CAPUT V
De fbrmà , scu quematimodilni prædicare oportcal.
Hic verô, illustrissime domine, plus aliquantulùrn quàm alibi fidem desidero; non eniin Inc cum vulgo sapio, et tameu quod dico existimo certo ccrtius.
Forma, ut ait Philosophas, dat esse rci. Die qiiantunivis mirifica ; nisi tamen benè, nihil dixe ris. Die pauca, at benè ; multum efieceris. Quoinodii igitùr in prædicatione diccndum erit ?
Ut per ]iarcnthesim dicam , à prolixis illis quamquam parentelis et periodis, hominum ineptiis scholx innutritorum, quos /iter/ngogos appcllamns ; ali i[isorum item gestibus, vultu,motihus, sic tanquam prxdicationis pestibus, longé abscetle.
Actione opns est liberâ, nobili, genernsà, naturali, forti, sanctà, gravi, et nonnihil lentiore. Ul verù banc habeas, quid facto opus ? Verbo, ut affectuosé rloquaris et devotè, simpliciter, candide et confidenter : ut ipsemet pcnitils hauseris, et persuasissimam tibi habeas doctrinam, tpiam aliis persuasam cupis. Artificionim summum erit milium habere artificium. Inflammata sint verlia , non clamoribus gesticulatiouibusve immodicis, sed iriteriore affectionc. De corde plus quàm de ore proficiscantur. Quantumvis ore dixerimus , sanè cor cordi loquitur, lingua ntiunisi aurcs puisât.
Dixi actione opus esse liberà, contra illam pxdagogorum coactam et afiectatam. Dixi opus esse nobili, contra illam quoramdam rusticam, qui cathedram manu, pede, loto denique pectore pulsarc non cessant ; clamores quoque et cjulatus tollunt horrendos, sxpe etiam prxposterè et extrà occasioncin. Dixi gencrosà, contrà cos qui meticnlosà quàdam præditi sunt, sic loquentes auditoribus, tanquàm patribus suis, et non ùti filiis et discipulis. Dixi naturali et genuinà, contrà artificium omne et aflcctationcm. Forti etiam, cui mortua quædam, mollis et languida adversatur; uti et sanctà , ad excludendas fractas et adulatorias, aulicas et mundanas. Dixi quoque gravi, contrà nonnullos qui in salutandis venerandisque pileo gestuque auditoribus toti sont, nec abstinent quidem gesticulalionihus aliis leviculis, inanus ostentant, superpelliceum quo induti sunt indicant, et si quid aliud in motibus est indecorum. Denique lentà, contrà actioncm quamdam nimis brevem et argutam, oculos magis delinentem quàm cor fericntein.
Idem de linguà dico, quam claram, tersam, naturalem, ac generosam esse oportet, ostentatio nis verbonim grxcoriim. Iiæbraïcoruin, novorum. aulirorum, rxpertem.
Contexltis naturalis sit, absque præfationibus
DK LA PRÉDICATION.
scrnpulosis, ornatuque sludioso. Sanè probo, ut ad punctum primum rotuudé dicatur primù, ad alterum secundo, atque ità populus ipsc ordinem perspiciat.
Nemini quidem, at eù minus episcopis utenduin reor aduiationibus ergà assistentes, etiam rcges, principes, ipsosque pontifices.
Sont modi quidam captandæ bcnevolentiæ accommodati, quibus uti licitum est, cùm primé vice dierndum est ad populum nostnim. Probo eqnidem ut testeinur quantoperé illi vcliinus b (‘lié, ut per salutationes et benedictioncs inchoemus, perque vota juvandi stremiê ilium ad salutem suam. Et idem est, si ad patriam sit diccndum. Verùm breviter hæc, cordialiter, et verbis minime calamistratis.
Patres nostri antiqui, et omnes qui fnictum fecerunt aliquem, quisquilias istas, phaleras, vencresipie, mundanas aspernati sunt. Cor ad cor, mentem ad mentem illi luqui soient, ut boni patres (lliis suis. Ordinaria appellatio sit prn varietate liions, linguæ et condition», fralres charisunu , auditorcs orthoiloxi , etc.
Episcopus in fine benedictionem det, caput bireto tectus , et post hane populum salutet. Finiendum autein est brevibus verbis , animatis et vigore plenis.
Probo plcrumquè recollectienem seu recapitu- | lationem , postquam quatuor aut quinque verba fervoris , orationis aut exhortation» in moduin , subjungantur. Expedit in promptu habere exclamationes aliquot familiares, et cum judicio prolatas ac collocatas : ut, O Deus! Deus boue! Superi ! Eia ! Proli dolor !
Pro præparatione ad prædicandum, probo vesperâ pridiané fiat , mané vero nobiscum médité- ; mur quod aliis dicturi sumus. Præparatio coràm : venerabili sacramento facta magnam habet virtu- ' tein , ait Granatensis cui et assentior.
Frædicationcm amo , quæ amorem proximi inagis quàm indignationem redoleat; etiam ipsos ergà sectarins, quos et magné compassione tractare oportet , non blandiendo tamen , at dcplorando.
Semper concionem breviorem (|uàm longiorem esse præslat. Qué in re defui hùc usqué , et nunc me corrigo . Si modo mediam horam duraverit , nimis brevem esse non potest.
Succensere non oportet, nedùm acriùs eoinmoveri, ut mihi nuper accidit die Virgini sacré, cùm campante pulsarentur, antequéin tinissem. Error haud dubiè hic meus fuit cum aliis.
Non amo facetias et sales : neque hic relu» illis destinatus locus est
Fiuio definiendo prtedicationcm. Est, inquam, publicalio et derlaratio vohintatis Dei facta boini-
nibus, per eum qui légitimé missus est, in flncm ut hi instruautur et moveantur ad serviendum ejus majestati in hoc mundo, ut salventur in altéra.
CONCLUSIO.
Quid vero, illustrissime domine, tandem de hisce dices! Indulgc mihi, amabo te : volante calamo , hæc ouinia exaravi , absipie curé ullé verborum , aut artificii , solummodô ut ostenderem quàm tibi sum oliscquens. Auctonim loca qnos passim rctuli, non citavi ; quia meam et non aliorum sententiam expetis , et quandô eam ipsc practieo. Quidni dicatn? Opus est, antequàin bas litteras obsignem , obtestari te , reverendissime domine , ut ne nlli eas vivendi copiam facias, cujus oculi mihi minus æqui sunt quàm illi tui ; humilliinéque prætereà supplicare nullis te considerationibus auferri sinas , quæ te à prædicando impediant aut retardent. Quanto citiùs rem auspicaberis, tantô ilia feliciùstibi proderit; et prædicare fréquenter unicum est , quo magnus eé in parte évadas. Potes, domine, et debes : vox tibi accommodata est, doctrina sufficiens, habitus ; corporis conveniens, ordo verô in Ecclesié illustrissimus; Deus id vult, angeli expectant, gloria Dei ea est , et tua salus. Eia , domine , macte : sic te Deus amet , et tu Deum. Cardinal» Borromæus, non habens decimam talentonim tuorum partein, prædicat, a-dificat, sanctum se reddit. Non noster nobis honor quærendus est , sed Dei ; tùm Deo rem committamus , quæret ille nostnim.
Ineipe , illustrissime domine , semel in ordinum collatione, tùm iterùm in aliqué communione. Die pritnùm quatuor verba, tùm octo, dcniipie duodecim, usqué ad horam mediam; post hæc cathedram conscende. Niliil impossibile amori. Dominus Pctnim interrogat, non, Doctiisne es, an eloquens? ut ei dicat, Priser oves mcas , sed dmas me (t). Bené amare sufficit , ut bené dicas. Diras Joannes morti appropinquans aliud nesciebat, quàm repetere centies quarté horæ parte, Filioli , diligile aherutrum , cum héc provisionc cathedram conscendebat : et nos reformidainus eam conscendere, nisi serta eloqurnliæ illuc afferamus! Sine diront quod voluerint, qui præstantiam deccssoris tui allegabunt. Crépit et ille aliquando , ut tibi incipiendiim est.
Verùm quid, ô superi! de me dices, illustrissime domine , qui tain siinpliciter tecum procedam ? Ainor laccre uescit , ulii amati interest ne taceatur. Tibi , domine , fidetn juravi ; à servo fideli , juxta ac vehenisnter amante , nihil non patimur,
(t) Joan. xxi.
TRAITÉ
Jain ad gregem tendis tuum , domine colemlis- | simc ; hei mihi non liceat eô qnoque excurrere , ut tibi assistcrcm , uti astiti in primo sacro tito ! j Ccrtè illuc te precibits et votis comitabor. Tous | te populos expectat , ut te videat , et videatur et I revideatur à te vicissim. Ex initiis tuis de exteris judicabunt Ociùs incipe quod faciendum est semper. ü quàm ædificabuntnr, c.ùm te froquenter viderint ad altare sacrificantem pro saiute sud , i
svpé eirm paroeliis tuis traetantem de sud a*difirationc, denique annnntiantem verbum reeonciliationis et prædicantem ! Domine, nunquâm altari astiti , nisi te Domino nostro commendaiem : fclix nimiùm , si digniis fuero , quem illuc quoque in tud memorid attnleris. Qunad vixero , ero corde, anitnd, mente, illustrissime et reverendissime prtesul , dominationis vestra illustrissime et reverendissimæ humillimus semis, etc.
Monseigneur,
Il n'est rieu d'impossible à l'amour : je ne suis qu’un chétif et un malotru prédicateur, et il me fait entreprendre de vousdire mon avis de la vraie façon de prêcher. Je ne sais si c’est l'amour que vous me portez qui tire cette eau de la pierre . ou
! si c'est relui que je vous porte qui fait sortir des roses de I épine. Pcrmettcz-moi ce mot d'amour, car je parle à la chrétienne ; et ne trouvez pas étrange que je vous promette des eaux et des roses , car ce sont des épithétes qui conviennent à toute doctrine catholique, pour mal agencée qu'elle soit. Je vais commencer : Dieu y veuille mettre sa main !