I. Épître de saint Paul aux Galates, chapitre iv, verset

nia igitur virgo militis liabitum siim])sit , ocreisque , quibus aiitpa miles uti coiisncverat, crura sua contexit; cunique reliqua veste se iiuluisset, capili galeam imposuit, ejusque armis acceptis, illo ipso quein qui ei acistiterat piteceiiit ornatu induta, egressa est. Admonita etiam fuit ne quein adspieeret , propter eoruni hiporum iinpudciitiam atque audaciani, neve aliquem alloqueretur ; sed recta ad portain tenderet, et Jesuin ipsuui vise ducem sibi proponerct. Et illa qiiidem illinc egressa, ut coiumba quœdam alas quatiens, atqiK^ in cœlunx tendens, ex accipitris ore, vel agna e leonuui faueibus, evasit. 1'' rater vero illesedebat, de sorore non aniplius sollicitus, et spirituale ])randium exspectans, cunique se capitis teguniento induisset, eo in loco sedebat. Erat auteni ita coronatus ut si adversarium ipsuni vicisset. Intervallo autem temporis, quidam, ex insanientium numéro, intemperantiœ servus, ita ut erat impudens, illuc tanquam ad virginem Lngredi ausus, cum virum pro virgine offendisset , mente perculsus secum ipse dicebat : « Numquid virgines in viros transfert Jésus iste? Miles ille qui ante me hue ingressus est exiit. Quisnani igitur hic est, qui sedet? Ubinam virgo illa quse hic inclusa erat? Audivi aliquando a Jesu ipso aquam in vinum conversam ; nune majus quiddam video : virginem enim in virum mutavit. Timeo ne et nie in mulierem convertat. » Ille vero cum opportune sororem eripuisset, factum suum non occultavit; sed clara voce : « Non nnitavit, inquit, me Dominus, sed et mihi et illi coronam dédit. Quam igitur habebatis, eam non habetis; quique vobis non erat, eum nunc habetis. Virgo illa virgo est , ut antea ; miles vero Christi Jesu athleta nunc est. »

Egressus igitur qui fucrat paulo ante ingressus, quod factum erat nuiiciavit. Id auteni judex audiens, jussit eum ante tribunal sisti. Quem prsesentem cum vidisset, eum interrogans ait : «Quodnam tibi nomen est? — Didymus, inquit ille, ego appellor. » Tune judex : « Et quisnam tibi suggesslt ut istud faceres ac me contemneres ? » Cui Didymus : a Deusmemisit, ut hoc facerem. — Confîtere, inquit judex, antequam tormentis subjiciaris. Uljinam est Theodora illa virgo?» Respondit illi : « Per Christum Dei fîlium , ubi ea sit nescio. lUud scio ac persuasum habeo quod, cum Dei sit serva, et Deum ipsum satis confessa fuerit, intacta permansit : quam Deus ipse incolumem et a lalie puram servavit. Itaque quod factum est, non mihi , sed Deo ipsi tribuo : quoniam secundum fîdem ipsius fecit ille Deus, quemadmodumetipse nosti, si fateri velis. » Tune ait judex : <( Cujusnani sortis homo tu es? — Cbristianus, inquit Didymus, ego sum, a Christo liber factus. » At judex : « Cruciale istum vehementer duobus raodis, propter ejus petulantiam. — Peto, inquit Didymus, ut quod al) imperatoribustuisjussuses, ccleriter expédias. » Cui judex : ccPerDeos

io8 THEODORE.

chiplicia tormenta tibi roposita suiit, iilsi Diis ipsis sacrifices. Quod si feceris, priiis illurl faciuus tiiuni audax condonabitur. — Ego, inquit Didvmus, re ipsa tibi ostcndi nie Dei athletam esse : propter fînem enim mihi reposiuim hoc facere aggressus fui, ut et virgo ipsa virgo remaneret, et ego Dei coufessiouem manifeste profiterer; uani iii Dei fide permanens, tormenta non sentiam : itaque celerlter fac quod videtur; non enim dœmonibus inimolo. Nam et si in ignem me tradere volueris, illinc etiam Deus me potest eripere. s

Tune illi judex : a Tant.-e audaciœ causa caput tibi abscindetur; et quoniam dominorum atque imperatorum no?tror'im pr:FCeptum contempsisti, reliquife tu<T in ignem tradentur. » Ad ha;c Didvmus : aRenedictus, inquit. Deus et pater domini nostri JesuChristi, qui consilium meum non despexit, sed et Tlieodoram ancillam suam integram servavit , et me per duo tormenta coronabit. b Cumque sententiam a judice latam accepisset, securi percussus est. Quo facto, ejus corpus in ignem fuit coniectum. Martvrio autem functus est sanctus Didvmus nonis aprilis, régnante in cœlis domino nostro Jesu Chrislo : quoniam ipsi est gloria cum Pâtre et sancto Spiritu nunc et semper et in sscula saeculorum. Amen.

i\urtyriu:m s. theodor,^ virginis,

A s. AMBROSIO SCRIPTUM, LIBRO SECUXDO DE l IRClMRL'i^ .

Antiochiae uuper virgo qusedam fuit fugitans publici visus ; sed quo magis virorum evitabat aspectum , eo amplius incendebat. Pulohritudo enim audita née visa plus desideratur, duobus stimulis cupiditatum amoris et cognitionis , dum et nihil occurrit quod minus placeat , et plus putatur esse quod placeat, quod non judex oculus explorât, sed auimus amator exoptat. Itaque sancta virgo ne diutius alerentur potiendae spe cupiditatis, integritatem pudoris pro-

I. Voyez ci-dessus, p. io3, note l. — îSous suivons pour cet extrait de saint Ambroise le texte donné par Surius, qui est éx'idemment celui que Corneille a en sons les veux.

fessa sic rostinxil improborum faces, ut non jani aniarctui , sed proderetur. Ecce persecutio. Puella fugere nescia, certe pavida ne iucideret in insidiatores pudoris, animum ad virtutem paravit, tani religiosa ut morteni non tinieret; tani pudica, ut exspectaret. Venit coroniE dies. Maxima omnium cxspectatio. Producitur pucIla, duplex professa certamen, et castitatis et religionis. Sed ubi viderunt constantiam professionls, nietum pudoris, paratan» ad erueiatus, erubescenteni ad aspectns, excogitare cœperunt queniadmodum specie castitatis religionem tolU^rent, ut cum id abstulissent quod erat amplius, etiam id eripcrent quod reliquerant. Aut sacrificaie \irginem, aut lupanari ])rostitui jubent. Quomodo Deos suos colunt qui sic vindicant, aut queniadmodum i])si vivunt qui ita judicant? Hic pucUa, non quod de reiigione ambigeret, sed de pudore trepidaret, ipsa secum : « Quid aginius : hodie aut martyr, aut virgo, altéra nobis in^idetur corona ; sed nec virginis nonien agnoscitur, ubi virginitatis auctor negatur. Nam quemadmodum virgo si meretricem colas? Queniadmodum virgo si adulteros diligas? Quemadmodum virgo si ainorem petas? Tolerabilius est enim mentem virginem quam carnem habere. Utrumque bonum , si liceat; si non liceat, saltem non homini castse, sed Dec simus. Et Rahab meretrix fuit, sed postquam Deo credidit, salutem invenit. Et Judith se, ut adultero placeret, ornavit : quae tamen quia hoc reiigione, non amore, faciebat, nemo eam adulteram judicavit. Bene successit exemplum. Nam si illa quse se conimisit religion!, et pudorem servavit et patriam, fortassis et nos servando religionem servabimus etiam castitatem. Quod si Judith pudicitiam religioni prseferre voluisset, perdita patria etiam pudicitiam perdidisset. » Itaque talibus informata exeniplis, simul aninio tenens verba Domini, quibus ait : Quiciimque perdtderlt animam suam propter nie^ im'eriiet eam*, flevit, tacuit, ne eam vel loquentem adulter audiret; nec pudoris elegit injuriam, sed Christi recusavit. Existimate utrum adulterare potuerit corpus, quœ nec vocem adulteravit. Jamdudum verecundatur oratio mea, et qua audire gestorum seriem criminosam atque explanare formidat.

Claudite aurem virgines Dei : ducitur puella Dei ad lupanar; sed aperite aurem, virgines : Christi virgo prostitui potest, adulterarinon potest.Ubicumque virgo est, Dei templum est; nec lupanaria infamant castitatem, sed castitas etiam loci abolet infamiam. Ingens petulantium concursus ad fornicem. Discite martyrum miracula, sanctae virgines, dediscite locorum vocahula. Clauditur intus columba, strepunt accipitres foris, certant singuli qui praedam primus invadat. At illa manibus ad cœlum levatis, quasi ad domum veuisset orationis, non ad libidinis