OR AT
successoral, consilium,quod jam ad incœpluraconalumquc pcrduxerat, mutasse videbatur, cùm unus è collegis iu Prœsidiali consessu, ingcnio, litterarum cultu, multijugà eruditione, ac prœsertim legum scientiâ clarus, in cujus locum posteà cooptatus jus gallicum in hac cathedra docuit 0)» cura enixè rogavit atque obtestatus est, ut impensaî operae sibi spécimen aliquod exhiberet. Ejus petitioni concessit homo singulari morura facilitate praedilus. Tum ille mirari, laudare, illustrissime* viro, tune temporis Galliarum cancellario, rem nunciare, academiis foroque utilissimam. Hic dignitate magistratuum , doctiina jurisconsultorum princeps, qui de auctore multa, famâ et auditionc , acceperat, humanissimâ epistolà eum ad se vocavit, ut secum de eâ re sermonera haberet. Laudibus , consiliis, monitis , cohortationibus egregium ejus cœptum promovit (2). Non potuit auctor detrectare provinciam ab illo sibi impositam, cujus imperia tara venerari debebat quàm amplecti. Ilis auspiciis alacrior et animosior factus, omnem sibi subsidio comparavit doctrinam et diligentiam, omnes vires ac nervos intendit , herculeuraque exantïavit laborcm , ut opus perficeret. Ac tandem è prœlo in lueem prodicrunt tôt expelitae votis Pandec™ Justiniàneje in novum ordinem digeste (3), in quibus conficiendis maximam, non juventutis raodô, sed etiam maturae œtatis sua? partem, consumpserat.
Agite, Aud;, librum hune, nunquam de sludiosorum manibus deponendum, mente et cogitatione percurramus. Videte ut servatâ tilulorum série, atque illaeso legum textu, in tractando cujusque tituli argumenta, confusa oscitatione Triboniani ac permixta interse discernit, et in ordinem adducit : ut universam rem tribuit in partes, et quae infinita propè ac innumerabiiia videbantur, in cerla paucissimaque gênera cogit : ut ejus ope, fragmenta ex veterum prudentum scriplis avulsa, quantumvis mutila et lacera, principiis suis firmissimo ncxu cohœrent, et alia ex aliis, omnia verô inter se apta colligataque, dilucidè ostendunt quai quibus positis sunt consequenlia : ac denique ut adjectis brevibus notis, quas à Cujacio, suorum duce et adjutore laborum, maximacx parte mutuatus est, mendosa et interpolata corrigit,
(') Cl. Antecess. Michacl Prévôt de la Janès.
(2) Ihec probantur Epistolis illust. Galliarum cancellari D. D. d'Aguesseau, ad auctorem sci iptis ; dieb. 16 febr. 8 septemb. ann. 1736; 1 jan. 1739; 23 august. 1740; 10 juin 1741; 3 mart. 1742; 6 decemb. 174i; 10 jan. et 20 april 1715; quas mecum humatiissimè communicavit nobilissimus et omni laude cumulalus vir D. d'Orléans de Villcckauve. (V. ci-après, p. xxxi, note.)
(3) Paris, apud Saugrain, Desaint et Saillant; neenon Carnut, apud Le Tellier, année 1748, 3 vol. in-folio.
nonil dÎHftidin, I ■■ • i | i întei pi
cxplnnal I ira qu I indura M vci b
( ..mm. ni h us non • -1 o|iiis i|rs|)M il m < li ii uni m comment il i.r fuiil<» qtip .iijnh i- qii p ingenii ai iem obtundeb quàm es icuebanl
1 tus, ih.r mil h, lui ni riepellurilui , « lai if si ma lui in
i.miis lenebrii oborU undique refulget. Laudenl alii troalpbitanara rivitatera m qui veterum Pandeclnrum coiliri-m um fenmt :
notlra, Ob Pamlei l 1- m nnlinrm i|i^< .-m ;ipu«l j i' • - 1 • t - * n<,-
|||||il> < ri. lu 1.. il. in 1 <.|i-ri|iir|i|| .
Al, inquiet IoiI.ism- aliquis, unus ex doctii Lipsiensibui in 1 lione opeii afBxâ,e1 in litulo di Origim luri . molli quai > 1 ruditioru m , L atnplû ni lapiunt; debi-
Lamque En opère ipso, tanto cura labore perficiendo, conn qYm ...1 1 .
Non Miiilium bia commoveor. Omittara ban< pr&fationem, quara (.un acerbe l.mi<|iit' asperè exagital dB%lsectatUT, partum aliemim • •**»■ à Pandectanun auctore adoptalum, novumque illura ariatarebum , du m plurima conBdentei reprehendit, îoeurrere io justana aliorum 1 • prehensionem : hoc unum mbjiciaro, perperam eura -il»i A aris
trvditionii laudem arrogaase l.< qu e enim n 1 kqjh ni 1 1 rudilio
est, scire, regias leges in Kbro Sexi i Papirii, an in libi Papirii
fuisse cons< riptas : quoi legatos ,1 • civitatibus I •■• - peliti
pubis romanus in Gneciam miseril : senatusconsultum M u nianum nomen Burapseril ;» Ifacedone quodam nefario filiofamilias, ut nonnulH tradunt; an ai) iroprobo (benei itore, ul alii arbitrantur ? Quîd prodesl legum interpreubus de ejusroodi bricis inter se, lanquara pro ans et focis, digladiari : conjecluram alîâ conjectura, quasi clavum clavo, ejicere : juri> bistoriano loties decantatam, aJiaque a phmbua n ripl i, paucis commutatis yerbis, ac ne coramutalis quidem, describere : h ut verbo totam rem complectar, personam induere Plautini illiu» coci, qui se introiturum aiebat, ui, quod aliua condiveral coi u^. afin pat lo condnretl Quid tandem jusat ad legum cognitionera putidas reooTare altercationes ex tituli de Origine juris interpretatione Datas 7 An stndiosi semper ad hosjurispradeiituB j" - lapiden ad]
rescent? Laudabunt-ne fortunas suas, quod pulcherrimam banc scienliam, quœipsîs in amore atque in deliciis est, et cujus pnedara forte nunquam audient effata, Hispanorum more, ab eiterno limine salutaverinl ?
Nunc, cùm auctocis curam in opère ipso perficiendo. indictà causa
(') \ul. Aet. Eriulit. Lins. pabL ann. 17 10, p. 433 et seq. Item ann.
1755 û 15, p. 673 el 9eq,
OnATlO. XVII
et suâ lantùm nixus auctorilate, improbet adversarius, non adraodùm molesta erit prœposteri hujus judicii confutatio. Nam si tam levis est quàm eam videri voluit, cur celeberrimus Gerardus Meerman, jurisconsultes batavus, Roterodamensis reipublicœ syndicus, idemque apud Anglia? regem gravissimâ legationc perfunctus, auctorem virum eruditissimum ac felicissimum Pandectarum restitutorem appellat (!) : hujus autem videndi gratiâ, civis Hamburgensis nobilissimus, jurisque peritissimus Henricus Kellinghnsen, aulicus Borussorum régis consiliarius, in hanc urbem venerit, et triginta novarum Pandectarum exempla in Germaniam secum asportaverit? Quid doctissimus ille Hispanus, eximius in Salmanticcnsi academia professor : nonne, cùm iter faciens summi viri tune absentis conspeclu et sermone frui non posset, voluit saltem hoc juris auditorium viderc : ingiessus in ejus subselîio seditj et postquàm exclamasset, in eo sum loco in quo jurisconsuliorum coryphœus assidere solet, subsellium amplexatus est? Ergonullius momenti operis omnia ferè exempla in Belgium fœderatum, in Germaniam, in ïlispaniam alque in alias Europae partes sparsa et disseminata, magno rere veneunt, et quasi de manibus, adjecto majore prelio, extorquentur? Sed quae demùm causa commovit illustrissimum cancellarium, quo respiciente ac favente confectum est, ut ordinis atque dispositionis vim, perspicuam legum compressionem et miram auctoris curam, diligentiam, constantiamque, in tantû re, tam asperd, tamque difllcili perficiendâ, laudibus cxtolleret (2). Qua3 una certè approbatio satis ponderis habere débet ad retundendam adversarii confidentiam.
Verùm enim verô, confiteamur illud quod nobis negare non posse acerbissimum est. Nostrates, quorum potiùs exemplo exterae nationes ad jurisprudentiam, ex Hmpidissimis fontibus hauriendam, excitari alque intlammari debuissent, prœclarum hoc opus neglexerunt. Perversas ilias opinioncs animo jam imbiberant, in tantâ hujus œtalis Iuce, corum quafi latinû linguâ conscripta sunt, nec admodùm fructuosam scientiam, nec perniciosam esse ignorationem : hune esse rerum humanarum statum, ut ad usum forensem aut nihil aut parùm conferret legum romanarum cognilio. His igitur destituti auxiliis, maluerant eam doctrinam viluperare, quam assequi non potuerant. Atque ex eo evenerat, ut sola Pragmalicorum quorumdam scripta, in quibus temeraria decisionummalè cohaDrentium senatusconsultorumque invicem pugnan tin m congeries utramque paginam absolvit, legendo contererent : si
(') In Praesat. tom. 4, sui Thes.jur. editi Hagae Comil. apud Petr. de Hondt, ann. 175-2.
(-) In jam laudalis EpistoUs quae apud Dom. d'Orléans de Yillcchauve, in schedis sunt.
TOM. IT. h
ratera ta i ■> ;
prin< [piii definicnda, libi vidcrentm m alnira qu<
«l.liti.
fldend h » Panda i irora reatîfutor, « ni j
mi i nosh.l piihl uni, -uni ipi quàra nu
mi n < l.i 1 1 1 m iiin.it. Nilnl muneri too convententhu ; i ' - |
(>\i-lim;i\ri..L (jii.iiii |j <l - i.iiii. n! tudhlll]
LMimi reatitaeretnr. M i onsilîi « om adhuc juvci M'in'M eng, i onfe< to felû iter Pandectaran f- ',,">-
decim postiemos iv[,\\\< su;e annos ad hune fini l Intli
hoc brere ipatiam n iginti volumina cdidil ali i pi
injmi.nv. pin acerba mon ai de manibtif cafammn eripmsset L dte, Ai n., m paucii perstringo btijtjs argumenti pai quiboj ora-
torefl optimi copioaé ac <•! natl dfxei uni.
Hoc tamen non praHermittam, ntfliaauiia illi rohnnii l qubm alia morea patrioa, veteram jniiaconavJtonuai pr» eptii illustrâtes, aKa vert elegantisaimaa tractationea, ei novis Pandectia desuroptas, et ad hodiei -imiii nauin aptataa exhibent, ab ripta
fuisse, ut constaref interomnesgallicuDijojtajiijejanunajtaii nudum, Umqae divulsum ac dissolu tnm, suppleri, 01 mplifr ari <-t ad ar-
tem (manadam redigi non posse, nisi roraanae loges subsidio venirent. Née eam omnûiô fefelfil spesqaamsibiii) laboribua lui- enim persuasif ill.un quand BpreyeraBt axadeoûconiin «!*►« tiîiis Decessariam esae qui perité ac décoré in foro versari yohml : tanf— ique in eoran animes infbdil ardorcm, ni hroinnerijurni Instinianei corpus in uMn.trulum srrmoncni COnYersum, typis dignnm putaverint, aeqae ad swnptna factendoa representatâ pecunia obstrinxerinC. Qaantnm antem ipse apud omnea * tormn aoctoritate vahaerit, e\ eointelKgemns qood saspe patroni, ftA etîam h wintemo mata eau m agentes, testent appeUaYerint etun, H :uim probayerat opinione
judices mo recesserint. Qood quideaa honoris haod cui-
quam rirent! nnqaam tribuium fnerit.
Satls demonstrasse rideor hune doctrine oeteris pnestltisae, qui jurispiudentur aluinnis viam muniwt expedilissimam et maxime conipendiariam ad legom cognitîonem. Jam altéra parte orationis Mdendum quomodô morum integritate pnrstiteiit atque cftinxeiit Iegum sanctimoniain.
