EXEMPLUM
De orationibus pro mortuis.
XXLX. Articulus iste compositus. — Si pars Proteslanlium eas probat, si cœleri assentiant, si ciiin erudito auctore fateantur id quod est verissiraura , eas in Apologià comprobari, compositus est articulus ad Gatholicoruni senlentiam, ut infrà dicemus'''.
ALIUD EXEMPLUM
De immaculatd conceptione beatse Virginis.
XXX. Nulla qiiœstio. — Non pars Ecclesiee, sed Iota Ecclesia Romana immaculalam beatœ Virginis conceplionem pro re indilTerenti habet, neque ad Qdem pertinente , quod sufTicit.
ALIUD EXEMPLUM
De merito bonorum operum.
XXXL Articulus facile componendus. — Concilii Tridentini verba retulimus' : Quôd proponenda sit cita œterna, et lanquam yraliam perCliristum misericorditer promissa , et lanquam merces ex ipsius Dei promissione reddenda. Ubi notanda verba, ex ipsius promissione, quœ profectô sufTiciunt. Neque Vasquez aliud docet , atque etiamsi doceret, adversùs Concilium audienbus non esset.
Facile aulem esset Vasquezianam , vero sensu intellectam , illœso Christi merito tueri senlentiam; verùm id non hic quairilur. De Scotislarum senten-
1. Sup., n. 12. — 2. Inf., n. 40. — 3. Sup., n. 11, 12. ad 3. vostul.
B. — T. IV
tiâ ; pace summi viri , ea cum communi Proteslantium opinione non coincidit, cùm Scotistae admillant, factà promissione et impletà conditione, verum ac suo modo propriè diclum meritum, quod iiunc plerique omnes Protestantes ex Gonfessione Auguslan;\ eraserunt; quo si redeant, articulus compositus fuerit, ut posleà osleodemus'.
ALIUD EXEMPLUM
An bona opéra ad salutem necessaria.
X.XXIL Articulus gravisslmus : doctrina Lutherana ad viri docti mentem necessaria corrigenda. — Simpliciter est dicendum ea esse necessaria, ne vel eorum studium relanguescat, vel apertissimis Scripturte verbis fides delrahatur, quod eliam vir clarissimus contiletur, contra quod à Gonfessionis Auguslanœ professoriljus auctore Melanchtone pronunliatum vidimus^. Item confilendum est bona opéra id esse propriè, quod Deus œternœvitaj mercede remuneretur, cùm ubique inculcetur illud : Reddit unicuique secundùm opéra ejus'^. Sanè conlilemur ea opéra quœ vilœ œlernae remunerationem accipiant in tide lieri oporlere; ciim scriptum sit : Sine fide impossibile est placere Deo'', quo etiam sensu dictum est id quod à viro clarissimo memoralur : Sine sanctimoniâ, hoc est, ipso viro clarissimo interprète , sine bonis operibus nemo videbil Deum^. Quod hic Lulherani distingunt de necessilate efTicienlice, pra'sentise, causœ sive principalis, sive instrumenlalis, condilionis sine quà non, humana commenta sunt; neque quemquain compelliraus utlribuat operibus elTicientiam physicam, aut ut ea instrumenta vocet consequendaî salutis, nec magis quà[n ut ipsam fidem. Id volumus clarè et simpliciter fateantur, mercedem illam ubique promissam sanctis verè dari operibus in tide et gratiâ factis, neque dari fidei sine ejusmodi operibus, quod virum clarissimum aliosque cordatos facile concessuros putaraus. Aliorum vitiligationes non sunt tolerandœ; quippe quœ eô speclent ut bonorum operum dignitas aut nécessitas infringatur, illud : Venite , possidele , quia^, etc., et illud : Hoc fac et cices'', et illud : Monientaneum et lece tribulationis nostrœ œternum gloriœ pondus operalur ', et alla sexcenta Prophetarum, Apostolorura, Christi ipsius dicta.
De Adoratione.
XXXIII. Concedunt Catholici quod vir clarissimus postulat. — Ficlilia est inter Galholicos de Eucharistiœ adoratione dissentio. Omnes enim consenliunt et ipsa Synodus Tridentinà prolitetur, ut postea videbimus^, non nisi ad Christum prœsentem terminari cultum ; neque adorari species, nisi merè per accidens, quemadmodum adorato rege, per accidens quoque ea quà vestitur purpura adoratur. Habet ergo vir clarissimus id quod à Gatholicis postulat. Al ille apud Protestantes malerialis idololalriœ metus , pace eorum dixerira, ulcumque intelligalur, imbecillis animi est, cùm cultum non solus rilus externus, sed ipsa ei conjuncla adoranlis intentio ac directio faciunt.
1. If. 66, 67. — 2. Sup., n. 7. ad 3 postul. — 3. Mallh., xvi. 27. — 4. Htb., XI. 6. — 5. Idem.xu. 14. — 6. Malth.. xxv. 34. — 7. Luc, X. 28. — 8. //. Cor., iv. 17. — 9. Inf., n. 73.
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
ALIUD EXEMPLUM
Ce Uhiquitate.
XXXIV. Ubiquitas œtcniùm aboleatur. — Abolealur ergo quiuiipi'iiiiiiin , viro clarissiiuo approbanle, illa omnibus Calliolicis et Lullicranorum parti , Calixto scilicel cl scquacihus alque Academiœ Juliœ exosa Ubiquilas, licel ab ipso Lultiero, eodem Galixto leste, profecla, et à longe amplissimà Lnlhcranoruni parle propugnala.
De Vulgatx auctoritate.
XXXV. Articulus facile componendus ad viriclarissimt mentem. — De Scriplurtu Icxlu ac vcrsionibus, deque VulgaUe auclorilale , re bene inlcllccia, ut prol'ecto à viro ciarissimo inlelbgilur, nuUani existinianuis inler œquos erudilosque viros i'ulurani conlroversiara.
TERTIA GLASSIS.
XXXVI. De anathemalismis Concilii Tridenlini in suspenso habendis , alque hujus rei exemplis conquirendis. — In quà recensenlur novemdecim articuli, parlim ab arbilris ex ulr;ique parle selectis conciliandi , partim ad futurara Synodum reniittendi. Horuni iiltimus de Concilio Tridenlino cjusque analheniatismis, argumenlo cl exemplo Basileensis aliorumque ConcUiorum seponendis usque ad ileralam Concilii œcumenici decisionem , longé erit difficillinius , ni infrà dicelnr. Quœ liujus rei exempla vir amplissimus memoral infrà perpendemus', et si quœ hue conferunt exempla quœremus, nihilque omillemus quod ad pacem conducere posse speremus.
Jam âd singula circa Icrliam partem à ciarissimo auclore proposila veniamus. Ac priniiim de arbilris ex utr;\que parte selectis. Credo virum doctissimnni non eos vellc arbitres qui de llde sumniA auctoritate décernant. Nihil aulem œquius ac prœstabilius quàm seligi arbitres hujus generis quos amicabilcs corapelitores vocamus , summos Iheologos, alque moderalos, qui res, ut aiunl, praîparenl alque inler se prospicianl qnousque pars qureque progredi possit, el , quàm lieri puteril, ralionem insliluanl quâ diflicultates pervinci queant.
De arliculiif per arbitras componendls , ac priinùm de Transsubslantiatione.
X.X.WII. Luther i et Apologiœ Aurjustanœ ac viri clarissimi senlcnlin di fficultalem adimunt. — Rectè vir amplissimus Lullieri commémorai sententiani; addemus el Apologiani. Qu.t anlom hic inducilur ab omnibus agnila Proleslanlibus coiiversio in pane, ut de communi fiât sacer sacroque nsui destinetur, nec Zuingliani refugerinl; nequc erit accidcnlalis , qualcm eam appoUat vir doctus, scd metaphorica et figurala mutalio. Merilo ergo a<ldil ea qua; nihil à noslrà sentenlià dislcnt nisi verbis, ut infrà oslendemus-.
De invocalione Sancloruin.
X.X.WIII. Composilus ad viri clarissimi mentem. — llac de re viri clarissimi poslulata jam à Concilio Tridenlino sponte concessa sunl. Ne autem Pro-
1. /n/*., (1. 56, 57, 93 etseq. — 2. Inf., 11. part., cap. ii, n. 78.
testantes dixerinl nos parum Chrislo mcdiatori liderc, addi polesl Calholicos ad Sanclorum procès confugere ex fralcrna! charilalis socielate, non quùd motuanl ad iralum Dcum ocidos allollere. Palet onim per Chrislum accessus; neqne tamen (lifiitemur ira^divina; nictu eo nos provocari ut vota nostra consociLMiiusSanctis divinà jamluce elcharilate perfruentibns. Quod vero oralio ad Deum directa sil elTicacior ac perfectior, omitti potest propter ambiguum. Quod enim ail vir dodus, eam orationera esse perfectissimani quaî solis atlribulis divinis inhœreat, eô trahi posset ul eliam ab homine Chrislo aninium abstrahamus. Videremur eliam agnoscere, quodam modo recedcre à Deo alque imperfectiores esse, qui fratrum cliara vivenlium oraliones postulant, ciim id el ipse Paulus feceril; ac reven'i qui dicil : Orate pro me, fratres, non à Deo recédât, sed ad eum conipellandum se fratribus consociet. De precandi formulis ut inlercessionaliter intelliganlur, verissima sanè esl el œquissima viroque pacifico et docto digna, et Concilii Tridenlini decrelis consona calholicee senlenliaî exposilio.
De culta imaginum.
XX.XIX. Idem. — Hic quoque vir doctissimus a?quissima jiostulat ; nempe ut in imaginibus nnlla alia virlus inesse credatur, quàm Chrisli rerumque cœlcstium excilandi memoriam , eoque cullum omnem et cogilationem Iransferendi exemplo illius serpenlis a Mose erecli, quod eliam Conciliis NicajnoII el Tridenlino consonum esse constat.
De Piirgatorio.
XL. Sancti Augustini loci , quid illi prohlematicum , quid cerlum. — Sanè de Purgalorio per ignem, problenialicè vidctur disputasse Augustinus. Intérim ha^c non babet pro problemalicis : « Oralionibus sanctœ Ecclesiœ el sacrilicio salulari, n el eleemosynis qnœ [iro eoruin spiriiibus erogan- » lur non esl ambigendnm morluos adjuvari, ut » cum eis misericordiùs agalur à Domino quam » corum peccala meruerunl'; » diserte enim ait 710». esse ambigendum ; subdilque : « hoc enim à » Palribus iraditum universa observai Ecclesia : » poslremô : « non omnino dubitanduni est isla pro- » desse defunclis. » Non ergo privala opinio, sed universalis Ecclesiaj sensus, nec dubium , sed cerlum fixnnique, nec problemalicum an à pœnà aninuc sublevenlur, scd à quà el quali pocnâ , quod nec Ecclesia Gatholica delinivil ; quà de re ilerum dicemus^.
De primatu Puntificis jure divino.
XLI. Ecclesiœ Callicanœ sententia procul à Lu therand dislat. — Prinialum Pelri ac Romanorum Ponlilicnm Pelri succcssorum de jure divino esse , onincs Cailiolici el Ecclesia Gallicana maxime profilelur. Id Alliaccnsis, Gerson, aliique Parisienses ad unum oinnes : id Ecclesiai Gallicanaî atque IJniversilalis Parisiensis omniaacla tcstanlur. Sciluni illud Facullalis Theologiœ Parisiensis adversùsLnIherum artic. xxn : « Gertum est Concilium générale legi- » limé congregalum universalcm Eccicsiam repree- » senlans, in fidei el morura delerrainationibus er-
1. Serm. xxxii de dict. Aposl. nunc Serm. cLxxii , n. 2, lom. V, col. 8Ï7. — 2. Inf., n. 88, vid. sup. n. S9.
11 rare non posse; » art. xxn : « Nec minus certum » unumesse jure divino summum in Ecclesiâ Clirisli » militante Ponlincem cui omnes Christian! obedire » tenentur. » Romani Pontiticis de flde judiciura, accedente Concilii generaiis approbatione aut Ecclesiœ consensu, esse infaillibile non modo prolîtenlur, verùm etiam eâ in re summam lldei esse reposilam decernunt ; neque Ecclesiâ Gallicana ullam unquam movit eâ de re controversiam; neque Elias Dupin Conciliorum generaiium alque Ecclesiae infallibilitati refragalur. Quod autem de Romani Pontificis primatu minus plenè ac perspicuè scripsit, nec noslri probant et ipse sive exponit, sive emendat. Quare ad conciliandum articulum nihil ista proliciunt.
De Monachatu.
XLIL De voto castitatis alibi requirendum. — Summa monachatùs hic probatur, dempto castitatis voto, de quo infrà agemus'.
De Traditionihus.
XLIIL Viri clarissimi œqua sententia circa sexlum et secuta sœcula quœsilum aliquid. — Si Protestantes consentiunl Scripturœ; sensum aliaque permulla Tradilione duntaxat esse cogtioscibilia vis uUa superest dillicullas. Quod autem vir doclissimus consensu m veteris Ecclesiœ, hoc est, priorum ad minimum quinque sœculorum alque œcumenicorum quinque Synodorum , imô vero hodiernarum patriarchalium sedium tanti facit , quanto ad pacem emolumento futura sint infrà videbimus^. Id intérim quœrimus, an quinque tanlùm sœculis et quinque Coneiliis Chrisfus adfuturum se esse spoponderit? Cur autem sexlam Synodum sextumque sœculum vir doclissimus omillat mirum nobis videtur, cùm prœsertira de septimo saiculo ac septimci Synode lam bene sentiat, ut banc quoque allegaverit de sacriOcio antiquœ traditionis testem; nec nocebit definitio de imaginibus; quippe quœ viri docti placitis atque interpretalionibus ab omni errera et idololalrià vindicetur, ut vidimus^. Sanè eara à quinque patriarchis fuisse celebratam , toloque Oriente et Occidente pridera invalu isse constat. De aliis coneiliis non quœremus : de arliculis verô fundamentalibus quod vir doctus mentionem facit, lalissimum eequivocationi , no\isque et inextricabilibus concertationibus aperiricampuin jam ab initio prœmonuimus, et infrà luculentiùs disseremus*.
De futuri Concilii conditionibus à viro amplissimo propositis.
XLIV. Prima concedilur, alterius incommoda indicantur. — Prima condilio : ut légitimé per summum Pontificem congregetur : recta et paciQco animo constituta condilio.
Secunda condilio : ne provocelur ad décréta Concilii Tridentini cet aliorum in quibus Proteslantium, dogmala sunt condemnata : dura condilio , ut non modo Concilium Tridentinum celebratum post hoc schisma, verùm etiam superiora Concilia ab ipso secundo Nicœno Concilie, ab omnibus Ecclesiis, etiam inclylà Germanicâ natione ferente suffragium, celebrata aut recepta, in dubium revo-
1. Inf., n. 89. — 2. II. part., c. iv, ii. 92, 9i. — 3. Sup., 39. — 4. ri. part., c. IV, n. 91.
cenlur, infectaque sint omnia quœ per nongentos eoquc amplius annos summà universi orbis consensione de Ode transacta confectaque sint. Quâ de re duo quaerenda mox venienl' : primo, an id slare possit cum eâ, quam Calholici pro fundamenlo ponunl, de Ecclesiîe Galholicœ Conciliorumque generaiium eam reprœsenlanlium infallibililale, sententia : alterum, si de eâ infallibililale conclamalum est, qui fîeri possit ut noslrum illud Concilium cœleris feliciiis lirmiùsque habealur.
XLV. TerticB et quarlœ incommoda : quinta probatur. — Terlia condilio : ne Concilium congregetur priùs quàm de his concordetur : primùm quidem depostulalis à Ponlilîce acceptandis , quâ de re jam diximus; secundùra de conventu ab Imperatore indicendû ejusque felice catastrophe : rectum nec fulurum putamus hujus convenlùs infelicem eventum, si observenlur ea quœ suo loco dicemus : tertiiim : ut Protestantes recipiantur in gremium Ecclesiœ Romano-Catholicœ non obstanle dissensu circa communionern sub unâ specie et quœstiones in futuro Concilio determinabiles : alqui id lieri nequit, nisi priiis etiam de lide decretis, non modo Tridentinis, verùm etiam aliorum Conciliorum in suspense habitis, ut secunda condilio poslulabat; quâ de re jam diximus.
Quarla condilio : de superintendentibus in episcoporura loco et ordine agnoscendis, quinto postulalo diximus^. Hic addimus quid facto opus, si etiam Reformalorum ul vocant minislri per Palatinum alque Hassium aliasque civitales recipi se postulent; idque Serenissimus Elector Brandeburgicus aliique ex iisdem Reformatis Principes ac civitales cupiant. Sed hœc difïîculias forte prfepostera est, cùm hic tanlùm agi videatur de Confessionis Augustan» in inclylà Germanicâ natione professoribus. Animo tamen providendum est quid hic responderi à Catholicisposset, admissis Lulheranorum superintendentibus.
Quinta condilio : ut taie Concilium pro fundamento ac normâ habeat Scripturam et consensum veteris Ecclesiœ, ad minimum priorum quinque saculoruni atque etiam hodiernorum , quoad fieri poterit , sedium patriarchalium : recta et maximi momenli condilio.
XLVI. Sexta et septima : Sancti Augustini à viro clarissimo adductus locus , ex aliis ejusdem Patris locis elucidatur. — Sexta condilio, ut decisio fiât ab episcopis ad pluralitatem votorum : nulla est eà de re dubilalio. Prœclarum illud quod ex Augustino refertur : ut utrinque deponatur arrogantia ; nemo dicat se jam invenisse teritatem. Quœ sanè sententia, eodem Augustino teste, locum habet in iis quœ nondum eliquala , nondum Ecclesiœ universœ, auclorilale lirmala sunt, ut assidue inculcat, in libris de Ba[ilismo contra Donatislas*. Sanè audire juvat eumdem Augustinum de parvulorum baptismale decernenlem : « Ferendus est » dispulator errans in aliis quœstionibus nondum » diligenter digeslis, nondum pienâ Ecclesiœ auc- » torilate discussis ; ibi ferendus est error : non » usque adeo progredi débet ut fundamenlum Ec- » clesiœ quatere moliatur''. » Fundamenlum autem
1. Inf.. n. 50 et seq. — 2. Sup., n. 1-4. — 3. Lib. il, cap. rt, n. 5; tom. ix , col. 98. — 4. Serm. xiv de verb. Apost. nunc ccxiv, n. 20; tom. v, col. 1191.
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
vocat iJ (|iiocl est concordissiiiKl univcrsio Ecclcsiii; auclorilale firinalum; ([luï iieinpe auctorilale fundalur piipuli cliristiani lidcs. Ncrno ergo liic soinniet credomiuin E^(•l('^iai in iislantiim quos nunc vocaiit fuiidaiiiciilalibiis articiilis. Non enini hujus geiicris erat qua'Slio do Baptisiiio parvulr,riim aul haTcticoruui, de quibus his locis agit Augustinus; scd illud inUdliganuis ab eo pro l'uiidanienlo esse positum, ul ([uod ab Ecclesia semel fuerit definilum, nunquain in dubiiim rcvocari pussit; qiiod à viro doclissinio pro ccrto haberi credimiis. Addil enim scptiniam condilionem islam : ut utraquepars Concilii decisioni acquiesçât, secus pœnas iuat canonibus defmitas; quarum ex ipso canonum usu slyloquo polissinia est, ut dissenlientes anatlicniatc feriantur. XLVII. Conclusio de notis ad viri clarissimi scriptum. — Ex his ergo liquet noininc Lutheranorum non postulari œqua, nec solida ac valitura concedi , nec pruîiiminarem illam unionem salcis hypothesibus esse possibilem , neque ad perfectani devenir! posse per taie Concilium quale proponitur. Nec miruni non statim omnes difflcullates pervinci potuisse, aut primo teii jaclu scopum assecutos eos, qui nec usu sciant, quid à RomanA Ecclesiâ, suivis quidam hypothesibus, quâ de re agebatur, postulari possint. Noslraj ergo erunt partes ut rem aggrediamur, quod hic incipimus.
