CUM EARUM CORRECTIONS
iiouem declinare, neque insuftlcienlia? suae contessioiieni eidem facere, Sacerdotesque Calholicos introducere, absquc supradicto universalis ruinai extromo adhuc valerent, pro hoc sane casu, tam Canonista;, quam Theologi timorati et celebriores, diversaruni Nationum et Acadeniiaruin, ac etiani Urbis Romana', verbo, calanio et pra'lo déclarant, quod Summus Pastor circa hos Uxoratos et adeo necessarios vineœ Doniini operarios, sub quatuor mox dicendis çonditionibus, ac pro ista tan tu m vice dispensare teneatur ; concedendo, ut a Catholico Episcopo sat tempestive et caute in Presbyteros ordinentur. Ratio est quia in hoc casu cum lege cœlibatus concurrit extrema nécessitas et utilitas tôt animarum, seu lex immensœ Gharitatis. Hœc vero cuni magis obliget, quam omnes aliœ divinœ, multo plus stringet quam lex cœlibatus, quae si pro humana sattuto haberi non posset, nunquam média pars Christianitatis, et SS. Patrum, orientalium scilicet, eam noto modo praeterire potuisset , neque hoc ut licitum ipsamet Sedes Romana^, caput Ecclesise cum olim et alibi expresse declarasset. Contra objectiones vero bas IV conditiones pro justificationehujusdispensationisrequirunt. Prima est, ut sit necessaria pro animabus ; adeoque omnes aliœ viae Prœdicantes juvandi, et Presbyteros Calholicos introducendi prius debent tentari. Secunda, ut sit sufficiens ac proinde de illa nulla débet tîeri mentio, nisi ubi, omnibus prorsus superatis, nuUum aliud restet obstaculum animas uniusregni salvandi. Tertia, ut bi novelli ordinati vel perpetuo, vel saltem tempore vicis suœ, qua celebraturi sunt, ab usu uxoris abstineant. Quarta, ut fiat sine aliarum Ecclesiarum Christianarum consequentia et scandalo. Non enim licet exstinguere ignem in una domo, accendendo alias decem.
Judicant vero scandalum pro certo impediendum, si ubi totius memorati regni, vel provinciarum conversio, in summis subjectis, ultimate disposila et assecurata fuerit, supradictus casus generaliter, et absque locorum et circumstantiarum secretarum expressione positus, praecipuis diversarum nationum universitatibussubscribendusmittalur. Nam si pauci prohac dispensatione subscriberent, S. Sedes rem suspenderet ; et tune tamen dicta conversionis tractatio, et ultima dis-
f)10 PROPOSITIONES NOVELLORUM
positio plurimoruni particiilarium conversion! occasionem praibebit. Si vero omnes (uti inlallibile esse supponunt) pro dicta manifesta christiana dispensatione et charitate starent, tune papalis dispensatio, praisertim si pro ea simul prœcipui monarchie solenniter inslent, ciim omnium œdificatione excipietur. lUi vero qui contraria tune sentirent, velut pharisaico scandalo laborantes, christiane dcspici deherent, uti expresso exemple omnium SS. Patrum graicorum juslificari posse demonstrant. His enim singulis, dum in initio cœlibatus legem non absolute reciperent, peccatum scandali Latinorum objiciebatur, sed prudenter et sancte responderunt, quod Latini non malitiosi ad fragilitatem specialem orientalium baud dubie essent attenturi, mabtiosi vero non possint curari. In hoc autem casu nostro non sohim occurrit fragilitas, sed quod phis est impossibilitas tôt milliones animarum aliter juvandi. Si itaque sola fragilitas notoria fuit motivum apud omnes excusans, ut lex nunquam absolute admitteretur; quidni moralis et notoria impossibilitas sufficeret, ut in eadem vel semel dispensetur? An vero Gra^ci apud Deum et Ecclesiam matrem plus habent privilegii, quam Latini? vel an Ecclesia latina suis immediatis oviculis leges humanas fecit, quibus illae irremediabiliter salutis medio priventur? Confirmatur securitas hujus doctrinae per hoc, quod nunc , Deo laus ! tota Europa ac ipsi Principes Prolestantes, ob viduas et orphanos, quibus PraedicantesRempublicam specialius gravant, et ob alias S. Ecclesia rationes, cœlibatum cleri plurimum commendent; nil aliud vero desiderent, quam ut non sint tam otiosi et vagabundi presbyteri, neque his, extra conspectum collegarum, cum solapraesertim juveucula vivere permittatur. Déclarant denique eadem doceri, ac proportionate observari posse et deberi, circa restitutionem bonorum Ecclesiasticorum, circa usum calicis : ubi nimirum prius Ecclesia dispositiones publiée justificaverint et fidei integritatem assecuraverint : ac etiam circa successivam et valde circumspectam introductionem rituum et cseremoniarum Ecclesiasticarmn, etc.
Quœres sexto : qualis doctrinœ, et fidei integritas in dictis conversis requiretur.
CUiM EARUM CORRECTIONE. 511
Respondeo: quod sufficiet primo ut viri Principes, Clerici, Pastores,acdocti,omneset singulosarliculos, quoscommunis fidei Romanaî professio contra onines ac novissimos errores continet, plebci vero communem romani catechismi doctrinam amplectantur et profiteantur explicite; implicite autem reliqua omnia quœEcclesia definivit, satis enim est, ut sint ad onmia illa credenda parati, qu<e ipsis tauquam ab Ecclesia catholica defmita sufticienter proponentur, et in his non simul, sed successive, prout Ciiristus et Apostoli cum primis fidelibus fecerunt, instriiantur.
Sufficiet secundo, ut ipsos articulos definitos admittant, licet argumenta, quibus hi probantur, non capiant, vel circa illa, qua3 substantialia veritatis defmita; non concernunt, ha3reant. Multi enim sanctissimi et profundissimi theologi dubia aliqua, quae ipsis contra fidei mysteria occurrunt, solvere nequeunt. Satisfaciunt tamen, imo plurimum apud Deum merentur per hoc, quod inteliectum suum Ecclesise caîce subjiciant, scrupulos atque rationes exterius occultent, ne ullum scandalizent.
Sufficiet tertio, ut definitos articulos in illo sensu intelligant, qui ipsis unanimi multorum œstimatorum theologorum consensu, ut catholicus et suffioiens, declarabitur, paratique sint, omnem illam interpretationem profiteri aut omittere, quam ipsis vel tota Ecclesia, vel sola S. Sedes injunget aut prohibebit. Cum enim nulla sit fidei propositio, quse a scholasticis, in varios sensus trahi non valeat, alia sane sufficientis Uniformitatis régula etiam apud DD. Calholicos non habetur. Cur vero plus a novellis et tam fragilibus exigeretur ?
FINI^ PKOPOSITIONUM iVOVELLORUM AC DISCRETIQRUM.
Leibnizius sub finem manuscripti propria manu ad didit :
Propositiones \iginli quinque supra positas, sub Domine novelloruin discretiorum et prœcipuorum (id est protestantium ad reuuionem cum romana Eccle-
•il 2 l»ROPOSIT. NOVKLLORUM CUM EAIUIM COURECTIONK
sia, si recte fieri posset, inclinantium) concinnavil Cihristophorus de Rojas, episcopus Tiniensis, etRomae anno 1678 deputalis ad hoc negotium cardinalibus et theologis cum annexis quœstionibus et consideralionibus obtulit : uti etiam hoc ipsum exemplar llomœ scriptum titulum habet ab ipsius manu et ipsius est emendatum.
Sed inveni ego epistolam cardinalis Albritii qui fuerat Viennœ nuntius pontifîcius et tune erat Romœ unus ex deputatis Pontificis, scriptam ad eundem episcopum, qua ei remittit exemplar aliud earundem propositionum 25, sed ut ipse inquil, correctarum. Quod exemplar cum hoc prœsenti diligenter contuli Viennœ ipsa die Martini 1700 et delenda notavi lineis subductis, inserenda vero adscripsi. Operœ pretium autem putavi epistolam cardinalis verbo tenus hic descriptam subjicere :
111"° e Rev">° Sig''%
Invio à V. S. 111. il brève per la Maestà dell' Imper'» non solo nel modo ch' Ella medesimalo desiderava, ma con forme ancora di maggior confidenza. Onde spero ch' Ella ne restarà pienam*^ sodisfatta. E mando anco le propositioni corrette et accommodate seconde il sentimento cattoiico, e che non possa esser soggetto à sens! ô interpretationi false ô dubie ; e mandarei anche la cifra, se non havessi poi saputo, ch' Ella l'hà havulo da altia parte : onde per quello che appartiene à me, io ho pienam^ sodisfatto aile mie incumhenze. Vogiio intanto sperare che Ella proseguisca felicim^ il suo viaggio, ne io lascio di raccomandarla à Dio, e mi rassegno al solito D. V. S. m.
"*■ Aff"° per ser. seinpre,
M. card. Albritio.
Uoina, 23 aprile l()78.
Leibniz, Gottfried Vilhelm ireiherr von
Œuvres de Leibniz t.l
