Isai., Lxiii

DE EXCIDIO BABYLONIS.

muljialo por Anjrolos divine jvulioio, ul Romani sanguinarii posl Uuilas sancloruni caHies oxsadirarenlur civium sanguine queni silirtMil. Ibid., 5,

Quarta phiala super solem velul ad accendendum ejus ardoreni etïusa est. unde œslus, inlolerabiles siccilales, slerililas , famés, qua! per ha^c lempora niemorantur. t. 8.

Ouinlani phialam elïudit Angélus super sedem bestiœ quœ sedes Borna est, tequè sedes impcrii et idololalriie; et factum est regtium cjus tenebrosum; caplo Valériane imperalore, ejiisque corpore Sapori Persœ subslratoad conscendcndum equiim : obscuraia intérim hoc exemplo et proculcalA majestale, ac per provincias triginta tyrannis exorlis , quos inler viri ignobiles, et duœ etiam fœmina3 niemorantur ad tanti imperii propudium. t. 10, 11.

Sexta phiala ell'usa est super (lumen illud magnum Euphratem, eoque velut exsiccalo, aperuit viam regibus Orientis : et immensis illis exercitibus de quibus actum est (cap. ix. 14), ad quem locum ipsa Euphratis lluminis, et exerciluum indè irrumponlium mentio nos reducit; unde loi calamilalcs in Valerianum tolumque imperiura romanum emcrserunt.

Eisi autem Aposlolus hic maxime intcndil rébus sub Valeriano gcslis, nihil obcst quin in alios quoque ejusmodi evenlus tanlisper deflectat oculos : fulurum autem erat, ul adversus Julianum perseculionis instauratorem, rursus orienlalium regum christiani sanguinis ultoreseiïunderentur exercilus, romanseque copiai slernerentur, princeps ipse occumberet.ac magna existerel imperii labcs. Horum gralii Joannes educil rcges lolius terrœ , exleros scilicel el romanos in locum qui vocalur hcbraicè Armageddon', qui est mons Mageddon; tanquam in eum scilicet quo, velul ex consueludine Scriplurarum , regii exercilus cœdi soient, quo Sisara et reges Chanaan inlernecione deleti sunl^, quo cccidit Ochosias rex Juda', quo Josias à Ncchao /Egypli rege interemptus^ ex quo secutus est ilic ingens apud Zachariam in Mageddoyi plantus (xn. 2), hoc esl, lanla quanta potesl esse lamenlalio; lanlus in imperio romane duobus quoque regibus Valériane et Juliano ca;si exorturus esl luctus.

Septirua dcnique phiala in aerem effusa, unde fulmina et tonitrua, et venti el tempeslates cooriri 8oleol : quibus eliam lerra ipsa concutitur. Ilàc aulom plagA designatur sub Valeriano rege universalis quaedam commotio el inciinalio lolius imperii romaoi, oslensis lum maxime barbaris genlibus, Suevis, Alaiiis, Gothis im[)rimis f[ui agmcn ducerenl, quorum cral in fatis ul lantum labelaclarent idiperium. In h.lc ergo commolionc quanta nulla unquam major cxtilerat, spiritus illc rerum fulurarum lc«li8, tanquam in causA videt et Joanni estcndil, rem romanam penitus fati.scentcm , ac labentis imperii motus; cl cxauditur, é throno xox magna clamans, l'actum ext'^ : de irrqiorio romane conclapalum est : En .'i multo jam tempère quassatum jam ruil; el facta est cititas magna in très parles'^; " ' ' ■ ■ fiiirri, que Berna imperii sedes cel- '" ■> iinperateres partitum, llenerium

Ravenna; legitimum, Attalum Bema;, in fialliis

\. Apor..xrt.\e,—îl. Ju4ir.,iv.T,\G.— ^. IV. nrfi ,% 21 - » r l*m. »iiii.». — r,. Af^e., XVI. 17. —fi. Idem.

Conslanliluim. Sic liccl maxime Valeriani rébus inlenlus , ad labentis sub llenorio imperii lempora deducilur, tanquam ad alteram ex succussu plagam; nihilque aliud superest quàm ut ipsum romanum cxcidium, jam ex oblique tanlùm, directe et plané significet, quod pertinct ad cap. xvii, ut res ipsa oslensura est.

ARTICULUS XXII.

Observanda quœdam ad cap. xvr.

Jam quœdam sunl quœ rebus ordine , expositis, meliùs observenlur et intelliganlur. Ac primùm quidem videre esl interpretatienem noslram lilterœ iiduerenlem, ibique hislorica omnia, pestes, famés, arcscenlibus terris, alque œslu censumplis frugibus, bella, vicloriœ, Euphrates ipse cum regibus Orientis. Jam ligurae sermonis, sublimes illœ quidem, sed simplices, ac deduclœ ex usu prophelarum : probatienes aulem, ex optimis ejus œvi aucleribus cas altulimus, quas reprehendi non posse quilibet commenlarii noslri leclor diligens facile deprehendel ; quod quoque Verensfelsii silentium salis indicat. Neque verè, ut cœteri , ac prœsertim protestantes, indigemus longà série saeculorum, quo spalio omnigena mala invenire possimus, prseserlim adhibilis, quantum animus suadebit, frigidis allegoriis, nulloque rerum ordine. Hîc autem, tanquam in unà tabula Valeriani lempora, posl inilam persecutionem exhibenlur; in quœ scilicet tôt ac lanla mala collecta inlueri liceat, ut facile appareat ullricis justitiœ manus. Quod sicubi Joannes ad alla lempora paulè longinquiora tanlisper excurril, id facit duclus affînitate rerum , suscepti argumenli tenere servato ; et cùm occasiene Valerianœ cladis à Sapore rege Persarum , aliaquoque ejus generis dcdecora indicat, quale fuit Juliani ab allero Sapore cœsi fugatique, pari utrinque romani nominis infamià, pari quoque vindiclà in perseculores Persis ulloribus Iradilos; eodem consilio, magna illa et procellosa aeris commotio in casum urbis desinit. Neque desunt alla ejusmodi' éventa, ex cennexione rerum, poliùs quàm tempor.um , illœsis intérim de Valerianâ infamià prœdiclionibus, in unum cenglobalis.

Ad eumdem scopum spectat illud occasiene regum Orientis, de tribus immu7idis spiritibus ex ore draconis , et ex ore pseudoprophetœ , in modum ranarum, qui congregarent reges totius terrœ in prœlia^. Omnino enim inlelligendum est ex his tribus immundis spiritibus, primum exisse de ore draconis , et de ore bestite , cl de ore pseudoprophelœ sive secundœ bestiœ ac philesophiœ idelis succurrenlis; nam et id primum evenit in Valeriani profeclione centra Pcrsas, et sub aliis principibus rej)elilum.

Ac de Valériane quidem referl Dienysius Alexandrinus^, quemdam exlilisse mageruin principein qui eum incitaret contra piam gentem, quasi vexatis chrislianis omnia prospère evenlura esscnt; qui spiritus ex ore draconis ebullissc videalur. Jam Diecletiano principe, Tages exlitit, sive alius quilibet à Laclanlie ee nomine memeratus^, qui Dieclelianum ilidem in chrislianos inllammaret, quœsito quoque in eam rem Apellinis oracule. Maximinum

1. Apoc, XVI. 13, 11. — 2. Apud EuseO., iiO. vu, ch. 10. — '■'. [,'icl., de Mnrl. jiurs., 10, 11 ; Insl. m. 'il.

DE EXGIDIO BABYLONIS,

iisdem magi cujusdam Theotecni divinationibus ad sanctos persequendos animalum refert Eusebius'. Nam de Juliano Maximi prœstigiis et aiiguriis accenso jam diximus, ad cap. xiii. 11.

Neque vacat illud Joannis diserte meraorantis ab imrmmdis spiritibus reges totius terrœ congregatos in prœlium ad diem magnum Dei^. Satis enim constat non defuisse Persis vates suos, nempe mages, qui reges ad paria in christianos odia instigarent. Refert Sozomenus sub Constantino Magno, rege Persarum Sapore^. Idem narrât Socrates sub juniore Theodosio, Persarum regibus Isdigerde et Varrane ejus filio , qui etiam iisdem magis hortatoribus adversiis Romanes bellum movit. Idem anterioribus quoque temporibus factitatum nemo dubitabit, ac facile in comperto haberemus, si extarent Persarum historiée. Satis ergo constat totius terrée reges, nec modo Romanos, sed etiam Persas, falsis vaticiniis in loca preeliorum adductos, utrinque ostcntatà Victoria christianorum persecutoribus; quee rerum eventu, mirum in modum cum hoc Joannis lextu concinunt.

Sanè hîc protestantes mirificos congressus fingunt reformatorum regum septentrionalium, utique magis quàm orientahum , in Antichristum suum romanum pontificem : quo loco allegoricum Euphratem, allegoricum nobis Orientem produnt. De Armageddon verô , novis inauditisque commentis imperitum lectorem obstupefaciunt ; nec animum advertunt ad verba Joannis , quibus facile refelluntur. Nam beatus Apostolus non profectô commémorât, ut fmgunt, piorum regum bella adversùs impies, cùm è contra diserte notet reges totius terrœ etulriusque partis, spirituumimmundorum'imYmlsibus accitos ad diem magnum Dei, alios aliorum manibus puniendos.

De bestiâ autem sœpe admonuimus, quanquam speciali ratione in Diocletiano, ac decennali persecutione à Joanne consideratam, generatim tamen esse idololatriam, Romaî totoque imperioque romano dominantem; eàque de causa, hîc etiam nominatam , f. 22. Imaginem verô bestiœ (ibid.) adoratam, nihil aliud esse , quam imaginem romani imperatoribus martyribus propositam, ad sacrificia et libamina, quod et sub Valériane gestum, auctore Eusebio''*, sœpe retulimus.

Super omnia autem diligentissimè recolenda est, cap. IX, et cap. xvi, 14, mira consensio de Euphrate trajecto et eitusis exercitibus Orientis; quœ cùm Joannes cap. ix, ostendere incœpisset, cap. x, t. 11. ab Angelo est admonitus, oportere eum iterum prophetare gentibus et populis : quà voce juberi videatur ha3c etiam inculcare, ut hîc factum esse vidimus. Speramus autem futurum, ut si lector di- Ugens singula Joannis dicta, eâ quâ par est attentione perpendat, facile comperiat unum Valeriani regnum tam infelix quàm acerbum Ecclesiae, respondere vaticinio, et locum vel maxime dare dcsignandis negotiis, quœ rébus Valeriani imprimis connexa et velut consectanea videantur. Sequunlur autem capita tria , in quibus tam clara est totius revelationis enodatio, ut nuUus scrupulus superesse possit.

1. Lib., IX. 2, 3. — 2. Apoc, xiv. 14. — — 4. Eusib.. l. vu. 17.

Sùz., II. 9, 10, etc.

ARTICULUS XXIII.

De Româ paganica clarè expresse!, deque Babylonicâ meretvice deslrudû ad cap. xvii. Ex lus (jeneralioribus , enodalionce quatuor.

Jam ergo enodationes et elucidationes eas totius revelationis hujus quœ cap. xviii continentur, non texluum ordine, sed rerum evidentià referemus.

Prima enodatio , ex ipso Romœ nomine : Septem capita septem montes suiit (xvn, 9), quà voce septicollem urbem tam clarè designatam vidimus, ac si expresse suo nomine Roma appellata est.

Seconda enodatio, in his verbis : quœ est super aquas multas : aquœ quas xidisti ubi meretrix sedet, populi sunt, et g entes , et linguœ (t. i, 15) : quod nuUi unquam civitati magis, quàm Romœ ethnicœ convenit, cùm nulla sit quœ tôt gentes populosque subegerit, suâque ditione tenuerit.

Tertia enodatio , ex coccino et purpura (t. 3, 4) : eô quôd is color romanis magistratibus ac potestatibus congruat. Occurrit hic locus Greg. Nazianz. dicentis' : Ab ethnicis commendari majestatem prœpositorum romanorum -rcposopSv ex purpura , et vittis, et coronis florentibus.

Quarta enodatio, ex nomine merelricis magnœ : cùm enim ea vox ex Scripturarum usu designet idolorum cultum , nulla est major meretrix Romà regnatrice, quœ non solùm suos, sed etiam omnium victarum gentium adoptabat deos tanquam amatores fœdos. Nihil autem erat lurpius, quàm illud romanœ dominationis arcanum; ut ad commendandam sui imperii majestatem, adorandos obtruderet impio cultu imperatores suos, quibus et gentes omnes et fœderati reges templa consecrabant , unde illud : Cum quâ fornicati sunt reges terrœ {t. 2) : et iterum : Babylon magna mater fornicationum et abominationum terrœ (t. 5) ; quôd anliquà regnatrice Babylone pejor, idola sua omnibus populis et arte, etillecebris, et cruciatibus inculcaret. Ex quo etiam illud : Vidi mulierem ebriam de sanguine sanctorum , et de sanguine martyrum Jesu {t. 6), cujus nulla unquam civilas sitientior fuit. En in unum conjectos Romœ paganicœ characteres, nullo prœtermisso. Nihil autem ecclesiasticum : nec abludit ab eo sensu illud inscriptum fro7iti mulieris : mysterium; (t. 5.) quôd Roma haberet sua occulta mysteria, quibus et se auspicato conditam, et evocandi deos obsessarum urbium arte polleniem, ideoque victricem et diis carara , imo deam aliquam , omnium gentium dominam, et œternam urbem venditabat : effusa etiam in principum (persecutorum) laudes, quorum pietas et providentia, cùm in cœteris rébus humants, tum prœcipuè in defendendis (adversùs christianos) deorum religionibus claruisset, consultumque rébus humants , ut universi homines legitimis sacris vacarent^. Sic ipsa persecutio pietas vocabatur.

Mirer autem Verensfelsius hœc scribentem^ : quod bestia sese colendam, suasque superstitiones usurpandas , vel morte intentatd , obtrudere dicitur, quomodo id Romœ paganœ conveniet? Quid enim apcrtius convenit urbi tôt supplicia intentanti omnibus per universum orbem christianis ? Quid autem est eo convertere omne imperii robur, ni si cruciare omnes qui hœc imperia delrectarent ? At id ut credat, vir doctus, magno Bossueto excidere poluis.<ie