EXTRAIT D'UNE LETTRE
sionnelles se sont déjà fort bien aperçus que la force et les lois du mouvement qui en dépendent ne peuvent être tirées de la seule étendue, et comme ils ont pris pour accordé qu'il n'y a que de l'étendue, ils ont été obligés de lui refuser la force et l'action, et d'avoir recours à la cause générale, qui est la purevolonté et action de Dieu. En quoi l'on peut dire qu'ils ont trés bien raisonné ex hypothesi. Mais l'hypothèse n'a pas encore été démontrée ; et comme la conelusion parait peu convenable en physique, il y a plus d'apparence de dire qu'il y a du défaut dans l'hypothése (qui d'ailleurs souffre bien d'autres difficultés), et qu'on doit reconnaître dans la matiére quelque chose de plus que ce qui consiste dans le seul rapport à l'étendue ; laquelle, tout comme l'espace, est incapable d'action et de résistance, qui n'appartient qu'aux substances. Ceux .qui veulent que l'étendue méme soit une substance renversent l'ordre des paroles aussi bien que des pensées. Outre l'étendue il faut avoir un sujet qui soit étendu, c'està-dire une substance à laquelle il appartienne d'être répétée ou continuée. Car l'étendue ne signifie qu'une répétition ou multiplicité continuée de ce qui est répandu ; une pluralité, continuité et coexistence des parties ; et par conséquent elle ne suffit point pour expliquer la nature méme de la substance répandue ou répétée, dont la notion est antérieure à celle de sa répétition.
DE
PRIME. PIILOSOPIILE EMENDATIONE ET DE NOTIONE SUBSTANTLE
(Acta Erudit. Lips., 1694, p. 110. — Leibn. Opp. ed. Dutens. T. IT, P. 1. p.18.)
Video plerosque, qui Mathematicis doctrinis delectantur, a Metaphysicis abhorrere, quod in illis lucem, in liis tenebras animadvertant. Cujus rei potissimam causam esse arbitror, quod notiones generales, et quie maxime omnibus notie. creduntur, humana negligentia atque inconstantia cogitandi ambigu:e atque obscuræ sunt facte ; et quie vulgo afferuntur definitiones, ne nominales sunt quidem, adeo nihil explicant. Nec dubium est in cieteras. disciplinas influxisse malum, qu:e primés illi atque architectonicæ subordinantur. Ita pro definitionibus lucidis nativ nobis sunt. distinctiunculæ, pro axiomatibus vere universalibus regule topics, quæ sæpe pluribus franguntur instantiis, quam juvantur exemplis. Et tamen passim homines Metaphysicas voces necessitate quadam adhibent, et sibi blandientes, intelligere credunt, quie loqui didicere. Nec vero substantie tantum, sed et causie, et actionis, et relationis, et simili tudinis, et plerorumque aliorum terminorum generalium notiones veras et feecundas vulgo latere manifestum est. Unde nemo mirari debet, scientiam illam principem, quie. Primie. Philosophi: nomine venit et Aris(ofeli dieta est desiderata seu quirsita {rrouuévr) adhuc inter qu:erenda mansisse. Equidem Plato passim Dialogis vim notionum vestigat: idem facit .{ristoteles in libris qui vulgo Metaphysiri vocantur ; multum tamen profecisse non apparet. Platonici poasteriores ad loquendi portenta sunt lapsi; Aristotelicis, prirsertim Scholasticis, movere magis qu:estiones curæ fuit, quam finire. Nos-
DE PRIME PHILOSOPHLE EMENDATION]
tris temporibus viri quidam insignes etiam ad Primam Philosophiam animum adjecere, non magno tamen hactenus successu. Cartesium attulisse aliqua egregia negari non potest, et recte inprimis Platonis studium revocasse abducendi mentem sensibus, et Academicas dubiiones utiliter subinde adhibuisse; sed mox inconstantia quadam vel mandi licentia scopo excidisse, nec certum ab incerto distinxisse, et proinde substanti:e corpore:e naturam in extensione pr:epostere sse, nec de unione anime et corporis probas comprehensiones habuisse; quorum causa fuit, non intellecta substantie natura am saltu quodam ad gra quvstiones solvendas processerat, notionibus ingredientibus non explicatis. Unde itum absint a. certitudine Meditationes ejus Metaphysieie, non aliunde magis apparet, quam ex scripto ipsius, in quo, hortatu Mer-
athematico eas habitu vestire voluerat frustra.
senni et aliorum, Video et alios viros acumine pr:estantes attigisse Metaphysica, et nonnulla profunde cogitasse : sed ita involvisse tenebris, ut divinare magis appareat, quam demonstrare. Mihi vero in his magis quam in ipsis Mathematicis. luce et certitudine opus videtur, quia res Mathe- & sua examina et comprobationes secum ferunt, quie. causa est potissima successus; sed in Metaphysicis hoe commodo. caremus. ltaque peculiaris quiedam proponendi ratio necessaria est, et velut filum in Labyrintho, eujus ope non minus quam Euclidea methodo ad caleuli instar quwstiones resolvantur; servata nihilominus claritate, quie. nee. popularibus sermonibus quicquam concedat.
Quanti autem ista sint momenti, inprimis apparebit ex notione suh- Stantie, quam. ego assigno, quie tam fecunda est, ut inde veritates primariae, etiam circa Deum et mentes, et naturam corporum, eaeque partim cognite, sed parum. demonstratze, partim hactenus. ignoti, sed maximi per is scientias s futur, consequantur. Cujus rei ut aliquem gustum dem, dicam iterim. notionem viria seu vii tutis (quam Germani vocant. Areff. Galli la force: cui ego explicanda peenliarem Dynamices seientiam destinavi. plurimum lucis allerre ad. veram notionem substantie. intelligendam. Differt. euim. aetiva a potentia nuda vulgo scholis cognita, quod potentia activa eholastieovum, seu faeultas, uihil aliud est quam propinqua agendi i t velut. stimulo indiget
as, quie tamen aliena. excitatione, ut in actum transferatur, Sed vis activa aetum quemdam. sive ex continet, atque inter facultatem agendi actionemque ipsam
êne
634 DE PRIME PHILOSOPHLE EMENDATIONE
media est (1), et conatum involvit; atque ita per se ipsam in operationem fertur; nec auxiliis indiget, sed sola sublatione impedimenti. Quod exemplis gravis suspensi funem sustinentem intendentis, aut arcus tensi, illustrari potest. Etsi enim gravitas aut vis elastica mechanice explicari possint debeantque ex :etheris motu ; ultima tamen ratio motus in materia, est vis in creatione impressa, quæ in unoquoque corpore inest, sed ipso conflietu corporum varie in natura limitatur et coercetur. Et hanc agendi virtutem omni substantie inesse ajo, semperque aliquam ex ea actionem nasci; adeoque nec ipsam substantiam corpoream (non magis quam spiritualem: ab agendo cessare unquam; quod illi non satis percepisse videntur; qui essentiam ejus in sola extentione, vel etiam impenetrabilitate collocaverunt, et corpus omnimode quiescens concipere sibi sunt visi. Apparebit etiam ex nostris meditationibus, substantiam creatam ab alia substantia creata non ipsam vim agendi, sed præexistentis jam nisus sui, sive virtutis agendi, limites tantummodo ac determinationem accipere: ut alia nune taceam, ad solvendum illud problema difficile, de substantiarum operatione in se invicem, profutura.
(1; Conf, Systeme nouveau de la nature et de la communication des Substances, 8 3.