VIII. Solimasculi jus palriœ potestatis habere possunt
Nam Feminarum liberos in familia earum non esse palam 3 est ; quia qui nascuntur, patris non mat ris familiam scquuntur *. L. 196, § 1, ff., de Verb. sùjnif., Gaius, lib. 16, rtd Edict.provinc.
Art. II. — Quomodo acquirebatur patria potestas in uxores , nurus,
pronurus.
IX. Âcquirebal vir jus palriœ potestatis in uxorem suam tribus modis , Farrc seu confarrealione, Cocmplione, et Usu *.
'Hic dicuntur Matres familias , mulieres sui juris; quatenus opponuntur eis quœ sunt in Patria potestate : alio sensu dicitur Materfamilias , uxor (pue est in potestate viri : de qua re infra Art. 4. 5 3.
2Hoc discimus ex Caîo apud Pariator.
Legum Mosaic. cujus textum referemus infra tit. de suis et leg. hered.
'Adeoque nec in potestate; nam in
eos solos Patriam potestatem acquirimus qui in familia nostra nascuntur, autper adoptionem nasci intelliguntur.
4 Quod si ex injusta conjunctione nascuntur, in nullius familia sunt ; ipsi sunt suce familia? caput.
sUsu, sicut et Coemptione uxorem in manum et polestatem viriconvenisse expresse tradit Cicero : pro Flacco
Farre conveniiur in manum cerlis verbis, et tcstibus decem prœsentibus, et solemni sacrilicio lacto in quo panis quoque farreus adhibitur. Ulp. fragm., lit. 9.
Hic confarrealionis, ritus anliquissimus fuit, et diu viguit ; sed sensim cxolevit,etjam Tiberii lempore raro frequenlabatur. Tacit. annal. l\, !G.
Diulius viguit coemptio quœ sine ullo sacrificio, adhibilis verbis solemnibus necnon œre et libra, ficbat l.
Denique Usu in manum mariti millier deveniebat, quœ, quum sine confarmadone et coemptione nupsisset, postea a viro usucapiebalur : Nimirum si, lulore- auclorc, cum viro annum unum consueverat ; nec ante finem anni usurpation iverat, id est tribus noclibus a viro non abfuerat: hwc enim ab' scnliavidebatur Usurpalio, id est inlerruplio usus ac possessionis mariti. De quare Gell., Noct. AU. III, 2.
X. De modis quibus uxores in manum marilorum conveniebant ; et de jure potestatis ipsorum in uxores.
i. Conferreatio crat (dcfinienle Servio adl\b. 1, Georg.) quum per Pontificem maximum et Dialem Flaminem, per fruges et molam salsam conjungebanlur (id est, solemni sacrificio facto in quo fruges et mola salsa farrea adhibebantur) : Unde confarrealio appellatur; ex quibus Palrimi et Matrimi naseebantur. Vid. hune locum Servii apud Pilhœum in nolis ad Pariatorcm. lit. XVI, n. 2.
Parilcr ex Dionijsio-Halic. in Romulo, referl Rosinus Antiquit. Rom. V. 37, Farracia esse dicta, quod eodem farre conjuges vescerentur quo cliam viclimas respergerenl.
De hujus Confarrealionis rilu hœc etiam excerpsit Pilhœus ex Servio ad lib. IV, JEneid. Mos apud Veteres fuit, Flamini ac Flaminiœ, ut per Farreationem in nuptias convenirent, sellas duas jugatasovili pelle superinjecta poni, ejus ovis qu* hostia fuisset ; et ibi nubentes vel itis capitibus in Confarreatione Flamen ac Flaminica résidèrent. Unde et Locata (seu collocala) Flaminis
uxor dicilur, quod simul cum eo sedeat dum confarreatur Confarrea-
tiones auteh Tomitru DiRiMiT : scilicel ne diis iratis confici viderenlur.
il. Anliquissimus ille Confarrealionis ritus, forsilan auctorem habet regem Numam-Pompilium; quemmullis ritibus religiosis ac cerimoniis Populum Romanum inslruxisse norunt omnes. Ipsum vero Romulum (ut scribit Dionysius modo supra laudatus) auctorem habere non poluil ; si verum est quod ait Plinius,a JNuma primum in sacrificiis far molamque salsam adhibita. Idem docet, in sacrisnibil r%ligiosius fuisse hoc de quo loquimurCon\i\rreationis vinculo; in quo novae nuptae farreum praelerebant. Plin. lib. 18, cap. 2.
Ex hoc igitur Confarreationis rilu religionem quamdam conlrahebant conjuges, necnon liberi qui ex his naseebantur. Ex talibus conjugiis nali,
1 Scilicct per Mancipalionem. Pater enim fîliam suam viro mancipabat : Mancipationis ritum vid. sup. lit. de stat. hom. in Not. ad N. 21. Muliervice versa sibi virum virique Lares coemebat : qua de causa , Asses 1res ad marilum veniens solebal a f ferre ; alque unum quem in manu lenebat, marilo dare ; alterum quem in pede habebal, in foco Larium familiarium ponere ; lerlium quem in sacciperio condideral,in compilo vicinaliresonare, seu potius resi-
gnare. Ita Nonius de Propriel. serrn.
XII. 50. Quid est aulem compitum vicinale? Ait Heineccius fuisse maceriam hortiin quo sponsa domum deducenda aliquandiu commorabalur : Ita ut tertio illo nummo quasi aditum sibi in domum mariti patefaceret. Anliq.Rom. lib. 1.
lit. 10.
2Yeteri Juremulieres in perpétua tu— tcla erant ; ut videbimus lit. de Tutel. nec poterant nubere, nisi tutore auctore.
boni ominis causa ritibus omnibus religiosis adhibebanlur, V. G., in rilibus Nuptiarum. Prœcipue vero laies esse debuisse qui Flamines crearenlur , evidenter apparet ex Tacilo. Annales IV. 16. modo infra. Hi sunt quos speciali nomine Patrimos Matrimosque dictos supra monuit Servius ; scilicet dum parentes eorum essent super slites. Unde postea, cum Confarrealionis rilus in desuetudinem alnre cœpisset, Patrimorum et Matrimorum appeflatio ad omnes quorum parentes superslites essent porrecla est ; ut palet ex Feslo qui indistincte scribit Patrimos et Matrimos esse, quorum parentes supersliles sunt. Jam vero cum ex nuptiis per Confarreationem celcbralis religio quœdam con- Iraheretur ; inde erat (ut cœlera laceamus) quod eas per divorlium dissolvi nefas esset, nisi solcmnis Diffarrealionis rilus intervenisset : ut videb. infra lib. 24, lit. de Divortiis, n° 4.
ni. Cœterum solis Pontificum nuptiis ritum hune proprium fuisse quidam censent : alii omnibus civibus communem. Imo quod Boethius in Topic, scribit, Confarreationem solis ponliiïcibus convenisse, Rœvardus sic interpretalur ; ut per solos pontifices peragi is rilus potuerit, non quod in solis eorum nuptiis fuerit adhibilus. Videtur ulraque senientia ila posse componi; si dicamus, primis lemporibus hune rilum in quorumvis civium nuptiis adhiberi solitum fuisse ; postea vero, quum in desuetudinem abiisset, peculiare factum nuptiis pontificum quos religio aliter quant hoc rilunuplias contrahere non permillcbaL Enimvero (ut refert Servius loco supra diclo JEneid., IV.) Farreatis nuptiis Flaminem etFlaminicani Jure Pontificio in matriraoninm necesse est convenire.
Jllamautem Confarrealionis desuetadinem discimus ex Tacilo qui Annal. IV. 16, scribit Tiberium Cœsarem de Flamine Diali in locum Servii-31 aluginensis defuncli legendo, simul roganda super ea re nova Lege disseruisse : « rs'am Patricios Confarreatis parentibus genitos, très simul nominari, ex qui- « bus unus legeretur, vetusto more. Sed non adesse (ut olim) eam copiam ; « omissa Confarreandi adsuetudine aut inier paucos retenta. » Pluresquc cius rei causas afferebat , potissimam, penes incuriam virorum feminarumque. Accedere ipsius ceremoniœ dilficultates quœ consulto vitarentur : et quando, id est quia exiret e jure patrio qui id flaminium adipisceretur, quaeque in itianùm Flaminis conveniret. lia medendum Senatus Decreto aut Lege, sicut Augustus quaedam ex horrida illa Antiquitate ad prxsentem usum flexisset.
iv. Hune Confarrealionis rilum recensuimus inler modos quibus uxor in manum viri convenit, poleslalique ejus subjicilur. Et quidem olim ila obliviiissc, et virginem quœ hoc ritu nuberet, ex poleslale-palris in potcslalem mariti transivisse colligitur ex loco Taciti modo relalo : quanquam quidam pulent hoc Flaminicœ fuisse peculiare.
Ut res olim se habitent, lex de qua roganda Tiberium disserenlem mox audivimus, sub eodem Imperalore lala est; qua Flaminica Dialis, sacrorum causa in potestate viri, caetera promiscuo frminarum jure ageiet ; Tacil., supra d. loc. Unde apparet, post hanc legem, uxorem ex solo Confarrealionis ritu (si non etiam Mancipalionis seu Coempiionis rilus, de quo mox infra agemus, accederel) quoad solam Sacrorum caysam in manum viri convenisse.
Quod igilur ait Ulpianus, cujus texlum milio hujus arliculi relulimus : Farre convenitur in manum,, etc. lia accipiendum est, ut vel de Jure anliquo quod anle hanc Tibcrii legem oblinebat, non de eo quod suis lemporibus usurpabalur, locutussit, utaliquando faciunt furisconsulti ; vel de convenlione in manum imperfecta, qua mulier quoad solam Sacrorum causam in manum viri conveniret : vel denique eam Confarreationem intellexit, quœ adjuiictum Man ipalionis seu Cocmptionis rilum haberel.
Jam ad Coemptioneni veniamus. Coemptio, (ait Boethius) cerlis solemnitalibus peragebatur. !•'.( sesein coemendo invreem interrogâbant : Vir ila, An
* sibi mulier materfamilias esse vellet Pilla respondebat : Yelle.Iteminuiierintc;rogabat, Awvir sibi paterfamilias esse vellet: ille respondebat: Velle. Ilacpie mulier in viri conveniebat manum; et vocabantur hae nuptiae Per coemptionem ; et erat mulier materfamilias viro loco filiae. Boclh. in Topic. Cicer.
Solemnilates aulem quitus Boethius ait hanc Coemplionem pcragi solilam, erant 1° Mancipalio per œs et libram ; qua mulier in manum ac potestalem viri Iradebatur, eodem modo quo paler liberos in adoptionem dabal, et quo quœvis res Mancipi alienanlur. Hoc ex supra diclo Servii loco apparet • ubi ad huncversum. Mneid. IV.
LICEAT PffRYGIO SERVIRE MARITO,
hujus verbi SERVIRE rationemila subjungil : Sane hic (inquit) Coemptionis speciem tangit (Coemptio enim est, ubi libra atque se-, adhibetur; et mulier atque vir inter se quasi emptionem faciunt....) : quoniam Coemptione facta, mulier in potestatem viri cedit, atque ila sustinet condilionein libéras Servitutis. Hœc aulem Mancipalionis solemnilasa nobis descriplaest supra; TU. de Statu Homin.
Altéra solemnilas quœ in Coemptione adhibebatur, erat illa quam jam retulimus ex Nonio-Marcello ; qua mulier vicissim sibi imaginario trium denariorum prelio coemebal jura familiœ ac lares, aditumque indomum viri.
Denique Usu mulier in manum viri convenit. Enimvero mulier quœ sine hgilimis coemptionis aul Confarreationis rilibus nupserat; modo ejus nuptiis pairiis consensus (si filiafamilias erat), aut lulorum (si sui juris erat) auclorilas inlcrvenissel ; Usu a viro suo capiebatur, et in manum cjus conveniebat, quum anno inlegro in domo viri fuisset, nec per trinoctii absentiam esscl usurpala : ut discimus ex Gellio, Nocl. Altic. III, 2.
Sive igilur per Coemptionem mulier nupla fuisset; sive is ritus prœtermissus esset, scdaviro esset Usu capta; mulier minimum capilis diminulionem paliebalur : qualem patilur qui per adoptionem in exlraneam familiam transit.
Hlnc e patria polestate exibat, si fuisset filiafamilias : quœ enim in poteslate mancipioque viri esset, eamamplius in polestate patris esse non sinil ratio Juris ; secundum quam impossibile est camdem rem duorum in solidum esse. Quod si sui juris fuisset mulier, agnalorum tulela hoc modo solvebalur : quœ enim potcsiali viri subjicitur et alieni juris esse incipil, non polcst amplius esse in tutela : cum tulela sit potestas. In capite liiîero.
Hœc liccl ex ipsis Juris Principiis satis probentur , lamen adhuc auetoriiate Ciceronis firmabiwus. lia ille in Oral., PRO FLACCO, n. 21. In manum (inquit) convenerat. Nunc audio ; sed quaero utrum Usu an Coemptionr : Usu non poluit, nihil enim de tutela légitima sine omnium tuloruin auetoriiate potest dimitiui. Coemptione? Ergo omnibus aucloiibus, etc.
Ex hoc loco evidenler colligilur mulierem, si omnium tuioram auetoriiate nupsisset, potuisse per Coemplionem aul Usum in manum viri convenire ; et hac in manum convenlione, quasi per minimum capilis diminulionem, lulclam ejus solvi.
Ex haclenus diclis colligendum est, quolies in decursu Pandectarum menlio liet nuptarum quœ in polestate patrum suorum reinaAserint, ÈUppon&ndum esse cas sine Coemptionis rilu fuisse nuptas, nec fuisse aviris suis Usucaptas. El vero facile eral palri; quanlumvis diulurno tempore stelissel matrimouiiun, hanc usucupionem impedire ; nimirum abducendo quotannis filiam e domo viri, ut per ubsenliam trinoctii Usus viri inlerrumperclur.
Parilcr quolies in decursu Pandectarum mentio fiel nuptœ quœ proprik bona habeal, et quœ leslamenlum feceril; supponendum eliam erit sine rilu Coemptionis fuisse nuplam, nec a viro suo Usucaplam. Nain (ut observavimus. Art. 4, (j 3, h. t.) mulier quœ in manum viri convenerat, ipsa cum omnibus bonis suis {quœ dotalia fichant) in dominium viri transibat ; adeoque
nuUa propria boni habcre poleral : et non magis quam cœicri filii familias, leslamentum facere poterat, utpote alienijuris effccta.
XI. Siculin uxores nostras, ita et in nurus pronurusque, quum his modis in manum bberorum quos in potestate habemus conveniunl, jus patriœ po- Icstatis acquirimus x.
XII. Hœc ita obtinebant Jnreveteri, sensim aulem exoleverunt ; nam Jure Jvsiinianeonulla amplius uxor est in potestate mariti.
Art. 2SI.— Quomodo aoq-jiratur Patria potestas ia liberos.
XIII. Primo potestatem Patriam acquirimus in eos qui ex juslis nupliis aut a nob's, aut ab his qui in noslra sunt potestate, procreanlur.
Nam Qui ex me et uxore mea nascilur, in mea potestate est. Item qui ex filio meo et uxore ejus naseitur, id est nepos meus et neptis, a?que in mea sunt notestate, et proneposet proneplis, et deinceps caeleri. L. 4, § nam qui, Ulp. lit». 1 , Inslit.
Juslas autem nuplias fuisse oportet, eo lempore quo concepd sunt.
Unde I'aulus respondit : Euni qui, vivente pâtre et ignorante de eonjiinctione filiœ, conceptus est, licet post mortem avi natus sit, juslum filinm ei ex quoconceptus est, esse non videri 2. L. 11, ff. de Stat. hom., lib. 18, Resp.
XIV. Acquiritur eliam Patria potestas in liberos quum innoslram potcstatcm recidunt, mortuo eo cujus potestati eos quœsivcramus.
Enimvero Nepotes ex (îlio, mortuo avo , recidere soient in fiiii potestatem, hoc ost palris sui : simili modo et pronepotes et deinceps, vel in filii potestate si vivit et in lamilia 3 mansit ; vel in ejus parentis, qui ante eos in potestate est. Et hoc nontantum in naturalibus, verum in adoptivis quoque juris est. L. 5, Ulp. lib. 3S, ad Sab.
lia demum autem filii in potestatem palris mortuo avo recidunt, si, utdictum est, pater in familia mansit.
Etquidem, Si pater filium ex quo nepos illi est in potestate emancipaverit, et postea eum adoptaverit, mortuo eo, nepos in patris non revertitur potesiatem *. Nec is nepos in patris revertitur potestatem, quem avus retinuerit, filio dato in adoptionem quem denuo readoptavit s. L. 41, ff. de Adop. et émane. Modesi., lib. 2, Reg.
XV. Denique Patria potestas acquirilur per adoptionem in liberos quos idoptamus : de qua re specialiter agemus Titulo scquenli.
Jure novo alius modus invenlus est acquirendœ patriœ poteslalis ; sciliect Legitimalio de quavideb. infra in Appendice post TH. 7.
1 Vid. supra N. 6. in Notis. (Sect.2, p. 40, not. 2.)
2 i\am cum nuptiis fîlise non consensisset pater, non erant justae nuptisc eo tempore quo conceptus est ; nec refert quod quum natus est fuerint juslae, utpote jairi mortuo avo : nam tempusconceptionis inspicitur.
3 Nam si emancipatione jura familiae amisit, liberi ejus non recidunt in ejus potestatem ; cum ipsis sit extraneus et diversce familiae.
4 Nam lue fdius per emancipationem passus est irrevocabilemdiminutionem capitis quod in familia habebat; cl quum postea adoptatus est, factus est quidem (ilius hujus familiœ, sed novus filius, non idem qui erat ante. Novum jus in familia qusesivit, nec potuit hoc quod ante habuerat, et per quod liberi ipsius in ejus potestatem recidissent , recuperare,cum fuerit amissum irrevocabiliter per emancipationem.
5Eadem est ratio.
ART. IV. — De effectu Patriœ Potestatîs.
XVI. Palria poleslas Romanorum in liberos tanta erat, quanta dominorum in servos : liberique respeclu parentum, non personœ habebantur , sed rcs quarum dominium ex jure Quiritium parentes habebant. Unde parentes cos directa aclione in rem pelere polerant ;adjecta lamen hac causa, ex jure romand ut videb. lit. de Rei vindic.
Hujus poteslatis duo sunl prœcipui effeclus ■• Primus, ut pater de persona liberorum suorum possel lanquam de re sua ad arbiirium disponere; aller ut quidquid liberi acquirerent , patri, lanquam ex re sua profeclum, acquirerelur.
§ 1. De jure quod hahcnl Parentes disponendi de persona liberorum suorum.
XVII. Exipsius Romuli institulo pater polest jure suœ poteslatis liberos in carcerem conjicere, flagris cœdere, vinclos ad opus rusticum detinere, occidere1, quin eliam eo$ vendere. Dion. Halicarn, II, 4.
Hujus juris menlio est in Le g e XII. Tab. his fere verbis : Endo * liberis
JUS VIT£, NECIS, VENUMDANDIQUE, POTESTAS El ESTO.
Non eo lamen porrigebatur hoc jus venumdandi liberos, quod habebat pater, ut eos venumdando posset in servilem condiiionem delrudcre ; verum, salvis ingenuilalis civilisque liber lalis juribus, ei cui venumdali eranl servire lencbanlur.
Hinc Conslantinus : Libertati a Majoribus tantum impensum est, ut patribus quibus jus vitae in liberos necisque potestas olim erat permissa, liberlatem eripere non liceret. L. 10, Cod. de Patria poteslal.
Âb eo jure quod pater habebat venumdandi liberos, Numa eos liberos cxccperal qui volenle paire uxorcs duxissent; ut refert Dion. Halicarn., loco sup. cit.
XVIII. Hoc jus venumdandi liberos exolevit ; nec prœterquam in casu extremœ necessilalis parentibus servalum est. El quidem Qui contemplatione cxlremœ neeessitatis aut aliinentorurn gratia fdios suos vendiderint, statui ingenuitalis eorum non pnejudieant : bomo enim liber nullo pretio sestimatur. Idem nec pignori abbis aut fiduciae dari possunt 3; ex quo facto, sciens creditor deporlatur : operaj tamen eorum locari possunt. Paul, sent., lib. 5, lit. 1, § 1.
Extra hune casum necessilalis liberos a parentibus neque venditionis, neque donationis titulo, neque pignorisjure aut alio quolibet modo, nec sub pr:etextu ignorantiae accipientis, in alium transferri posse mar.ife.slissimi Juris est. L. 1, Cod. de Pair, qui fil. suos. Diocl. et Maxki.
Eliam in casu necessitalis, Conslantinus recens nalorum duntaxat vendilionem permittit. lia ille : Si quis propter nimiam pauperlatem egestatemque victus causa filium filiamve sanguinolentos * vendiderit; venditione in boc
aValerius Max. lib. 5, cap. 8. refert exemplum Cassii qui judieio domestico filium verberari ac necari jussit ; item Fulvii, qui filium in castra Catilinseeuntem necari jussit. Quintilianus Déclamât. 3, menlionem facit Fabii Eburni qui filium impudicum, cognila causa, domi necavit.
2 Endo, vêtus vocabulum, pro in.
3 Scilicet extra hune casum neeessitatis; et multo minus possunt vendi:
eadem enim ratio est emplionis et oppignerationis. L. 9, § 1, ff. de Pigno< ribus.
4 Id est recens nalos f adhuc a maire rubentes.
laniummodo casu valenlc1 ; emptor obtinendi ejus servitii babeat facultatem : liceat autem ipsi qui vendidit, vel qui alienatus est, aut cuilibet alii, ad ingenuitatem 9 eum propriam repelere ; modo si aut pretium offerat quod potest ' valere, aut mancipium pro ejusmodi pra;stet. L. 2, Cod. d. tit.
XIX. Modum etiam accepit jus quod pater habebat occidendi liberos, et quidvis in eos sœviendi. Nam Divus Hadrianus fèftttr, quum in venatione filium suum quidam necaverat, qui novercam adulterabat, in insulam eum déportasse ; quod latronis magis quam patris jure eum interfecit. Nam Patria poteslas in pietate débet, non atrocitate consistere. L. 5, ff. ad Leg. Pompei. Mahcian, lib. 14, Instit.
Anle Hadrianum Divus Trajanus filium quem maie pater contra pietatem afficiebat, coegit emancipare. L. fin., ff. Si a par. quis manum. Marcel., lib. 9, Digest.
Denique parcnlibus relicla est modica duntaxat castigatio liberorum. Si quid autem gravius commiserint quod duriori animadversione dignum sit, débet Magistralus adiri, qui lumen circa pœnam irrogandam obtemperabit pal ri.
Jlinc Alexander : Si fdius tuus.... pietatem patri debitam non agnoscit, castigare jure patriie potesiatis non prohiberis : acriore remedio usurus, si in pari conlumacia perseveraverit; eumque Prsesidi provîhciae oblaturus, dicturo senlentiam quam tu quoque dici volueris. L. 3, Cod. de Pair, potest.
Hinc Ulpianus .- Tnauditum filium pater occidere non potest, sed accusare eum apud Prsefeetunt Prsesidemve provinciœ débet. L. 2, ff., ad L. Corn, de Sicar. Ulp. lib. 1, de Aduller.
Denique Constanlinus pœnaparricidii punirivoluit qui aliquemex liberis occidisset. L. unica Cod., de His qui parent, vel lib. occid.
5 II. De altero effectu Palriœ podstatls.
XX. Aller effectus Palriœ potesiatis est ut quidquid films acquirit, non sibi, sed eiin cujus poleslate est, acquirat.
Àb eo jure sub imperatnribus cxceptum est peculium Castrense, id est quidquid occasione militia' liberi acquisivisscnt. Poslea ad instar peculii Castre/mis faclum est quidquid ex professione liberalium sludiorum, et quidquid in Ecctesiœ mililia acquisivissenl ; quod peculium diclum est Quasi castrense. De ulroque agemus, lib. 49, Tit., de Pecul. Caslr.
Aliam peculii spcciem introduxil Constanlinus ; voluil enim ut bonorum malernorum, quœ filio obvenirent, proprielas pênes ipsum esset ; usufruclu lanlum inhis bonis patri servalo : L. 1, Cod. de Bon. matern. Graiianus autem, Valent, et Theodosius jus illud porrexerunt ad bona omnium cognalorum malerni generis. Lib. 6, cod. lit., in Cod. Theod.
Idem jus postea ad Lucra nuptialia et sponsalilia porreclum est legib. 1, 4 et 5. Cod. de Bon. quse liberis Denique Justinianus hoc porrexit ad omnia quœ liberi aliunde quam ex re patris acquittèrent. L. 6, d. lit.
Hoc peculium diclum est Adventitium, et valde differt a Casirensi ; nam
1 Constantinusvenditionem infantum hoc casu permittit, ad vitandum majus raalum; scilicet expositioniseorum.
9 Ergo ex tali venditione proprie in servituiem non detruditur, sed salvis natalibus serviretenetur.
a Atqui liber bomo pretium non re-
cipit ? Intellige pretium quanti servus ejusdem aetatis ac valetudinis posset valere; ita Cujac. Alii existimant intérim vere fuisse servum , ex bac lege Constantini qui hac in re novuin Jus invenerit: ita D. Schultins., ita Jac.
Gothofr
prœterquam quod ususfruclus in co est Palri servatus, llberi de eo tes tari non possunt, sicul possunt de Caslrensi ; ut videb. lit. Qui Testant, facere possunt.
Prœlerea pater quum emanciparel liberos, terliam olim hujus peculii advenlitii partent relinebal ; ex Constitulione autem Justiniani dimidiam solius ususfruclus relinet. Sup., d. L. 6, § 3, Cod. de Bon. quœ liberis.
Diximus patrem usumfructum habere bonorum advenliliorum. Hoc ila, nisi fuerit donatum quid sub ea lege, ne pater usumfructum haberct : quin imo nec administralionem quidem rerum sic donalarum pater habcbit, si /?- Uns minorsit ; sed is adminislrabit qucm donator dcsignaverit, aul, si neminem designavil, is quem Prœlor dedcrit curalorcm. Novell. 117, cap. 1.
Ex his liquet jus anliquum patri servalum esse in lus duntaxat quœ ab ipso pâtre ad liberos proficiscunlur; quod peculium Profectitium dicilur.
§ 3. De effeclu Palriœpotestatis in Uxores, Nurus, Pronurus.
XXI. Quœ de potaslate patris in liberos diximus, cadem de poleslale marili, quandiu hœc poteslas in usu fuit, dicenda sunt. Sicul enim parentibus in liberos, ila marilis jus vilœ et necis in uxores quœ in manum ipsorum convenerant, compelebat • judicio domeslico1 de facinoribus earum una cum ejus propinquis cognoscebanl; utdiscimus ex Dion. Halic. XI, 4.
Item, quidquid habebant illœ tixores , et bona earum quœlibel, acquirebanlur viro dolis nomine Cictro in Topic, IY. Et hœc est origo dominii doiis quod marito competit. Vice versa, uxor fiebat marito hœres sua, quasi loco pZliœ*
Matresfamilias dicebanlur , quœ ila in manum viri convenerant, quia non in matrimonium lantum, sed et in familiam poteslaiemque marili transitant : Quœ vero nubendo sui juris remanserant, dicebantur Matrone, voce ducla a Malrimonio. Gell. Noct. Att. XVIII, 6.
1 Hujus juris vestigium aliquod videre est apud Tacit. Annal. XIII, 32, ubi refertur quaedam Pomponia, superslitionis externae rea, Plautii mariti
sui judicio permissa : Isque prisco instiluto, propinquis coram, de capile famaque conjugis cognovit, et insonlem nuntiavit.
FIN DE L APPKNDIGE.
