CONTRE ARCHASIBAUD YI, SE DISANT COMTE DE PERIGORD

Ex parte procuraloris nostri generalis, pro Dobis, et di-^ lectorura noslrorum majoris , consulum et communîtatis vilfe et civitalis nostre pelragoricensium necDon Aymerici de Cabanis, mililis, actoruDiy contra Archambaudum de Pelragorico, Arnaldum Durac, capitaneum de Bordeilhe, Johannem Cotety capitaneum de Alba^Ruppe, Bos de Chambrilhac, Bertraudum de la Gandilhie, magistrum Guillermum Jaubert, Bernardum de Ponte y Raymondum Guibaut, Oliverinm Mercuri y clericuni Mureti , quendam Tocatum Cossaudou , quendam vocalum Phiiipot, quendam vocalum Bastide , Johan« neni Normani , Bernardum de Sancto-Petro, generem Bernardi de JMassaut, Tbomelinum Delage, quendam vocatam Verdoyé, quendam vocalum Tire-Aguillete, Johannem du Rat, Perrolum Marches, Yidalotum Marches , Alanum Marches, quendam vocatum Colet , quendam vocatum Mercan , queu* dam vocalum Ramonnet, Mondonum d'AIe, Robinetum le Grasset, Bernardum de Massant, Maroncm de Serrezaco, quendam vocatum Guignadre , quendam vocatum Gironnet , Mondonum , famuhim clerici Mureti , quendam vocatum le Bourt de Sanclo-Petro , Johannem Barbe-de-Bouc , quendam vocatum Naudin, quendam vocatum Lorens, Robinum le Clergon , Bernardum de Morteriis , Johannem Damoureties ^ Guilielmum le Blonde , quendam vocatum Femel , Martinum TËspaignol, quendam vocatum Guiihams, Johannem Gumel,. Jacobum Balislerii , quemdam vocatum Guillamin, Perrolum Ëscalla, Hennequinum A-la-Poulaine , Guillotum Corneguerre , Gailhardelum de Larcherie , Menautonum de Ponte, Guillermum et Rampnoulz de Villebois, Mondonum Franqisci , Johannem Normani , Johannem de la Bernardie , quendam vocalum le Camus, Johannem Balislerii, quendam vo-^ catum Naudicot, Johannem Morelli, Johannem de Sancta- Fide y quendam vocatum Denis, Perrolum Brilonis, Audoy^

neluiD, capilaneum de Fosse-Maigne, et Marcialem Balisterii, complices et malefactores , in bac parte, fuit in nostra parlainenli curia, in ipsorum complicum absencia, propositam Dobis alias 9 pro partedictorum majoris , consuluai et communitalisy exposilum fuisse, graviter conquerendo^ quod cerlus processus alias motus fuisset et penderet in eadem noslra curia inter ipsos conquerentes , dicte procuratore nostro secum adjunclo, actores, ex una parte, et defunclum Arcbarobaudum, quondam comitem pelragoricensem,etnonnullos alios ejus confederatos seu complices , defeosores , ex altéra , occasione plurium et diversorum crimioum , excessuura et maleâciorum borribiiinm etdetestabiiium, per eosdem comitem et ejus complices , in partibtis petragoricensibus, dampnabiliter commissorum et perpetratorum , et, super boc , in tantum proccssum fuisset quod, per arrestum dicte nostre curie , dicli comes et sui complices fuerunt , erga dictos conqucrenles , in certis emeudis condempnati et a regno noslro perpetuo banniti, eodem comitatu petragoricensi iiobis confiscato et peuitus acquisito, prenominatus Archambaudus , filius predicli defuncli comi(is , noster vassalus et subditus , suique complices et fautores , in fortaliciis de Montlgniaco, de Alba-Ruppe, de Bordeilhe et de Roucilht, ac in aliis locis, per ipsum Archambaudum , detentis , manentes et conversantes, in odium et contemptum dicti arresti,anteet post prolacionem ipsius, contra nostras ordinadones regias, per quas omnes guerre et vie facti, inter nostros subdilos, sub pena perdicionis corporum et bonorum , notoric prohibentur, quamplures equitalus , guerras , murtra , bomicidia et alia crimina et maleficia , interveniente juvamine et associacione nonnullorum Anglicorum et aliorum nostrorum et regni nostri inimicorum , contra viilam et civilatem nostram petrago* ricenses et habitalores ejusdem et suanim pertînenciarum, necnon contra quamplures nostros subditos et villas dicte patrie pelragoricensis , feccrant, commiserant et perpétraverant, ac facere, committere et perpetrare non cessabant.

temcre el injuste, in prejudicium et destruccionem rei publiée dicte patrie dictorumque conquerencium qui, propter hoc, taliter fuerant et e;*ânt gravati et oppressi quod necessarium sibi aut quamplurimis ipsorum fuerat et erat ipsam patriam omnino relinquere et alibi se Iransferre , nisi, de remédie justicie, super hoc, provideretur eisdem ; quapropter senescallis noslris petragoricensi, lemovicensi, xanctonensi et caturcensi, ceterisque justiciariis noslris aut eorum loca tenentibus ac eorum cuilibet, per cerlas Hlteras noslras, 18" die aprilis, ante Pascha, anno Domini 1396 (1397 N. S.), à nobis obtentas, mandaveramus, commillendoy quatinus de et super eisdem criminibus et nialefaciis et aliis, pro parte diclorum conqueren* cium declarandis , se diligenter et secrète informarent , et quos, de ipsis , per informacionem factara scu faciendam , &mamve publicam aut véhémentes presumpciones, culpabiles aut suspeclos invenirent, ubicumque, in regno nostro, extra loca sacra , invenirentur, caperent et pênes diclam nostram curiam, débile puniendos, adducerent, aqtsaltem ipsosad^ jornarent^ in dicta noslra curia, personaliter et sub pena ban*nimenli a regno noslro , compariluros , dicto procuratori nos** tro y ad fines quos eligere vellet » et prefatis conquerenlibus et aliis qui se parlem consliluere vellent , prout quemlibet eorum langebat, ad finem civilera, super eisdem criminibus et maleficiis et ea tangenlibus, responsuros et ulterius processuroSy ut essel racionis. Quarum liUerarum nostrarum virlute, necnon mediantibus cerlis informacionibns factis de el super eisdem criminibus et maleficiis , prefatus Archambaudus et alii complices et malefaclores superius nominal! feU'rant adjornali, ut , in predicla noslra curia , ^b" die auguêti, anno Domini 1397, comparèrent, dicto procuratori nostro generali, prout experiri vellel, et prediclis majori, consulibus et communilali, necnon Aymerico de Cabanis, milili,Hugom de Monte-Lhaunino et Mondissono de La-Chassaigne, domi«cellis, huic.processui, nominibus suis privatis, et dicto Moudissono » lam Qomine sqo privalo , quam nomine procuralorio

Helie de Ruppe, armigerî, se adhereDlibus, et, contra prefatos complices et coram qucmlibet , nominibus quibus supra , partem se coustituentibus, ad finem civilem, super crimînibus et maleficiis antedictis et ea tang^entibus , respoosuri , proccssuri et facturi ut racio suaderet , ad quam dîem ipsi complices uoD vénérant nec se, in dicta nostra curia, ut lenebantur, presentaverant aut reperti extiterant , vel alius pro eisdem , vocati pluries ac sufficienter, ut moris erat et est, tam ad hostium camere dicti parlamenti nostri, quam ad Tabulam marmorean palacii nostri rcgalis , Parisius , et , ob boc , ipsi complices, ad instanciam et requestam dictorum procuratoris nostri ac majoris , consulum et communitatis , necnon adberencium predictorum 29" die dicti mensis augusti, predicio anno nonagesimo sepfimo (1397), positi fuerant in defectu , et deinde , certarum nostrarum virtute lilterarum , ab eadem nostra curia , predicla 29* die augusti , emanatarum , fuerant iidem complices adjornati ut , sub pena bannimenti a regno nostro, conBscacionisque bonorum suorum quorunicumque nobis applicandorum , necnon quod, de predictis crirainibus, et maleficiis haberentur et reputarenlur pro conviclis et condempnalis, in prcfala curia nostra, 15" (/te decembris, predicto anno nonagesimo septimo (1397), personaliter comparèrent, predicti dcfectus utilitatem adjudicari visuri , dictisque procuratori nostro, ad omnes fines, necnon majori, consulibus et communilati ac Aymerico, Hugoni , Mondissono et Helie, prout quemlibct eorum tangcbat et tangere poterat, ad finem civilem , responsuri , ultcriusque processuri et facturi prout racio et juslicia suaderent, cuni inlimacione quod si , ad dietam diem venirent dicli complices sive non, ipsa nostra curia tune, ad predicti defectus utilitatem judicandum, bannimentumque et confiscacionem bonorum hujusmodi faciendum aut alias, procederet ut sibi vidcretur expedire et esset racionis; 4;t, quia dicti complices, ad dictam quindecimam diem decem* bris, non vénérant, nec se, in dicta nostra curia, personaliter, ut tenebantur, presentaverant , aut reperti extiterant vocati

more prefacto , ipsi complices , ad inslanciam et requeslam procuratoris nostri necoon majoris , consulum et communitatis ac Aymerici de Cabanis prediclorum dumtaxat qui pecierant y certis de causis , a prediclis Hugone , Mondissono et Helia, quoad hujusmodi prosecucionem , separari seu dis* jungi , 17' die dicti mensis decembris, positi extiterantin secundo defeclu, pcr nostram curiam supradictani , quibus duobus defectibus sic obtcntis, predicti procurator nosCer, major, consules , communilas et Aymericus de Cabanis crimina et maleiicia supradicta lacius proposuerant et in scriptis declaraverant , ac ccrlam ulililatem , ex prediclis duobus defectibus , sibi , per dictam nostram curiam , contra dictos complices, in eorum absencia, adjudicari pecierant, et, cum instancia, requîsierant, asserentes quod, tam de racione, quam per ordinaciones nostras regias , omnes vie facti et guerrarum fuerant et erant , in regno nostro , inter subditos nostros, probibite, sub pena perdicionis corporum et bonorum , fueratquc et erat dictus Archambaudus , vassallus et subdilus noster, et similiter fuerant cl erant alii complices et malefactores anledicli, aut sallem major pars eorumdem, nostri justicîabiles et subjecli ; prelerea dicli major, consules et communilas ac Aymericus, noslri benevoli subditi et justiciabiles immédiate fuerant et erant in noslra salva et speciali gardia, adeo débile publicala et significala quod ipsam dicli complices aut aliquis , de patria pelragoricensi predicta , non poluerant nec polèranl ignorare ; premissisque non obstantibus , in contemptum et odium prediclorum processus et arresli, contra diclum defunclum comitem et suos faulores et complices , ut premillilur, faclorum, prenominatus Archambaudus, dicli defuncli comitis filius , in castris et fortaliciis de Alba-Ruppe et de Bordeilhe aliîsquc locis et forlaliciis dicli comitalus petragoricensis , ad nos perlinentibus , quamplures lalrones , depredalores , murlrarios, homicidas ac homiues maie et inhonesle vile et famé tenuerat et lenebat qui, cum armis, in equilatibus maximis,per modum hoslilitalis et guerre,

82 PBECVES.

terras nostras et alias prediclorum majoris, consulum et commuDÎtatis ac Aymerici discurrerant depredacionesque et omnia crimina , excessus et maleficia que posseot fieri seu narrari et que, ia facto guerre , fuerant et erant iieri solita, contra nos et alios actores prédictos ac super terras, homines et subditos nostros et ipsorum, fecerant et perpetraveranl, crimen lèse majestatis commiltendo et alias muUipIiciler delinquendoy pluresque litteras sufTcrencie et saivi conductus, tanquam in facto guerre aperte» subditis nostris, absque causa racionabili y captis et incarceralis , tradiderant, et ad dictum fortalicium de Alba-Ruppe Johannem et Giraudum Des-Combes duxerant et in vilibus carceribus longo tempore tenuerant , ab ipsisque sex francos auri , antequam exirent , habuerant et receperant, in ipsorumque capcione, que fuerat die martis, post festum Sancti-Martini vel circiler, anno Domini 1396, favrochiam A' Astuers, prope villam petragoriccnsem, bostiliter discurrerant et bonis spoliaverant, necnon mense octobris anno predicio , ante seu prope diclam villam petragoricensem , cum armis equitaverant , et, inter cetera, quatuor boves pingues , pertinentes ad Yterium de Sirventon et Guiilermum Bertin, carnifices dicte ville, ceperant et ad dictura locum de Alba-Ruppe duxerant , qui quidem boves ad valorem viginti quatuor librarum vel circa poterant estimari , ac prope diclam villam petragoricensem , in parrochia AoiJornhac, in itinere publico regio , Remundum de Lenda et Remundum le Bloy ceperant , et , ab ipsos, duos equos pisribus et aliis mercaturis oneralos , de valore viginti quinque librarum, abstulerant, nulla restitucione, super boc,insecula; die vero nona septemhris , anno predicto , per dictam villam d'Astuers impetuose discurrerant ac plura et bona animalia, et , inter cetera , quatuor asinos , valoris duodecim librarum vel circa , ad Jobannem de Tenali et ad Geyraudum Maynart pertinentes , ceperant et sibi attribuerant , et similiter, mense novembris, eodem anno, per parrochiam de Courssaco, prope dictam villam petragoricensem , incedentes armali , seplem

asinoSy valons viginti librarum vel circa, inler cetera bona, rapuerant et babuerant , necnon a Johanne Caire , quatuor equoSy oneratos frumento, de valore triginla librarum , et a Guillermo le Siccart , parrochie SancH-Asperi, duos boves et UQum asinum , de valore decem et octo librarum ; a Nicbolao de Gastenin , presbilero , peregrino , octo capitegia certosque paunos allaris, très buticulas, très libras specierum, unam veslem que dicitur houppelanda, valoris viginti quatuor librarum vel circa; a quodam peregrino Sancli-Jacobi et ejus uxore, duo scqla et unum cuUellum ; a Bernardo Gintrac, Helia Baladet y Helia Raynaudi , viginti duos boissellos frumenli et quedam alia bona mobilia ; a Guillermo Andrée et Bernardo Besuecb, quatuor asinos, valoris decem francorum , et a Petro du Puilong , duos equos de valore duodecim francorum, a Stepbano de Puichcnin, unum muletum et unum asinum, de valore octo francorum, in suis equilatibus seu discursibus violenlis hujusmodi^ rapuerant, extorserant et babuerant ; necnon locum de Plasaco, in quo tune erant episcopus pelragoricensis et sui familiares et gentes, obsederant, et ibidem unum hominem tractu interfeqerant, multosque alios vulneraverant , ac bassam curtem ipsius loci , ad diclum episcopum , ad causam sue ecclesie pertinentis, violenlis in* sullibus, interceperant , blada, vina, lectos, cooperturas, jocalia et bona mobilia, ibidem cxistencia, rapuerant, ceperant et, ad suum libitum, portaverant, dictumque locum, de valore quadringentarum librarum, dampniQcaverant, ac ignis incendium ibidem posuerant, et, propedictam villam petragoricensem, certa die, sicut consueverant , discurrentes , quendam hominem , elalis sexaginta annorum , usque ad mortem vulneraverant, et quinque boves, valoris triginta librarum, ceperant, pluresque habitatores dicte ville pelragoricensis verberaverant , ac quendam nuncupatum Jaffegarde, per suspendium mori facere nisi fuerant, adeo quod ipse, ex hujusmodi suspendio, expirasse t, nisi zona sua , ad quam suspendebalur, rupta fuisset, et a Guillermo Landrivie duos francos

et quatuor solidos amoverant; preterea fortalicium eccîesie Sancti'PaulideDrone, armorum et insuUus potencîace, perant, una cum bonis ibidem existeutibus que secum detulerant, parique forma viilam nostram de SanctoChasterio , cum bonis in ipsa existentibus , ceperant et depredati fuerant, ac portas ejusdem ruperant et fregerant, et insuper Heliam de Campis, presbiterum , Guillermum Sansonis et septem juvenculos venientes ad dictam viilam petragoricensem , ut ad sacres ordines promoverentur, arripuerant et ceperant ac, de valore septem librarum, disrobaverant, similiquei^iolencia, Guillermum Corbat , de tribus francis , et Firminum Karoli , canonicum angolismensem , tune familiarem dilecti et fidelis marescalli nostri de Sacro-Cesare, duodecim scutis et aiiis jocalibus, de valore trium scutorum auri, Johannem de Brolio de DousvUle, petragoricensis diocesis, duabus cooperturis ad lectum , de valore sex francorum , Johannem de Gastineau , armigerum y una zona argentea, de valore quatuor scutorum, unoque pari bougiarum, una cum sella sui equi» ejusque gladio et aliis bonis, de valore decem scutorum auri, et Johannem Brunet , uno panno laneo , de valore decem scutorum auri, depredati fuerant seu dîsrobaverant violenter et injuste et ad quandam domum Reginaldi de Bernabe , civis petragoricensis , accedentes , Robertum Militis , custodem ipsius domus, etejus uxorem, licet pregnantem, verberaveranty ac plura bona mobilia, de valore duodecim librarum ibidem ceperant , et insuper duos agricultores, prope dictam viilam petragoricensem , vulneraverant, duos equos adBernardum de Gandessal, ejusdem ville, pertinentes, de valore viginti librarum , ceperant et quâmplures ipsius ville imprisionaverant, et ab ipsis redempciones extorserant , presertim ab Aymerio de Lachéze, quadraginta francos , et a Stephano de Percha, duodecim francos auri, insuper prenominatus Ârchambaudus quamplura homagia receperat, vassallosque, prestantes hujusmodi homagia , jurare et promittere fecerat quod îpsum, adversus quoscumque et specialiter adversus nos et nos-

tram majestatem regiam, juvarent et confortarent, e(, una cum hoc, iidem complices, in ilinere seu via regali » prope dictam villam petragoricensem, ceperant et prisoiiariam, ad locumde Âlba-Ruppe, duxerant Bernardum Dacrox, parrochie Campo- Savinelis, ab ipsoque summam duodecim francorum, causa redempcionis , extorserant et habuerant» ac in parrochia de Chignaco, prope diclam villam petragoricensem » plura bona mobiiia et, inler cetera, septem boves, de valore viginti quatuor librarum vcl circa, more premisso, ceperant et habuerant , necnon Johannem Genebre, Jobannem Vidal et Amaldum de Bosco incarceraverant et ab ipsis summam viginti francorum, causa rederopcionis, extorserant, ecclesiasque de Sorbget et de Negrondes, prope dictam villam petragoricensem, insultibus bellicosis, invaserant, incolas ipsarum parrochiarum suis animalibus et aliis bonis depredati fuerant et disrobaverant , et usque ad summam centum librarum etamplius, dan\pnificaverant, et, tam circa dictam villam petragoricensem, quam per loca circumvicinia , more predonio et violento predicto, sepius equitanles et discurrentes, multos subditos nostros et incolas ipsorum locorum ceperant, ligaverant et, ad predicta fortalicia et alia loca, ad suam voluntatem , cum violençiis et verberibus multimodis, duxerant, ab ipsisque redempciones et pecuniarum summas, causa redempcionum, extorserant et levaverant, presertim abHelia Jardon, mercatore , Guillermo Nogerel , Bernardo Eroardi , Helia Cbaumet et Helia Chalmis, centum nonaginta très francos; a Petro Durandi , octoginta francos ; a Petro Poucin et Helia Jarugon, triginta francos; a Rampulione Bayne, Petro Bonj, Petro Sequier et a filio cujusdam vocati Jaffegarde, sexaginta francos, ab Helia de Lacu, Helia Jaj, Emardo du Pochât et Helia Lacoste, novem francos; a Bernardo dePuteo, decem francos, et a duobus hominibus, secum tune existcnlibus , magnam pecunie summam ; a Petro Dadoul , quatuordecim francos; a Petro Monoochon et GeraldoDavy,sex francos; a quodam vocalo Fevre le ïroillier, quatuordecim francos; a

86 PBBUTBS.

Pelro Demîogot, daodecim francos, ex una parte, et qoindecim scula, ex altéra ; a Johanne Gelot, Guillermo de Combes et Helia Âbonnel , octogiota et novem francos et a non* Dollis aliis , diversas pecunie summas extorserant , et aliquos ipsonim adeo vulneraverant quod effecti fuerant perpetao mutilati ; dictos eciam Helias Jardon, ex tormentis per ipsam passiSy expiraveraty solufa prins redempcione sua prcdicta, dictoque Petro Durandi brachia niperant, et, ultra suaro redempcionem , ipsam , de dùcentis francis auri, dampnîficaveranty necnon Bemardam Bruoie ceperant et adhnc » in ferris et compedibus , in periculo mortis , detinebant , ipsumque de octoginta et novem francis et amplius dampnificaverant, et a prefalo Bemardo de Puteo, unum asinum , de yalore trinm francoruni , et a quibusdam aliis habitatoribus ipsios ville petragoricensis, quatuordecîm asinos, de valore triginta francorum y abstnlerant et habaerant , insnper, ex parte dicti Ârchambaudi, publiée proclamari et preconizari fecerant, ac omnibus, sub pena perdicionis corporum et bonorum , inhiberi ne aliqui victualia seu mercaturas, ad dictam villam petragoricensem, déferre présumèrent, ordinaverantque quod omnes,contrariam facientes vel ad dictam villam quomodolibet accedentes , caperentur et ad redempciones compellerentur; quapropter babitalores et incole dicte ville mercaturis et victualibus denudati et fraudati , in summa sexaginta milium francorum et amplius fuerant dampnificati ; insuper ecclesiam de Sorlanda, cum missa celcbraretur, intraverant, pannosque , pecunias , jocalia et bona ibidem exisfencia rapuerant et secum portaverant, acanimalia ipsius ville , ad sumroam vjginli quinque francorum auri , causa rcdempcionis , taxaverant, ipsamque summam levaverant et habuerant , ac Johannem Coderc, probum et pacificum hominem dicte ville, promissionibus et assecuramentis sibi, per eos, antea factis non obstantibus, interfecerant et occiderant, ac in parrocbia Sancti'Perdulcis, prope dictam villam petragoricensem, animalia grossa , numéro triginta unum , de valore sexaginta

francorum et totidem prope locum de Plasaco, de valore consi* mili , ceperant et sibi attribuerant, ac Heliam Aymerici dîctum Belugon, etatis octoginta annorum vel circiter, murtro interfecerant , et, per castellaniam à* Ayant, in equitatu armorum discarrerant , animaliaque et alla bona , ibidem reperta, ceperant et rapuerant , et habitatores ejusdem castellanie , in siimma duceniarum librarum, dampnificaverant, necnon quendam presbiterum, vicarium ecclesie de Corugnac vocatum Panhon , quatoor plagis adeo vulneraverant quod idem prèsbiter in periculo mortis extiterat; dicebant eciam quod eo quia prefatus Aymericus de Cabanis, tanquam locumtenens senescalli nostri petragoricensis, certa mandata nostra et dicte nostre curie , contra dictes complices, execucioni demandari (missionem habens), iidem complices, associatis sibi quibusdam Anglicis, inimicis nostris, et trengarum inffacloribus, criminosisque et malefactoribus noloriis, armorum potencia et vexillis ereclis , fortalicium de Cabanis, pertinensad dictum Aymericum, prope dictam villam petragoricensem , distancia trium ieucarum siluatum, variis insullibus , aggressi fuerant ac ceperant et occupaverant , et , in hujusmodi capcione seu insultibus, quendam presbiterum, curatum deSavignaco interfecerant et occiderant, quampluraque jocalia et alia bona mobilia , tam ad dictum Aymericum quam ad plures alios , pertinencia , et , propter securitatem , in custodiam ibidem reposita, ceperant , rapuerant et secum portaverant et duxerant ac sibi aitribuerant, dictumque fortalicium omnino fuu* ditus destruxerant et adnichilaverant , et, de hoc non coûtent!, ad quoddam molendinem , in parrochia de Savignaco siluatum , pertinens ad dictum Aymericum, accesserant, très molas ipsius molcndini ruperant et fregerant, ferraque necessaria pro dicto molendino, una cum omnibus bonis ibidem reperlis, ceperant, secum detulerant, acdomum ipsius molendini ruperant et destruxerant, et in ipsa ignis incendium posuerant ; preterea proponebant quod , in odium et contemptum dicti arresli , contra dictum defunctum et suos compli-

88 PBEUTES.

cesy alias, in dicta nostra caria, prolali , et prosecacionis presentis, complices superius nominati et nonnuUi alii sui fautores et de sua societate seu confederacione dampnabili existenles, in maximo numéro , cum armîs, hostili more, dictam villam petragoricensem pluries invaserant, obsessamque et circumdatam tenuerant, ac infinita et irreparabilia dampna et gravamina prefalis habita toribus et incolis ejusdem aliisque subditis nostris dicte patrie, fecerant et intulerant qui, propter hoc, suas terras et hereditagia, absque débita eultura vel quasi, penitus in deserto dimiserant ; que premissa facta fuerantet erant, armorum dilacionem, vim publicam, congregaciones iUicitas, furta, raptus, homicidia atque murtra, crimen leze-majestatis, incendia , rebelliones et inobediencias contra nos et nostram regiam majestatem comittendo, salvamque gardiam nostram et ordinaciones nostras predictas, temerariis ausibns , infringere non verendo, et alias multipliciter delinquendo ; et idcirco pecierant et requisiverant prefali procurator noster, major, consules et communitas ac Aymericus de Cabanis , prout quemlibet eorum tangebat et tangcre polerat , quod prenominati complices , virtute dictorum duorum dcfectuum, ab omnibus factis, defensionibus et racionibus suis, si que vcl quas, adversus predicta crimina et maleficia, dicere, proponere aut allegare, quovismodo, potuissent sive posscnt, omnino forent exclusi et eciam cecidissent, de ipsisque haberentur et reputarentur pro conviclis et coddempnatîs , et , hiis mediantibus , pecierant et requisierant dicti major, consules, communitas et Aymericus quod, atteniis et consideralis maleficiis, criminibus duobusque defectibus et aliis premissis , dicti complices et eorum quilibet, in solidum et pro toto, prout in casibus criminum et maleficiorum, ut erat et est in casu presenti, fuerat et erat fieri solilum salvam- gardiam nostram, meliori modo quo fieri posset, reintregrando, ad rcddendum et restituendum prcfatis majori, consulibus, communitati et Aymerico ac eorum subdilis, bona, per ipsos, in premissis, capta , rapta , levata et

PBEUYES. 89

asportata ac, per eorum et suorum fautorum et adjulorum factum et culpam , devastata seu perdita, si in rerum natura extarent , sin autem eorum valorem legilimum, de et super quibus, attenta, in premissis, violencia, prefatis majpri, consullbus, communicati et Aymerico, medio juramento, crederetur, absque alia probacione, super boc, facicnda, una cum emolumentis que, ex dicto molendino, provenisse poluissent etievari, nisi démoli tum seu destruclum extilisset, ut prefertur, sub majorivalore et eslimacione, a tempore perpetracionis maleficiorum et criminum predictorum , reficiendumque et reedificandum seu refîciet reedificari faciendum dictum forlaliciu m de Cabanis ac eciam dictum molendinnm, una cum eorum domibus, locis et pertinenciis , in statu convenienti , sicut erant , tempore demolicionis et desiructionis eorumdem, aut, pro valore et eslimacioue diclorum edificiorum^ in summa triginta mille librarum, necnon, erga dictos majorem, consules, communilalem et Aymericum , in emendis honorabilibus , per dictam noslram curiam, arbitrandis, ac, pro emcnda utili, erga dictos majorem, consules et communitatem, in summa centum mille librarum et, pro suis interesse, in summa quinquaginla mille librarum, et erga dictum Aymericum , pro emenda utili , in summa decem mille librarum et in totidem, pro suis dampnis et interesse, ac in ipsorum majoris consulum , communitatis et Aymerici cxpensis , in prosecucione premissorum factis et faciendis, per capcionem, Tendicionem et expleciacionem bonorum suorum quorumcumque ac incarceracionem corporu m suorum , per arrestum sive judicium , dicte noslre curie, coudempnarenlur et coudempnati compellercntur ; petebat eciam dictus procurator noster eosdem complices et eorum quemlibet , erga nos, con* dempnari et puniri, juxta sua démérita, in corporibus atque bonis, et, pro saluie et remedio animarum illorum qui , occasione pretacta , mortui fuerant et occisi , ac eciam , pro interesse suorum amicorum propinquiorum, de et super bonis ipsorum complicum , adjudicacionem et condempnacionem fieri

prout eadera nostra caria videret racionabifiter fadendum ; requirebant eciam dicti major, consoles, commaDitas ac Âymericus sibi satisfieri de omnibus sibi, in bac parte, adjudicandis primitus et antequam , pro nobisaut alio quocumque, causa conGscacionis vel emende, aliquid caperetur aut levaretur ac ordo solucionis summarum , in bac parte , ad arbitrium dicte nostre curie , iieret et declararetur ; preterea petebant et requirebant quod dicti major, consules, communitas et Aymericus et eorum (bomines), ab omnibus fidei et homagii prestacionibus et aliis quibuscumque , iu quibus tenebantur seu teneri poterant prenominatis complicibus aut eorum aliquibus, quilli et immunes pcrpetuo remanerent ac nobis buJHsmodi bomagia seu deveria pertinerent; in casu vero que dicti complices capi et apprebendi non valerent , ipsi a regno nostro, temporibus perpetuis, banirentur, nobisque et juribus noslris regiis bona sua confiscarentur, aut alia talis ulilitas eisdem procuratori nostro , majori , consulibus , communilali et Aymerico, pcr dictam nostram curiam, ex prediclis duobus defectibus, adjudicaretur, qualis eidem nostre curie viderelur, protestando de addendo , diminuendo seu distrabendo, declarando et corrigendo, in faclis, peticionibns et conclusion nibus suis prcdictis , dum et quociens opus esset ; quorum duorum defectum utilitatem dicta nostra curia, micius, ut semper consueverat et consuevit, proeedere volens, in bac parte, adjudicare supersederat , fuerantque iidem complices, vilute certarum litterarum nostrarum, ab eadcm nostra curia predicta IT"* die decemhris emanatarum, sub pénis et intimacîonibus antedictis in eadem nostra curia, ad 26'*diem mardi anno Domini 1397 (1398 N. S.) personaliter comparituri, adjornati , utilitatem diclorum duorum defcctuum , superius deciaratam, per ipsam nostram curiam, adjudicari visuri, dlclisque procuratori nostro, ad omues fines, ac majori, consulibus, communitati et Aymerico, ad finem civilem, super predictis criminibus et maleficiis, responsuri; ad qnam diem non vénérant, nec personaliter présentât! aut reperti exfite-

rant, vocati sufficientcr, more predicto , et, ob hoc, instantibus et requirentibus prefatis procuratore nostro, majore, consulibus , communitate et Aymerîco 28* die dicii mensis mardi in tercio defectu positi extiterant , ipsosqtie complices , virtute certarum litterarum, predicta 28" die mardi confectarum, mandaveramus adjornari, in eadem nostracuria,personaIiter comparituros, sub eisdem pénis et intimacionibus, responsuros et processuros, prout superius enarratur, in nostro parlamento tune sedente ; que quidem noslre adjornamenti littere, quamdiu predictum nostrum duraverat parlamentum , obstanlibus guerris et rebellionibus dictornm compliciim et periculis exinde eminenter apparentibus , nequiverant execucionî demandari , quapropter eisdem procuratori nostro , majori , consulibus, communitati et Aymerico, per certas ]itteras nostras concesseramns , ut adjornamenta que in predicto nostro parlamento fieri mandabantur, per litteras nostras antedictas,ad certam diem parlamenli nostri subsequentis, execucioni demandarentur , ipsarumque litterarum nostrarum virtute , complices antedicti fuerant , sub pénis et intimacionibus predictis, in eadem nostra curia personalitcr comparituri, adjornati ad 28*"" diem mensis decemhris ultimo prcleriti, dictorum trium defectum utiiitaiem adjudicari visnri ac ulterius processuri et facturi , modo et forma superius declaratis, et quia dicli complices, ad dictam ^^'"'^ diem decemhris , in eorum personis , non vénérant nec fuerant presentati,prefati procurator noster, major, consulcs et communifas ac Avmericus 19 (lisez 29) die dicii mensis decemhris, contra eosdem complices, quarlum defectum obtinuerant et reportaverant, a nostra curia supradicta, prout premissa, per litteras, expleta et informationes débite fadas atque facta , poterant plenius apparere , quare petebant et requirebant sibi , contra dictos complices, utilitatem, virtute quatuor defechmm predictorum, adjudicari, alias, per ipsos, ut premiftitur, requisitam, ant aliam de qua dicte nostre curie videbitur, usum, stilum et observantiam dicte nostre curie , super hoc , aile-

gando ; super quibus dicta noslra curia , cerlis de causis et impedimentis, arrestum proferre, certo teiupore, disiulerat et supersederat , nosque , per certas lilteras nostras , tam pateotentes quam clausas , eidem nostre curie mandaveramus quatenus cadcm curia nostra , io et super premissis, quaœcicios fieri posset, bono modo, arrestum judicaret et proferret, prout videret racionabiliter faciendum :

Tandem, visis, per dictam nostram curiam, adjornamentis, relacionibus , expletis, quatuorque defectibus et informacionibus ac aliis litteris, de et super premissis agitalis atque fàotis, auditisquCy super hoc, per juramentum, diligepter interrogalis , diclo Ajmerîco , in dicta curia nostra personaliter comparcnle, et Benedicto Pidalet, procuratorie et nomine procuratorio dictorum majoris, consulum et communitatis, una cura aliquibus consulum predictorum , et consideralis , matura et diligenti deliberacione, omnibus, in bac parte, considerandis , et que dictam nostram curiam , in hiac parte, movere poterant et debebant, per arrestum ejusdem nostre curie, diclum fuit quod predicti procurator noster, major, consules et communitas ac Aymericus de Cabanis talem utilitem, ex predictis quatuor defectibus, contra prenominatos complices, reporlabunt et babebunt videlicet quod iidem complices, ab omnibus £actis, defensionibus et racionibus suis, si que vcl quas, adversus predicta crimina et maleficia, dicere, proponercetallegarepoluissent, omnino erant et sunt exclusi et eciam ceciderunt, de ipsisque criminibus et maleficiis, eadem curia noslra prenominatos complices tenuit et reputavit ac lenet et reputat, pro convictis et superatis, et, unacum hoc, juramenlo dicli procuratoris ipsorum majoris, consulum et communitatis, usque ad summam quadraginta mille librarum turonensium , et juramenlo dicti Aymerici , usque ad summan quindecim mille librarum turonensium, detulil atque defert, ipsosque complices et eorum quemlibet in solidum et pro tolo, ergadiclos majorera, consnles et communitatem, in dicta summa quadraginta mille librarum turonensium et erga

dictum Aymericum de Cabanis, in dicta summa quindecim mille librarum turonensium , pro eorum injuriis, dampnis, interesse et expensis et ad tenenduni , propter hoc, prisionem firmatam, si reperiri et apprehendi valeant, condempnavit et condempnat ; ordinavit insuper et ordinat quod , de diclis summis, fiet execucio et solucio, primo videlicet ad utilitatem dicti Aymerici , et deinde , pro dictis majore , consulibus et communitate, antequam , super bonis eorumdem complicum, aliquid exigatur seu levelur, quodque, de dicta summa qua* draginta mille librarum turonensium, predictis majori , consulibus et communilati, ut premittilur, adjudicata^ capietur et levabitur, ex denariis primilivis seu primilus recipiendis, summa decem mille librarum turonensium , in celebracione missarum et divini servicii ac in aliis piis operibus, ad salutem animanim illorum qui, in predictis criminibus et maieficis , interfecti fuerunt et occisi , ac eciam in alimentis et necessariis uxorura ac liberorura et amicorum eorumdem defunctorum , convertenda ; et insuper, per idem arrestum , prefata curia noslra , dictos complices et eorum quemlibet a regno nostro perpeluo bannivit atque bannit, ac residuum quorumcumque bonorum suorum nobis,pro diclo crimine lese-majestatis, confiscavit et confiscat.

Pronunciatum 19> die julii, anno Domini 1399.

(Arch, du roy,, sect. Jud, Reg, du criminel, coté 14, foL 292.^