REGULA
CIRCA CHRISTIANORUM OMNIUM ECGLES1ASTICAM REUNIONEM.
Tarn a sacra Scriptura, quam abuniversali Ecclesia,et Augustina Confessione paœscriptœ, et a nonnullis, iisque prv fessoribus, zelopacis collectœ, cunclorumque Chrislianorum correctioni ac pietan subjectœ. 169 L
Régula prima. — Hsec omnium reurrio est possibilis, ac perse cuilibet statui ac personse temporaliterac spirilualiterutilis.ejusdemque procuralio a Deo, a natura, a rteessibus imperii, juxta cujusvis vires el occasionem, ac pro quovis tempore, cuilibet Christiano ilapraecepta, ut qui contrarium dixt-rit, meiito ut sediliosus et hsereticus sit ha-
bendus.
Hsec nullus doctus et discretus ignorât aut ne-
gabit.
Régula secunda. — Non estlicitum, ut ad hanc obtinendam ulla prorsus veritas negetur, ejusque investigatio negligatur : Pacem et veritatem diligite, ait Dominus omnipotens.
Régula tertia. — Adhanctamen non requiri-
* Cet écrit fut composé par les théologiens protestants de Hanovre, et remis entre les mains de l'évèque de Neudstadt. 11 en est parlé dans plusieurs lettres de Leibnitz, qu'on trouvera dans la seconde partie de ce recueil. J'ai cru faire plaisir au public de mettre cet ouvrage à la tète de ce recueil, parce qu'il a été l'occasion de tout ce que Bossuet et ses célèbres adversaires ont écrit depuis sur le projet de la réunion, et que d'ailleurs l'abbé Molanus suit pied à pied dans ses Coyita iones privatœ les principes posés dans cet écrit, dont il parait même être l'auteur. — Ainsi s'exprime l'abbé Leroi dans l'édi ion de Paris. Comme lui et comme tous les éditeurs qui l'ont suivi, nous donnerons, nous aussi, dans ce recueil de pièces, le» écrit! de Molanus et de Leibnitz, sans lesquels le lecteur ne pourrait ni suivre ni comprendre les dissertations et les correspondances de Bossuet relatives à ce projet de réunion des protestants d'Allemagne. Cependsnt, à la différence de tous les éditeur?, nous sup-
tur, imo subinde non expedit, neque licitum est, alteri dissentienti parti veritates omnes manifestai, et ab ea peiere ut errores omnes, explicite saltera et expresse, deponat. Imo, si hocabullius partis ecclesiaslicisministris,saltemprobocrerum statu exigas, et his apud plebem suam creditum in minimo diminuas, radicem totam reunionis evellis.
Quia apostoli, Judaeos et gentiles in unaChristi Ecclesia uniendo, erroresomnes ipsisetura Judœis manifestare minime sunt ausi ; nam, verbi graiia, sciebantesseerroremsibi persuadera quodin nova lege ab esu sanguinis et suffocato esset abstinendum ; hune tamen ipsis detegere non audebant : nam videbant, quod hi potius totam fidem Christi essent derelicturi, quam hanc a sanguine et suffocato abstinentiam. Unde ob hoc, et ob necessariam uniformitatem, aliis quoque Christianiseamdem expresse injunxerunt ut necessariam.
Quia in primis, dum Ecclesia latina et graeca sese in conciliis Lugdunensi et Florentino reunierunt, id nunquam ita factura est, ut episcopi ullius
primons toute traduction qui n'est pas l'œuvre de Bossuet. Que si on nous objec'ait que cette traduction des pièces latines a été donnée jusqu'ici en faveur de ceux qui doivent nécessiirem ent recourir à ce travail de seconde main, nous demandons aussi à notre tour pourquoi donc, dans une collection des œuvres complètes de Bossuet, ne uaduit-on pas, eu vue de ces lecteurs, les œuvres latines de l'Evèque de Meaux î
PREMIÈRE PAlïTIE : DISSERTATIONS.
partis errorem piisiinum circa iklci doctrinam ex- I e et publiée conflterenlur; seinaliquo
Dti'ioque acceptabilj sensu explicarunt : lalisque explicatio, apud prudentes, idem fuit ac bon Quœdam revocatio. Ratio vero liujusinodi agendi est, (|uia, si pastores publiée et expresse errorea suos, quilms populos sibi commissos deceperunt,
proliteienlur ; In, ob coinniuiirin pleins simplici-
tatem, in meutis coofusioDem et in atbeismi periculum inciderent. Cudq enim erga alterlus partis pastores uecdum babeant flduciam el aotitiam, et proprii errores esse confiteantur, quœ illis bactenus verbum Dei allegando, adeo hrmiter imp seruntj quo se venant subito, n escient, facileque hos conlessores lapidabunt.
in i \uta. — Ali liane requiritur, ut par-
tes couveniaot implicite circa oui nia omnino reveet defloita ,- ni est, ut conveniant circa easdi m Qdei régulas, eumdemque ultimum judicem controversiarum.
Quia perpauci sunt Christiani, qui sciant expresse et explicite omnes Qdei doctrinasa Deo veterique et moderna Ecclesia defimtas. Per hoc lamen bene informais in omnibus suffit Leoter uniti ceiisentur quod expresse iisdem sese lidei regulis eidemque ullimato judici subjiciant. Quœnam ilJao ? quis istel Respondeo: Spiritus sanctus primo loco dirigit et définit ad intus, verbum vero Dei ad extra : secunduin lociim oblinet interpretalio illius verbi data per Ccclesiam universalem. \ ide infra, Rcg., ix.
Régula qui.nta. — Requiritur ut conveniani plicite circa illa, quœ a doctrina el moribus tollunt omnioo idololatriam ethujus apparentiam vel suspicionem, omnein summum a crealuris cultum, flduciam, et amorem soli Deo debitum, omnem omnino derogatiouem meriti Christi ac sacriticii crucis.
(Juia non est licituni in unionem Chrislianam taies admiltere ; sed rumpendura cum omnibus istis, qui per aliquid houorem Dei tollunt vel diminuunt.
Régula autem geoeralis ac prima, circa bœc, est quam in decreto apud Daillœum de Apoloqia anni 1633, capite 7, pag. 35, dant ministn Chaientonenses, ageodo do tolerantiadiverSarum doctrinarum circa prœsentiam Cbristi in Eucbarislia, ubi generaliter docent non esse errores substantiales, sed tolerabiles, qui Christo, tormaliter, directe et immédiate non tollunt, neesubstantiam suam, nec proprietates suas, neque opponuntur pietati, seu charitaii, seu honoriDei.
Régula secunda est, ut dum circa doctrinam, vel ritum aliquem, est idololatriœ vel ullius divinae injuriai apparentia, illa per publicam declarationem subito tollatur. Ita enim practicare coguntur, tam Romanenses, quam protestantes, uti mox videbitur.
Régula tertia, ut dum una pars orthodoxorum, cum quibuscommunionem in sacrisetsacrameutis praelendis, doctrinam aliquam praclicat, vel ut tolerabilem babet, tune et lu illam tolères. Si enim illa alios sic docentes ad communionera ecclesiasticam ac sacramentorum admitlit et tolérât, et tu eosdemin conscientia vitandoscredis,tuncobboc,
a confratrum tuorum Ecclesia abstinere cogens , alias, ubi cum bis, quos in conscientia excommunie, is, cooeurreres et communicares.
Régula quarta : duplex est cullus religiosus . unus est summus, seu ex suprema aestimationo pendeus, qui soli Deo debetur, et alius qui ob Deum suis servis rebusque sacns delerlur. lia docent Grolius, Amesius, et Daillams, et cum aliis LutheruS, dicens : llcx, rfoctor, concionator, etc., sunt ptrtotUB , quai Deus vult reliijiose coli ; 7ion tamen ris tribvimui divinitatem. Huic conformité! Calvin us, glossa Beidelbergensis, et Belgica, nec non et alii. Verbi gralia, superillud psalmi xcvm: A nte scabdlum pedum cjus, per scabellum adoraiulum, seu religiose colendum, intelligunt arcam Dei, et quod hœc fueril imago Dei, quodque et quœvis iostrumeota sacra, verbi gratia, liber sacer, calix, etc., debeaot cum veneratione traclari ; non lamen cum illo Komanensium excessu, de quo vide specialius Daillœum supra.
Ex bis ioferuntur sequenles via; pacis univer- : i° piunnii solidiores protestantes admittunt vel tolérant doctrinam quœ habet, quod.licet respectu justificationis, grutiae, et Bubstantiœ gloriœ cœlestis non delur ineriium, datur tamen, respectu accidentis vel augmenti ; seu, uti dicunt, respectu secuodi gradus hujusglorioe,vocando scilicet merif «m latins diclum,omneilludopus,quod per gruliam Spiritus sancliab homme justificato produciturjet licet nullam prorsus habeat intrinsecam dignitatem et proportionem ad praimium, vel gloriam œternam , îlli tamen misericorditer promittitur, illudque vere ac proprie consequitur. Tu Romanaî Ecclesiœ, protestare te in bac materia niliil aliud crediturum, et toleraberis, eritque qua;stio de nomine ad scbolas remittenda, circa quam tamen protestantes semper credent a voce meiïti congruentius abstiuendum.
2° Protestantes in Anglia, protestantes omnes etiam Helvetics confessionis, in Polonia, ac alibi genibus llexis Eucharistiam sumunl : genua, inquam, llectunt in pia;senlia panis eucharistie!, per quod ab idololalria uuiversaliter excusanturactolerantur. Ratio est scilicet, quod ubivis protestentur sese cultum hune summum, non ad panem, sed ad solum Christum dirigere. Tu, Romane, die. scnbe ac canta idem ubivis, et eeque a cunctis es excusandus ac tolerandus. Nec libi obstat, quod diutius, vel seepius Eucharistiam sic colas ; quia plus aut minus speciem non variant. Si dicto enim modo idololatriae nolam juxta aliorum praefatorum protestantium exemplum repelhs, tuncerror tuus de permanentia Christi in Eucharislia, ad minus œque erit tolerabilis, quam ille de permanentia Christi in omni re, qui fraterne in ubiquistis toleratur.
3° Errant Romanenses, quod doceant transsubstantiationem,manereque accidentia sinesubslanlia; sed, si dicto modo idololatriam repellant, erit error tolerabilis, tum juxta adductam regulam superiorem, tum etiam juxta tertiam. Nam Lutherus errorem hune ut tolerabilem passim déclarât, dicitque solum esse quaestiouem sophislicam.
4° Circa imagines tolerantur lutherani. Quare? quia ubivis docent, sese illis imaginibus nullam
altribuere virtutein ; sed ullis uti, ut excitent ad spiritualia quae représentant ; et tu, Romane, die et fac ubivis idem, et œque eris tolerandus.
5° Toleranlur Patres veteres, hodierni Grœci et Qlii orthodoxi, qui, uti alibi ostenditur, orarunt pro mortuis ac eliam sanctos mortuos coluerunt. Quare ? quia, in materia purgatorii, sustulerunt venenum hoc, quasi sacrificium crucis non plane satisfecisset : circa sanctos vero protestati sunt contra summum cultum et fiduciam. Fac tu idem, et excusaberis. Tollunt dicti confratres ubiquistae irreverentiasergaClirislum,asserendoquodsolum t>pii ituali modo sic prœseus. Tu, Romane, die idem, et idem toiles, eodemque modo excusaberis.
Denique excusanturet tolerantur lutheranorum nuncupatae Missse, licet cum paramentis, et iisdem quasi orationibus et ca3remoniis Romanensium liant. Quare? quia scilicet, 1° ipsi non credunt, ibi vere, realiter, seu physice sasrificari, seu occidi, aut separari vitam ac sanguinem a Christo. 2° Neque Christum aliquid de novo sibi, vel ulli, sive vivo, sive mortuo mereri, aut satisfacere pro ullo peccatoj quia base unice ac intègre praestilil ac praestat sacrificium crucis : nihil vero aliud in hac cœna fieri, nisi quod, 1° vere ac proprie ibi Christus ponatur preesens, ad hoc ut vere ac proprie sumatur ; et hoc quidem, in memoriam et reprsesentationem ac gratiarum actionem pro sacrificio crucis: 2° quod sicut Christus ubivis Patrem interpellât pro nobis, sic, hic specialius pro illis qui ipsum hic fide viva sumunt, et invocant pro peccatis propriisetalienis, Patri passionis suse mérita exhibet ad hoc, ut hœc bis et bis applicentur : 3° quod sacerdos huic Christi speciali benignitati fide viva innixus, ibidem pro se et suis populoque specialiter Deo mérita passionis proponat. Si tu, Romane, credas et ubivis protesteris te per tuam Missam nihil aliud credere ac lacère, seque sane Missa tua coram Deo erit toleranda.
Régula sexta. — Neeesse est ut conveniant explicite circa ordinariorumsacramentorum,ordinariique officii usum et assistentiam, et consequenter, circa doctrinas, quee hune usum et assistentiam licitam déclarent ; quia non habetur suî'ficienler reunio, quando partes seseadhuc publiée excommunicant. Quœnam vero evidentior excommunicatio, quam dum communionem in sacramentis et sacris sub pœnapeccati mortalis, et damnationisa3terna3 sibi mutuo illicitam déclarant? Ergo circa doctrinam licite in omnibus communicandi necessaria est unit'ormis et expressa instructio. Vide de hoc plura in ira.
Régula septima. — Explicite convenire teoentur circa unam aliquam saltem generalem regiminis ecclesiaslici t'orrnam, et circa unum modum, ut hic absit lyrannisatio conscientiae ac corporis. Quia cum Christus, diffusa per tolum orbem fide sua, unionem et unilormitatem cum omnibus prseceperit, et ad hanc, sub tôt quotidianis ingeniorum humanorum queestionibus et diflerentiis introducendam, tarn Romani quam protestantes, uti infra •ostendilur,concdiageneralia necessaria agnoscunt.
Heec vero praesertim nunc, ubi Christianitas tôt diversis ac innumerisprincipibussubest, velconrregare, vel solide duigeie absque aliqua saltem
generali circaregimen ecclesiaslicum uniformitate et subordinatione est impossibile ; quia neque episcopi Hispani vel Galli per principes Germanos, vel vice versa; alii perreges Hispaniae aut Galbée, sese congregari patientur; imo cuncta Romanensium régna, juxta sua principia, in conscientia credere tenentur, quod concilia absque Papse aucloritate, sintnulla,episcoporumad ipsum subordinatiojure divino illi competat ; absque hac ergo omnia hœc régna concilia et pacis média rejicient.
2° Regimen per chrislianitatem uniformiter introducium est, ut pastores ordinarii subsint episcopis, hi archiepiscopis, illi patriarchis: horum sunt quinque, scilicet Romanus, Constantinopolitanus, Antiochenus, Alexandrinus et Hierosolymitanus, et inter hos supremus vel primus, jure tamen humano, Romanus.
3° Hune Augustana Confessio, aut ejus Apologia, et professores Smalcaldici, nunquam rejecerunt : imo ob dictum christianitatis statum, amore pacis universalis, tolerandum declararunt : solam ipsius in conscientias eteorpora tyrannidem sunt detestati. Haec vero tolletur, si dicta et dicenda observenlur. In hoc vero casu, licet illi infallibilitas non attribuatur, in iis tamen, quse nec Scriptura nec Ecclesia définit, sententia ipsius (prout superioribus debetur) privatorum quorumeumque senten- Lice aut dictamini piœierelur, illique in iisdem pia credulitas, et in cunctis spiritualibus ac licitisobsequium prasstabitur; nulla tamen illius décréta, absque localisprincipiscon sensu, publicarelicebit.
Régula octava. — Debent convenire explicite circa illos Ecclesiarum mores et ritus, qui absque populi Christiani cujusvis, vel etiam unius partis omnimoda conturbatione, omitti vel introduci non possunl, et per consequens etiam circa doctrinas, quae horum rituum vel morum usum, aut tolerantiam, vel omissionem, licitam déclarant.
Quia, sicut supra visum est de Judeeis ratione abstinentise a sanguine, quod apostoli, hune morem, tune superstitiosum, tollere non sunt ausi, imo uniformitatem aliis quoque in hoc prseceperunt : deinde, sicut ob ejusdem plebis judaicee fragilitatem, Timothseum suum Paulus circumeisionem, coram Deo jam abrogaiam, et mox publiée abrogandam, suscipere jussit : sic quoque modo multa talia sunt, quee, sine protestantis et Romanensis plebis conturbatione, saltem extra concilii alicujus generalis aiminiculum et auctoritatem, omitti aut introduci non possunt.
Lepidum est quod, circa heec, priori sasculo, in quodam Carinthiœ territorio contigit. Introduxerat illius dominus ministrum Helveticas confessionis, qui juxta illam subditos informaret : persuaserat autem illis plura substantialia (idei Romanaeopposiia se traditurum. Ubi occurrit dies solitse alicujus ad distantem ecclesiam peregrinationis et processionis, ethujus quoque abrogationem persuadere tentasset, adeo in eum excanduerunt, ut mortem ipsi quoque domino minati sint, nisi presbyterum talem adduceret, qui servaret processiones ; sicque, ob nudum accidens, totam substantiamrel'ormationisusquein hunediem rejecerunt.
Nota, quod puncta hujusmodi extretuse apprehensiouis apud clerum plebemque proiestanlium
