‹ Œuvres de FénélonChapitre 36 sur 64 · DE FÉNELON AU CARDINAL GABRIELLI · texte numérisé non relu

DE FÉNELON AU CARDINAL GABRIELLI

Sar le brait qiii se répandoit de la révocation du légat désigné pour aller examiner sur les lieux la nature des cérémonies chinoises , et les inconvéniens de cette révocation. Opinions hardies des docteurs de Louvain sur le jansénisme, et nécessité de réprimer leur témérité.

Cameraciy 3i januarii 1703.

QuAMQUAM grandis epîstola §ummà tacitumîtate occultari débet, de boc tamen adjuncto epistolio altîus silentlum Eminçatiam vestram oro impensîssimè. .

1° Jesuitarum adversarii o vantes prsedicant legatum de investigando Sinensium cultu designatum revocari; banc quidem fuisse benîgnîoris Pontificis industriam et indulgentiam , ne Societas tanti sceleris conyicta, œtemo opprobrio afficeretur, sed sanctissîmum Patrem , réclamante ferè unanimi sacro coUegio , ab incœpto tandem desistere , reosque pro merito mox damnatos iri. Jesuitarum causam orare non est animus : sed rumorem bunc latè tantâ confidentiâ disseminatum , me segerrimè tulisse fateor. Aut in instituenda , aut in revocanda tam solenni legatione , tantus Pontifex flexilioris et fluctuantis ingenîi atque animi argueretur. Ipsi auctores immutandi consilii, in

(1) La minute originale de cette lettre ne marque point à qui elle est adressée j mais on ne peut douter que ce ne soit au cardinal GabrielU, si on la compare avec celle du 3o avril de cette même année » que nous don • nerons à son rang.

boc

hoc sibi forte clam gratularentur, quod tum paulô minor yideretur summa gentium admiratio j et illa quam sibi metuunt Pontificis auctoritas. Insuper et fausto omine Alexandiri septimi decretum de cultu Sinensi rescindi gauderent. Enim verô is ipse qui Jesuitarum prsestigîîs îUusus Sinicœ idololatriae fayisset , quidnl et pari illusione fuisset adyersatus Augustino Hipponensi in Yprensi rediyivo?

2° Tametsi de controyersiis LovaDiensium parcissimè loquor, hos tamen frequens audio liberrimë disceptaatea. Alii affirmant Pontificum bullas contra Baïum et Jansenium subreptitias esse , atque adeo liuUas. Alii queruntur se nihil intentatum reliquisse , ut sedes apoatolica quis sit prsecisè bullarum sensus ingénue declararet. Nodum secet , inquiunt : expresse definiat qusenam sit urgentis prsecepti actualis possibilitas, dum actualiter deest gratia efficax ad actum prœcepti pernecessaria. Expresse deQniat qusenam sit actualis dissentiendi potestas, dum actualiter adest gratia illa per se , id est ex sua natura siye essentia , efficax 9 indeeUnahilis y insuperahilis ^ et omnipotenrtissima. Nos sedem apostolicam a vigînti annis cornpellamus , proyocamus , fatigamus , ut nostram doctrinam aut condemnet aut ratam habeat. Tacet, et consentire yidetur* Quin etiam doctissimi cardinales , ne in tuenda Augustini doctrina spondeamus animum, clam nos adhortantur . Porrô sununi Pontifices plus suse auctoritati, quàm doctrinae consulentes, ab onmi peremptorio decreto tempérant , ne fragilis , et procellis jamdudum quassata infallibilitas , hùic scopulo illidatur. Unde yagis ambiguisque responsis utrarumque partium animos demulcent. His equidem nullatenus CORRESP. u. 29

43o LBTTftÉS VITEASIS.

obaeqaof • Imô candidus el dolens obsto , dtva tamen haud decentis oontroveisise perioulmn, et quoniam dies mali sunt , tempus redimo.

5° Nuper ia lucem prodiit in oostro Belgio libellua y quo auGtor pro virili suadet , ut professores Lovanii suis cathedris pellantur, qui quatuor Cleri Gallicani de pontificia potestate Propositiones amplecti et docere recusabunt. Quo.circa volt institui formularium, quo siuguli doctores Ultrampntensium placita , tanquam regum potestati et securitati infensissima, ejurare cogantur. Hinc liquet, quo animo factio illa Pontificum totiusque curise Romanœ ^ratiam captet.

4° Dictitaut D. Casonium , factum nuper sancti Of-> ficii assessorem , sibi esse addictissimum y ac brevi caxdinalem fore '^^ ; hune scientiâ , ingenio , eloquentià, singularl denique apud sanctissimum Patrem gralia pollere.

5" Horum studia, odia, ingenium, vires, machinationes, suffugia, artes, &utores, patronos, scripta, dicta jampridem novi. Perspectum habeo quid in Gai* liis, quid in Belgio sit illb prsesidii $ quid valeant antesignani , quid asseclœ. Quo plus se metui sentiunt , eo plus audent. At vero ^ si se minimum metui sentirent , brevi sanè vilesceret meticulosa et enervis iUa factio. Contra, quo plus timet Eoclesia mater, eo minus ipsa timetur.

Sununa cum observantia, devotoque aoimi cultu ero perpetuum , etc.

(a) Cette espérance des Lovanistes se réalisa eo 1706,

Il l'assure de la contioailtion de son estimé et de son attacliément.

A Cambrai, 3o mars 170a.

Je suis aussi touche que je dois l'être ^ madame , de celte lettre si obligeante, que vous m'avez fait rhonneur dem'ëcrire. Elle ne me surprend point, en m'apprenant que M. l'abbé de Maulevrier vous avoit dit autrefois que je n'ëcrivois point sans nëcessîtë. En effet, depuis quatre ou cinq ans, j'ai tstchë de suivre cette règle : mais je n'ai jamais cru pouvoir me dispenser de répondre aux lettres qu'on m'écrirôit^ il ne m'est jamais entré dans l'esprit, d'exiger d'aucun de mes amis^ qu'il ne me donnât plus de ses nouvelles. Si je n'ai point eu l'honneur de vous écrire, ce n'est pas que j'aie cessé de vous souhaiter de tout mon cœur, en toutes occasions, toutes sortes de bonheur dans votre personne et dans votre famille; c'est seulement que le silence m'a paru un parti si naturel, et si convenable pour moi, qu'il n'a voit aucun besoin d'excuse. Comment pourrois-je être peiné contre vous, madame, de qui je n'ai jamais reçu que des choses obligeantes, puisque je ne connois. Dieu merci, personne en ce monde , sans exception , contre qui je ressente la moindre peine? C'est avec une parfaite reconnoissance que je reçois le renouvellement des bontés auxquelles vous m'aviez accoutumé. Vous ayez souhaité une lettre que le cœur eût écrite, et où I'es« prit n'eût aucune part. Je vous obéis, madame; pelle**

ci n'a rien q^e de simple et de naturel. Vous ne me ferez pas justice , si vous doutez de la parfaite sincérité 9 du zèle et du respect avec lequel je suis pour toute ma vie, etc.

DU CARDINAL GABRIELLI A FÉNELON

Il rapporte les tëmoi^ages d'estime donnés par le Pape à rarcfaeTéqae de Cambrai et à son zèle poar la saine doctrine.

Komasy die 3o aprilis 1702.

Sparsus per Urbem rumor de nonnuUis liberculis per aliquot Lovanienses nuperrime editis, tanquam apostolicœ sedi vehementer iojurlosis, spem mihi injecit, aliquo post tempore, exiude pandendum mihi aditum ad disserendum de meritissima persona Dominationis vestrae illustrissîmse cum sanctissimo D. N. Papa, ut re verâ ex voto cessit. In longum namqûe protractus fuit sermo , cujus potiora momenta incertae chartae fidere prudentia non sinit. Perpauca levissimè quidem, et per transennam, sed candide ac sincel*è percurram. Constanter pergit summus Pontifex maximi facerè et sunimo in pretio haberç notissimam probitatem, profundam sapientiam, exactissimum obsequiam erga sanctam sedem , inyictam animi magnitudinem, ac indefessum zelum pastoralem Dominationis vestrœ îUustrîssimae , et per singulas eas prserogativas evidenti internœ benevolentise significatîone latè excurrit, aliacpie nonuuUa attig^ alto silentio premenda. Hic me continere non potui , quin , exoratâ prius rei tacitumitate , ipsi indicarem opusculum mihi a Do-

LETTRES DITERSES. 4^5

minaiione vestra illustrissima transmissum , sensumque meum super eximia ac plané admirabili ejus doctrlna aperirem. Subjunxi , me illi copiam ejusdem scripti facturum , ni a vobis hoc mihi vetitum fuisset. Hoc sibi perquam gratum esse respondit Pontifex, mihique semel atque iterum injunxit, ut hac de re. pçrmissîonem a Dominatione vestra illustrissima exquirerem , quam equidem anxiè prsestolor, venise tamen petitlonem de innocenti et proficua arcani mihi commissi revelatione praemittens.

Vanilatem gloriantium de revocatione legati ad Si-

nas destinati dissipabit quàm primùm ejusdem legati ab Cfrbe discessus. Temerîtatem verô effutientium subreptiônem et nuUitatem buliarum contra Baïum et Janseniium editarum, jam redarguit recens damnatio Toluminum his fabellis respersorum. Quaestus autem illi de majori dilucidatione difficultatum ad Christi gratiam spectantium vêtus cantilena est , quam apostoUca sedes merit6 semper despexit, et sanctus Gaelestinus papa celebrî effato in calce suse epistolœ ad Gallise episcopos ^^^ datse elusit. Verumtamen ut ôbstruatur os loquentium iniqua, et disseminantium periculosa per Belgium et Galliam, hortor atque exoro Dominationeni vestram illustrissimam , ut publici juris faciat sapientissimum suum opusculum mihi maximopere probatum , ne tanto praesidio veritas destituatur^ praecipuè cùm summus Pontifex illud jam typis editum credidit, quando ei ipsum primo nominavi. Quseso , nomine meo piurimam salutem dicas domino abbati de ChanteraC-, et interea aeternum ero, etc.

j (t) Voyez le cliap. xiii de saint Célestin. Append. tom. X Op^r* S. yiugust. pag. i34>

454 I^ETTEES BlYER^ES.

Page 1