‹ Pathologie mentale des rois de FranceChapitre 119 sur 183 · Période prodromiqiie · texte numérisé non relu

Période prodromiqiie

Y a-l-il eu dans la maladie de Philippe une période prodromique? L'existence et la nature d'une telle période sont aisées

ejus innotcscendam legenliumque devolionem excitandam, juxta sihi, diim infirmaretur, assislentium relaiionem veridicam, annotamus,

« Philippum itaque regem, administralionis regni anno vicesimo octavo, œtalis vcro suœ quadragesimo sexlo, die Luna; post feslum Omnium Sanctorum, in stomacho gravis dolor arripuit, qui in eo vomitum et fluxum provocans, appetitus carenliam induxit, et in ore quasi insedal)ilem siccitatem. Sub hiis vero incommodis quasi languidus tribus septimanis perseverans, die Martis ante festum sancti Andréa^, factafideliter conl'essione communioneque dominici Corporis suscepta, in lectum decidit. Cum vero de suo testamenlo aliisque rébus ad ejus salutem pertinentibus ageretur, ad superna lolis anhelans suspiriis, jam quantum in se erat suo reddens spiritum Creatori, suam scntentiam frequentius interrumpens, sincera cordis devotione sœpe et sœpe dicebat illum versicuhun : « In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum )>, et cum fervore cordis hymnum illum dulcissimum, Jesv nostra redemptio, integralilcr frequcnlissime recitabat. Sed et licet, ut ipse dicebat, nullum in capile, corde, visceribus, lateribus dolorem sentiret vel alia parte sui, sed solum gravabat eum oris illa siccitas et carentia appetitus, sacramentum tamen extremœ unctionis petiit, coni'essorem suum peccati rcdarguens nisi iaceret quod petebat ; significans ei tempus quantum adhuc vivere posset, etiam ultra quod cvadere non valeret : el, sicul ab eodem confessore accepimus veraciter, ita fuit

« Postmodum vero factis et confirmatis inter filios aliquibus ordinationibus, rex devotissimus se totum recollegit in unum, et mundum hai)cns pro nichilo, se ad anteriora ferventer exlendens, postmodum, multis prœsentibus, confessorem vocavit et nudato pectore, brachiis ad modum crucis extensis, in heec verba prorupit : « O frater Regi- « nalde, ecce quid valet mundus ; ecce rex ^"rancia^. Certe bene totum « est nichil quidquid pertinet ad fastum et gloriam hujus mundi. >> Et sic spernens et infra se proslernens quidquid liabebat in mundo, altior sœculo, jam in Domini sui potenlias féliciter inlroibat, ad nichil aliud dirigens aciem mentis suae nisi quod spiritus recto itinere dirigeretur ad Deum. Et licet indigeret la])iorum irrigalione l'recjucntl, tamen consolationcm internam pra'ferens, confessori saqjius dicebat quod aqua benedicta ejus faciem irrigaret; et quotiescumque aliquid adhibebatur exterius : Frator licf/inalde, aquani bcncdicniin !

<( Ubi autem die Yeneris, summo mane, aliquid quietis viderelur habere, instantissime petiit animai suœ fieri recommendationem ; et ad hoc specialiter l'estinabat ut j)osset inlelligere (juic(piid circa

à établir (malgré le silence unanime des chroniqueurs, Geoffroi de Paris, Jean de Saint-Victor, etc.) par le propre témoignage du frère du roi. A l'assemblée de Vincennes tenue en présence du successeur de Philippe le Bel, Charles de Valois dit expressément au jeune roi Louis le Hutin : « Pater tuus in tantam devenit tristitiam quod mortuus est ante tempus^ », attribuant ainsi la mort du roi au chagrin qu'auraient causé à

recommendationem hujus modi diceretur. Obiinente ig-itiir ejus constantia, per venerabiles fratres dominos Cathalaunensem episcopum et abbatem Sancti Dionysii commendatio est incepta. At ipse aspectii re<^io eos circumspiciens qui astabant, quantam gerebat in animo qiialemque habebat in mente constantiam hilari facie prseferebat, habens continue cum quodam suo familiariquemdam sanctitatis dialogum, quamdiu elevare potuit manus suas, fronti suœ simul et labiis imprimens signum crucis. Et inter alia quae illo feriœ sextse summo mane ejus devotionem commendant, fuit illud quod propter suggestionem et instantiam medicorum aquam pullse degustare nolebat, quousque ipse confessor, vocatus a medicis, eum compulit degustare. Totum igitur illud mane cum mirabili devotione deducens, circa horam tertiam a suis omnibus cum multa humilitate veniam postulavit, et omnibus qui eum ofTendere potuissent omnem remisit ofTensam ; sed addidit quod quia fides et justitia se invicem concomitari debebant, contra justitiam furta, homicidia et alia crimina remittere nullatenus intendebat. Illo tempore, ipso audiente et intelligente, recitavimus historiam dominicœ Passionis, circa quam interdum ad ejus consolationem aliqua notabilia dicebantur. Tandem cum appropinquaret ad finem, cum jam suum versiculum in manus tuas et cetera, et ympnum Jesu nosfra reclcniptio ad plénum formare non posset, ipsum, prout poterat, inter labia revolvebat. Finaliter autem circa horam sextam, ad confessorem dirigens verbum suum, sic dixit : « Frater Reginalde, bene cognosco vos et etiam hos omnes qui « estishic. Orate Dominum pro me, et commendo vos ad Deum. » Et statim, dum recitando super eum officium de Spiritu sancto ventum esset ad illud evangelicum venil enim princeps muncli hujus, et in me non hahet quicquam, rex clementissimus exspiravit, in vigilia beati Andreœ apostoli, apud Fontem Bliaudi : qui locus, sicut olim fuerat ci initium secundum carnem nativitatis in mundo, ita fuit ei vitae temporalis finis et terminus, et felix initium gloriosi natalis in cœlo. » 1. HF. XXI, 660 (J, de S^-Victor) : « Quod perpendens dominus Karolus constanter dixit coram rege : « Nepos, nos sumus omnes

« confusi per unum hominem pessimum Iste fecit extorsiones et

« recepta pecunia treugas Flamingorum in confusionem regni pluries « impetravit : propter quae pater tuus in tantam devenit tristitiam t( quod mortuus est ante tempus. »

Philippe les malversations d'Enguerrand de Marigny. Nous laisserons à l'ennemi mortel d'Enguerrand la responsabilité de cette interprétation étiologique inventée pour les besoins de la polémique politique, et nous ne retiendrons que l'existence du symptôme. De l'affirmation du frère de Philippe l'on doit conclure :

1° Que le roi n'est pas mort des suites d'un accident de chasse ;

'2° Que sa mort a été précédée d'une période de Iristitia, c'est-à-dire d'un état de dépression mélancolique dont nous ignorons la durée.

Page 1