PARS PRIMA , LIBER PRIMUS , TITULUS VI

De his qui sui vel alieni juris sunt,

I. De Jure personarum alia divisiosequitur; quod quaedam personne soi juris sunt, quaedam alieno juri subjeclae surit. L. 1, Gai., lib. 1, Jns(.

Videamus itaque de his quae alieno juri subjeclae sunt. Nam si cognoverimus quae istfe personae sunt, simul intelligemus quae sui juris sunt : dispiciainus itaque de his quae in aliéna potestate sunt. Dicta L. 1.

li sunt qui, veldomini, vel parenlis, poleslali subjiciunlur.

SECT. I. — De his qui dominicae potestati subjiciuntur.

II. Igitur in potestate sunt servi dominorum : quae quidem potestas Juris Gentiom est. Nam apud omnes peraeque génies animadvertere possuinus, dominis in servos vilœ necisque potestatem fuisse : Et quodcumque per servum acquiritur, id domino acquiritur. d. L. 1, § 1.

De acquisitione per servos, alibi lalius : hic quœdam duntaxat notanda veniunt circàjas vilœ et necis.

III. Cum Romani a prisca Majorum virlute descivissent, et plures domini jure vilœ ac necis quod in servos suos habebanl abuterentur , levissima de causa rvtctiam sine causant eos immaniler sœvicnlcs x; servis advenus

1 Romanoruni crudelitatis in servos] de Ira, cap. 40. et de Clément. n° 18. suos exempta vid. apud Senec. lib. 3. | Juvenal. Salyr. 6. Tertull. de Pallio.

dominos subvenerunt Imperalorcs. Ex Seneca enim discimus, prœposilum fuisse Magislraium l qui de injuriis dominorum in servos audirct ; qui et sœviliam, et libidinem, el inprœbendis ad viclumnecessariis avanliam compesceret: de Benef., lib. 3, cap. 22. Pariler docet nos Suelonius Claudium Jmpcralorem, cum quidam œgra mancipia tœdio medendi exponevent, sanxisse,eos qui ita exponerenlur Liberos esse; quod si quis necare quem mallel, quam exponere, cœdis crimine teneri. In vila Claud. cap. 25.

Non mullo post Lex Pelronia etiam subvenit servis. Nam post Legem Peirouiam - et Senatuseonsulta ad eam Legem perlinentia, dominis potestas ablata est ad bestias depugnandas suo arbitrio servos tradere. Oblato tamen judici servo, si jusla sit domini querela, sic pœnse tradetur. L. 11, § 2, Ad L. Corn, de Sicar., Modest, lib. 6, Rcgul.

Hadrianus servos a dominis occidi vetuit, eosque jussit damnari per judices, si digni essent : eos lenoni et lanistœ vencli vetuit, causa non prœslila ; ergaslula servorum lulil : ut rcferl Sparlianus, in Hadrian., cap. 18.

Pariler Anloninus Pius dominorum injurias adversus servos vindicavit.

Hinc Gaius : Sed boc lempore nullis hoininibus qui sub Imperio Romano sunt, licet supra modum et sine causa legibus cognita in servos suos saevire. Nain el conslitulione divi Antonini, qui sine causa servum suum occident, non minus puniri jubetur quam qui alienum servum occiderit. Sed et major asperitas dominorum ejusdem Principis Conslitulione coercetur. Sup. d. L. 1, § 2.

Nam Si dominus in servos soevicrit, vel ad impudicitiam, turpemque violalionem compellat; quœ sint partes Prœsidis,ex Reseripto Divi Pii ad AEiium iMarcianum proconsulem Bet'ue manifeslabitur ;cujus rescripli verba hseésunt: « Dominorum quidem potestaiem in suos servos illibatam esse oportel, née « cuiquam hominumjus suum detrahi. Sed dominorum interest, ne auxilium « contra sseviliam, vel famem, vel intolerabilem injuriam, denegelar bis qui « juste deprecantur. Ideoque cognosce de quereliseorum qui ex famiiia Juiii « Sabini ad Statuant 3 confugerunt : et si vel durius liabilosquam sequum est, « vel infami injuria affectos cognoveris, veniri jubé ; ila ut in poleslate domini « non revertantur. Qui si meae Constitutioni fraudem fecerit, sciet me admis- « sum severius execulurum. »

Divus etiam Hadrianus Umbriciam quamdam malronam in quinquennium relegavit, quod ex levissimis causis ancillas atrocissime tractasset. L. 2, Ulp., lib. 8, deOffic. Procons.

Hoc jus confirmât Conslantinus qui solam castigandi servos licenliamre- Unquît, non eliam occidendi. Quod si servum dum eum casligal, domnnts décident, prœcipit œslimari ex circumslanliis, an volunlatem illius occidendi dominus habuerit ■■ quœ volunlas non prœsumilur, si virgis aut loris usas est ,■ secus si gravi fuslc aut saxo. L. Unica, Cod. de Emend. serv.

1 Intellige Praefectum Urbi; ut videbimus ad iitulum, de Officio Prœfecli Urbi, lib. 1, lit. 12. An autem Augusius banc curam Prœfccto mandaverii , ut putat Lipsius ad bunc Senecœ lociim. analiquis ex Successoribus ejus, mm tiquef.

* Hicc Lcx est Pelronia Ctfsonia :

Pelronio et Cœsonio Consulibus lata anno U. C. 814. Pelrus Faber censel legendum Post Legem Pœtiniam , quam dicit Px'tiuio et Aproniano Consulibus , temporibus Hadriani latam ; sed ejus sentenlia non videlur ulla probabili ration e juvari.

3 Slalua Principis erat asylum.

SECT. If. — De hisqui patrie potestati subjiciuntur.

IV. Item in potestate nostra sunt liberi nostri, quos ex justis nuptiis p. ocreaverimus : quod jus proprium Civium Romanoruni est. L. 3, Gai., lib. 1, Jnst.

Hinc biparti ta Ma civium divisio : Nam civium roman orum quidam sunt patres familiarum, alii filii familial um ; qusedam matres familiarum, , qusedam liliœ familiarum. Patres familiarum sunt, qui sunt suœ potestatis, sive pubères sive impubères; simili modo matres familiarum l : Filii familiarum et filiœ, quœ sunt in aliéna potestate. L. 4, Ulp., lib. 1, Jnst.

Y. Hœc distinctio in patres et filiosfamilias in publicis causis non obscrvalur.

Nam Filiusfamilias in publicis causis loco palrisfainilias hab?tur; veluti ut magistratum gerat, vel tutordelur. L. 9, Pompon, lib. 16, ad Q. Mue.

VI. Non solum aulem liberi nostri palriœ nostrœ potestati subjiciuntur ; sed et nm . t. u.rores quum in manum noslram convenerunt ; item nurus cl promu us. Est enim tain uxor nobis loco filiœ: Nurus autem et pronurus sunt nobis loco neplis et proneptis 2.

Circa patriam polestatem hœc quœrendaveniunt, — 1° Quitus personisetin qnas quœralur ; — 2' Quibus modis in uxores quœralur ; — 3" Quibus modis quœralur in liberos ; — 4° In quibus consistât hœc polestas, seu de ejus ef/eclu.

ART. S. — Quibus et ia quas personas acquiri possit patria potestas.

VII. Patria potestas nonnisi Civibus Romanis, et in Cives quœri polest. Unde Justinianus : Jus potestatis quod in liberos babemus, proprium est

Civium Romanoruni. Nulli enim alii sunt boinines qui talem in liberos habeant potestalcm, qualem nos babemus. Inst. lit. de Pair. Potest.

Cœlerum tam liberli quam ingenui hanc polestatem habere possunt. Sic enimrescribunt Diocletianus et Maximianus .-Libertos exemplo ingenuomm, filios suos, post libertatem ex legitimis nuptiis nalos, in potestate habere ron est prohibitum. L. 1, Cod. de Pair, polest.