OraC, III. — 2. Lnct. v. 2. — 3. Cap. m

DE EXCIDIO BABYLONTS.

(ttjrè à ge impelral. Qiùd aulom inihi oxcidit novi? Ipsc Verenslelsius contilolur, si lioma cidta c&t ah ejcterLt yentibus frequentiùs ac cœteri Romauonnn diiycuùum illum ad adulationcm fuisse compositum : Addil : imperatures lomjt- frequentiùs fuisse cultos, quod eum cultum vehementer principibus pUicUurum , sibique eareeiiè usui futurum videbant. Oiiiil autcm ego amplius poslulabara ? Fingit Vcrcnsfebinj; à me dioluin , vi detraclas omnibus populis religiones suas , ut sacra romana suscipercnl : al oui bono id dicerem ? aul quid ad rem meam? cùm ad merelricis sulVicial infamiam , regcs et populos , melu et adulalione corruptos, ad sacra impia fuisse perductos, (luod ncc Verensfelsius negare polueril.

ARTICCLUS XXIV.

Quinta. sexia , et seplima enodalio , ex speciaUbus septem capi-

tuM , seu septem legum historiis : ad cap. xvii, y. 9, 10.

Jam à nobis persequendie sunt specialiores enodaliones petitte ex septem regibus, quorum nomine Jecennalis facta sit perseculio. Quà de re cùm luculenter dixerimus, ea nunc seligenda sunt quœ diclis lucem alïerant ; sit ergo

Qoi.NTA EXODATio , ex versibus 9 et 10. Septem capita. septem reqes sunt; quinque abierunt, unus est, et alius nondum lenit, et cùm tenerit, oportel iUum brere tempus manere : quaî verba claram rerum fulurarum continent hisloriam. Futurum enim erat, ut quinque reges, Diocletianus scilicct, duo Maximiani, Conslantius Cblorus , alque Maxenlius in lùcum suum abirent, totaque perseculio in uno Maximino vigerel; Licinius postea perseculor fulurus lune expectandus esset. En valicinium , en ipsa res gt-sta : quo niliil est congruenliiis.

Oua.-ril lamen Verensfelsius' : Quœ ratio Joannl constate potuit , ut in hoc exiquum tempus se inse-

reret Semo prophetarum tantum temporis in-

Urrallum transiliit, ut se prœcisè uno aliquo anno tixisse simulare seseque in mcdio aliquo ecentu , nulld re id postulante , collocaret, et ita quidem collocaret, ut alleram partem illius evenlûs œnlifjisse diceret, alteram adhuc esse expectandam.

Obvia cl plana responsio. Visa primùm Joanni sepiiceps bestia, lioc est, suis omnibus inslruclu capilibus. Vidil poslea capila septem alia aliis suc- C' - ■ : quo rerum séries aspectandam se darel. [{• ... ..r- >, uli coram in ipsâ visione gercrelur, exposuil. Quid hic novi occurrit, aul quid est quod Vf.Tonsfelsius omnes rétro proplietas rcclamare cogalur? Omnino id faclum est ex nimi;\ rerum gcslarum el prepheticarum rationum incurià.

Videl Isaias Sennacberibi excrcitum ad urbem Jerosolyraam ordine firoficiscenlem; omncs obilslalione»; quid rerum in unAqu;\quc liât, taurjuam ips« siraul profeclus exjtlorat, Veniet in Aiath, tranxihit in Maqron , apud Machmas commendahit

ra«a nua Adhuc dies est ut t?i .\ohe stelur"^:

\x\v\('. pnwfiftcius in ipsarn Jérusalem. Vides omnia f» " " ■ ' --iono qu'idam propbola; exlii-

I' , Liirii evenisse putandum est?

Al enim simul narrai quajquft fucrinl, quuique sinl, qu.'»-qu*- futura sinl. Quidni enim ros ipsas proat inluebalur enarrcl ? Eodem cxcmplo audivil primum Iria v.eSju.'f! simul insonarcnl; poslea sin-

I. Ctp.n. • K. — t. Apoc , XIII . 1, ivii. 3. — 3. Jiat., x,28 "".: — i. C'ip.. *iii, J3. I > .

gillalim : Vœunumabiit, et ecce veniunt adhuc duo cœ post hœc\ dcnique : Vœ secundum abiit, et ecce vœ lerlium veniet citô^. Videt qua3 fuerint ac sinl, fulurorum admonelur. Eodcm prorsus exemple atquo hic dicilur : quinque ceciderunt; U7ius est; alius nondum venit , et cùm venerit oportet illum brève tempus manere^. Qui enim aliter fieri potuit , aul quid Verensfelsius postularet, nisi ut, ipsà re ut coram oculis gerebalur exposità, quœ deinde futura sunl propheta perciperet et edissereret , clarâ voce diccns : Quinque abierunt ; unus est, et alius nondum adcenit. Quinque scilicet usque ad Maxentium cœsum : unus est, Maximinus quippe * septimus Licinius per sese perseculor fulurus, nondum venit ; suo aulem lempore adventurus. Ita distincte et prophelatum el gestum est.

Sexta enodatio , ex eodem cap. t. 9, 10. Sic enim oslendil Joannes septem capita, non tanliim myslicè, sed etiam historiée et ad lilteram dicta, cijm alia aliis successerinl, et à primo ad septimum hisloriœ deducta sit séries, quo nihil hîc magis erat neccssarium.

Septima enodatio, ex eodem ^.10 quinque abierunt. Non frustra hîc sislilur, sed magnâ de causa, eô quôd sublato quinto capite Maxenlio , ac victore Conslantino, pax Ecclesiœ data est, inclamalumque illud : Factum est regnum hujus mundi Domini nostri el Christi''. His ergo lux addita ex hoc loco cap. XVII.

Quod ergo Verensfelsius querilur, 7iullâ re postulantehddc à Joanne diclincla, faisus est ex rerum geslarum incurià. Omnino enim non hîc frustra sislilur, nec nullâ re, sed re maximà postulante.

Neque item sine causa diclum : Quinque abierunt : unus est : Maxenlio enim quinlo rege exlinclo; unus è regibus proprio nomine perseculor, unus erat Maximinus. Licinius proprio quoque nomine perseculor fulurus , nondum venerat.

ARTICULUS XXV.

De plafjâ lethali bestiœ Maximino cœso ; lux affcrtur capiti xiii, f. 3, ex cap. xvii, f. 10, quâ de re Verensfelsii objectio verilatcm firmal.

Ilinc OGTAVA ENODATIO : hîc Verensfelsius^ reprehendil Bossuclum qui caput unum bestiœ lelhaliter saucialum (Apoc, xiii. 3) explicat de Maximino cœso; malleUjue id Licinio reservalum, qui, cùm poslremus omnium sœvissel, exlinclus est. Quo loco vir doclus : Ego sanè miror et vehementer miror , Bossuetum non animadvertisse tantummodo unum ex capitibus bestiœ vulneratum , non auteni ipsam besliam, quœ quinque succisis capilibus longe graviùs saucialavidealur. Frustra : absitenim ul negaverim unquam, quinque prioribus rccisis capitibus graviter saucialam fuisse besliam; sed idco plagd mortis sauciala dicilur, occiso uno capite (Apoc, xiii, 3), Maximino scilicet : quod cùm unum istud caput omnino superessel, eo uno rcciso, morlua vidcrelur. At enim Licinius adventurus erat? Sanè advenlurus; nondum aulem apparens. Quonam ergo paclo beslia vivcret? Quœ quinque excisis cajiilibus, illud quoque scxlum , Maximinum ncmpe , qui lum solussupereral , amisisset?

1. Cap. IX. 12. — a. Idi;m., \t, 14. — 3 Jbid., xvii. 10.— 4, Ihid., XI. l.j. — 5. Il,ld., IV, § 9.

DE EXCIDIO BABYLONIS.

Hinc NONA ENODATio , ex ipsà viri docli objeclione proficiscens : Quôd Joannes clarè prœviderit, occiso uno Capite (Maximino) fulurum esse omnino , ut bestia lethali vulnere saucia ac velut omnino morlua viderelur. Gonsentiunt historiae. Lactantius nihil referldepersecutione Licinii'; et extincto Maximino sexto capite , decennalem perseculionem terminât ab anno videlicet ccciii , ad cccxni, cujus verba retulimus. Nec minus clarè Sulpicius Severus, de Licinii propria persecutione scripsit^ : Res lemoris momenti quam ut ad Ecclesiœ vulnera pertineret. Quare illa Licinii persecutio ad annum ferè cccxix, extra decennalem persecutionem excurrens , non visa est auxisse persecutionum decem numerum; sed omnino habita est ut qusedam Dioclelianicœ persecutionis appendix ; quœ usque adeo Apostoli nostri vaticiniis congruit, ut mirer Verensfelsium , qui ha3C videre noluerit.

ARTICULUS XXVI.

De Licinii persecutione propriâ , deqite Verensfelsii objectione quœ rem elucidet, décima enodatio : ad hanc partemf. 10 ; Alius nondum venit, et oportet illud brève tempus manere.

Ego rem sic exposui , ut Licinius quidem quatuor ferè annos ssevierit : qui decem illis acerbissimis -annis Dioclelianicse persecutionis comparati, brève tempus efflciunt (In Gomm. adhuc locum).

Quœril Verensfelsius*, « cur unius ex isto seple- » nario sœvitiœ conjuncla cœterorum omnium molii> mina comparentur? Cur anni quibus cœteri uni- » versi sœvierunt, iis opponuntur, quibus solus » bacchabatur Licinius? quid causai commemorari » poterit, quare et hoc fueritfaciendum? »

Quid causse commemorari poterit? Imo causa vel maxima , quam et ipse vir doctus agnosceret, si res geslas recolere dignaretur. Omnino enim Licinius et ex septem illis fuit quorum nomine decennalis persecutio gererelur, l'actus Augustus scilicet anno cccvii, quarto illius persecutionis anno, et ipse post illud decennium, propriam persecutionem exercuit anno videlicet, ut diximus, ferè cccxix. Magna ergo causa est cur hœc propria Licinii persecutio , toti decennali persecutioni comparetur.

Res ergo Licinii paucis compleclamur. Is anno cccvii, Maxentio extincto, àGaleriano Maximiano et Diocleliano in eam rem evocato, Augustus factus est, et septem illis Augustis accensitus"*. Nec latuit Joannem quid illis septem fieret. Preevidit ilaque ipsura Licinium per sese ac suo tempore propriam persecutionem moturum fuisse, pari exitu cum cseteris; quippe cùm ipsa ejus propria persecutio, magnai illi comparata, brevior haberelur : atque ila hic prodit.

Décima enodatio, quôd Licinii novi per sese perseculoris res distincte à Joanne referantur.

Ex his quoque lux accedit trinis velut insullibus et incursationibus, Apoc, cap. xii, t. 4, 13, 17, ordine recensilis. Primus omnium Diocletianus insurgit; aller Maximinus, tertius Licinius (cap. xvii, 10); atque ei, cujus pars fuit, decennali persecutioni finitœ, velut mantissœ loco, hoc quoque assumentum attexuit; ne vaticinio ejus de seplem capitibus ac regibus à Deo castigatis aliquid déesse videretur.

1. Lad., de Mort, pers., 48. — 2. Sulp., lib. it, c. 10. — 3. Cap. IV, § 26. — 4. Lad., de Mort, pers., 29.

ARTICULUS XXVII.

Undecima enodatio, de capite octavo , quod de septem sit , et cur vocetur bestia : deque Maximiano bis Auguslo, adf. 11, cap. xvu.

Quam hîc undecimam enodationem numeramus singularis est, ac plané incredibilis , nisi ejus rei Clara esset hisloria. Lactantius rem tradit his verbis : Maxentius patri suo (Maximiano Herculio) post depositum imper ium, purpuram mittit, et bis Augustum nominavit^. Mirum; nec id fugit Joannem diserte scribentem : Bestia... et ipsa octava est (t. 11) ; grsecè, octavus est rex, et de septem est regibus sive capitibus; quod quid est aliud, quàm ipsum quodmadmodum duplicatum, ac sibi ipsi superjectum novum Augustum, qui et inter septem censeatur, et octavus quoque numerari possit. Rei tam perspicuae quid responderi potuit, nisi futile et vanum? Hîc ergo Verensfelsius primùm : Nego, inquit^, Herculium bis afflixisse christianos. Quis enim id dixit? Non satis est vidisse Joannem , bis factura Augustum, et in interitum vadere? Quod reverà contigit : quid autem necesse erat amplius de persecutione quajrere? Quasi quis dubitaret an christianorum hostis omnium pessimus immitem ac persecutorium animum exuisset , qui et filio Maxentio et Gonstantino genero necem sit machinalus. Altéra docti viri responsio : Non debuit Herculius Maximianus bestia appellari , qui lantùm unus esset ex septem regibus, sive bestiee capitibus. Nos autem jam respondimus (Apoc, xm, t. 2; xvu, 11), inter septem capita, à Joanne numerari tria prœcipuè, quorum uhum bestiee quoque nomine vocaretur, et quôd sub pardi specie bestiee ipsius corpus efflceret, protenso colore vario per universam cutem. Sic igitur ostendimus designari Maximianum Herculium propter variabiles inquieti animi motus, quos ferœ maculosa et picta pellis indicabat : hune viri characterem Lactantius quoque expressit his verbis : Ille (Herculius), rerum novarum cupidus^.

At obstat Verensfelsius^ ne inslabilis videatur qui deorum religionibus semper deditus, pertinax christianorum hostis perpetuo dominationis ardore (lagrabat. Quasi verô qui est impius , superstitiosus, avidus dominandi, non idem inquietus ac rerum novarum cupidus esse possit.

ARTICULUS XXVin.

De bestia ascendente è mari, atque pereunte; ad cap. xiii. 1; XVII. 7 et seqq., deque enodatione duodecimd et décima tertia : ad idem cap. xvu.

Nunc diligentiùs comparanda sunt quee à Joanne visa locis effinibus. Sic autem se habent; Vidi ego, more Danielis^ de mari ascendentem, imporium seu potentiam quamdam ascendentem de mari, ex rerum humanarum motibus et mutationibus , velut ex marinis lUiclibus emergentem, hoc est idololatriam romanam toto orbe dominanlem, habentem capita decem, septem Augustorum nomine sœviluram, et super capita ejus nomina blasphemiœ, nomina idolorum à quibus cognominari se volcbant Diocletianus Jovius, Maximianus Herculius, Maximinus item Jovius, Licinius Jovius, et sic de cecteris (Apoc. XIII. i), at cap. xvn. Bestia quœ portât

1. De Morte persecut., 26, 2S. — 2. Cap. iv, § 27. — 3. De Mort, pers. , 26. — 4. Cap. iv, 8. - 5. Dan., vu. 3.

DE EXCIDIO BABYLONIS.

mulirrem habet capita aepU'm, soploin illos rcgcs sive Auj:uslos. llis ergo inslrucla capilibus scptom, exurgil è mari ; qiue prima est visio : viilil uulcm postoa ^ soplcm regibus quiutiuo succisos, unum suporslilem. soplimum ailvoiilunini et brcvi icmpore pormansurum (xvii. 10), ac facile conjicil lolam bosliam ï^ubitô collapsuram, qnaî tôt capitibus exoisis legruin corpus trahorot, alqiic iillimum spirilum efflalura viderelur. Cujus rei inluitii hœc Joannes scribil : fiesda quœ erat et non est : qiuc Tixdum orla concidit . et ad intcrituin vadil ad qucm nala est (t. 1 i). Quod eliam in antccessum his verbis pnedixerat : Bestia quam vidisti, erat et non est ; nihil habel stabile, magiiAque sui parte jam occubuit, et (suo lempore) ascensura est de abysso, (t. 8) de mari, cl rerum liumanarum nuctibus, (xm. 1) et interitum ibit (xvii. 8). Quù cnim, quipso, ilura erat, nisi ad interitum exlantis exorla fluclualionibus? Sic ^idit Apostolus, cerlo quodam ordine . suisque temporibus, romanam idololatriam ascensuram , suis instructam capilibus ; lum eorum maximà parle lanlà celeritale mulclalam, ut ex illà conslilutione rerum , nibil profectô illud quam promplum exilium expeclari posset.

llinc illaî verborum ambages : erat, non est, quanquam est suo quodam modo, ut apud Grœcum legilur : quœ cùm occurrunl apud prophetas, attentos reddunt aniraos : altcnlionis aulem is eril fruclus ul videant vim orbi ostenlalam sub seplem regibus, futuram rem rapidam, et tanto impelu Iransiluram, ut ctiam cùm esset, ad interitum magis vergere, quàm ipsa sibi constare viderelur.

Ha;c igilur duodecima exodatio adversùs proleslanles, frustra ab illis quœri longam sœculorura seriem, ad evolvendam scilicet fictitiam illam à romand Ecclesi;\ perseculionera ; cimi Apostolus nihil aliud cogitaveril, quàm septem continues reges, qui vi maiiraà, sed cito Iranseunte, priscao idololatri.f romanc'c rcgnum assererenl.

Décima tertia exodatio , ex deccm regibus mere- Iricem destructuris {t. 12 el seq.) quorum historicos characlercs, anlea annolalos, hic prœlermillimus. Neque quidquam addimus ad Babylonis eicidium (capilcxviii), aul ad cœleslium spiriluum laades (cap. xix), neque necesse esl enarremus ea, qu.'R recapilulalionis gratis de Chrislo viclore , el iiripiorura regum cxercilibus cœsis in (ino hujus capilis rcccnsenlur, cùm ex antediclis facile inlclligaiitur. Hic crgo finis esto.

ARTi«;i;r,us xxix.

Summa diciorum, uhi de proplielnrum perspicuitale. Paradoxi cujusdatn loco eril propbelias appcllassi; perspicuas, cùm falcanlur omnes, cas obscuris«imis figuris ac verbis involiilas. Neriue co minus iri. --. rrr-dimus pcrsjiicuitalern quanidam , lum ex '■ ■ rr-rum qn»; slalini incurrat oculos, lum

• 'is sul>indf; occurrenlibus, hoc esl, ex

'■ ....i»us iliuslrioribus qui, cecum iler in-

i-' - 1 tilum pratbearil, facemque pr.eferanl.

.\.r.. is qninam illi sunl quibus incuml)al illa •'•"■"■-'■" "■ ' " ignoiis, Stella delapsa inirriitlens «*• i'- viii;. Aliaboranti succurril, ca[).

VII »pio iiqiifi illa supplicia in graliam .Jud.iîorum r" ' ' ' ' '■■" -'; dilata ; nride conserpiitur, to- *" '■'■ af n-proba; gcnli intentalam.

Obslupofacil animos bestia sepliceps (cap. xm. 1 ; xvn. 7). Al postquam clarc conslileril, Angelo quoque interprète , cam esse Romam mundi reginam , cl sanclos persequcnlem, res plana fiel (xvn. 3, C, 1), 18).

Sanè in septem rcgibus nonnihil obscurilalis. Al ul)i illuxeril cnodalio perspicua de quinque caisis regibus, dequc uno superslile, ac seplimo venturo el brevi mansuro , Iota se ullro pandet rerum hisloria (xvn. 10).

Nescis quinam illi sint équestres exercitus, vicies millies denorum millium (ix. 16)? Succurrit ibidem apertus Euphrates {t. 14), ilem alibi idem Euphrates , et via prœparata regibus ab ortu salis (xvi. 12). Slalimque apparel cosdem exercitus ab Euphrale el Oriente, el Parlhorum ac Persarum imperio in Occidenlem elTusos; nec nisi idololalriœ puniendœ causa, cùm slatim sit addilum ab his exercilibus quassos non resipuisse ab idolis (ix. 20).

Ne lamen mentem inducas, piorum adversùs impios mola certamina , obslat ille textus, quo liquel, totius terrœ reges, adeoque ulriusque partis, ab immundis spirilibus, ad prœlium esse perduclos (xvi).

Vides coorlam adversùs sanclos persecutionem maximam (xi. 1 et seq.). Al slalim inlueril in medio cursu , Dei et Christi regnum hujus mundi : regnum, inquam, hujus mundi, et in terris slabililum {ibid., 15) , quœ le Claris indiciis ad Dioclelianicam persecutionem adducanl.

Obscura el perplexa sunl de muliere et dracone visa (xn. 1 et seq,). Al ibidem triplex perseculionis impelus el draconis incensus furor, eo quôd modicum lempus habere se sciai (ibid., 12, 13, 17), persecutionem eamdem, eamque desinenlem et ex- Ircma molienlem salis indicant.

Quid illi improvisi et reconditi evenlus; ut esl ille de Maximiano Ilerculio , ac slatim poslea pereunle, quanlam lucem alîerunl? Quid ipsa visorum facla collalio, quœ in eamdem rerum summam confluant? Quid illa plaga lethalis, deinde curata? Quid illud philosophiœ incantatrix auxilium? Quid illud Juliani in Diocleliani ingenium alque molimina, alque ipsius besliœ cum ipsis rébus nomen conjunclum, an casu indilum vaticinio? Omnino propheliœ lot éventa respondcnl, ut eorum numéro et concessione animus obrualur.

Jam tria v.e digeslas per tcmporum vices, gressus oberrare non sinunl; nec desunt ubique, ac prœserlim in deccm regibus hislorici characlercs , qui revelalioncm universam, usquc ad cap. xix fincm, implclam esse demonstrcnt.

ARTICULUS XXX.

De diabolo llfjnlo et solulo , deque persecuHone ullimd : Verensfelnii vana ohjcclio : ad cuput xx.

Posleaquam Apostolus copiosissimc exposuit instantes primarum sub imperio romano persecutionurn evenlus, aJ ultimam persecutionem in line sajculi transit, cjusquc très prœcipuas circumstantias in unum capul xx conlrahil, nempe de SatanA alligato el solulo, dequc regno Christi ac de mille annis.

Hic Vcrensfelsius rnullis quœrit' : Cumcertum

1 a "p. IV, s ■'(:<.

DE EXGIDIO BABYLONIS.

sit prœdici Ecclesiam dlulurno tempore à Satanœ insidiis securam fore, quid postea Ecclesiœ acciderit ; propter quod aut ipsius prosperitas tantopere prœdicari , aut Satanas tam probe coïistrictus dici possit; cùm mores christianorum corruperit, adeo ut afflictionis plus prodesse Ecclesiœ atque pacem , Theodoretus et alii Patres dixerint; cùm tôt heereses concitarit; Arianismum , Nestorianismum, Eutychianisraum , Pelagianismum , et cseteras ejusmodi pestes; cùm denique tantùm Christian! sanguinis hauserint, Hunni, Vandali , Persae, Grœci quoque imperatores, Sarraceni denique ac Turcee. En, inquit', scopulum qui opinionem Bossueti in ipso portu elidit, quem quomodo vitaturus sit non possum sanè cogitatione assequi. Quo igitur se jam tuebitur Bossuetus? Et caetera ejusmodi , quœ summo cum verborum splendore et copia protulit elegantissimum ingenium ad ipsius libelli calcem.

Nœ ille magno fragore ac tumultu tenuem ac fragilem admovet machinam. Non est alligatus Satan, aut in abysso reclusus, ne noceat, ne tentet, ne persequatur christianos; sed ne, ut olim sub paganismo , universalis seductio fiât, aut perseculio. Nec tacuit Joannes. Ligatus enim et clausus; ut non seducat amplius, ut olim indeflnilè, gentes (*. 2, 3). Non redibit unquam universalis illa seductio. Rursus : Et cum consummati fuerint mille anni, solvetur Satanas et abibit ut seducat gentes

quœ sunt super quatuor angulos terrœ ; et con-

gregabit eos in prœlium{f. 7), clariùs : Et ascenderunt super latitudinem terrœ, et circuierunt castra sanctorum et civitatem dilectam (t. 8). Sic obsessa et oppugnata ubique terrarum castra sanctorum et dilecta civitas , Ecclesia scilicet catholica : ubique inimici : sed rectè Augustinus^ : Ubicumque i7iimici, ibi et castra sanctorum et dilecta civitas. Hinc argumentum : Satanas alligatus et clausus eà profectô poteslatemulctatusest, quam solutus recepit : recepit autem potestatem obsidendœ et oppugnandœ per singula castra universalis Ecclesiœ. Eà ergo ligatus et clausus polestatemulctatus est. Maximum Dei beneficium; omnino enim venturi sunt aliquando , ante fmem mundi, illi mille anni quos Joannes hîc loties inculcavit, quomodocumque intelligantur {t. 2, 34 et seq.). An ergo existimas toto illo spatio Satanam cessaturum, et dominicam orationem ita vacaturam, ut nemo jam dicat : Ne nos inducas in lentationem , sed libéra nos à malo? Fabulœ; somnia. Ergo Deo visum ut quemadmodum genus humanum ab universali diluvio, ita ab universali persecutione , bis mille annis stantibus, usque ad mundi fmem, tutam prœstaret Ecclesiam. Quam autem Ecclesiam , invisibilem forsitan et soli Deo notam? Imô eam quœ ut caslrorum acies ordinata, sub ducibus suis militet, et excubias agat, quam Satanas ipse oppugnando demonstret, accito innumerabili exercitu, unà cum Goget Magog, qualescumque fuluri sint.

At forte opprimet, et extinguet, aut tollet è medio fidem? Absit : imô verô descendit ignis à Deo de cœlo, et devoravii illos (t. 9). Nec alius ignis quàm ullimi judicii de quo scripsit Petrus : Ut olim prior mundus aquâ periit, ita cœlos qui nunc sunl et terram eidem verbo repositos , igni scilicet reservatos in diem judicii et perditionis impiorum ho-

1 Cap, IV, § 31. — 2. De civil. Dei, t. xx, c. 11.

minum\ Sic impii homines ac lotus ille seductorius exercitus, qui castra sanctorum et dilectam civitatem persequentur, extremi judicii igné concremandi. Gongruunt reliqua; nam continuô diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis (t. XX. 9), et judicium confestim : Et resurgunt mortui , pusilli et magni , et judicatum est de singulis secundùm opéra eorum , et infernus et mors missi sunt in stagnum ignis^. Neque alla est rerum consummatio; cùm nomssima omnium inimica destruetur mors^. Hic ergo rerum finis cum soluto diabolo et ultimâ persecutione conjunctus, expletis raille annis : non raille prœcisè, dudum enim transiissent; sed ita ut millenario pleno et perfeclo numéro , denotetur complexio annorum , quibus ad mundi extrema pertingitur.

De Gog autem et Magog, non est quôd amplius solliciti simus, prolalis conjecturis quales esse possunt, rébus nondum impletis, incertœ et fluctuantes, ipsoque eventu, quantum Deus dederit illu-

strandœ (ad hune locum cap. xx) de quibus

Verensfelsius nuUam raihi movet conlroversiam.

ARTICULUS XXXI.

De persecutione ultimâ, sive Antichristi , per seduclionem : ad eumdem locum.

Ilanc persecutionem àprioribus ante raille annos multa discriminant; imprimis quôd sit ultimâ in ipso mundi fine, sub Antichristi regno; quo tempore Satanas extrema conabitur ad disperdendam Ecclesiam.

2° Quôd hîc nuUa mentio , neque Romœ septicipitis, aut septem ejus montium, aut imperii ejus per universura orbem, neque Babylonis , aut illus bestiœ, sive primœ, sive secundœ : pridem hœc transierunt, ante mille annos scilicet, apprehensaque est bestia et pseudopropheta, raissique in stagnum ignis (xix, 10). In hàc autem persecutione nullas egerunt partes : Gog et Magog inducuntur, nova nomina , soli nota Ezechieli obscurissimo prophetarura. Nec mirum si nova res, post illud interstilium ingens mille annorum, hoc est, omnium sœculorum , adduceret omnibus finem.

3° Unum illud vel maxime observandum , persecutionem istam potissimum seductione constare. Gongruunt omnia. Imprimis enim Joannes hic ubique seductionem inculcat {t. 3, 7), mirumque omnino est, nihil hîc de marlyribus, aut de sanguine efTuso in testimonium Jesu , quod sub persecutione romanà omnibus paginis occurrebal : fallendo et seducendo omnia peragentur. His concinit Paulus, ipseque adeo Christus, qui nihil aliud urgel quàm ostenta, prodigia, signa, ita ut seducantur, si fieri potest , etiam electi''. Nec aliter Paulus : Cujus est adcentus secundùm operationem Satanœ in omni virtute, signis et prodigiis mendacibus, in omni seductione iniquitatis^ : Et postea : Millet illis Deus operationem erroris. Quœ omnia cum hoc Joannis loco convenire clamât ipse contextus. Imprimis enim ubique seductio et profundissima hypocrisis, quod est ipsum mgstcrium iniquitatis apud Paulum^. Tum apud Joannem oportet illum solvi raodico tempore (xx, 3); unde etiam Christus : Breciabunlur dies'' : Paulus eliam slalim atque ostendit illum im-

1. //. P,-l>-., m. 6.7.— 2. Apoc, xx. 12. — 3. /. Cor., xv. 26. — 4 Matlh., XXIV, 24. — 5. II. T/iess., ii. 9, 10. — 0. Idem , 7. — 7. il/a»/(.,xxiv. 22.

DK KXCIDIO nAr.YLONIS.

pium, nullA moiA subdil, spiritu oris Domini et Ulustri ejus adcentH destrucudum'.

ProleslaïUos aulem iiuiilam oplanl poliùs quàm probant, illuslrem illuin Chrisli advenlum, alium esse futurum pr;oler ipsuin judioii diein; IVusIra : agebalur eniin de die Domini. hoc est procul diibio de ipso judicii die; cpiam jamjam advcMiluruin Thessaloiiicensos pulabaiit : iieo Paulus rospondissel ad eoruiii menloin , nisi cuni ipso rf/e Domini conjunclus essel ille ejusdem Domini illiislris ac manifostus adventus.

Noo décrit ignis, diccnle eodem Paulo, quôd dies Domini in igné revelabitur- , quo lit ut dics Domini sil illo igné clarus. Nec sil aliiid Joanni , descendit ignis de cœlo, in exlremo judicio (Ap., xx. 9), quàm Paulo dies Domini: ejusque est perspicuus advenlus ad destruendum illum impium, quo duce cl seductore dilectam civitalem et castra sanctorum oppugnabant.

Slet ergo fundamentum hoc, Scripturis consentientibus, persecutionem ullimam, quœ est Anlichristi, hypocrisi et seduclione maxime constitulam, et ipso Domini cum igné descendenlis advenlu posl modicum lempus subito fmicndam.

ARTICLLUS XXXll.

Somniit iirotcslantium : ad idem cap. xx.

Quid enim, rogo, de hàc ullima persccutione fin" genl? An hue quoquc inlrudenl romanam Eccle" siam? Jara iliuderat pessimc factum, quôd eam ab imperio romano ethnico separare noUenl : crasso errore quidem, sed lamen eral aliquid quod Romam sooarel et auribus illuderet. Nunc autcm nullum eorura vestigium, jam mille annis expletis; necullus Antichrislo romano locus : et lamen agilur de ipso Antichristo, el de perseculione ullimâ; totus ergo hic locus de Romano Antichristo qui lot opplevil libros, nunc vacat.

Nec repelam illud jam à me demonslralum, nihil besliœ, aut meretrici, aut verô Babyloni, cum Antichristo el cum perseculione ultimi posse esse commune : neque adco quidquam capiti huic xx, cum anlecedenlibus , quai mille annorum interstilio distant.

At forte supercrit in Paulo (II. Thess., ii) aliquid pn^sidii, obtinebitque Verensfclsius, ut illc iniquus .sil paj»a romanus'. Ipsc quidem in Gregorio VII, qui fasluin aliaque pontificatûs scelera' in supremum resligium perdvuit*, tam purum putumque Anlichristum intueri se putat, ac si oculis cernerel. Miserct me sectaî fpja; taies iriveliat visus. L'bi enim ergo illud : Quem Dominus Jésus interficiet spiritu oris $ui et di-Mruet Ulustratione adtentûs suv'1 Impii ac scelesli hominis cliaracleres separari non possant. Quicumqueerit ille sf:elestus qui sese eiïeral a! onmc rpiod dicitiir Dons", hune et

si^rna • , . ugia, et Chrislo adveniente prorn[)tus interilus c^^nsequantur nccesse est. Al non id factum <'3l. <'i' VU «jusque successores , Verensfel-

sio ma; -MU», nec dubius Anlichristus, ingressi

sunt viaiii univf^rs.fîcarnis, nullo meraorabiii evenln, nr-rdum advenit Chrislus qui su.l cos pry;scnlii\ contercrct.

liicf» : Erit aliqui.s in Hne mundi pcssimus pon-

I. //. Thr»* ri H. - 2. I Cor . tu. 13. — 3. Cap. i. § 2r, — i td4m,%\,\T,x:>—T,. Il . Th'-%a.,H. H.—r,, t,i.,m.

til'ox, qui ila conteratur. Rogamus : De illo pontilice vola profers, an argumenta? Quis enim tibi dividanli credel? Cerlc, utcumquc ista contingent, lune ego aio, verum fiilurum Anlichristum, cui lotus charactcr, tola Anlichristi forma conveniat.

Ad eum autem characlercm formamque pertinet, illud etiam individuum'el singulare suppliciumquo pcrimilur adventante Ghristo : quale supplicium , non nisi uni homini singulari competit, cùm Ghrisli sit unus ac singularis adventus.

Non me fugit protestantes quosdam, ipsumquc adeo Verensfelsium', non nihil liligare de illâ voce Pauli quem Dominus Jésus Christus interficiet (àvaXio(T£i) spiritu oris sui, et destruet illustri adtentu suo. Sed qui àXaxriv inlelligunt, de voce dvaXojcrst ex eâdem radice dubitare non possunt; sil ergo àXcofftç excidium, sit eliam àvaXwdti perdet, exscindet, destruet; nec separenlur quse Paulus conjuncta esse voluit, idemque omnino sit, quem el confectum halilu , et Ghristo adventante ac prœsente abolitum esse constilerit. Geetera Verensfelsius relinqual molinaiis, et aliis quos loties confutatos hîc appellare nolo.

ARTIOULUS XXXIU.

De voce Antichristi.

Omnes confitenlur à Paulo nomine adversarii^, et iniqui el seducloris intellectum Anlichristum illum in fine mundi adventurum , et clarà prsesentiâ Domini destruendum. Cœlerùm ut Antichristi nomen , ila propriam seduclionem ejus à solo Joanne proditam constat, ul quicumque fulurus sit Anlichristus, sive verus, sive figuratus , ab eo negatum iri Joannis Evangelium de Verbo carne facto cerlum omnino sit. De voce Anlichristus, clarum illud : Filioli , novissima hora est , et sicut audistis quod Anlichristus venit , et nunc Antichristi multi facli sunt, unde scimus quia nocissima horaest^. Novissimam horam ex consuetudine novi Teslamenti, appellal illud omne spalium, quod inler ulrumque Ghrisli advenlum inlereril , eo quod incerlum sit in illà intercapedine, quà horâ Dominus furis instar adveniel. Rursùs : Quis est mendax, nisi is qui negat quia Jésus est Christus? Hic est Antichristus qui negat Patrein et Filium''. Is ergo Anlichristus , qui negat Jesum Ghrislum verum esse Dei Filium : unde [)0Slea : Om,nis spiritus qui confltetur Jesum Christum (alliore loco nalum), inde in carne venisse, ex Deo est ; et omnis spiritus qui non id con- (iletur Antichristus est , de quo audistis quoniam venit , et nunc jam in mundo est^. Quo loco occurrit illa apud Vulgalam veluslissima leclio : Omnis spiritus qui solr/it Jesum, qui personam ejus dividil ac Filium hominis seccrnil à Filio Dei, Antichristus est". Ergo Antichristi mulli. Alii in figura, alii in veritale; et mulli seductores exierunt in mundum , qui non confitentur Jesum Christum ve7iisse in carnem''. Sed nullus Anlichristus, sive liguralc, sive propriè, qui non priùs id negel,el abrogcl incarnalionis (idem. Qu;\ in re, non ali;\pru;cisc/iic esisedwclor el Antichristus'^ . Ilasc ergo prajcipua est liujus seduclio; el hoc est lestimonium Joannis, à quo primo vocem Antichristi vimque ejus perdidicimus.

1. Cap. 1. s 12. — 2. //. r/,es.s., ii. 4.-3. /. Joan., il. 18. - 4. Idem, tt. — 5. Ihid., vi. a, 4. — 0. Ibid. —7. //. Joan., 7. — «. Hi:m.

DE EXGIDIO BABYLONIS.

ARTICULUS XXXIV.

Quod ille adversariits apnd Paulum H. Thess., ii, sit persona singularis; et quod pseudopropheta Joannis sit persona m\jsiica ex ipso conlextu cap. xm. 2; xvi. 13; xix. 20; xx. 10.

Hîc tantùni postulamus legi diligenter utriusque Aposloli lextum. Apud Paulum' ubiqueingeminatur articulus; ille homo peccati, ille adversarius , ille perdltus, ille nequam, statim ostendunt in certo quodam viro singularem impietatem , eique congruens singulare supplicium. At è conlrà pseudopropheta Joannis statim alque apparet , bestia nominatur; quse est procul dubio persona mystica, seu quoddam imperii genus philosophicum ac magicum, quo primse bestise idololatriae regnatricis et persecutricis imperium sustentetur. Quam autem formam primùm induerit, eam retineri promplum.

Favet textus his verbis : Apprehensa est bestia et cum eâ pseudopropheta : vivi missi sunt hi duo in stagnum ignis ardentis"^. Hi duo non personee singulares : non enim id bestiœ, sive imperio romane persequenti sanctos convenire possit; nec magis pseudoprophetJBalteri, bestiee venienli auxilio : sed duas personas mysticas, reges persecuturos , philosophes seductores, nihil répugnât simul missos in stagnum ignis ardenlis; atque ita de personis mysticis igné demersis expedita res est. At contra in Pauli adversario, subitanea destructio, Ghristo adveniente, non nisi singularem, atque individuam personam dénotât, ut dictum est.

ARTICULUS XXXV.

De regno Christi cum beaiis animabus per mille annos : ad cap. XX, f. 4.

Et vidi sedes , et scderunt super eas , et judicium datum est illis , et animas decollatorum propter testimonium Jesu et propter verbum Dei, et qui non adoraverunt bestiam, neque imaginera ejus , nec acceperunt characterem ejus in frontibus aut in manibus suis; et vixerunt, et regnaterunt cum Christo mille annis^. Si hic ageretur tantùm de cœlesti glorià et regno, illud imperium sempiternum diceretur, non autem ad mille annos. Gùm ergo dicitur beatas animas cum Christo regnaturas, profectô intelligendum est de illo regno , sive de glorià sanctarum animarum in Ecclesià Christi usque ad sœculi finem , ante resurrectionem ultimam.

Tria autem hic notanda sunt. Primo agi de animabus sejunctis à corpore, ne quid suspicemur de millenariorum errore. Secundo agi de passis sub bestia, hoc est in persecutione romanà; sic quorum Apostolus tormenla viderai, eorum pœdicat gloriam. Tertio , eam gloriam illis atlributam, ut cum Christo sedeant, cum Christo judicent.

Placuit autem Christo ut id explicaret distinctiùs his verbis : Qui vicerit , dabo illi potestatem super gentes ; et reget eas in virga ferreâ , sicut et ego accepi à Pâtre meo^. Quâ voce viclores, sive martyres assessores facti, in gentes ipsis a Christo subditas summum imperium exerceant. Jam rogamus protestantes, ut enarrare dignentur quid hic Joannes eventurum martyribus prœdixcrit : nos âutem marlyrum gloriam et judiciariam potestatem memoravimus in commentario nostro (Prœ/"., n. 27), et hic recensitis aliquà ex parte marlyrum miracu-

1. IT. Thess., ir, 3, 8. — 2 Apoc, xix, 20. — 3. Idem, xx. 1. — . Apoc.,u. 20,27, 28.

lis, quibus vel maxime, romanà persecutione finità, universa) Ecclesià) personabant.

Hujus autem pulcherrimi evenlûs testes adhibuimus, non vulgares, aut obscures homines, sed quotquot extilerunt sanclissimos Patres, Basilium, Gregorios, Ambrosium, Chrysostomum, Hieronymum, Augustinum, et reliques, exceptiene nullà, quarto, quinto et seculis sœculis memoratissimes, pietateque et doctrinà commendalissimos.

Protestantes autem quid habent mémorandum de martyrum cum Christo judiciis, cîim et illud nimis miserè metuant, ne aliquid rerum sub sole geslarum reveletur sanctis animabus, licet divina de se lata judicia canituris (Apec, xxm. 20; xix. 1, 2, 3), nedum in aliquam eorum partem veniant.

Non ita Joannes : cùm videat animas interfectorum sub altari in Christo pesitas de dilata sanguinis sui ultione conquerentes , doceri intérim de eàdem vindictà in brève tempus difTerendà, deque expectandis fratribus (Apoc, vi. 9, 10, 11). Favet ipse Christus his verbis : Deus autem non faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se die ac nocte, et patientiam habebit in illis? Amen, dico vobis , quia cito faciet vindictam illorum*. Quod quidem recidit in illud Joannis : Ut requiescerent modicum tempus^. Quis ergo non metuat martyres, ad quorum velat arbitraria ac preces Christo jubente et inspirante conceptas, ultio suspendatur, aut eliam immutetur? Prœclarè Augustinus : Hœc est illa plena pietatis ac misericordiœ vindictà martyrum adversùs regyium peccati , quo régnante tanta perpcssi sunt. Hœc omnino judicia electorum Dei Christo assidentium , et cum ipse judicantium totis mille annis, id est, procul dubio ad sœculi finem.

Horum potestatem et regnum sub Christo Gregorius Nanzianzenus Juliano imperatori exprebrabat his verbis^ : « Non tu victimas pro Christo cœsas , » nec magnes pugiles extimuisti , Joannem Baptis- » tam , Petrum, Paulum, Jacobum, Stephanum, » Andream, Theclam, alies qui et ante et pest » illos pro veritate, cum ferre, igni, belluisque ac » tyrannis decertarunt, tanquam in alienis corpo- » ribus; imô tanquam nullis jam corporibus; )) quorum nominibus prœclari honores , festaque » conslituta sunt; à quibus dœmones propelluntur, » morbi curantur : quorum sunt appariliones; » quorum prœdictiones ; quorum corpera idem » possunt ac beatœ animœ; quorum vel sola san- » guinis gutla, atque exigua quamvis passionis » signa, idem possunt quod corpera. Hœc non » colis; his Herculem anteponis, etc. » Tacee reliqua in eàdem eratione tertiâ^. Similia passim occurrunt apud Chrysostomum et reliquos ejusdem œvi scriptorcs, quœ facile estendant Julianum cum diis suis à martyribus Christi servis, imo potiùs ab ipso martyrum Dee victum, tam clarà Victoria, ut non possit negari nisi ab iis qui Christi gleriœ invideant.

Hœc igitur ut prœ.senlia, ut certa, ut omnibus nota proponcbant Juliano impietate cœcale. Nec negabat Julianus Pétri et Pauli sepulcris jam indc ab aposlolicis tcmporibus honores cxhibites; (apud Cyril., lib. x.) tantaque eorum fuit glorià, ut etiam

1. Apoc, VI. 11. — 2 Luc, xviii. 7,8. — 3. Orat., m, p. 70. 77. — 4 Idem, p. 59.

LKTTllES SUR LA VERSION DU NOUVEAU TESTAMENT.

caj'tcv urbi. non aliuil asylum roliclum lucril qufini j Pelriot rauli basilic*, ipso Veronsl'olsiorororoiUo'; | ut urbs porseoutrix nuUam aliam salulcin inve- ! neril, quàiu allalain ab lis quorum sanguinem fudcral. I

lla'c igilur niarlyruin cuin Cliristo gloria super terras à Jeanne prospicitur, cl pcrseculiono finilà , li>l lostimoniis commendalur, ut nogari non possinl. j lla-c monumonla regni sancloruiu ab ipso Grolio i bonà lide agnoscunlur.