CARMEN

Anno iG6a.

Jam licet inftdos pelagi contemjDere fluctus Arctoasqne myes y gelidumqae errare per axem lonocuacursu, dam tôt dkerimina reruni, Et totam breYiI)US foliis compkctçris Arcton , Qao tua te pietas, et honesti sancta cupido CiTÎles inter strepitus et classica duxit , Scilicet et nostfum Dis ulcîscentibus orbeia.

GaUia fervebat cœco vesaoa tumultu, Et sua vertebat validas in viscera dextras , Indocilis flecti , fatique inimica potestas Mataa discordes animos in bella ciebat.

Tu regni exosus furias civesque nocentes^ Anxius et patii» tristes speetare ruinas, Quaesisti externis yirtutum semina terris , Pacatas exempla petens meliora'per aulas.

Ingenitos popntis libuit deprefaendere mores Mercurio célèbres, et docta Pallade Belgas, limitibusque suis procul, insultare féroces Goithos; assuetos bellis, et acinace fortes Visere Saaromatas ; libuit spectacula rerum Et terrae et pelagi kwgos decurrere tractus ,

io4 POÉSIES LATINES

Pannonias arcet , regnatacpe rura superbîs Cœsaribos ; placidi nunc lustras littora Rhem ; NuDc altas Yenetum turres, urbemque natantem, Aut lenes Tiberis ripas , Gapitoliaque alta^ Yirtutum monimenta , et facta ingentia Yolveus. Seu premis invicti Gustavi nobile marmor, Extera qui tumidos ducens in bella Suecos Audaces aquilas letbali vulnere fixit , Ingentesque super Germans stragisacervos Occubuit , f atisque suis post f unera vicit. At nunc exiguus ciuis est , et nominis umbra Yana sui Seu per gelidi fastidia cœli Augustam Upsallam properas , ubi regia sceptra^ Et patriam posuit nuper Chrîsdna coronam; Quse mox fallacis fugiens ludibria cultns Implevit sacrœ pietatis imagine Romam , Claraque magnorum ridens diademata regum Erravit totuin plus quam regina per orbem.*

Quid tibi decursos hyberno sidère Lappos, Extremamque Arcton memorem? quid frigora summi Explorata poli? molli te littore deindè Yexit lene fluens per amœnas Yistula ripas, Yarsovieque dédit regales cernere luxus.

Hic cognata tibi populos Aloisa féroces Tempérât, et beUi pacisque exporta labores Partitur varias magno cum conjuge curas, Gallica Sarmaticis commendans lilia regnis.

Sed quid opus rigidos casus et longa viarum Taedia? quid glacies, sœTÎque pericula cœli Pandere ? nunc mihi dulcis amor , mollisque voluptas Scriptum iter. Hœc laetos ^nes mihi conoitat Arctos Quamquam , 6 Pieriis Lomeni darissime curis^

DE FLiCHIER. I05

Qiiis putet ArcU>a3 hyemes et saxa nivosis Âlta jngis, amnesqne sterno frigore yinctos, Te qaondam et canas pedibus pressisse prainas? Crediderim gelidum tibi mansaevisse Bootem y Snbsedisse tibi glaciali gurgite Nereiun , Felices auras adspirayisse Favoni, Et creTÎsse nives inter yiolasque , rosasque, Usque adeo borrentls reparas incommoda mundi , Et roseum mihi fingis iter^ lepidoque libelle Ter mibi perpetuum pingis , floresque Latinî Eloqnii. Yolucres hune eircumferte Camœns ; Quique extemarum pandit spectacula rerum Extenias rapiat magna in spetaeula gentes,

Ât tu, Francigenûm decus immortale, Brienni, Qui quondam tenerse primo sub flore juvent» Assnesti penetrare aulas , et splendida regum Limina, non yacuas rerum, cnrisque solutus Errabas. Varias regnorum discere leges Mens erat , et sensim varios invisere reges , Dum prodesse tuo possis , patrianique tueri Âctorum assiduus seeretorumque mintster : Atque ita longinqais fueras qui clarus in oris Jam patrie melior tua lumina dividis orbi.

Sic se dum rutilo subdicit vespere Titan , Non résides radios , et iuertia lumina condic littore in Hesperio; requiescere nescius unquam Altemis alium flammis percurrit olympum.

Post ubi semotas mundi irradiaverit oras , Crescentem roseo lucem spectabilis ore Colljgit, et nostro fulgentior incubât oibi.

I06 POÉSICS LiTIHBS

AUGUSTISSIMI

GiLLIARUM DELPHINI

GENETHLIÂCON.

Gallia , qui G^nii , quàm prospéra numina regois Usque tuis vigilant? regum tibi spleadida longoin Decurrit séries , longisque nepoti^us errât Nescia deficere et fati secura potestas. Scilicet augustam sobolem voluere secimdi Sternum regnare Dei , longoevaque crescit Gloria Borbooiduin pacato plurima regao Posteritas. Francis , poat tôt felicia Martis Prœlia , compositœque insigna fœdera pacis , Ingentum Lodoix spai^it nova semina regum , Principibusque parem summis , unoqae minorem Pâtre dédit natum , qui secum mitia firmet Secula ; nec ketis jam desunt omina Gallis. Ardua magnanimus promittit facta puellus , Fortunxque pares animos. Hune nobile sentit Jam natum diadema sîbi, clarumque corona InsigDÎre caput gestit, devotaque parvi Hero'is teneros jam purpura colligit artus.

At tua dum sacri properant ad limina Casces , Teque omnis prsetexta coUt ^ pulcheri-ima Divûm Progenies, tua dum laeti cuuabula reges Suspiciunt; ego festivas in vota Gamœuas pis genitas , Phoebique sequacia numina duco ,

DE FLÉGHIEB. IO7

Annue , daque mihi sacris obrepere canis , Qaaeye tui primo jam fudit fama susunro Accipe, regalis celebranda oracula vibe.

Orbe sap^r medio, blâdi prope culmina Pindi, Fama augusta sedet, superûm. clarissima proies, Miratrix virtutum , et pulchri mater honoris , Qoam faciles Musse , propiorque inspirât ApoUo. Magnificos sparsura sonos ^ pemicibus alis Aut latè yolat , aut celsa subiimis ab arce Anre oculoque vigilspectatque auditque quod usquam est. Dla nec insano rerum se i;nurmure pascit, Nec Tacuas yanis împlet rumoribus aures , Nec viles opéras yulgusve ignobile curât, Fortanasque levés ; sed splendida limina regum ^ Et famosa sibi rerum spectacula poscit.

At dam magna litant Genio , et regalibus instant Régna puerperiis, toto tum pectoreprona Yohit centum oculos y et centum subrigit aures Impatiens strepere, et magnos inquirit in ortus , Exploratque aditus fati, primœvaque captât Auspicia, et velox collecti nuncia veri , Que didicit pandit patriis oraculâ regnis.

nia diu nostris avide consederat arvis, Teotuneque loquax'dederat prœsagia prolis Spes regno ingentes. Yieino insignis alumno, Gallia, quid dubitas? soboles tibi proxima surgit; Oeiphinum tibi fata parant » regina potenti Jam tua rege tumet ; magnus tibi vagîet infans , Heroum de stirpe héros ; tibi parvulus aula Mox ludet Lodoix. Lstis haec murmura Gallis. Splendida jactahat tanti prcludia partus , Nil mortalç sonans , afflataque numine Diviun^

Io8 POÉSIES LATIHES

Gredidimns fatis hilares , nec fama fefellit. Eziit, et primas efFusus lucis in auras Âdspexit sua régna puer; patriumque decoro Lumine pacificisque erexit vultibus orbem. Mox natalitto plausu , placidoque tumultu Augusti sonuere lares ; se Gallia longos In lusus solvity magnoque superbiit aula ' Clara puerperio , flammis jam compila fervent ; Pensilibus lychnis , et crebro lumine cernas CoUucere domos, noctemque încendfa vincunt.. Aère dissiliunt imitantes sidéra fiamma^. Artificum vigiles laxantur in otîa curae; Et sua cuique putes ludi natalia Gallo. Sequanides toto plauserunt littore Nymphae. Nectar iit rivis , rubris fons ebrius undis Fluxit, et insolito stupuit se sobria Naias Immaduisse mero ; subitoque admixta Lyaeo Erubuit, risitque , et vina fluentia volvit Quà volvebat aquas. Haec in ter gaudia , voces Fundebat jam Fama suas, et rémige pennâ Astra super volitare , et toto spargere mundo Yictorem Lodo'icum olîm , nuperque maritom ,. Jamque patrem, cœlo terrisque assueta parabat. Hanc adit, et nitidâ praecingens lilia fro'nte Gallia pace virens, et priscis inclyta lauris.

Interpres Divûmi, magnarum nuncia laudum Fama, inquit, vatis quae Phœbi oracula captas, Auctoresque Deos , et couscia sidéra fati Gonsulis, ingentes mihi spes non vana dedisti. En parvum licet augustis ostendere regnis Heredem , et tenero plenas mibi numine cunas. Ille suam blaudo matrem licct exprimat ote ,

DE FLÉGHIBR. IO9

Plus etiam de paiCre ferat ; lamen anxia fati, Qaanta mihi sobolea, qnantus mihi creverit héros, Qiisque parent mihi régna Dei, qu» fila sorores Quâve mann versent, laudom qnsB semina surgant, Et pacis , belliqae ykes , Tolyendaqne sechi Rege sub hooqoœro. Tacitas agnoscere sortes Etsoa fata juvat. Ta, qu» cunabnLt nati Priocipis, et magnœ cecinisti limina TÎts , Arcanam seriem , et tanti penetralia £ati Pande, Dea; attonito dabimus miracula mnndo. Et qns molta canas. Yolucri tiun corpore Fama Constitit , et firma , et risu diducta sereno.

Ecqnid , ait, majora mihi jam fata minaris ? Noncia tôt fatis et tôt successibus impar, Gallia, deficio, et tua me fortuna fatigat. Externis dudum victricia lilia terris^ Otîa regnorum, jurataque fœdera regum, Et genialem aulam , et reducis spectacula pompae , Et régis thalamos patris, et cunabula nati Usque cano , reliquo nusquam mibi jam vacat orbi , Ta me sola tenes , nec sum nisi Gal)ica fama. Nan« majus mihi crescit onus , Lodoixque caneudos Alter erit ; promptse vix centum corpore linguae Snffecêre patri ; nova jam pneconia nato Unde petam? ToHtare et anhelo pectore utrique Centum inflare tubas labor est. Tu , Gallia nutrix Heroum, intereà duplici diademata fronti. Et latam geminA sub majestate coronam Expande , et patrios f esUna extendere fines. Non capient tua régna duos. Quse gaudia toUant Se tibi, quanta tuis accrescat gloria rébus, Ddphino nascente , rogas ? Non aptior unquam

IIO POESIES LATINES

Sceptra manu regere, et priscos inducere mores, Seu paciSy seu jura sacrt componei'e belli Sors ferat. Ac primùm longos tibi pacis in usus Nascitur , et miti nova destinât otia seclo. Huic bilans Isetos effinxit gratia vultus ; Jamque altùm spirans pectus concordia blaodo Molliit amplexu , pulchrâ cum matre Cupido Arrisit puero puer , et cunabula mitis Implevit Genius , proBief[ne in pensa sorores Candida tranquille duxerunt vellera Titae. Hune genitor nuper jurat in fœdera dextrâ Sustulit, et placidae porrexit ad oscula matri, Plaudentique manu puenim circumtulit aula, Adpressitque sinu. Félix boc pectore discet Et puer bâc regnare manu. Natalia cerne Tempora , cùm positis mundus requieverat armis ; £t regum tbalamos , et fcedera nubile pacis Mirabamt^r opus ; pressis concordia bellis Aptabat placidum tantis natalibus orbem; Pax Martis furias, et secli tristia probra Eluit, ardentes excussit mœnibus ignés, Restituitque aras, et pulvinaria Divûm Sacrilegâ temerata manu. Sic fata parabant, Nec decuit niites nasci inter crimina Divos. Sic expectatae concordi foedere mundus Arrisit soboU , maturaque tempora pacis Fortuna, et totis Saturnia secula terris Prœmisit Delpbino , et Iseta per otia prudens Augusto sic strarit iter uatura puello.

Qualis ab œquoreis Titan dum nascitur undis, Prima luce vigil pallentes dimovet umbras, Et roseas aurora fores, radiataque cceli

DB PLÉCHIEK. lll

Atria didacit, flen^mqne affosa per auras

Nubilacœca premit^ yentotque fayemesqne serenat,

Et placidom Phoebo redoci cconpônit Olyropum.

Âspke quâm aimili pnestet virtute publias ,

Ut didces apprit Toltas , mahamque terenîs

Pacem ocnlîf ; plactdis ut Tcrsat pectora cunls ; *

Ut spirat primo Satamia secola risu ;

Quantus h(Aios froiiti, roseis quàm blanda labellis

Gratia, qoam dnkes icie jam pads amorea

Anniiit, et toti spondet sova fœdera mundo?

Qoin jam bella domat , pronasqne in prselia dextras.

Et tamidos noTUs Alcides jam comprimit angues * ,

Et firmat laesae nutantia numina pacb.

Hic dabiis unus potuît auccarrere rebos ,

Et placare patrem, Nascentam b«c gloria regiim

Princlpiis prodesse suis ; inoxia prisées

Sic peperit natnra Deos. Jam firmior «Cas

Corrat , et erectum melioribas impleat ^*bem

Officiis , qnas non regnandi noTerit artes

Sob pâtre ? Mox beUi pacisque imponeres leges

Ducet /et insanos plebis contundere luxus;

Et regumn jam nosse snuro ; jam pondera^rernm

Ferre ipse , assidiùs pensare SBraria caris ;

Etregnare sois; avidos compescere flentum

Pnedoues populonim y et iniquos plectere sumptas

Legibus ultricis Tbemidos. Florebit alumnu»

Talibos auspiciis; et claras iinbuel artes ,

Ingenuasque animi curas. Yos crédite Musée,

lïaoc regno indecores et inania numina Mus»

Vos colet hic, vestne incipient revirescere lauri,

' RegU iront ob injuriatn legati in Britan* sui teniperat.

113 POÉSIES LiTIIfES.

Proderit et novisse deas , dam parrulns héros , Ut noYus è cunis matura oracula Phœbus Yagiet ; et sterili referet sua prsemia Pindo, Marte olim Musisqae potens. Hœc regia cara Ingenium colaisse suam ^ fecisse canenda Et cecinisse deum est. Sed quis jam beliica nati Principis acta canat? inites lîcèt hauserit artes , Non levibus studiîs auls , nec mollibus uti Gnarus blanditiîs, ignavo tempera luxa Exiget, at duris adolescet viribus infans. Jam tacitas sortes et vatam oracula cemo. Ut toto pueri versât se pectore Mayors! Ingentes ut spirat avos ! ut plurimus ardet Ore pater ! quot jam virtutum insîgnibus omat Pulvinar géniale! ut jam cunabula parvâ Majestate premit! patriis excurrere gestit Sceptris apta manus , saliunt jam pectora cunas Indignata suas. Majorum semina laudum , Yelocesque animos , et cruda exordia magnae Indolis adverto. Mox pubescentibus annis Caelatos bellis clypeos , et forte rubentes Bellorum maculis infaus mirabitur enses , Et patrio ludet jaculo , et breviorîbus hastis £qaaevâ cum pube ferox, erprslia fingens, Incipiet magnîs jam tum prseludere fatis. Talis in £moniîs héros Peleîus antris Per sontes pharetras, et adhuc stillantia tabo Spicula reptavit, parvâque ingentia yolvit Tela manu; et jam tum Lapitharum prœlia Indens , Et sua venturo durans pnecordia bello , Crescebat Danais , Teucris dum cresceret Hector. Mox et desidias et inertibus aulica ludis

DE FLÉGHIER. Il3

Otia despectanSy ant cervis retia tendet,

Indomitos aut flectet equas, àut versa feraram

Terga f atigabit y spec tandaque spicula torquens ,

Et puer augustâ jam f ormidatus in aulà ,

Âidebit duros Martis tentare labores ;

Et pukhrœ simulacra dabit solennia pugnœ

Jam ludo egregius. Sic quondam Jupiter altâ

Diiin stetit arce poli , famidoque insedit olympo

Pêne puer, ccelo rutilare et scindere nubes.

Et tenero didicit fulmeii vibrare lacerto ,

Primaevos pueri lusus ^ exordia tanto

Digna Deo. Nec me vatum pnesagia faUuHt ;

Sacroram ultorem cemo , parvumque superbœ

Eyersorem Asiae, ctirrus in pulyere inanes^

Strata solo tormenta, evulsaque rostra carinis^

Et terra et toto captivas œquore lunas

Aoguror ; angustis metuens in rébus arnica

Aiuilia implorât Yenetus ; sociamque superbus

Jam poscat Germanus opem ; jam concitet orbem

Magnus Alexander , Scytbicum qui primus in hostem *

JttDgitopes, acuitque animos, et suscitât iras.

Plaiibus auxiliis , et tanto splendida partu

GaUia die, dabimus multos in praelia reges ,

Heroum nunc turba sumus ,niunc pluribus sequi

Stti&cimus bellis; iterum tibi, tristis Idume ' ,

Et genitor, gnatusque instant, iterumque reservant

Tictores tibi fata duos. In bella , tyranne ,

I nunc , et fessam numeroso milite Gretam «

Obme , et Adriacum Geticâ pnetexere littus

Classe para , Austriacas infido fcedere gentes

' Summus pont, éjfui reges ad sacrum belium inyitat. * yesp, et Titus oUm expugnawerant,

j^Â POÉSIES LATINES

AlUce , et attonitos compelle in pmlia Dacos; ,Non impune niis , magnas tibi nascitur ultor , Et qùot bella geris , tôt jam tibi bella minatur . Hune genitor Lodoix exempta per ardua ducens Yincendique artes , et konoris limina pandens , Irruere in Thraccs, Scy thicumque lacessere Martem, Et versare dolos, et declinare docebit; Quo genitor se cumque fere,t cœlo auspice victor, Regibus injiciens, captivis vincula solvens, Solvere sic miseros, sic debellare tyranuos, Macte puer, dicet : sic barbara vertere castra Incipe ; tune ardens , et in baec exempla paratus, jEmulus ipse patris quot in hostes fulmina volvet? Exultans Libycis quot sparget f unera casti'is ? Victori referet quot signa inimica parenti ? Et primo jam Marte ferox , et torvus anhelo Pectore, perfususque decoro pulvere vultum , Quàm rapiet lartum pulchra in spectacula patrem ?

nie licèt primùm vix ducere cœperit annum , Gallia, non spectanda procul prseconia pando. Non tibi longa mora est , reges sua non capit œtas. Ingenium cœleste suis maturius annis Grescit, et à summo vires sibi sumit olympo , Mec numerare dies sequum esl et tempora divûm.

Haec dum fata manent, magni spes altéra regni', Gresce, puer, totumque impie virtutibus orbem. Non exempla tibi, praeceptaque regia desunt. Non opus antiquos regnorum evolvere fastos , Externosve duces; aliis monGtretur Achilles, Ductoresye alii prisci'tniracula mundt.

At tu disce patrem valeat quid déxtera bello Gonsiliisque animus, propior tibi coUigit héros ^

DK FLÉGHIJ^R. Il5

Et totus regnare docet. Sed duin^ tibî clar«

Hortamanta pamt , firmis et pro^idet nmàs ,

Qbenbns sacris , iminortalic[ae recumbe

Theresae in gremio , dîvàm te necl^re toti|m

Prolae ; disce hilarem risu cognoscere matrem

Et nmlcere manu , dokique impellere motu

Regia qiUB magnos spond/ent tibi pectora firatr^.

En tibi regales aperit regina vicissim

Anna anus ; quondam Lodoix hic ludese cœpit ,

Hic coepit regascre pater ; prier iUe recentum

Heroum locus est, puerorum faaec hospita r^um

Pectora , te blaadîs haec dum yersabit in ^lnis,

Prima sui quoties reyocabit gaadia paru^,?

Et dicet y cukus spectans animosque puelK :

Sic meus exsiliit , ducto sic molUter ore

Tagiit , et simili diduxit lumioa risu ;

Spesque dabit primas tanti regina nepotis ,

Exemplumque ingens > moresque animosque docebit

Tirtutnm monitrix. Sed quid jam garrula longis

Landibus impedior ? juyat ire , tuumque per orbem,

Gallia , deproperare decus , tua f undere fa0.

Haec ait; et toto devolvens corpore penna^

Precipites, centumque acuens in corpojpç lioguas,

Delpbinum cecinit Tolitans, quà SequMa l»tif

Plandit aqois , Ligerisqiie vagus , re^usque firar^mna;

Pnecipitumque ,tumen$ Rhodanus regpj^tfix aquarumj .

Matemi quà ripa Tagi ; quà, panditur ingens

Eridanus , quàve augu^tse Sua flumina Roms

Insinuât Tiberis; g^snini^mque allapsa peu axëm,

Belphini per utrujçnquç ^ulif^ natalia mnndum.

lld POESIES LATINES

CIRCUS REGIDS,