‹ Ordonnances des rois de France: règne de François IerChapitre 293 sur 354 · Concordat entre le pape Léon V et François Ier · texte numérisé non relu

Concordat entre le pape Léon V et François Ier

ET DÉCLARATION 1)1 Roi, PRESCRIVANT SON EXÉCUTION ' .

18 août i5it>

et i3 mai i ,"117.

Franciscus, Dei gracia Krancorum re\, Mediolani dux, Astensis cornes ac Genue dominus, omnibus litleras lias lectuns, salutem. Quuni non pridem, superslile adliuc Ludovico, memone conimen-

(1) jN0S 5o5 et 659 du Catalogue, — L'original de la déclaration de François 1er, du i3 mai i5iy, contenant le texte du Concordat, est conservé an Trésor des chartes (Arch. nat., J. 9/11, Musée, n° 565). C'est ce texte que nous publions ici. On sait combien fut vive l'opposition que souleva en France ce Concordat qui abolissait la Pragmatique- Sanction, et la longue résistance des Parlements et. de l'Université à sa mise à exécution. Il fallut de nombreuses lettres de jussion pour obtenir son enregistrement, qui eut lieu enfin au Parlement de Paris, le 3 2 mars i5i8, au Parlement de Toulouse, le 10 mai, au Parlement de Bordeaux, le 3i mai, et au Parlement de Grenoble, le 7 septembre de la même année.

Le texte du Concordat a été imprimé

un grand nombre de fois, tant séparément que dans des recueils législatifs.

Dès i5i8, les éditions latines et les traductions françaises se multiplièrent. La première en date, celle qui peut être considérée comme la véritable édition princeps , parut cette année même , sous le titre : Concordata inter sanctissinwm dominant nostrnmPapam Leonem décimant et christianissimam dominant nostrum reqem Franciscain , hujas nominis prima m. . . Impressa Paris ias , pro Da rondo Gerlier, librario in vico Mathurinoram commoranli . Cnm privilleqio Régis. (Caractères gothiques; 30 feuillets non numérotés. ) La liste de la plupart des éditions contemporaines de François F' se trouve dans Brunet, Manuel da libraire, t. Il, col. 2i4, et surtout dans le Catalogue de la Bibliothèque nationale. Histoire de

l'Il 1 .1 1

0 1. - eONGORDAT. '»:5.r>

dabilis rege, socero noslro, cujus anime propicietùr Utissimus, i8aoûti5i6.

sacrum Laleranense concilium sepius edielis decrelis enndein so-

eerum nostrum ad ejusdem concilii comcnluin evôcasset, cum

eoque regni Qostri curias sumrdas quas parlamentares vocamus<,

Kcclesiam insuper universam gallicam eunelasque regni noslri pentes

Delphinahsque noslri polenlalus, admonendosque censuissel ni.

si ([uid auctoritatis prisce alFerre, si qua jura eitare, si rationes

consentaneaspalam edisserere posse oonfiderent,'quominus Sanctio

Pragmatica ejusdem concilii auctoritate ae seutencia antiquaretur, Le Concile de Latran

abrosraretur, inducerelur, irri laque etiani nulla nronunciaretiir el . ,,: """',

o \ l l la Pragmatique

seismatica, id infra dienî diclis decrelis preIWam eiïicerenl; quo

neglecto, talis denique, sacro approbante coneilio, decerneretur.

Dudum aulem statimque nobis diademalico fastigio divina beni-

gnitate auetis regnu nique auspicato îneunlibus, cum rursus hujus-

eemodi edicta alia atque alia eadem ab auctoritate mananeia no-

bis innotuissent, nobis eciam nostrisque curiis Ecclesie gallicane

ac subditis populis edicto novissimo ac cause peremplorio spefi

omnis esset purgande more précisa, ul si nllerius cunctari in ani-

mum înduxissemus, fïiturum oninino videreinus m hec discrimina

incidere, que ante dicte Pragmatice Sanelionis decretnm hoc in

regno nostro patriaque Delphinali locum sibi vendicabant. Ideo

nos animo reputantes quanta olim, ante iflius Pragmatice Sanctionis

promulgacioneni , indignilas rerum ac detormitas in regno nostro

patriaque Delphinali grassaretur, cum videlicet res nummaria qui-

bus veluti nervis respublica subnixa est ea maxime ac précipite

ralione exhaunretur, quum presulibus el antistibus sacerdotiorum

conlerendorum libertas lacultasque adimerelur, cum peregrini el

incole sacerdotiis gallicis sepenumero donarentur, cum diploma-

tibns aposlolicis, quas expectalivas nuncupabant , generalim sigilla-

timque superstitum hominum spirantiumque sacerdotia elecliva,

mixta ac collaliva in diem inorlis eorum conferrenlnr qui eis

France, in-4°, t. Y, p. 44?\ 446. Voir t. IV, |>. 097; I'. Labbe, Sacrosanéta

aussi le Catalogue des actes de Frailr Concilia, etc. , iu-fol. , t. XIV, 167-4, col.

çois I" , t. VIII, p. 018, n° 609. Parmi 358; Du Mont, Corps diplopiatiq ae, etc. j

les grands recueils imprimés qui repro- in-fol., 1701, t. IV, 1" part., p. 229 (qui

duisent le texte du Concordat, nous cite- reproduit la copie et les dispositions

rons seulement: P. Rebnffe, Les édits typographiques de Labbe); Isambert ,

et ordonnances des Rois de France. L\onv Ane. lois françaises , Paris, 1827, in-8",

1 D73, in-folio ; A. Fontanon , Les édits t. \ll, p. 7") (traduction française), et

et ordonnances, etc., 1611, in-folio, confirmation par le \\o\ , p. 1 1 \.

Mb REGNE DE FRANÇOIS Ier.

i s août i.ïifi. fuogebantur, id (juod cum bonis moribus non convenu, tum vero alieni fati votuni habet adjunctum. Postreino, cum sacerdotiorum controversie litesque sacre in curia romana disceptarentur, ingenti nostrornm hominum dispendio et incoininodo , ex quo sequi plermnque necesse erat nt qui vel sinnptibns suppeditare vel labori sufficere nequirent, ii ant juri suo cedere aut causas deserere ac pro derelictis habere cogerentur. Simul ea accedebat deformitas, ut litterarum studiosi et disciplinis liberalibus incumbentes aut sacerdotia adipisci nequirent, aut qui adispici cuperent, litterarum studium abjicere aut certe deponere cogerentur, passimque per urbes errabunde vagari, ut id periculiim inuninere videretur, ne litterarum tandem amor et sciencia per incuriam exolescerent. Cum igitur summopere nobis videndum esse existimaremus ne liujusmodi indignilas in regno nostro exoriretur, id quod alioqui futuruiu intelligebamus, tempori utique inserviendum esse duximus, ac rébus noslris periclitantibus, pro re nata consulen- (lum, ioiminenciaque detrimenta minore ac leviore dispendio redimenda.

Négociations de Quare , cuni Boiioniam cum omni nostro comilatu venissemus,

exlnbende gracia reverencie sanclissimo patri nostro Leoni decimo, pontifici summo, quam ei Francie reges, majores nostros, utprimos ac maximos sacrosancte Ecclesie fdios, exbibuisse novimus, obni- \is precibus ab eo contendimus ut, si Pragmatice iiomen omnino esset abrogandum, saltem, vice dbus, bona sua conciliique venia certas nobis leges conditionesque meditari comminiscique liceret, quibus imperium noslrum supradictum imposterum uteretur. Quod ad ea quidem perlinet , que Sanctione Pragmatica cavebantur, quibus nostris precibus exorata pontiricis sanctitas, nain ei quoque cordi erat regni nostn ecclesiam recle atque ordine administrari, haud egre nobis induisit ut conventa quedam nobis meditari commentarique liceret, Praginalice Sanctionis vicem regno ac potentatui supradicto ubique prebitura, que ejusdem ipsa conciiii auctoritate assensuque conlirmareulur, quam homologationem vocant, cum irritante decreto Imjus commentacionis curam, quam tune Sua Sanctitas et nos man- Le Roi obtient da\ issemus a iris quibusdam consultissimis , ita confecta temperade nIuXu"' articles la(lue sunt ea conventa, ut pleraque Pragmatice Sanctionis capila de ta Pragmatique, lirma nobis poslhac rataque futura sint. Qualia sunt ea que de reservationibus, in universum aut sigillatim factis, statuunt, de collaliouibus, de causis, de frustra loriis appellationibus, de antiqua-

Page 1