ODE
Primæva regum filia, nobilis Regina Pindi, mater etartium,
Vlrtutis incorrupta custos Ac Fidei, columenque Verl :
Nunc, nunc sonoros prome, Academla,
Cantus : Parcntis festa agitur dics,
Tractare quà cœpit potentls Imperii Loduix habenas.
Tuquc 6, triumphi maxima pars, favens Accédé, prlnceps ac domina urbium,
QuA, cuncta terrarum peragrans,
Sol reperit nihil orbe ma jus.
Regum superborum ut Lodoix suo Fulgore laudes obrult, arduas Sic inter urbes fronte celsA Altiùs urbs Parisina surgit, Famâque cunctis clarlor eminet.
Regalis illam non tamen ædium Splcndor, triumphalesque porUe,
Non labor artificum peritus Sic clarat, ut mens optima civium, Tenax avilie Rcligionls, et Arnica regnantum, fidemque Indocilis violarc regni.
Qum nunc amori, quem posuit modum?
Quæ non loquuntur compila principem?
Quis urbe totA Ludovicum Per memores tttulos perennl Suo, aul loquaci marraorc, non locus
«Mondât? Ilium slslere clvibut Hac arle prrsentem . suorum Ingeniosus amor laborat.
Hic prima tlbrans fulmina fervldus Bellator. omnem sub juga Flandrlam Mlttit, rudlmentlsquc belli Talibus atlonilo futurum Ostendil Orbi jam domlnum : hic ruit Ontcna vers!» oppida turribus,
Inslarque lorrcntis Ralavùm Indornitas populatur urbes.
Inde æstuosis vorltcibua ferox.
Et Oüarl vis ante dnmabllis Rhenus, trementes «ponte snbdit Imperio Lodolcis undas.
Hinc vicia currunt flumina molliùs,
Sablsquc. Scaldisque, rapldus et Mosa.
lllinc catenatos per bostes Ira, pudor, rabiesque régnant.
Sic Urbs fuluris provida seculis Monstrarc pugnas usque supersllles Gestit : recentes ner triumplios lmmemor indecores relinquet.
At sain, et aurum, et marmora proruit Edax vetustas : vos Academia:
Transrniltet ad seros nepoles Principis interitura nunquam Tropbxa Magni. Cetera mobills Abramet etas, et fuga temporum :
Hulc Numen eternos honores Imperiumque dédit perenne.
Sic nunc superbis Ilia opibus caret Fastuquc; nullas ac fldei vices Experta doctrinæque, priscos Usque tenet studiosa mores Sol Ipso, vastum lumine qui suo Collustrat orbem. sub tenebris latet Obscurus lnlcrdum : sed atras Serins ocliis ille nubes Victor repellit. Tu, Lodoix, potes.
Non immerentem progeniem pater,
Quum pace terras mox bcâris,
Vel placido recreare nutu.
An. 1096.
In tabulam tpeeimini pharmareutico Stcphani- Francitci Geoffroy prerfixam.
Quam l.o ta afTalsit primls morlalibus elas,
Corpore quum sano mens quoque sana forci!
Tune curis boulines pariter morbisque carcbant;
U rebat nullus meiubra animumvc dolor.
Asl ubi Pandors fatalcm Epimetbeus urnam Acceplt. terris ingruit ira deûm,
Morborum genus omne, febres, pestisque, famesque Corperc bumanum dllacerare genus;
Mors quoque, lenta prlùs, rescratd pyxide fertur Præcipitcm subito comprisse gradum.
Asplce ut erumpens Iristi gravis halitus urnâ,
Prnta suo spoliât grainlne, fronde nemus.
Aspice, lethall nalura alData veneno Ut jacel, et superûm langulda posclt opem!
Uanc blando recreans pavllanlem lumine Phœbus, Vulnera morborum s*va tlmere velat.
Ludentes circûm genios dextrà indice moustrat, Ipse quibus medic® credidil artis opus.
Vitales aller succos herbasque salubres Colllgit, Inde homini vita salusque venlt.
Audax ille magis, Phœbo duce, viscera terre Intima rimatur, divitiasque maris;
Ille salutiferos angues quoque cogit in usus.
Et prodesse «gris ipsa venena docet.
Sic artis medic* auxilio sibi redditus inter Toi morbos sano corpore vivit homo.
An. 109*.
Vigilanlittimo gymnasiarchi r Carolo Gobinet, quum die S. Caroli festo Plcttœi convictoret, accensii post cttnam toto eollegio luminibut. studii in gymnasiarrham tui tiqua insoiito loelitiœ genere prodidislent.
GRATULATIO.
O quam disparibus lurent hcc atria flammis! Oquàm dissimili strepit area nostra’tumultu! Haud pridem violare domos flamtna ausa superbas, Sollicltum loti jam sparserat urbe pavorem; Hausissetque, nisi trcpidls excita repentè Sedibus urbs lotis laxasset fontibus undas, Jussissetque suis servarl civibus œdes,
Et Gobineti ingens monumenium starc Camœnis. At nunc serurls benc amicos «dibus ignés Spargere amat, teclisque errans innoxia ludit. Abtenli, Gobinete, rneturn quæ feccrat olim,
Pi «senti tibi jam cum fœnore gaudia reddlt. Tractarl patiens dcmiim. atque oblila nocendi, Imperio puerorum, in quaslibel ire figuras llaud renuit. Summis nunc alté affiia fenestris Ordine mulliplici, ceu rccio sidéra, passira Emicat, insolitoque domum fulgore coronat.
Nunc per huraum mediâ jacunda incendia arenâ Agglomerans. lætos plausus hilaresquc eboreas Excitât, et domino quxril diverse placere,
Ac tua adulatrix vestigia lambere gaudet.
Hinc ignem, Inde faces credas collnderc secum Certalim : ad vers® fugit (lamma xmula flamme; Alternusque modo igné venlt, modù lumine fulgor. Et pariter noclent invlsam tenebrasque repellit. Ingeniosa tuo sic (lamma laborat bonori,
Couse iaque admi-si scelcris, quum principis «des. Et sacra Musarum voluit consumere templa; Grande nefas eadern gestit, labemque piare,
Atque luum obsequiis captai sibi mille favorem. Jam scelere absolvi digna est veniamque meretur. Flauima recens veleris delevit crlmina flamme.
-**#> 832 «tX»
Eidtm epigramma.
Cur Plessæa novi» collucent undique flammls Alrla? cur medià lumioa nocle micani?
Scilicel hæc nostro brevior lux fluxll amori : Producenda fuit tam pretiosa dics.
Aliter.
Occidere hune solem citiùs Plessæa juvcnlus Conqucrilur. Caroli qui sibi resta rcfcrl.
Quld facial? Volis soient ncquil iila morari.
Quid non possil amor, ingeniosus amor?
Producii lucem faclbus vhisque lucernis,
Conlinuatquc, ipso vel sine sole, dicm.
An. 1687.
Ad Josephum de Jouvency, rhetorica professorem in collegio Claromonlano societatis Jesu; quum versus olim ab eo Cadomi edilos ob expugnatum a Ludovico Magno trojectum ad Mosam, adolescens ejusdem auditor, capta arce Meliana; tn lucem revocatos. mngistro (u< est par credere ) auctore, vel eonscio, tanquam reventes ac suos Lutetia deuuô publicasset.
Nam quasi 111e novus, Juvence, nobis Prodit tam similis tul poêla,
131 sis tam simili» lui nec Ipsé?
Quàm bi né æinulus hic rcfcrl magistrum f Quant hene ingenio puer sequaei Se (huit docilis tuas ad artes!
l]t vestigia subsequi, comesquc Monstralum per iter vel ire tecum Audax suslinet, et pari volalu Tecum se quoque fer i levem sub auras !
Ubertas eadem ingenlque vena ;
Idem spirilus atque mi ntis ardor ;
Carmen grande sonans. tameu modestum ; Verborum uilor clegans; stllusque Simplex munditlis; nihll superbum,
Nil quod lion sapiat manum magisiram.
Quis seosus tibi, die, precor. Juvence,
Quum versus relegis tui poetæl (Namque est ille puer luus poeta.)
Laudas scilicel ordinemque, et arlem.
Et vim carmlms, elegantiasque :
Laudas; et tibi quant nrgas severus.
Non potes pucro negare laudem.
Quin, modestie te licel pudorque,
Veslris ille quidein Insolens poctls,
Æslimarc luurn aut amare quidquam Duré loge veiet; tamen. Juvence,
Hic te cogeris ipse amare in lllo,
Hic te cogeris æslimarc In lllo.
Ut qui se in liquide fidelis undæ Coniemplans spcculo \idel décorum Grato errore et amabili tenetur,
Suspeciusque sibi vel ipse veros An vulius saga reddai unda nescit,
An fallax oculos imago ludat;
Sic el lu, reor, ut vides poetam Tul tam similem ac telut gemellum,
Hæres nescius ipse sis an aller.
Cerlè talis eras, juventa quondam Quum te in rarmlna mllteret, novumque Pulcbro accenderet igné te poetam ;
Quum nostræ decus urbks in\ldendum *, lllustrem Cadomo tibique famant Scrkptis assereres et ampliori Dignum principis urbium thcalro Per certamina docta, per laborum,
Per laudis genus omne te probares.
Ut nunc Hesperidum potens aquarum Cedentes Padus arce Mellanà Verbls acribus increpat Sabaudos;
Sic olim Mosa, te ranenie. turpem Imbellis Batavi fugatn increpabat,
Paulù at garrullor loque- iorque.
O te. amice, 1er et quaier bcatum,
Annos qui jubeas redire lapsos,
Annos irreparabllesju vente.
Et qui te videas sencm renasci.
Quo si ut carminé reddidil magistrum.
Sic el indole moribusque reddit;
Quàm dkgnus puer est coli atque amari I OUI candide mens, aperia, simplex;
Non fastu malè turgida imolenti ;
Menliri imlocilis, vel ipsum odorem Aversala dolk ; ner erudlta l’i ai is arlibus arnbitu ve lurpi Aurant gloriolæ levem aucupari,
Aut fucum facere alterl kmpudenter,
Palam et ludeie vulgus imperitum.
O quant veslra domus lubens alumnum Talent alexcril ! ut suos sodales Hune inter cupial lenere ! Jam nunc Collcgam tibi. qualis expeiiius Jamduduni licel anxio la bore,
Quæsitusque diu atque ubique, nondura In tanlo potuil grege Inveniri ;
Collcgam hune tibi destinai poetam.
Tune non siridulus obstrepel canoro Olorl male junctus anser; aut se Pica luscmiæ loquax canentl Adjungclcomilem : sed amboolores,
Ambo lus» Iniæ, melos suave Jam nilscebitks et suave carroen Pari gutturc cosonoque, vocum Ut discrimina nulle sentianlur.
O te, amice. ter et quater beatum,
Qui curà vigili et labore fauslo Finsis tam sintilcs tul poetas;
Ut sis tam similis tul, nec ipse !
Santolius pamitens.
Rumpite perjurum , suspira , rumplte pectus ; Vosque, o perpetuis, heu ! moi damnanda tenebrls Lumma, sanguineos laerjmarum effundite rivos. Deleri aud alio possunt scelera impia fletu.
Quo me præcipitem furor inconsultus adeglt? Arnaldi tumuio inscriplos defendere versus Eruhul, q nos relligio mibi sancta fidesque,
El pietas, el amor %erl dictarat ! inani
* I* porte fait parler Jim u piJce un cilojro de Caen.
Um ego sacrilegus rates formldine vicias,
Ejuravl amens Infando carminé ! Non me Conscla mens fais! , non inviolabklc sacra?
Numen amlciil*, et capiiis reverentia cari,
Non potuil me fama pudorve inbibcrc furentem?
El splio sceleratus adhuc ! non terra dchisrit Sub pedibus. sa?vo nec fulrninis igné peremplum Tartarea* adigit scelerum Deus uilor ad timbra* !
Quanquam. heu! suppllrium vel fanera tristius ipseest, Qu* nunc sollicltos inter mihi viia pavores Ducilur. Æger, inops mentis, meque ipse tcnerc Impatiens, furiis aoimum stiinulatus acerbis,
Errabunda fero hue illuc vestigia, diris Distorquens rabida ora modis ; tamen usque fugnoem Persequilur scelus, et misera otia nulla relinquil.
Iti'upcr, ipsa mihi noctuquc oiuque recursans Exsomnem, pavidum, Amaldi me trrret imago.
Non ille honorllico squallens apparat amictu,
(Qualia post morte rn dicunt simularra viderl)
Ora sépulcral! fœdatus pulvere, et ater Assurgens; >cd qualis eral, quum spirilus art us In tu* agens rrgeret, vultuque habit uque modesto Lenis, adhuc rctinens antlquum frontis honorent. Canitics veneranda senl , brave corpus, al ingens Majestas. placido fulgeotcs lumine vibrans Lenitcr In inc orulrs, srelus rxprobarc videtur;
« Tu quoque, Santoli, de te nil taie rnncnlem,
« Tune etiam infldus post Tunera prodis amicum?» lise ille. At blandæ voces, et nutia lingux Yerbera crudeli lacérant mihi vulnere pectus.
Sancle senes , pleno qui nunc de flumlne verum Illud idem, quod sic terris peregrinus amastl,
Orc avido bihis, atque odiorum oblivia potas;
Sancle senex, noslrum, precor, oblivlscete crimen , Jamque rccantato lias mihi carminé amicus.
Eccc pedes reus ante tuos sto supplice vullu,
Funereum collo funein , dcxtràquc tremenle Ardenlem gestans. probrosa insignia , lædam.
Invito nuper calamo quos scribere mondai Sustinui vîtes, ipso vel sanguine versus Eluerc en eupio. Vanis lerroribus illos Atque malé fraude eitorsit crudclis amicus.
Quem non Ille doits etenim potuisset elsdem Induere in laqueos, qnum fmmidabile Magni Objlcerel nomen Lodolci? Non ego dura Exsllla, aut tristes obscuri carceris timbras,
Sevam aut pauperlcm, milii que, si vcslra recusem Jussa , minai tarifa portrndit ep stola nuiu ;
Regalem ac tiraul , quamvis innoiius, iram.
Namque, fatebor entm, si credam hacc paucula régi Carmina displiculsse, loquaclbus Isia poeils Sit quanquam as(M>ra les, «terna stlentla jurem , Contentus tarifas vlrtull eisolvere honores.
Scdquldego hæc autem? Stultâ formidlnc ludor Credulus. Arnaldum laudsri carminé noio Sollicel invidrat Lodoix? Ea cura quietum Solliciter? Belli molem hanc dom sustinel anus,
Dum conjuratas medilatur frangera vires Europe, regum cl violait Numinis uilor,
Grandiaque invicto sérum sub peclore vol vit.
Santold nugas audit, vel curai, et istis Lusibus auguslum velil interponere nomen?
Ergone privatas sacri sub nominls umbrà Placari indociles, usque ciercebills iras?
Nunquainne Arnaldum contra crudelia bel la Cessabunl? Rabies nunquam eisaturaia quiescel?
Non salis cisilii duras tolérasse labores,
Obscuris male fatum in sedibus, omnium cgenletn,
Et dulcem patriam et c-irus liquisse penales, Rlandaqiie amicorutn consorlia? Frigida numquid Os*a viri. cinercsquc juvat violare sepulfas?
Occiderit procul hinc : (clins aliéna sepulcrum Poss idéal; mânes nuncsaltcm impunc quicscanl.
Te pacem, Lodoice, islam quoque Gallia posclt.
Repentir de Santeuil.
Traduction par M. Roi t in le jeune.
Soupirs, qui dans mon sein, retenus par la crainte. Souffrez depuis loi gtemps une injuste contrainte. Brisez ce coeur pcrlidc; et vous, mes tristes yeux,
Pour laver la noirceur d’un forfait odieux.
Par deux ruisseaux de sang inondez mon visage.
O ciel! où m'a réduit une jalouse rage!
Des vers dignes de moi, nobles, harmonieux.
Ornaient du grand Arnauld le lombcau glorieux :
J'ai rougi d'o vouer ma gloire et mon ouvrage!
Lâche, j'ai rétracté le pieux témoignage
Que la religion, la fol, la vérité
M’avaient dans un lieu saint elles-mêmes dicté!
Cœur ingrat, vil flatteur, sacrilège poêle.
Misérable jouet d'une crainte indiscrète.
D'un si noble dessein j’ai pu me repentir,
Et ma bouche parjure a su me démentir?
Quoi ! ni le souvenir d’une télé si chère.
Ni l'éclat d'un grand nom que la France révère,
NI respect, ni devoir, ni pudeur, ni remords,
N'ont pu de ma fureur modérer 1rs transports : Malheureux! Et je vis. et je respire encore!
Le jour offic à mes yeux la clarté que j'abhorre;
Le ciel suspend ses coups; la terre, les enfers, N'offrent point à mes pas leurs abîmes ouverts?
Mais non ; dans les horreurs dont ma faute est suivie Le plus ctuel trépas m'est plus doux que la vie. Triste, sombre. Inquiet, sans home, sans raison,
Je fuis, j'erre, je cours de maison en maison;
Mes pas irrésolus, mes regards, mon visage.
De mon esprit troublé font une affreuse image : Moi-même je me fuis; mais hélas! en tous lieux La giaudeur de mon crime est présente A mes yeux. Dans ces cruels accès d'une fureur pressante.
L'ombre du grand Arnauld nuit et jour m'épouvante. Non qu'il lance sur mol ces serpents, ces flambeaux. Qu'une ombre menaçante apporte des tombeaux:
Il ne vient point souillé d'une horrible poussière; Clair, serein, il parait couronné de lumière;
Doux, tranquille, modeste, et grave sans fierté.
Petit de corps, mais grand par cette majesté Qu imprimait la vertu sur son front vénérable;
Ses yeux sont vifs, niais pleins d’une douceur aimable Il m'appelle, il s'approche, et poussant un soupir :
« Quoi, dit-il, quoi! Santeuil, as-tu pu me trahir? a Je t'aimai, tu m’aimais, et la bouche infidèle,
« Aujourd'hui désavoue une amitié si belle. »
A ces mois, jusqu'au cœbr vivement pénétré.
De violents remords je me sens déchiré.
O toi, qui, libre enfin d'une pénible course.
, EPIGRAMMATA.
Possèdes du vrai bien l'inépuisable source,
Qui dans un saint repos à jamais rétabli,
Des baines d’icl-bas bois l'éternel oubli.
Cher Arnauld, prends pitié de ma douleur mortelle, Vois mes pleurs, laisse agir ta bonté paternelle. Criminel À tes pieds humblement prosterné,
De haine cl de risée objet infortuné,
Honteux, chargé de fers, je viens, triste victime, M'offrir au châtiment qu'a mérité mon crime.
Par mon sang, s’il le faut, je suis prêt d'effacer Les vers que malgré moi ma main osa tracer.
Quand mon perfide ami, par un lâche artifice,
Mc força d'obéir à son cruel caprice.
Dans ses pièges trompeurs, hélas! je suis tombé; Mais tout autre que moi n'cfii-il pas succombé?
Le seul nom de Louis ébranlant ma constance,
De mon cœur alarmé força la résistance.
En vain sur le papier versant un noir poison, L’imposteur me parla d'exii et de prison.
Je n'ai craint ni les fers, ni l'affreuse indigence,
NI le triste appareil d'une Hère vengeance;
Mais enfin 11 offrit â mes yeux éblouis L’autorité suprême et le nom de Louis?
Je frémis, je tremblai; car enfin je l'avoue,
SI ces vers que j'ai faits et qu'aujourd'hui je loue Par un sens odieux déplaisent à mou roi,
D'un silence éternel je m'impose la loi ;
Loi dure, loi cruelle, aux malheureux qu'inspire L'importune fureur de parler et d écrire.
A cette loi jamais ou ne m'a vu so'-imis;
Cependant, s il le faut, je cède, j'obéis.
Content si Jouvcncy permet à mon silence D'honorer le savoir, la vertu, l'Innocence;
De rendre au grand Arnauld un hommage caché. Qui jamais par Bouhours ne me soit reproché.
Mais pourquoi m’effrayer par de vaines chimères? Insensé, connais mieux un roi que lu révères!
De soins dignes de lui sans relâche occupé.
Vengeur d'un diadème el d'un trône usurpé,
De cent princes unis démêlant les intrigues, Renversant leurs projets, déconcertant leurs ligues, Lorsque «on bras, fatal à la rébellion.
Soutient les droits sacrés de la religion,
La louange d'Arnauld lui ferait-elle ombrage? Voudrait-il de mes vers lui ravir le suffrage?
Nos vains amusements peuvent-ils le blesser?
Et ses yeux sur Santcuil daignent-ils s'uhaisser?
Quoi! cruels, abusant d'un pouvoir redoutable, Armant d’un nom sacré votre haine implacable, Nous livrez l'innocence à d'éternels combats;
Vous poursuit cz le juste au delà du trépas!
Votre âme par sa mort n’est donc pas attendrie! Hélas! loin du doux sein de sa chère patrie,
A ses tristes amis pour jamais arraché.
Dans un obscur séjour, solitaire, caché,
Il est mort : cependant sur ces cendres éteintes Votre haine ose encore imprimer ses alteintcs!
Eli n'est-ce pas assez qu'un destin envieux Nous ait ravi d'Arnauld les restes précieux?
Souffrez enfin, souffrez que son ombre tranquille Dans le sein du tombeau trouve un heureux asile: Louis, c’est à toi seul de combler nos souhaits,
Aux vœux de l'univers donne aussi celte paix.
Erudito et eleganti tira amico suo JVatali Botquillon quum ab to rnortit imaginent in xenia accepisset.
EP1GRAMMA.
Anle oeulos semper leque et tua munera h a bobo :
Nil dure tu melius, nil Deus ipse polest.
O utinam mibi sic mors vera arrideat olim, l't nunc missa a le uiorlis Imago placet!