DEUXIÈME PARTIE. — DOCUMENTS
Mais, ô Dieu tout-puissant î combien nos espérances ont été trompées ! (iuels ont été les fruits de tant d'indulgence, de tant de libéralité de notre part ! Dès la promulgation de ce Concordat, nous avons été forcé de nous écrier avec le prophète : Voilà que dans la paix je. trouve mon affliction la plus amère î Et certes nous n'avons point dissimulé cette affliction amère, lorsque, dans l'allocution prononcée en consistoire, le 2/i mai 1802, nous déclarâmes à l'Église et à nos frères les cardinaux qu'en proclamant le Concordat on y avait ajouté plusieurs articles dont nous n'avions pas la moindre connaissance, et contre lesquels nous avions sur-le-champ protesté. En effet , ces articles non-seulement ôtent au culte catholique, dans l'exercice de ses principales et plus importantes fonctions, une liberté qui, dès le commencemeut des négociations, avait été déclarée et solennellement jurée comme la base et le fondement du Concordat, mais encore quelques-uns attaquent de front la doctrine même de l'Évangile. Tel aussi a été à peu près le résultat du traité que nous avons conclu avec le gouvernement de la république italienne, la plus insigne mauvaise foi en ayant interprété les articles d'une manière aussi arbitraire que perverse, quoique nous eussions mis tous nos soins à ne laisser aucun prétexte d'interprétation perverse et arbitraire dans nos conventions.
Ainsi furent méprisées et violées les clauses de l'un et de l'autre Concordat, surtout celles qui avaient été stipulées en faveur de l'Eglise ; ainsi la puissance spirituelle fut soumise au caprice de la puissance sé-
At, Deus imraortalis ! quorsura spes illa nostra evasitî quîs tanlae indulgenliae ac libcralitalis nostrse tandem exlilil fructus I Ab ipsa promulgalione constilutse huju$« modi pacis conqueri cum pvopheta coacli fuimus : Ecce in pace amariludo mea amarissima *. Quam sane amariludinem non dissiniulavimus Ecclesiae ipsisque fra- Iribus nostrae sanctae Romanae Ecclesiaî caidinalibus , in alloculione ad ipsos habita in consislorio diei 24 niaii 1802, significanîes scilicet ea promulgatione nonnullos inilae convenlionl adjeclos fuisse arliculos ignotos nobis, quos slatim improbavimus, Hissiquidem arliculis, non solum exercilio calholicae religionis ea penitus libellas iii maximis potissimisque rcbus leadimiUir, quae in ipso convenlionis exordio , ut ipsius basis ac fundamenlum, verbis asserta , pacta, proniissa solemniler fuerat, vcrum eorum quibusdam ipsa eliam iuiud procul impelilur Evangelii doctrina. Iilem fere fuil exiliis convenlionis quara cum Ilalicœ rcipublicae guborni) iiiivimus, lis ipsis arliculis arbilrarie proisus ac perverse, per suramam palculcnique frauderai alqne injuriam, inlerpreinlis, qnibus ab ariiilrariis perversisque paciionum inlcrp! clalionibus summopere praecaveramus.
Violalis hoc modo , pessumdalisque convenlionis ulriusque paclionibus illis quae quidein in favorem Eccle&iœ fuerant conslitulae, cl poleslale spiriluali laicali arlii-
• Iç«ïe, XXXVIII, 47.