, duo requiri. 1" Ad determinalionem , sive sanctionem rei ipsius secundùm se et ratione suœ substantiie consideratae. Ita, in jure civili, ad logera de tcstamento condendo, quod validum et ratum esse debeat, requiritur dcterminalio numeri testiura, et reliquarum solemnilatum qu:e ad substantiara validi testamenti pertinent.
2" Requiritur ut detcrminatio illa fiât ex arbitrio superioris quod agentem obligat, ut, si rem à lege constitutam velit in actum deducere, resque illa debeat esse valida, faciat id legi à superiore lat:r; conformitcr. Ita quando quis testamentum condere habet in animo, si quidem id pro valide debeat censeri, obligalur ulique ad delerminalum numerum lestium et solemnitates reliquas prœscriptas , quibus non observatis, vel insuper habitis aut neglectis,
1. Gen,, II. 2i; Malth., xix. 4, ô. — 2. Lib. l. de leg., c. l.
testamentum erit irritum. Ratio autem obligalionem illam inducens, est arbitrium superioris, à quo solemnitates istse hoc fini, ut in testamento observentur, sunt prœscriptœ.
Prœter hœc duo ad prœceptum de specificatione actùs plura requiri à nemine Scholasticorum hactenùs est observalum. His prœmissis, pro minoris suprà positœ probalione , Protestantes urgent verba imperaliva Chrisli : Accipite, édite, hoc est Corpus meum quod pro vobis traditur : Arcipile, bibite , hic est Sanguis meus qui pro vobis e/fundilur. Negativam tuentur Romani-Catholici, et ad probationem noslram minoris regerunt, communionem quidem sub utràque specie à Ghristo esseinstijutam, non verô prœceptam; ubi quidem negare non possumus, inter prœceptum quoad exercitium actùs et institutionem aliquod esse discrimen. Alla autem ratio est- de prœcepto quoad specificationem actùs. Nobis itaque probandum incumbit inter prœceptum quoad specificationem actùs; hoc est, quod lantùm prœscribit , qualiter aliquid fieri oporteat, et inter institutionem nihil intercedere discriminis; quod ita demonstratur.
Quod habet omnia requisila essentialia prœcepti considerati in ordine ad specificationem actùs, illud, vel est taie praîceptum, vel tali prœcepto œquipollet : atqui institulio habet omnia requisita essentialia prœcepti considerati in ordine ad specificationem actùs : ergo institulio vel est taie prœceptum vel tali prœcepto œquipollet.
Major ex terminis patet.
Minor probatur ex deflnitione, et requisitis prœcepti in ordine ad specificationem actùs considerati.
Taie enim prœceptum, ex definitionc suprà allatâ, rem ipsam secundùm se et in substantiâ sancit, prœscribendo qualiter res sancita fieri debeat, si in rem conferatur. Idem facit quœvis institulio.
Ad taie prœceplum requiritur : 1° determinatio sive sanclio rei ipsius, secundùm se et ratione suœ substantiœ consideratœ. Idem requiritur ad quamvis institutionem.
Ad prœceptum requiritur : 2° ut determinatio illa fiai ex volunlate superioris, quœ agentem obliget, ut si rem à lege constitutam velit in aclum deducere, resque illa debeat esse valida, faciat id legi à superiore latœ conformiter. Idem requiritur ad quamvis instilulionem.
Patet hoc inductione omnium exemplorum; ita ut aliud exemplum nec extel in rerum naturâ , nec exlare possit : hoc est : cum omni instilulione ita comparatura est, ut quando res inslitula in aclum deduci débet, oportet actum illum inslitutioni esse conformera, aut si inslitutioni confonnis non sit, eliara si eà de re nullum aliud extet prœceptum, actus ille duntaxat, per hoc quod inslitutioni sit ditformis, pro vilioso habeatur et culpabili ; quod vel Chrisli exemple probari polesl, qui ad quœslionem Pharisœorum responsurus, an liceal marito ex quàcuinque causa repudiare uxorem, ad institutionem conjugii provocat, et id minime licere probat, ex eo quod Deus conjugium ila insliluit, ut sinl duo in carne und; indeque colligit, .ludœorum consuetudinem uxores pro libilu repudiandi, non solùm esse illicilara, sed adulterium commiltere, qui extra stupri casum uxorem repudiaverit, allé-
l'RO,lET DE UKUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
ramqiio duxcrit'. llsfc arpumcntalio autcm Cliristi fuisscl lubrica, si instilulio non haberet vini prœcepti , secuniliim specilicationem aclùs considcrali, et ad id obligarel, ut qui re institulâ, verbi graliA, matrinioniuni conlrahere velit, facial id inslitulioni conl'orniilcr, cuniquc uxore scmei duclA, sit maneatque una caro, ncxu nunnisi per niorteni aul in casu adullerii solubili.
lia, si quis suscipere niunus pasloris, et in Ecclesift verbuni Dei docere , ac sacramenla adminislrare pr.Tsuniit , illuni oportel munus illud in se suscipere et adininistrare instilutioni servatoris nostri conforniiter. Qui niagistralum vult suscipere et officio jllo fungi , débet id facere conformiler inslitulioni; et sic se res habel in quàvis instilulione, ita ul conlrarium exemplum baclenus non sil allatuni , nec ullum per rei naluram aiïerri possil.
Sequilur ergô omnem inslilutionem imporlare praeceptum, vel, quoad rem, ajquipollere aul œquivalere prœcepto de speeificatione actùs , quo res instituta in aclum conferlur, vel in usu conslituitur. Cujus quidein verilatis tanta vis est, ut Franciscuni Suares Jesuilam doctissinium in suas parles traxerit, qui opcrosè probat- « omnem Chrisli instilu- » tionem babere rationem prœcepti non soliira alTir- » malivi , ut qui facere vult quod inslilutum est, » inslitulioni id facial conformiler, sed etiam nega- » tivi, ut, si tleri illud non polesl, sicul est prœs- » criplum, oniitlalur poliùs quàm alio modo liât. »
Hinc jam praiceplo communionis sub utrâque specie ita argumenlatur :
Quibuscumque à Chrislo prœceplum est ut sacramento cœnœ inslitulioni suœ conformiler ulan tur, iis eliam pra,^ceptum est ul sub ulràque specie communicent : atqui omnibus et singulis communicaluris à Christo prœceplum est ut sacramenlo Cœnœ inslitulioni sutu conformiler ulantur : ergo omnibus et singulis conimunicaluris etiam esl prœceplum ul sub ulrAque specie communicent.
Probalil jam inevilabili hujus postulali necessitate, probandum venil secundum postulalum hoc cum reunionis possibililale esse compalibile, nec quicquam peti à Sede aposlolicà, quod vires et poteslatem ejus excédai, hoc est, posse Pontificem Protestantes salvis Ecclesiœ su;e principes ac hypothesibus, relinquere in consueludine suâcommunicandi sub ulràque specie. Ulrinque enim in confesso est, posse ponlilicem ex reservalA sibi perconcilium Tridenlinum auclorilale^, eliam extra concilium, calicis usum perpctuo et irrevocabililer cuicumque placueril concedere, dummodo dispensalio illa vergat in ehristianaj religionis emolumenlum. Id quod ips;V quoquc re jam tum prœstilum est à Romano ponlilicc, qnando is Bohemis, (piondam super hâc queslionc tnmulluanlibus, usum calicis haud gravalim induisit.
Secundum est : velit pontifex missas privatas, sive concommunicantibus destilutas Ecclesiis Protestanlium non obirudere.
Quod quidein non proplerea pelilur, quasi Protestantes taleni comnuinicandi melhodum habeant pro simpliciler illicite, ciim inira suas quoque Ecclesias in necessilalis casu paslores sibi ipsis sacram
1. Sffillh., XIX. — 2. In m. part. I). Thom.. disp. xi.iii, S,-cl. iv.Conct. IV.— 3. Conc. Trid., Sess xxi. Can. iv , cl tiess. jxii. in fin.
Cœnam, nemine amplius prœscnle, interdum exhibcant; aut quasi suos, posl unionem prndiminarem, sint prohibiluri ne privalis illis Calholicorum Missis intersinl; sed ex sequenlibus tribus ralionibus. 1° Quiapersuasi sunt Eucharisliani , quantum ejus lieri polesl, ordinarié (casu necessilalis semper exceplo), ita ceiebrari debere , quemadmodum Chrislus illam insliluit, et in Evangelio describilur; hoc, est, ut ]irœter sacerdolern adsinl, quibus uni cum pane et vino bencdicto corpus etsanguis Chrisli pussint exhiberi. 2" Quia notum est occasione harum privalarum missarum niagnos in Ecclesiâ, abusus fuisse inveclos , de quibus sub reformaliunis initium in cenlum suis gravaminibus haud perfuncloriè conquerebanlur ex Germanis , non Protestantes dunlaxal, sed et mulli Romano-Calholici. 3° Quia in Proleslanlium plerisque Ecclesiis nec vesligium superesl nec nota allarium in privâtes hosce usus destinalorum, tanlùm abesl ul fundationes, sive commendœ, piorum Chrisli fidelium, in hos usus erogalœ, Harpygiarum manus poluerinl elTugere, omnibus illis bonis in prœsenlià, vel delapidalis vel in alios , partira sacros, partira profanes usus conversis.
Terlium est : velit Pontifex doctrinam de juslificatione horainis peccaloris coram Deo, seepius meraoralis Ecclesiis inlaclam illibalamque relinquere, quando docenl hominem adullum, qui gratiœ divinœ, remissionis peccalorum et aHerna; salutis parliceps esse vult, peccala sua agnoscere, série de illis dolere, nuUis suis meritis, sed soli morli et merilo Christi cum fiducià et spe consequendœ remissionis peccalorum ajlernœque salutis inniti, et deinceps peccalo operam non dare, sed sanctimoniœ, hoc esl, bonis operibus studere debere, sine quâ nemo videbit Deum'.
Quod cur nostris concedere non possit summus Pontifex causa nuUa est, poslquàm prœserlim, post sesqui-sa'cularem disceplalionem , tandem deprehenderinl ulriusque partis oculatiores, Andabaïarum- more pugnalum esse hacleniis, nec quicquam inter ulramque senlentiam , quod ipsam rem atlinet, superesse discriminis; sed in modum loquendi omnia recidere; hoc est, non de re, sed de varia lerminorum acceplione conlenlionis scrram reciprocari. Verum esl Calholicos communiler formalem rationem juslilicationis coUocare in infusione gratiœ justilicanlis, cûm b contrario protestantes contendant, juslilicationis vocalmlum capiendura esse in sensu forensi, nec aliud signilicare quàm non impulationera peccalorum, factam propler Christi merilum. Quœ sentenliarum discrepantia quanlas in Ecclesiâ turbas excilaverit, nolius est quàm ut refcrri mcreatur. Ast dudum observarunl ex Helmstadiensibus theologis, Calixtus et Horneius, ac post illos, fralres quos vocanl Waldburgenses; denique P. Dionysius Werlensis (^apucinus, in suâ Via pacis , supcriorum consensu et ap[)robalione , anlc lustrura edilà, lilcm illam dcxirà vocabulorum explicatione sopiri posse.
Nara si lerminus justifîcalionis capialur tam lalé, ul sanclilicalioncm sive renovalionem sub se comj)rchendal, factâ à poliori, nempe renovationis actu denominalione, juslilicationis lain lalé sumptœ for-
1. Heh.^ XI!. 14. — '2. Andabatïp erflnt gladiatores qui elausis onulis dif^ja^iabuntur. Cicer.
ET LES PROTESTANTS D'ALLEMAGNE
maliter rationem collocari posse in infusione gratice justiHcantis : quôd si autem juslificalio suraatur stricte, pro justiticatione duntasat, in quantum ilia ab actu renovalionis (quocura aliàs tempore simul est) in signe rationis est distincla, illani non in dicta infusione, sed in solà non imputatione peccatorum consistere.
Quartuni est ; velit Pontifes Protestantiuni pastoribus non conjugium dunlaxat absolutè, sed et, mortuis uxoribus, iteralum, usque ad concilii decisionem, quantum posteriorem casum concernit, permiltere, et contracta hactenùs à clericis malrimonia pro legitimis habere. Quà iterum in re nihil pelitur à summo Pontilice quod is largiri nequeat. Est enim, ex communi sententiâ, clericorum cajlibatus, non positivi divini sed humani juris, adeoque ab iis qui legem banc tulere, ut ita loquar, iterum abrogabilis. Accedit Florentini Concilii auc- i toritas, per quam, inter Grœcos unitos, etiam Presbyteris licet esse uxoratis. j
Quinlum est : velit Pontifex ordinationes à Pro- 1 teslantibus hactenùs factas, modo utrinque acceptabili, et qui neutri parti pra?judicet, populosque circà sacramentorum usura, quantum ejus fieri poterit, quietos reddat , conlirmare, ac ratas habere. De futuris enim, qua\ factà unione prœliminari, ab Episcopis more Romano fleri debebunl , nuUa erit qucestio. Ubi probe notandum, nos ordinationum nostrarum conlirmatione non propter nostros, quorum de illis dubitat nemo, sed propter Romano- Catholicos indigere, qui absque dicta conlirmatione de valore sacramentorum , quse posl unionem praeliminarem ànostrâ manu acceperint, essent dubitaturi; ex quo patet etiam articuli hujus delerminalionem ad futurum concilium dilïerrinon posse.
Sextum est : velit summus Pontifex cum Proteslantium Electoribus, Principibus, Comitibus et reliquis Imperii Romani Stalibus super jure et auctoritate, quam ipsi, vigore transactionis Passaviensis ac inslrumenli pacis Westphalicœ, in clerum et res sacras, vel habent, vel habere se praîtendunt, ita transigere, ut dicti terrarum domini religiosis hisce conatibus irenicis se non opponant; sed ad proraovendum potiiis lam salutare propositum suaviter inducantur. Posse autem talia, imo majora summum Ponliflcem ex concordatis Ecclesia; Romanaî cum Gallicanâ, et iis quœ hodiè domini doctores Sorbonici, ac inter hos dominus Ludovicus Elias Dupin, in dissertationibus suis historicis de antiquà Ecclesiaî disciplina , eruditè non minus quàm cordatè disputât, satis evidenter liquet.
Quod si facere dignatus Papa fueril Romanus , Protestantes, qui paria nobiscum sentiunt, sanctitati suai vicissim promittent : 1" Sicul Romanus Episcopus inter omnes christiani orbis episcopos, adeoque in omni universali Ecclesià primum locum seu primatum ordinis et dignitatis, in Occidentali verô seu latinâ primatum et jura patriarchalia jure ecclesiastico obtinet, ita habituros se summum Pon* titlcera et veneraturos, pro supremo palriarchà, seu primo lotius Ecclesiœ e'piscopo, eique debitum in spiritnalibus praîstituros obsequium.
20 Se Romano-Gatholicos pro fralribus habituros esse in Christo, non obstante communione sub unA specie, aliisque articulis usque ad decisionem legitimi concilii hactenùs controversis.
3" Presbytères suis episcopis , episcopos archiepiscopis, et sic porro secundûra receptam catholicee Ecclesiae hierarchiara fore subjectos; sed et salvà conscientià pro fratribus haberi posse catholicos sub unà duntaxat specie communicantes, non obstante quôd Protestantes credanl communionem sub ulrdque specie à Christo esse jirœceptam ; quod ostendilur duobus argumentis.
1" Quia error Romano-Catholicorum circà hune arliculum supponitur esse hactenùs involuntarius ac insuperabilis, qualis quando pro objecto habeat arliculum fidei non fundaraentalem , damnabilis censeri nullà ratione potest, quod ita probatur :
Cujuscumque totius involuntaria privatio non damnât , circa illius quoque partera involuntarius et hactenùs insuperabilis error non damnai : atqui lolius sacramenti Eucharistie! involuntaria privatio non damnât : ergo circa sacramenti Eucharistici partem , involuntarius et hactenùs insuperabilis error non damnai. Quicumque autem error non damnât , ille pro objecto nonhabet arliculum fidei fundamenlalem : atqui, etc., ergo, etc.
2" Quia in omni casu , quando duo prœcepla divina concurrunt , quorum unum sine violatione alterius observari non potest , sufflcil , si id observelur, quod est prœstantiùs et observatu magis necessarium; verbi gratiâ, celebratio sabbati , in cujus locum , lempori Novi Testamenli , successit dies dominicus , in Decalogo est prœcepla , violalio ejus prohibila. Sed est charitalis opéra ergà proximum, non divine solùm sed et naturali jure prae-. cepla nobisesse constat. Ponejam proximum meum in summà calamilate conslilutum, liberandum esse à me die dominico, perque ilinera huic fini facienda etneglectum sacrorum, violandum esse sabbatum : dico in tali occasione violalionem alterius prœcepli non esse peccalum; cùm charitas proximo débita opus sit prœstanlissimum , et lex charilatem illam praicipiens observatu magis necessaria. Ut ha;c applicentur ad prœsens negotium, supponitur ex Proleslanlium senlentià , communionem sub ulràque specie à Deo esse prœceptam : prœcepla pariter, ex utriusque partis senlentià, est unitas fidei, et concordia ecclesiastica, prohibilum schisma , tanquam summum malum charilali christianœ adversum. Potest quidem Pontifex , ex hipothesi quôd in Ecclesiœ arbilrio situm sil sub unà vel sub utràque specie communicare, Protestanlibus indulgere communionem sub ulràque specie : potest eamdem licentiam dare catholicis in eàdem regione nobiscum habitantibus, ul et ipsi communicenl sub ulràque; alque adeo aclualis unio utriusque partis inchoari. In Hispaniâ autem, verbi gratià, Portugalià, et Ralià, ex sonticis et integram religionem christianam turbanlibus causis, introducere diclam communionem Pontifex non potest.
Quœritur itaque quid à parle Protestantium fieri hic deceaf? Faciendum ne aut fovendum porro schisma , aut pro fralribus in Christo habendos Ro- -raano-Catholicos, ut maxime communionem à Christo prœceplam sub ulràque esse negent, nec introducere illam possil pontifex in omnes chrislianœ religionis provincias? Dico faciendum esse poslerius;quia conservatio unitalis in Ecclesià, et schismatis averruncatio est quidem à Christo prœcepla, id qui cum communione sub ulràque exnoslrà sen-
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
lentia habet coniraune. Negari intérim nun potest , prspceptuiu hoc de unitate servandâ esse pra'tansliiis, et si ulrumque per impossibile servari siiiiiil aequeat , id observari dcbere, errore circft altcrum prccceptum lolurato, cujus observatio est inagis necessaria. OaanU'c auleni necessilatis sit observatio clirislianœ charitalis, riii é diamctro adversatur schisnia, docet sanctus Paulus, priiuœ Gorintb. xui, per integrum ferè caput.
