Sup., n
ET LES PROTESTANTS D'ALLEMAGNE
quantumvis amplissimis ac nuraerosissimis Ecclesiis, ne quid prœler ruajorum exeiiipla et instiluta fiai : alioqiiin ipse fidei status ac decretoruni de flde robur periclitabitur. Septem autem ejusmodi concilialionum exempla recolimus.
LL Conciliatio Patrxim Orientalis Diœceseos cum cœteris episcopis. — Prinium initio quinli sœculi , cùm Ecclesiaî Orienlalis traclus, duce Joanne Anliocheno archiepiscopo ac totius Orientalis Diœceseos palriarcha, à Synodo Ephesinà abhorrèrent, Nestorio ii)idem condemnato adhœrescerent , Gyrilli Alexandrini anatlieniatismos duodecim à Synodo comprobatos etiam ut hajreticos improbarent; post unius fere anni dissidium , id agenle loiperatore , res ita composita est, ut Orientales quidem , misso ad Gyrillum Paulo Emiseno episcopo , datisque à Joanne Antiocheno ad eumdem Gyrillum litloris , dederint etiam formulam qu;V bealam Virginem Dciparam , personœ Chrisli unitatem , omniaque alla Ephesinae fidei consona fatebantur, Nestorium Gonstantinopolitanum episcopum pro deposito habebanl, ejus doctrinam anathematizabant, Maximiani ejus in locum substitut! ordination! consentiebant, eique ac totius orbis episcopis communicabant ' : rectâ etiam fide coram universo populo prœdicatà, perscriptisque eam in rem litteris ad Xystum Papam et eosdem Gyrillum et Maximianum , in quibus etiam Ephesinaî Synodi sentenlite in Nestorium latse acquiescebant-; denique re totA ab eodem Xysto comprobatà.
Sanè de duodecim Cyrilli anathematismis , licet in Ephesinà Synodo conflrmatis , lacitum, neque adacti Orientales ut eos admitlerent, aut ab corum conderanalione désistèrent, cùm satis constilisset Gyrillum ab Orientalibus verbis potiùs quàm sentenlià discrcpare, neque eô minus à sancto Xysto suscepti sunt, Synodoque Ephesinse sua constitit aucloritas, comprobatà Nestorii depositione, quam etiam Theodorelus, unus Orientalium Cyrilli anathematismis infensissimus , agnovit his verbis : « Nestorius à sanctis episcopis Ephesi congregalis » divino suiïragio pontilicalu dejectus est'. »
LIL Conciiiaiio sub Hormisdâ. — Altcrura exen}plum in ipso initio sexti sœculi, cùm auctore Acacio Conslantinopolitano palriarcha, oranes fore per Grœciam, Asiam, ac totum Orientem Ecclesia"!, de sancli Leonis epistolà et Chalcedonensi Synodo ab Occidenlalibus ac sede apostolicà, ruplà etiam communione, diutissimè dissensissent ; tandem sub Hormisdâ doctissimo Papa, prœscriplœ ab eo formulai subscripserunt. Sic autem ea formula inscripta est : Régula fidei*, in quà sancli Leonis epistolas et Chalcedonensem Synodum receperunt, Sedem verô apostolicam agnoverunt his verbis : « Prima sains est regulam veras fidei custodire, et » à constitutis Patrum nullatenus deviare, et quia » non potest Domini Nostri Jesu Christi prœter- » mitti senlentia dicentis : Tu es Petrus, etc. Ilœc » quœ dicta sunt rerum probantur efTectibus , quia » in Sede apostolicà immaculata est semper servata ' Heligio; » ac paulô post : » unde sequentes in !• omnibus apostolicam Sedem et prœdicanles ejus » oninia conslituta, inquâ est intégra et verax chri-
1. Ephes., Conc, III. part. cap. xxviii, xxx ; Lahb., tom. m, col. 1089 et seq. — 2. Idem, c. xli , xlk, col. 1175 et seq. — 3 Hœret. fab. lib. iv , c. xi;. — -4. Tom. ii. Conc. Binli. Horm Ep. IX; Labb.j tom. iv, col. 14-13.
» slianœ religionis soliditas. » Huic igitur fidei omnes episcopi subscripserunt, Sedisque apostolicœ ut à Petro descendentis , auclorilatem et constituta susceperunt. Quœ formula in toto Oriente solemnis, sœpius postea, ac maxime sub Agapeto Papa semel et iterum à Justiniano Imperatore subscripta est'; eamque professionem, quà simul et reclam fidem et Sedis apostolicœ in Pelro conslitutam auctoritatem agnoscerent , patriarchœ quidem cseteri ipsi Papœ metropolitani verô patriarchis , et alii suis metropolitanis faciebant, ut in Imperatoris epistolà luculentè scribitur.
LIIL Conciiiaiio cum Longobardis ac Reginâ Theodelinde , sub Gregorio Magno. — Terlium exemplum sub sancto Gregorio Magno aCferri potest istud, cùm de quinlà Synodo gravis exorta esset dissensio, ejusque rei gralià multœ Ecclesiœ, etiam per Italiara , atque ipsa quoque Longobardorum natio ac Regina Theodelindis secessisset. Et quidem ipse Gregorius eam Synodum quatuor reliquis adjungebat, ut patet professione édita ad quatuor patriarchas ^, et lamen assenlit Constantio Episcopo Mediolanensi', ut cum Theodelinde ejusdem Synodi (quà illa ofTenderetur) nulla memoria fieret; quia quippe, inquit, in eâ de personis tantummodo, no7i autem de fide aliquid posilum est. Et de flde quidem constat multos egregios canones ab eàdem Synodo quinlà fuisse conditos*. Quia tamen constabat nihil aliud eisdem canonihus actum quàm ut Ephesinà et Chalcedonensis firmaretur fldes, meritô Gregorius eam cum Longobardis in suspenso haberi permisit, eô quôd nihil in eà specialiler de fide, sed tantùm de quibusdam personis actum esset, non proinde décréta fidei suspensurus, ut ipsa ejus verba testantur.
LIV. Conciliatio Grœcorum in Synodo Lugdunensi secundo. — Quarlum in Lugdunensi Concilio II, sub Gregorio decimo, quo recepti in unionem Grœci, sed priùs professi Romanam fidem in iis speciatim articulis quorum gratià schisma confiatum est. Patet ex epistolà Michaelis Palœologi Imperatoris, ab universis Orientis episcopis comprobatà. Ac licet de sancti quoque spirilùs à Pâtre et Filio processione communi decreto consenserint , facile conceditur, ut eo ritu qui ante schisma oblinuerat, nullà ejus processionis mentione faclà, Nicœnum Symbolum recitarent. Et ea quidem unio parum constitit manifesta culpà et levitate Grœcorum, ut ex eorum quoque historiis liquet; non tamen eo secius demonstrat quà conditions Ecclesiœ coalescant.
LV. Conciliatio Bohemorum in Basikc7isi concilio : ejus fœderis prceliminaria. — Quintum in Synodo Basileensi ad conciliandos Bohemos, propter comraunionem sub utràque specie ab Ecclesia Catholicà secedentes, concessocalicis usu certis conditionibus. Hœc autem conciliatio nobis diligentissimè perpendenda erit, quôd viri eruditi eam proférant in exemplum Synodi generalis in suspenso habilœ propter pacis bonum. Res autem sic habet. Conciîium Basileense multas quidem ob causas convocatuni; sed ea erat vel maxima, ut Bohemos ad uni-
1. Totn. II. Conc. Binii. Horm. Epist. Justin, ad Agap. post. Agap. Ep. vu. Labb., tom. iv, col. 1801. — 2. Lib. i, Ep. xxiv, nunc XXV ; t07n. ii, col. 515. — 3. Lib. m, Ep. xxxvii, nunc lib. IV, Ep. xxxix, ad Const. Mediol.^ col. 719. — 4. Conc. v. collai. m ; Labb., tom. v, col. 435.
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
talem Ecclesiœ rcvocarcl. Ilaque ubi congrcgatiim formaluniquc est, ipso inilio 15 Octob. aniio 1431, Bohemos ad Synodum convocavit bis verbis : « Adin RENT, ACCEDERENT. Hic quidquid pcrliiiercl ad » fidei verilatem , quidquid aJ pacem , ad vilœ pu- • rilalem cl divinorum mandatorura obscrvaiiliam » omni cura diligenlia ac liberlale Iractabilur; licen bil libéré omnibus exponere quidquid chrislian;e » religioni expedirc judicaveril'. » Quod quidcm co maximô memoratum , quod Bohenii negarent usquani sibi dalam audienliam; imô jaclarent calliolicos nunquam contra se œquà et légitima disceplatione consistere poluisse : unde Patres Basileenses sic eos adhortantur : « Audivimus quod » conquesti estis non esse vobis traditam qualem » voluisselis liberam audientiam : jam cessabit om- » nis querelœ occasio; ecce jam locus et facultas » plcnje audienliîe prœbetur : jara incitaniini; non » coram paucis, sed universaliler audiemini, quan- » tumlibet audiri volueritis. » En cur vocati sint; nempe ut audirenlur suasque raliones exponerent; sed illud prrecipuum : « Ipse Spiritus sanclus ad- » stabit médius judex et arbiter quid in Ecclesià le- » nendum et agendum sit : » et iterum; « Ne diiïe- » ratis accedere, ut unanimiter audiamus verbum » hoc quod Spiritus sanclus in Ecclesià facturus » est : )> Mullis deinde commendanl Spiritus sancti conciliaribus gestis prœsidenlis praîsentiam , quo teslalissimum reliquerunl se à priscis decretis conciliaribus, qua3 quidem de flde conscripla essenl, minime recessuros. Quoaulem loco haberenl Conslantiense Concilium ncminem latet, cùm ad illud assidue recurrerent, ejusque décréta pro fundamenlo ponerent. Hue accedit quod Catholicos quidem bono semini à Patrefamilias seminato; Bohemorum verô doctrinam tacite « superseminatis » zizaniis compararent, et sperarent quidem apud » ipsos raultum boni seminis adhuc superesse, nec » radicem omnino aruisse, terramque haud penitus » infrugiferam fuluram, durnmodo patercnlur in- » fundi rorem Spiriliis sancti qui illam fœcundet, » et herbas noxias exurat'. » Quo quidem perspicuè, sed tamen quanta lieri potuit modesliâ, demonstrabanl, eos et ab unilatis gremio secessisse et in errore versari. Quos autem errores tanquam herbas noxias tollerent, nisi eas quas Conslantiense Concilium evcUerc, data sententià, voluisset? Ejusmodi ergo Concilii vestigiis insistebant, neque dissimulantcr babuere quanti facerent eliam illud do communione, sive usu calicis, spéciale decretum. Objectum enim crat illis, quod vocatis Bohemis tanquam ad novum examen quaîstionis ejus propler quam secesserant, Concilii Conslantiensis auctoritati derogassent; al illi sic respondent' : « Calum- » niamur quia vocavimus Bohemos : numquid in de- » crelis Concilii Conslantiensis scriplum invcnilis » quod Ecclesià non dcbeal eos ad instruendum et » informandum convocare. » En igilur cur eos vocaverint luculcnler expressum. Pergunl : « Nec contra « leges canonicas aul civiles hujusraodi vocalio » facla est , sive asserere velimus eos vocales ad » instruendum , sicul veritas est, sive ad disputani> dum. Si ad instruendum, nemini dubilum est
1. Inler Ep. cl rtsp. Conc. Bosil., Ep.i, Lahb., T. xii, col. 510. — 1. InterEf- etresp. Conc Basil.. Ep. i. Labh., T. xit, n. 3, col. 088. — 3. Resp. Sun , etc. Iftid., ii. 3, cul. GS3, 6So.
» quin opus sit piuni; si ad disputandum, ut cr- » rans iusiruatur et reducatur, cùm eadem ratio » sit, similiter erit opus pium et laudabile. » Subdunt : « Pcrnimiiim periculosum fuisset denegare » audientiam Bohemis, quam ubique locorum di- » vulgabanl se postulare , et eis non concedi ob » hanc causam , quia eorum articuli erant ila ma- » nifestè veri, quod noslri episcopi et sacerdotes » non polerant eis respondere, nec cum ipsis con- » ferre audebant : propler quod scrupulus non » parvus in animis hominum pra'sertim simpli- » cium ita audientiam exortus erat. » Addunt : » Dispulationem de lide,quai non sit causa per- » lldiic seu lumullùs, vel ut in dubium rcvocet, sed » ad instruendum vel clariùs palcfaciendum uni- » talem , vel convincendum , vel confundendum » hœrelicos, vel contirmandum Catholicos, esse 11- » citam, » quod exemplis firmant'. Quin etiam diserte profilenlur vocales eos ut ad unitatem redirent, ac proinde errorem recognoscercnt, alque id ex ipsâ invilalione demonslrant : quo quid clariùs? Jam ne quis pularet convocatos Bohemos ul de verilale tanquam adhuc perplexà alque ambiguâ quœrerctur, Conslantiensis Concilii decretis in suspense habilis, de Conciliorum auclorilate hœc tradunt^ : « Blasphemia esset, si quis negaret Spi- « ritum sanctum dictare sentenlias , canones et » decrela Conciliorum , cùm dixerint Apostoli : » VisuM EST Spihitui sancto et NOBis. » Quô etiam referunt illud in invitalorià Epistolà, posilum et suprà rccilalum : « Adslabit Spiritus sanclus me- » dius judex cl arbiter; » quod quidem non est aliud quàm dicere , ipsis Basileensibus inlerpretibus, « quod ipsamet Synodus erit illa quaî ju- » dicabil et arbilrabilur; neque enim aliud judi- )) care et arbilrari polerit, quàm quod Spiritus » sanclus suggeret. » Ac ne de Concilie Conslantiensi tacuisse viderentur, subdunt alque inferunt : » quod judicabitur in hoc Concilio, prout judica- » tum est in Conslanliâ; » alque id firmant his verbis : « Nam cùm sentenlia illa condemnalionis 1) Hussilarum à Spiritu sancto diclata fueril , et » ipse nesciat variare sentenliam verilalis, ulique » cùm idem sit in omnibus Conciliis, idipsum hic » veraciler judicabit quod in illo. » Cùm igilur hœc dixerint Patres Basileenscs inler ipsa initia, anno scilicet 1432, anle Iractalam Bohemorum causam , omnes inlelligebant quâ mente Iraclarent; alque id omnino agi, non ul Concilii Conslantiensis decrela infringerentur, sed ut ad eorum decrelorum auclorilalem Bohemi revocarentur.
Neque prœtermillenda Legatorum Concilii Nuremburgœ degentium ad ipsum Concilium Epistolà, qute sic habet : « Omnium nostrorum una sit et » lirma sentenlia, quod in dubium vocari non de- I) bent, qua; solemnitcr et digeste à sacris Conciliis » sancila sunt, aut lide sanclorum probata' : » unde inferunt : « Admiltanlur ergo, illibato fidei » nostraî tenore manente, qui vocati sunt, et au- » dianlur : non quod solidiores hi tanquam dubii » liant, quibus datum est nosse divina mystcria, 1) sed ut iidem ipsi qui densis errorum involuti » sunt tenebris, in claram fidei noslrœ cognilionem ,
1. Re.ip. S'/n., elc. idem, n. 3, col. 687, 688. — 8. Itesp. St/n., ibid., n. 3, col. 688. — 3. Resp. Si/n., etc., ibid., n. 3. col. 088; Ep. Conc. Basil., col. S)S2.
ET LES PROTESTANTS D'ALLEMAGNE
» si Dominus annuerit, revocentur. 16 Feb. anno » 1432. »
L\'L Paclum ipsum. — His ergo preesupposilis, plana lient ea quaî cum Boheniis de quatuor articulis compaclata confecla suul. Sanè de tribus postremis articulis nulla est diiricultas : de comraunione vero sub ulràque specie, à Philiberlo episcopo Gonslnntiensi aliisque Legatis, Concilii Basileensis auctoritatc sic concordatum est : « Quod dictis Bo- » hemis et Moravis suscipientibus ecclesiasticara » unitatem realiter et cum efTectu , et tara in orani- » bus aliis quàm in usu utriusque speciei , lldei et 1) ritui universalis Ecclesiai conl'orniibus; illi et illee » qui talem usum habent, communicabunt sub » utràque specie cum auctoritatc Domini noslri » Jesu Gliristi, et Ecclesiœ verœ sponsto ejus, et » articulus ille in sacro Concilio discutietur ad ple- » num quoad materiam de prœcepto, et videbitur « quid circa illum articulum pro veritate catholicâ » sit tenendum et agendum, pro utililate et salute » populi christiani ; et omnibus mature ac digeste » pertractatis , nihiloniinus si in desiderio liabendi » illam communionem sub duplici specie perseve- » raverint, hoc eorum Ambasiatoribus indicantibus, » sacrum Goncilium sacerdotibus dictorura regni et » marchionalùs communicandi sub ulràque specie » populum, eas videlicet personas quœ in annis » discretionis reverenter et devotè postulaverint, » pro eorum utilitate et salute in Domino largietur; » hoc semper observato , quôd sacerdotes sic com- » municanlibus semper dicent, quod ipsi debent » flrmiter credere quôd non sub specie panis caro » lanliim , sed sub quâlibet specie est inleger et » tolus Ghrislus. » Additum : « Quôd Ambasiato- » res dicti regni et marchionalùs ad sacrum Gonci- » lium Deo propitio féliciter dirigendi, et omnes » qui de eodem regno et marchionatu dictura sacrum )) Goncilium adiré voluerint, securè poterunt ordi- » nato et honesto modo proponere quidquid ditlicul- » tatis occurrat circa materias lidei, sacramenlurum, • vel rituum Ecclesiœ, vel etiam pro reformatione «Ecclesiœ in capite et in membris; et Spiritu » sanclo dirigente liel secundiim quôd juste et ra- » tionabiliter ad Dei gloriam et ecclesiastici status » debitam honestalem fuerit faciendum. » Hœc transacta lirmalaque sunt inter Basileenses Legatos totamquc Bohemorum gentem anno 1433, ultimo Nov. et 5 Jul. 1436; à Synodo verô et sumnio Pontifice postea comprobata.
LVII. In paclum annotala. — In his autem pactis niliil omnino difflcullatis supererit, si lantùm antè dictorum meminerinius. Quid enim in suspense habituni est? Goncilium Gonslantiense? iiullum verbum, atque omnino satis deraonstravimus, quàm iUud sacrosanctum csset Basileensibus Patribus eorumque Legalis. At reservatum Goncilio.uf disculerelur ad plénum quoad maleriam de prœcepto, quod laraen in Goncilio Gonslantiensi , sessione xiu, judicalum jam fuerat; quœ reservatio œquivalet suspensioni decreti. ^îlquivalet sanè, si ita reservata est illa discussio, ut ipsa res rovocaretur in dubium, ut de eâ , tanquam anibiguà, invesligalio lieret , fatemur. Si lantùm ut inslruerentur et informareulur errantes, ul convincerenlur, ul confunderenlur , non quœrendœ verilatis tanquam ambiguœ , sed elucidandœ sive patefa-
ciendœ tanquam certœ et compertse, et iterum con- (irmandœ gralià, negamus. Atqui eam fuisse Goncilii Basileensis menlem, ut Gonslantiensis Goncilii judicala tanquam Spirilùs sancti diclala haberentur, totaquc res ad Synodum Basileensem, non ul ambigua et indecisa, sed ut elucidanda confirmandaque ad infirmos instruendos referretur, evicimus; idque non argumenlis aut raliocinationibus, sed ex ipsà Synodo promplis documentis atque actis au- Ihenticis demonstravimus; nulla ergo superest difficultas.
Quid quod illa ipsa quœstio de prœcepto quœ Synodo discutienda reservalur, jam in ipsis pactis conventisque, sive, ut aiebant, compactatis decisa erat. Primùm enim ipse calicis usus non omnibus jubobatur, quod fleri opporteret, si à Gliristo prœceptus esset, sed iliis duntaxal qui talem usum haberent. Non ergo illum usum mandatum à Domino , sed liberum agnoscebanl , pactisque ipsis lirmabant ; tum ita pacli erant, ut illis etiam qui calice utebantur, ille lirmaretur usus, non modo auctoritate Domini nostri .Jesu Ghristi , sed etiam diserte et expresse auctoritate Ecclesiœ verœ sponsœ ejus; ne ita crederetur instilutus calix, ut in illo subtrahendo, justis quidem de causis, nulla Ecclesiœ essel auctorilas. Denique quid periculi erat décrète Gonslantiensi , quando Iota illa quœstio ad Goncilium Basileense ad plénum discutienda referretur; hoc est, ut post eain discussionem nullam sibi Bohemi resiliendi facullatem relinquerent, sed in hàc et aliis difficultatibus, circa materiam fidei, sacramenlorum vel riluum, et ab ipso Concilio, Spiritu sancto dirigenle, ûcrel quod juste et rationabilitcr fuerit faciendum.
LVIII. Ubiqioe inculcala Bohemis Ecclesiœ Conciliique infallibilitas. — His verô ultimis pacti verbis , Bohemi agnoscebant Spiritum sanclum prœsidere Gonciliis, proindeque eorum irrefragabile esse judicium; neque aliam Ecclesiam Catholicam agnoscebant, prœter eam à quà secesseranl; noque alliud Goncilium lîeri poslulabant, quàm illud ipsum in quo soli sederent ejusdem Ecclesiœ à quà discesserant episcopi; neque ipsi aut eorum presbyteri poslulabant ut ipsi quoque judices assiderent; sed lantùm accedebant ut proponerent , ul audirent, ut ipsi S>jnodo dicto audientes essent ; neque ullum sibi sulîugium relinquebant. Quodnam igitur periculuni decretis Constantiensibus , cûm ii agnoscerentur judices quorum congregalio omnisque actio, ut nolum est, Constanliensi Goncilio tanquam œcumenico et irrefragabili niterelur? Quin etiam ipso pacto Bohemi Claris verbis prolltenlur nullis aliis concedi calicis usum, quàm lis qui in omnibus aliis quàm in illo usu, fidei et ritibus imiversalis Ecclesiœ conformes essent. Ergo infallibilitatem Ecclesiœ el Gonciliorum admiltebanl , cùm illud ad fidem universalis Ecclesiœ perlinere constaret.
Gerlô Basileense Goncilium non modo eam fidem ubique prœdicabat, ul ex Actis palet, verùm etiam Bohemis ipsis assidue inculcabal. Et quidem in ipsà prima invitaiorià Epistolà quid dixerit vidimus, quibusve verbis ad Spirilùs sancti magisterium in sacra Synodo agnoscendum adegeril. Neque eo contenti , anno 1432, misse salvo conductu , aliam Epistolam adhortaloriam ediderunl his verbis' : « Potissima
