RATIONIBUS QUIBUS LUDOVICUS XIY
FRANCLE REX ARMA CEPISSE CONTENDIT
Facta Viens* , 18 octobris 1688 a teibnizio.
El du Mont Corpor* université diplomatie*.
Notum est Christiano Orbi, quod cum Pax Neomagensis paulo post ejusdem conclusionem a Corona Galliœ multifariam labefactaretur, amplissimœque m Pro\inciae et Regiones, contra ejusdem Pacis expressum tenorem, sub inauditis Reunionum et Dependentiarum, aliisque prœtextibus, instituta per ludibrium Métis et Brisaci figura cfuadam Judiciorum, in quibus Miûistri Gallici actorum simul, testium et judicum partes agerent, ab Imperio Romano avellerentur; conventum tandem stt anno millesimo sexcentesimo octogesimo quarto, die décima quinta Augusti, inter S. Gaes. Maj. et Imperium ex una, et Sérenissimum Galliarum Regem ex altéra partibus , de mutua cessatione ab actibuâ motibusque hostilibus quibuscunque, sancte inter ipsos servanda per anrios omnino viginti, idque ad obsequium Dei, et laborantis Ghristianitatis securitatem, nec sine maximo Gallicae Rei emolumento, cui pacifica intérim, et imperturbabilis sextœ fere partis Provinciarum, quae post Pacem Neomagensem Imperio Romano- Germanico supererant, usurpatio et possessio permittebatur .
218 RESPONSIO LEOPOLDI
Notum item, qua interea temporis religione, confidentia in verbum Régis, et interpretatione benigna suspicionum ac injuriarum, quas tum patiebatur ipsamet, tum pati se causabantur (et saepe quidem) a Corona Galliae Principes, ac Status Imperii, ejusdem Armistitii conservationem sectata fuerit, steteritque fiducia Pactorum, immola ad omnia S. Gaesarea Majestas, adeo ut et vehementer mirari Subditos, Exterosque contingeret, nihil eandem vereri , quod fidei Gallicae sua ubique paterent, latissimis finibus suis vix una alterave Legione instructis, Foederatis jpsis in Hungaricas curas avocatis, et conterminis munitionibus suis, Philippiburgo, Gonstantia, et aliis neglectis pêne spretisque ; nimirum, ut Ghristi Dei cultum tueretur in dissitis longe Regionibus, quantumvis cerneret. a Gallia augeri quotidie copiarum nervum enormem, nova strui et minime necessaria Praesidia, pro ripa Rheni non sua; denique agitari passim astu manuque timenda.
Nihil fuit certe ad hanc diem, quod jure argueret Caesarem Rex, seu arguere posset, vel tentatarum levissime Armistitii Pactionum ne temeratarum infractarumve quis dixerit ; imo et ipsas, quas amaverat Gallia fingere sibi nonnumquam suspiciunculas, quod videlicet Caesar in cogitatu vel voto ipso arcaniore a recto deflecteret, discussit illico S. Gaesarea Majestas, aut ad unguem purgavit, temperantia mira, quod aut parceret licitis, aut opportuna in manifesto discrimine generose omitteret, ne videretur ullatenus si non fodisse, ne pupugisse quidem superstitiosae Gallicanae Politices plus nimio facilem ignem.
Et eccetamen nunc denuo flammam illam, quam
nolens volens aliquandiu texerat Âula Gallicana, ex inopinato erumpentem ; occupât Gallia Archi-Diocesin Coloniensem, Palatinatum invadit, obsidet Philippiburgum, nullaque lege servata sive condicti Armistitii, sive antiquissimi moris, quo lièges ad Bella procedunt, Imperatorem et Imperium Romanum quasi ex diuturnis insidiis iniquissime premit, tandemque Sacrae Gaesareae Majestati et Imperio non Belli indicti, sed Belliillatijam consciis, foedissimas in fuco verborum Literas porrigi jubet, quibus non excusât, sed praedicat, audaciam illam, et injustitiam armorum, ac si ea prbvocantibus, non incogitantibus inférât.
Fabulatur in istis Literis, quas earumdem compilator causas appellat, quibus inductus Rex sit Christianissimus ad arma adversus Caesarem et Imperium rursus induenda, et quibus de ejusdem sincero, ut ait, stabiliendae tranquillitatis publicae studio Christianus Orbis convinci debeat, quod Sac. Gaesarea Majestas jam animum induxerit Bellum cum Turca in Pacem commutare, ut illud Galliarum Régi inférât.
Hoc liquere vult primo ex eo, quod statim ab Ârmistitio concluso, nova Foedera sibi conciliare, et contrahere sategerit, quemadmodum id Augustaê Vindelicorum, et Norimbergae variis artificiis et astibus contra Gallos omnino actitatum sit.
Secundo, quod, tametsi suasum fuerit Gaesari, etiam a Ministris Pontificiis, ut vicennale Armistitium in perpetuam Pacem converti sineret, hoc tantum Galliae concesso, ut, quorum modo per Armistitii dispositionem potitur ad tempus , potiatur jure
220 RESPONSIO LEOPOLDI
perpetuo per beneficium Pacis, Caesar tamen con sentire noluerit.
Tertio, quod Serenissimus Elector Palatinus varia bona mobilia et immobilia, quae Àurelianensi Ducissae ex haereditate defunctorum Dominorum Patris sui et Fratris debeantur, violenter invaserit, u&urpaverit et hucusque, elusa diu Régis, ejusdemque Fratris patientia, contumaciter detinuerit, nixus protectione Caesaris, quem propterea ad ineundam cum Turcis pacem, et transferentla ad Rhenum arma permoverit, variaque eum in finem Foedera pepigerit.
Quod denique quarto, Cardinalié de Furstenberg, nomine Caesareo, abolitorum reatuum memoria, a Legato Caesaris pro Capitulari Concessu in médium revocata, contra SS. Canones libertatem Capituli, et Instrumenta Pacis ab Electorali Dignilate, diserte ac palam exclusus, et in eandem turpissimis artibus, seducto ipso Pontifice, Brevique, ut vocant, Eligibilitatis obtento, cum Gentium scandalo, et excitis in Coloniensis Electoratus fines , variorum Protestantium copiis, Serenissimus Princeps Josephus Clemens ex Ducibus Bavariae intrusus sit, ea malignis- 8ima mente, ut evitato illo per Sacerdotium, si (quod facillimum videretur futurum, ruente quotidie Serenissimo Electore Bavariae, iq pericula Martis Caesarei) decederet hic, ut est improlis hactenus, tum et periret familia Domui Austriacae suspecta.
Ex quibus omnibus elucèscat sole meridiano clarius, Caesarem, insuper habita Archidioecesis Coloniensis desolatione, et Religionis Catholicae oppressione eo tendere, ut sumptibus ac discriminibus Electorum, Principum, ac Statuum Imperii, arma in
1MPERAT0RIS. 22*
Galliam ferantur, Diadema Romanum in caput Hungarici Régis, nempe pueri adhuc, per rapinam volvatur, totaque quanta est Allemannia, ab amico Rege a\ulsa, ad pedes Austriacae tyrannidis in miserabilem fere calamitatem deprimatur ; prout ea in supra allegato scripto odiosius latiusque deducta sunt.
Libellum hune vere infamem, sed au t ho ri suo suisque, ut legit S. Caesarea Majestas atque in eo nec umbram rationis, sed impudentissimam potius farraginem con\itiorum in sacratissimas tam suam, quam S. Pontifieis personas, nec non in Serenissimum Electorem Palatinum improbe confictorum vidit, illum equidem a Suae Majestatis Christianissimae Regiis sensibus plane absonum, multo minus ab eadem lectum, et approbatum, sed ab impotente sui Ministro quodam Gallico compitytum esse, facile si^i persuadet, utpote quae contra scientiam et conscientiam suam, more inter imperantes plane insolito, Majestatem Caesaris tam indigne, tamque nefandis criminationibus proscindi, aut rationes suas qualescunque tam effronti stylo exarari, tantoque veneno malignissimarum interpretationum aspergi permissura non fuisset; ac proinde S. Caes. Maj. diu dubitavit, an illum responso dignaretnr, an contemptu silentioqne transmitteret? Veruntamen cum non erubescat Aula Gallicana eundem per Ministros suos tam in Aula ipsamet Caesarea, quam Ratisbonae in Comitiis Imperii, irreverenter evulgare, et methodum illam vix non proditoriam , qua Imperatori et Imperio, non solum omissa, quae de Gentium jure, er, mutuo saepe conventis, requirebatur , prae- \ia denuntiatione, aut injuriae, si quam sibi fieri pu-
222 RESPONSIO LEOPOLDI
tabat, expositione, sed etiam deceptis omnibus per recentissimas duraturae constanter amicitiae contestât iones, et insinuationes fucatas, bellum tam atrox infert, fictis hujusmodi rationibus et contumeliis justificare satagat; S. Gaesarea Majestas earum vanitatem, et immeritarum plane imputationum futilitatem Orbi démons trandam ce n suit.
Ut igitur a fundamento, cui tota ratiocinatio Gai* lica innititur, fiât initium, statuisse videlicet Caesarem, Pacem inire cum Turca, ut bello Galliam petat ; id sane eidem nunc haud majore veritate, quam anno praeterito Romse in propositione a Gardinali Estresio facta, imputari potest; et quemadmodum apud incorruptos fidem non inveniet, religiosissimum Caesarem , coelesti suffultum auxilio , optatisque utentem successibus, neque ulla necessitate coactum, de ineunda, clam etiam sociis, Pace cum Turca, vel cogitasse quidem, et conscientiam suam violati temere contra Ottomanos foederis crimine contaminare, simulque tam S. Pontificis quam Serenissimi Régis, Senatusque Polonici, et Reipublicae Venetiae justissimas exprobrationes in se concitare voluisse ; ita quam inane sit alterum, quod Suae S. Caes. Majestati decretum sit, bello Galliam aggredi, cum nec copiae, nec apparatus praesto sint, imo omnes Arces, Urbes et Provinciae, nimia, ut eventus docet, in verbum Régis fiducia, milite fere toto, commeatu, aliisque vel ad defensionem necessariis exutae, viresque omnes in hostem Christiani nominis procul amandatae ; nemo non facile perspiciet, qui quam vana futiliaque sint argumenta, quibus id asserere conatui* Gallia, Tel obiter perpenderit.
1MPERAT0R1S. 223
111a certe vix exiguae conjecturae vim habent, et remotissimae quidem apud inscios rerum ; apud scientes pura commenta sunt, quae neque si vera essent, quidquam probarent. Quis enim ex eo, quod Gaesar studeat innoxiis, pro defensione sui, suorumque Foederibus ; quod recuset vicennales Inducias, non auditis interessatis, sine discussione ulla converti in talem Pacem; quod consilio suo, et suis officiis socerum Electorem sustentet, ne causam décidât Gallia ; quod denique fatalem patriae suae Furstenbergium removeat, promoveatque Coloniae in Ântistitem sum- ' mae exspectationis Principem ex Ducibus Bavariae, de patria, et illa ipsa Archi-Episcopali Sedequam optime meritae, consequentiam vel probabilem trahat, Caesarem quam primum Galliae bellum movere velle? Porro vana omnino et f utilia esse argumenta supeiv adducta, et imprimis quidem illud, quod a Foedere Augustae Yindelicorum sancito desumitur, ipsamet haud dubie agnosceret Gallia, si meminisse velle t, quae in hanc rem a S. Caesarea Majestate tam S, Pontifici per Literas, quam Régi Christianissimo per Âble gatum Gaesareum Gomitem a Lobkoviz anno proxime praeterito, verbis scriptisque remonstrata sunt; nihil enim hoc studium Foederis moliebatur novi, sed antiqua tantum Pacta Caesarem inter, ac quosdam Girculos, Principes, ac Status Imperii, reficiebat ad opus praesentium temporum ; nullius laesionem spectabat, sed. innocentissimam duntaxat, omnique jure permissam defensionem reciprocam : praetereaque modicissimum numerum Copiarum, et virium stringebat , de quo , quod potentissima Gorona Galliae metueret; non habebat.
224 ESPONSIO LEOPOLDi
Miranda sane est Gompilatoris oblivio, dum recordari non vult, suum ipsum Regem, quod Caesari et lmperio nunquam jure merito succensere debuisset ante pactas lnducias, spopondisse etiam, non refragatQrum se, ut post earum confectionem quovis meliori modo Imperii securitati tandem consuleretur ; * imo et ipsis lnduciarum pactis diserte hoc cautum fuisse, ut qualicunque Guaruntia, ut ajunt, etiam exterorum Principum firmarentur. Miranda magis ejusdemmet ignorantia, quod nibil antiquius receptum in lmperio Germanico et consonum Legibus cjus, quam ut Membra cum Gapite pro conservatione totius corporis arctissime semper cohaereant. Miranda denique maxime arrogantia, an stoliflitas ? quod dum licere praesumit Régi suo, apparatus belli- €08 immanes in proprio Regno adornare, imo et praetextu Foederis cum Capitularibus quibusdam Coloniensibus injuste initi, Copias in Archidioecesin Coloûiensem immittere, Imperatorem Romanum in lmperio ita nullum existimet, ut cum Imperii Principibus , et Statibus pro asserenda communis Patriae tranquillitate convènire non possit, sine injuria Gailiae, armis \indicanda ? Et tamen, quod magis est, hoc ipsum antiquum, innocens, modicum, necessarium, legitimum, et irreprehensibile Foedus perire etiam suo in ovo permissum est, pro bono mutuae constantiorisque concordiae, ne umbram faceret Galliae, si excluderetur in totum.
Ejusdem plane valoris et efficaciae est argumentum secundum, quod videlicet renuerit Caesar in Pacem perpetuam \erti Armistitium. Si renuisset oninino sub aliis, etiam non ita Gaesare indignis,
1MPERAT0R1S. 225
totique noxiis Imperio conditionibus, quam quas ab Âula Gallicana tuiu non tam proponi, quam praescribi contigit, quid illi crimini dandum? Standura erat Armistitio vicennali promisso, et eo durante tractandum de Pace, quam nunquam renuit Augustissimus, modo Pacem decoram, maturam, justam placeret Régi componere,institueretur Congressus, audirentur Partes, et quae occurrunt maximi momenti controversiae Jurium super attentatis a Gallia, non an te tantum, sed etiam post Armistitium, in examen revocwentur : tum vero Pacem mirent, suis cuique relictis, applausu omnium dignam et perennaturam féliciter.
Recordari poterat Rex Chris tianissi mus, praetendente ipso et urgente, protractum fuisse Armistitium in annos omnino viginti, tum ut tempus ad discutiendas, uti par erat, discernendasque controversias suppeteret : tum ut Electores, Principes et TStatus lmperii tanto securius arma sua adversus Christian i nominis bostes expedirent ; adeoque absque laesione Pacti, verbique Regii fieri non potuisse, ut totius vicennii spatium vix elapso abrumperet biennio, et durante adhuc Bello Turcico eo usque mentem suam mutaret, ut nihil ampliu^ discutiendum, aut discernendum, sed sexta fere Provinciarum Imperii pars uno quasi ictu, pleno et irrevocabili jure transmittenda esset ; hoc etiam Caesar neque poterat licite, si voluisset, praestarej, neque légitime praestitisset, répugnante quippe Justitiae et Armistitii tenore, et refragaturis haud dubie, qui se laesos putarent.
Excusavit proinde Augustissimus Caesar, et ne quid suspiciunculae superesset, declaravit, non tanin. . là
226 RESPONSIO LEOPOLDI
tum iterato in suis ad S. Pontificem Literis, scriptoque a Comité de Lobkovitz, apud Aulam Gallicanam tum temporis commorante, Régi exhibito, servandas a se tam finito, quam durante Bello Turcico inviolate vicennales Inducias, sed etiam, si idem et Régi placerez id jurejurando ad manus S. Pontificis deponendo, corroborare parata fuit ; cui cum tune acquieverit Rex, simulque obtinuerit, ut ne saltem in causam infringendi Ârmistitii vocari posset immanis illa, quam contra ejusdem Armistitii, uti et pacis Westphalicae et Neomagensis leges inceperat, ac optabat perficere, munitionum exstructio, promissa iterum iterumque sincerae amicitiae constantia, toto vicennalis Ârmistitii tempore duratura; facile quivis colligit, quam frivole nunc idem praetextus obtendatur infractioni Gallicae, et quae demum speranda sit pacis perpetuitas, si tam futiles causae, fallendae fidei, evertendisque Pactionibus, sufficiunt, et vix quadriennio inconcussum stare potest vicenilale Ârmistitium.
Quod ad tertium ex successione Palatina desumptum argumentum attinet, hanc Serenissimi Electoris Palatini causam non ita suam facit Âugustissimus Caesar, ut eandem, lite nondum in judicio instructa aut decisa, tueri velit. Id tamen palam est, non invasisse Principem toto orbe nobilitate sariguinis, probitate morum, prudentia ac sapientia clarissimum, Palatinatus Ditiones, sed intrasse placide, servatis omnibus ex praescripto Legum servandis ; quae praeter dubium ad Âurelianensem Ducissam spectabant hereditario jure, volens ac lubens sua ipse sponte remisit ; quae disputationi obnoxia, non caece prddi-
IMPERÀT0R1S. 227
gus sui, retinenda putavit, donec per competentem Judicem de statu jurium liquesceret.
Suscepit Âurelianensis causam Rex Galliae, indictumque Palatino, ut decederet. Hic provocavit ad Forum ; sed Forum Palatini Caesareum ; refugit vero Rex. Quid, si susciperet Caesar hereditatis Lotharingicae causam nuperam pro Nepote clarissimo, refugeretque a foro Régis Galliarum, dum panderetur? Num plus juris in Imperio Galliarum Régi, quam in Gallia Imperatori? Inducto postea sermone de re ayocanda ad arbitrium S. Pontificis, Palatinus discrète Mediatorem admisit, quem Judicem non poterat citra offensam fori sui, et Agnatorum suorum assensum ; ablegavit Romam Miiiistrum instructum et informatum plenissime, legavit vero neminem Aurelianensis ; Monuit hune Pontifex, sed frustra semper. Unde post morara integri fere anni dimissus tandem ab illuso Pontifice, quem Palatinus legaverat. Et tamen nuperrime residens hic Viennae Ablegatus Regius, Cornes de Lusignan, certissimum Caesarem fecit, fixum suo Régi, a Mediatione S. Pontificis non recedere, licet quam nimium ayersi et ad ver si. Sic luditur, illuditur videlicet, dum Rex via facti in Palatinatum irruit. Haec vera séries rerum.
Quod additur de. sollicitato Gaesare ab Electore Palatino ad Arma Galliae inferenda, pactisque eum in finem Foederibus, commentûm est. Neque tam imprudens Serenissimus Elector, ut ex bello lucrura captet quod, utcunque eventus cadat, Ditionibus suis funestissimum et perniciosissimum futurum esse t.
Superest postremum argumentum de negotio Coloniensi pro extrudendo Furstenbergio et intrudendd
