SUR LA CRÉANCE DES GRECS ET DES MOSCOVITES

îlumillimus metropoUta Gazœ Paysius Ligaridius illustrissimo atque generosissimo domino

residenti Joanni de Lilienthal saliitem plurimam dicit.

Isocraiis Ailicaî Acipula; melleum exlat pronuniialum : Èàv rii <pù.oiJ.a.Or]i, eVïj Y.tx.1 izo).vf/.a.d-ôi : Si eris disceudi studiosus, mulla quoque perdhces. Enim verô inlueor luani generosissimam domiiiaiionem non modo esse admodùm eruditam , verîim eliam addiscendi cupidissimam. Quamobrcm libi quaircnti légitimé atque poscenii medullilùs quid Gra;ca Rulbenica noslra Ecclesia scnliat de sacralissimâ Eucharisliâ , avide respondeo, juxta meum tamen minimum posse, et sine nllis verborum ambagibus et periodorum seu syrlium anliactibus salisfacere conabor. Etenim in aniicis , inquit D. Hioronymus, non res requirilur, sed voluntas, quam promptam voluntalem Deus ipse quoque pra;miat et acceptai, uti liquet in Abraham, qui lilium snura unigeriitum Isaac, licèt non jugulàsset, inîimi Jamen animi deslinalio parendi studiosissima repuîala fuit pro eâdem faeli operalione. Atque bine dicium ipsi, Gen.22 : Quia fecisli hanc rem, el non pepercisli ftlio tuo unigenito propter me , henedicam tibi, el muUiplicabo semen tuum. i'Equo itaque benevoloque anime suscipe , mi studiosissime atque illustrissime résidons gratiosissinie Joannes, quid diclurus siin,

non tam ex monle nieà quàni ex SS. Patrum seiitentiâ , quos semper colui atque vcneror uti m.'jgistros ac saluberrimos prsceplores.

Fatemur iiaque aique credimus in altari panem et vinum per arcanam quamdani atque onmi sermonc praîstanliorem facultalem in corpus Chrisli et sanguinem verissimè commulari , iisra.ëét.llsrKi , converti /xe- -rappuOfjLiÇsron , Iransferri /x£T«Tro[£ï(7T«[. Quemadmodiim sancti Patres Orieiitalis Ecclesiae loqui assolent, quippe qui per isliusmodi mutaiionem intelligunt realciii Iransmulalionem panis et vini in corpus et sanguincm Domiiiicum. lia sentit aurea mens D.Chrysostomi, sermone de Prodilione Jiida;. Hoc est corpus meum, dicil sacerdos; hoc sanè dictum proposila munera convci'.it atque transmutât, fjnxppvdiJil(;;i. Proclusetiam sanctissimus palriarcba vesligia sui sequilur magislri. Asscril enim in oralione de Traciaiione Missoe , quôd sancA apostoli ejusmodi precibus Spiritûs sancti adventum prœslolabanlur , ut divinâ ejus prœsentiâ propositiim in sacrificium panem el vinum aquâ permixlum , ipsum illud corpus ipsumque sanguinem Salvatoris nostri Jcsu Christi àvapvîvvj , palam facerel , consecraiumqiie dcmon

PIÈCES DIVERSES POUR LA CROYANCE DES ÉGLISES D'ORIENT

straret, i-juhilri. Eadem fermé rec'Unl, el magnus Hasilius in suâ Missâ , dùm ila prccalur : Panem quidein huiic fac pretiosum corpus et vinum preliosum sangninem Domini el Dei Salvatoris nostri Jesu Chrisli , qui pro mundi vità cffusus est. Alia plura et similia loca brevilalis ergo sileniio praelereo. Yox elenini /^ETouaiwst;, transsubstaïUioiio , tamelsi nova quodammodô vidcalur, et à pliiribus non libenler ut recens siiscipiatur, licct iiihiloniiiiùs tamen aliquando juxla pbilosopho-

e'îxJ ; nec autem , snbdit Elias Cretensis, quin hoc verum sit ullo pucto ambige , cùm ille apertè asserat : Hoc EST CORPUS MEUM, et : Hic est sanguis meus ; quin potiiis Salvatoris sermonem fide accipe. Nam cùm verus sit, minime mcnlilur ; t non cnim est Deus ut liomo ut mutetur , tieque ut fiiius hominis ut menliatur , > inquit sa' cra pagina.

Ilisce accedit Jusliniis martyr et philosophus teslis hiculentissimus, qui conlestalus est in secundo siio

rum principem dilucidandae rei causa nova condcre Apologclico, nuUalenùs esse commusiem panem neque

noiiniinqiiàm vocabula , ovo,uLaTOTîux£ïv , iisdemque libéré uli. Sic irecenli et decem oclo Paires in Niciicno concilie voceni o/ioûutcv inlroduxêre adversùs Ariiim ejusque asseclas abnegantes Filium Deo Palri consubstantialem existera , oppositiiniqne mordicus tenenles esse laniùm ofioiowio-i.

Ilinc manifesté constat nuUalenùs nos adniiltere impanalionem audilam et praidicalam in hoc ferreo noslro scculo lanlummodô , neque simililer ampleclimur figuram symbolicam ellypicamreprccsenlationcm, sed realem transsubslanliationem unanimiter tam Grjeci quàm Lalini falemur. Nemo igitur gravetur tenere ac credere quod credunt firmiter, tencntque comtnuniler Hispania, Callia, Pannonia, Sarmathœ, Sauromathœ, Germuni, Mlhiopes ; quia universalis iste consensus mulliim prœvalet mnximèqiie prœponderat , cœleris paribus. Vox enim populi vox Dei : tovyj >«oO çoirô ©eoD, ul ferlur adagio.

Itaque Grœca Ecclcsia non dissenlil à Lalinâ quoad transsubslanliationem ; discordai non parùm quoad nialeriam, ulrùm videliccl in azymo vel in fermenlato pane conficiendum sit hoc auguslissimum Sacramentuni. Quamobrem Lalinos Gr;r.ci nuncupant azymilas ex co quôd pane azymo uianlur in consecralione, cùm contra ipsi solcant in pane fermenlato celebrarc, innixi pr.TCter varia alia argumenta in voce hâc «pro,-, quce ab âpsTat hoc est ab iuflando scu toUendodicilur derivari. Sunt tamen nonnulli , qui ulrosque reconciliare prrcsumunl, aientes difl'erre tantùm panem azynium à fermenlato accidenialiter.

Sed liceat mihi exclamare unà cum divo Paulo : Quôusque infantes erimus, ô chrislicoke, nunquàm verô maluri homiiies ac perfecti el in mcnsurâ rclaiis pleniUidiiiis Chrisli ! è insensalî Galalœ ! quis vos fascinavil non obedire ac credere verilati? Omnis cnim Irjjus Sacramenli gloria est ab inlùs. Ilaquo non est paiiis isle comnumis qui guslalur, qui comcdilur; non est vinum usualc quod haurilur, quod ebibilur; sed verè

communem potum , cibum encliaristicum, sed verè cariiem el sanguinem Chrisli Jesu incarnali, qui pro nobis veram carnem et verum sanguinem ex purissimis sangiiinibns malris virginis Mariic assumpsit, dùm Verbum caro factum est. Non hic ego ipse indago utrùm sil à SS. Palribus antilypon nuncupalum ante consecrationcm, vel post ipsam immédiate pronunliatam ; de hoc enim alibi salis superque dispulavimus : allanien reor antilypon nuncupari panem et vinum ante, non post consecrationem absolulè. Procul itaque abest ab hoc divinissimo convivio panis el vinum, cibi usuales alque corporel , eô quôd nihil aliud inest ibi nisi corpus Chrisli et sanguis Chrisli realiier. Non enim est CUM pane, sed absque pane omnimodè, nec est CrJM viNO , sed sine vino peraclà jam consecralione ; phanlaslica quippe forel isla impanatio nuUoque innixa firmissimo luiidameiiio, verùiniamen eâdem ratione quâ gratis ponilur, eodem quoque ;.ovû) lollilur el excludilur prorsùs istiusmodi arlolalria.

Heus ! lu quicumque sis, non est decantala quœdam nielamorphosis, neque transmulalio illa fabulosa ; sed est verissima transsubsiantiatio, ixz-rx-nolriaii, cùm tola subslanlia panis mutctur in corpus dominicum , lotaque subslanlia vini iransmutelur in Cliristi sanguinem, ITA UT NEQUE ATOMON QuiDEM ullum sivc panîs stve vinl renianeat ibi ampliiis essenlialiler . Etenim quando aqua conversa fuit in vinum, non fuil transsubslantiata loîa illa aqua in tolum vinum, sed sub aquse materià forma fucrat inlroducla vinique proprietas. Simililer quando panes illi fuerunt mulliplicaii ad salielatem usque quinquc niillium , nec maleria fuit mulata , nec forma, nec proprietas, sed quanlilas sola quaî crevit in Chrisli nianibus benedicentis. Etenim et virga Moysis quando conversa est in serpenlem , et serpens in virgam , anceps loliis quam mulalionem illa subierit, an nimirùm mulata fuerit ejus essenlia, vel lanlummodô subslantialis qusedam proprietas, aut saltem accidentalis : ast in Sacramento eucharistico ortho-

panis qui sanctifical, qui benedicit digne illum man- doxa noslra Ecclesia tenet (quam secuta quoque est

ducantes. Chrislus ipsissimus inquit : Hoc est coarus MEUM : Hic est sanguis meus. El quis inficias, quisque d lemorè abnegabil? Aniniadvcrte liic , inquit Joannes <)aniascenus , panis et vinum corporis et sanguinis Cliristi minime figura sunt ; absit , cùm Salvator ipsemet per dcmonstralionis modum dixerit: Accivut,, comedite, ACCiPiTE et bibite. Cui aslipulatur etiam TheophylaclusBiilgariensis archiepiscopus expoiiens hune eumdem locum evangelist:E Mallhaîi : Panis quidem nobis appctrel cxtrinsecè : caro verb est v^fa, s&fÇ 5è tÇ 8;ti

Ecclcsia Occidentalis) totcm panem in altari totum- QUE VINUM commutari essentialiter , materialiter , necnott el formaliler in Cliristi corpus et ejus sanguinem ; neque manet ampUiis panis maleria , de quà factum est corpus dominicum. Apage, neque vinum de quo creelur et formelur sanguis , sed tola illa matcria panis et vini qu.o^ fucrat anlea fermé annihilatur, transit et mutatur in subslanliam carnis et sanguinis Chrisli Domini realiier.

Falemur autem rcmanere tantùm spccies exlernas

PEliPÊTUlTÉ DE LA FOI TOUClIAiNT L'EUCîIARiSTIL'.

quae videntur siinul et guslaïUur, ob quas spccies punis eulogicus à nonimUis quoque noinisiatur.

Alque de liâc hosliâ loculnin rcor regein Davidem, qui jwxla vcrsioncm Clialdaicain psaliebat : Et erit placmiula tritici in capite niontium. Est enim paiiis irilice-js in Clirisli corpus conversus ; elevatur super capita sacerdoUim qui reverà sunt montes extelsi. 'Vcrùmtanieii loiigè exprcssiùs valicinatus est Mallachias prophela de isliusmodi oblalione mundà et purâ, cap. 1, iiiquiens : Et non suscipiam sncrificia de manu vestrâ. Jam enim olferiur in omni loco in nomine meo munda obUitio, y.a.-:àpc<. OxinU. Quainam aulem est b:iec oblalio munda el pura , iiisi oblatio illa quye olTertur in missâ, qure quippe sacrosancta Lilurgia solernniter à solis oitn ad occasum usque in Ciirisli passionis memoriam quoiidiè celebralur ? Is enim praecepit ut quolicscumque id l'ecerimus, in ejiis memoriam faciamus.

Et niliilominùs reperiuntur nonnuUi qui eam temcrario nisu arinullare non cessant paivî floccique facienles sacrosanctam Chrisli memoriam in sacrosancta missâ conlenlam, de qnâ tamen Psalmisla loquitur aiens : Memoriam fecit mirabibum suorwn misencors et miserator Dominus; escam dédit timentibus se. Sed anticipant hx'c Anlichristi lempora récentes iiovanles Anlichristi prodromi, eô quôd , auctore S. lïyppolito, Antichrislo rcgnanle cessabit cmne sacrificium incruentum ; ea propler verè dicitur mullos esse modo Antichristos,nenipe quia directe sese opponunt Christi verbo infailibili ac mandalo de cclebraiione niissae.

Chrisliis autem est unicus cibiis animai nostr^^ Fpiritualis, ideô inlrat intùs in animam spirilualem. iiilrat igitur in nos, non ejus sola graiia, quemadmodùm in c.Tteris Sacramentis, sed intrat in nos ipsemet ••ubstanlialiter ut nos snslentct , nnicèque vivilicet. Al, inquies, quotiam paclo id fieri potesl? Aio pcr cibuui divinum, per Deum corpijralum, quo conjuncii propemodùm fermenlamur, alque nnimur cuni Clnisto ; imô et ad cœlum usque communicantes evehimur. INon pubescunt pueri nisi per cibum et potum , imde dictimi est : Dulyrum el mel coniedet. Chrisliis enim puerascens verè comedil et bibil, non babem corpus pljantaslicum , ut Mimichicus delirabat. Et quoniam ip.-.e assokît retribuere pio uno cenlupium , pro ininimo pane ac lacle materno quo nutrilus est, lar^iius est nobi-s totian corpus lolunKiue simm sanguinem in benevolentiu; mutua^ remuneialioneni , in vicem bcneficii suscepli, quôd Deum Virgo paverilaïque lactaverit in aiitro Belhleemico , quod exprimil parvum i!!ud altare quod npôziGi; à nobis nuncn|iari solet. Noi)is ergo puerascenlibus Ciiristus mensam hanc praîparans disposuit, ut de ea comcdcnles alque bibentes crcscanms spirilualiter, in augmeiilum scilicet virtulum et graliarum gradatim juxla illiid DavidicuMi : Asceiisivner 4isposuil in corde suo,in lacrynu.ruin valle.

Promitlens Cbrislus Dominus suis discipulis , Matthuîi 28 ; Ecce ego (spondet) vobiscum siim usque ad

consnmmiilionem seculi , eamque Suam (iromissioncm voluit omnibus modis adimpicre ; primo quidem pei realeni esseniiam ; secundo per gratiam specialcm ; tertio per corporalem pncsentiam in hoc divinissinio Sacramento. Et profectô Christus Dominus secundùni divinilatem est in omnibus essenlialilor , inest tamen in juslis peculiariter habilans in eis per gratiam; est pariter in bumanilale assumptà por unioneni hypostaticam in quantum Deus.

Adlîuc exislit ralione hnmanilalis Iripliciter , in cœlo lanqiiàm in loco suo, in Verbo lanquàm in persoi;â , in pane et vino tanquàm in Sacramento. Est secundùm divinilatem lotus et tolaliier, essentialiler tamen in omnibus rébus crealis ; est lotus secundùni humanilalem el lotabter, sed sacramentaHler in omnibus Iiosiiis, et in on)nibus calicibus altarium mundi. Nunc jam ilo tu, et si poleris abnega non esse Christum adorandum adoralione lalriai in pane islo eucharistico, et in vino consecralo, oui attribuunlur omnes ac singuli honores Deo soli convenienles. Ilaque adoratur Deus tanquàm in carne manifcstatus, adeôque non absque carne, sed cmn carne adoralur : quod quidem in synodo Epliesinâ fuit eliam sancitum, ut nempe adoralione unâ cum deitate caro Chrisli adoretur, unà scilicet numéro adoralione, suam tamen relalionem babenle.

Venit in mentem nieam hisloiia qua;dani url^ana el Icpida , cl iiosUo proposil!) valdé idonea. Pers3c régis sui sellam tam eximio cului venerabanlur, ut in eâ quempiam alium sederc capitale prorsùs facinus fueril. Hinc illud Alexandri Magni Maccd'Uiis regium dictum, quod lan(]uàm apophtlicgnia rel'erlCurtiusJib.S.c.O:

< Sedebal Alexaiuier, et admolo igné relovebat arlus,

< cùm l'orlè Gregorius miles frigore propemodîim « enecalus , el qui vix arma el seipsum suslenlabal, ^ pirvenil tandem ad cas ira. Eo viso rex è sella suâ « quam primùm assurexit torpenlemque njilitem , 4 atijue vix suai mentis compoleni exulis armis, in i suà sede jussit consedere. Ille diù ntîc ubi requiescc- « rct nec à quo fiiorit cxceplus ignoravit. Tanden* rci ccpto calure vitali , ut regiam sellam rcgemquii « aspexit è vostigio, lerrilus exilivit , queni inluens t monarcha : El quid inlelligis, ô miles, inquit, quanta ( nieliuri sorte quàni Persœ sub me rege vivitis vos ; illis t manque in régis setlà consedisse fuerat fatale, Ubi sa- « iuti modo est. > Verùmlamcn qu^nîô n<;s melioii coiidilione suraus qiiàni miles bic Persa I Qiiaïuô sub rege vivinms benigniori! Non sellam lanlùm regiam oceupamus, sed ijisius régis Chrisli gromio amanlissiniè fovcmur et alimur. Inlîis in allari llironus Salonioiiis est, ad (jucin si Iropiui , jejnniis exhuusli , venerabundi accedinms , nobis saluli est ; al si lemerè, llironus leunculos suos habel, ac veluti Persis exilialls ent oiiiiiinô. Judicium namque sibi manducat, id esl damnaiionem perpeluô infernalem, seu mcliùs ad judicitnn moriis ;eterii;e sese obligat bic talis , ac &i Chrisinm euindem occideret. Porrô punielur is , qncniadmodàm exponit Pbib) Carpalius, ad gehennam prooerans niiscrrimè, qui aJ laie alque ad lanlum

PIÈCES DIVERSES POUR LA CROYANCE DES ÉGLISES D'ORIENT

cœicsie convivium , angeionim choris oplabile , iminundo corde atque sordidalo animo audacler acccdore, atque iiisolenlissimè devorarc pnssuniil, liaud dijiidicans diligciiler lanli niysterii àfiav et cxcellentiaiti.

Alqiie Iiinc confirmalur calholica seiitcnlia , qiise tenct ac edocct graviter pcccare illuin qui nimiriun commnnicat cum conscienliâ peccali niortalis, eô quôd hic cibus est vivorum, non mortuorum,juxta illud : Ego sum pntiis vivus, qui de cœlo descendi ; ncc~ non quia lioc Sacramenlum haud fuit insliluluin in remissioneni pcrcalorum , sed in spirilualem alimoniani ; qninimô qwi conscienliâ peccati morlalis accedit falsam illieô redJit Sacramenli hujus significalioneni. Dénotât namque snmenlein atque coinmnnicanlem esse de corpore Christi mystico, id est de socielale sanclorum lide ac charitate adiisercnte Ciirislo. Quare calccliumoni, cnergunieni, publici noloriiqtie peccaiores ab liâc sacra comniunione laniiuàin indigni olini arcebantur et pellebanlur, teste D. Chrysostonio, ac Juslino raartyre, necnon S. Anibrosio, qui dimissis catecbumenis missam facere cœpit; atque nunc in Graecis Liturgiis clamât diaconus : Tâétyta toû aytoi; ; id csl : Sancta sanctis ; uipole nefas istiusmodi porcis margarilas projicere , sanctunique dare canibus ad hanc sacrosanctani comestionem. Elenira si illi qui abuluntur Baplismo peccant gravissimè, juxta illud Apostoli : Rursùs cruci/igentes ; quidni Cbristum crucifigere dicantur ii qui non solùrn Bapiismuni in quo Cbrisli gralia rcperitur, sed etiam Eucharisliam, in quà Clirisli praesenlia conlinetur, indignissimè tracianl? Abi nunc et ilerùm abnega non esse veruni corpus et verum sanguineni dominicum , sed (ypuni et synibolum ; quandoquidem fit ille rcus, et judicium sibi mandncat (jui saci'osanctain parliculam, T/jv /j.sfé'w. Twv «/taj/aiàTwv, quam insigni noniine S. Clirysoslomus niargarilam nuncupavit, indigné suscipit, inhoneslcque manducat. Porrô magis peccant, exclamai D. Augustinus, qui Iradnnt Chrislum peccaloribus membris, quàm qui tradiderunl euni crucifixoribus Judiris. Super tribus sceleribus Damasci, ait Amos proplieta, c. 1, el super quarto tion couvertam eum ; ubi per Iria inteiligit divinissimus vates peccatum scilicel cordis , operis et oniissionis , qiia; remitlunlur facili negotio, in quorum figuram Chrislus quoquc suscilavit très moriuos ; sed quarlum scelus diabolicnm est, peccatum scilicet indigné comnuinicantis. Chrislum enini ille conculcat , qui illuni indigné participât alque suniit.

Hoc autem venerabile allaris Sacramenlum nominalur Eucbarislia ; est enim simnl et sacrilicium insiiiUtum ad exbibcndas Dec gralias per illud. Quapropter cum summà graliarum aclione frequentandum, et cum summà religione sumendum ut iremeiiduni myslerium et borribile sacrificium. Probet , inquit Doctor gentium , 1 Cor. H , seipsum homo , et sic de illo pane edat. Pondéra primum illud , probet seipsum homo, elcoiifestim loli'^ arltibusconlrcmisces. Ailiidt iianiQue, uii reor,. ad illa verba Salomoiiis in Provcr-

biis, cap. 23 : Quando sederis ut comedas cum principe, statue cultrum in gulture tua. Quid est hoc, nisi ni lyrannus Syracusarum Dionysius è (ilo ensem pondère suoc mensnc solilus fucrat, adcô ut discumbenles sibi magis tremerent quàm edereni?

Sed animadvcrtendum hic est, qnôd primum est lanlùm Sacramenlum , species visibilis panis ; secundum , Sacramenlum cl res caro Christi propria ; lertium , res et non Sacramenlum caro Christi myslica Ecclesia ; et hoc est illud quod voluit dicere Christus, Joan. 6 : Caro non prodest qiiidquam , spiritus est qui vivifient. Debemus enim lia comedere ut uniamur spiritualiterpergratiametmeritum cum carne myslicâ Cbrisli Domini ; hâc enim de causa seipsum nobis conjunxit, atque corpus suum in nos permiscuit, ut unum quid effecli, et tanquàm corpus cura capite copulati, in communicnem cum eo lura passionum, tum deitatis, veniamus, ut asserit Elias Creiensis.

Sed, heu ! peccatores sœpé sumunt Sacramenlum, non acquirunt lamcn illara imionem spirilualem ac myslicam cum sanctà Dei Ecclcsiâ ; sed poliùs rémanent ab eà penilùs separali. Contra verô compluies participant de divinis graliis absque ullâ comniunione sacramenlali ; atque ita inlelligendum illud trilum effalum : Aliqui sumunt Sacramenlum et non effeclum Sacramenli ; hoc enim verificalur in iis qui accednni indigné ad sacram communiunem cum plenà nolilià morliferi alicujus peccati : Aliqui Sacramentum sumunt et effeclum Sacramenli; hoc est, qui rectè conlrili, et reclè confessi communicant! 0 verè boali qui extant de hoc numéro ! Miseri autem illi verissimé sunt qui accedunt ad altare, non habentes veslem illaui nuplialem, nimirùm puram et candidam conscientiaiii. Foris canes , venefici , Iwmicidœ , idolis servientes , et omnis qui amat et facit mendacium, Apocal. 22. Tandem aliquando sunt nonnuUi qui nec surnunl Sacramentum nec effeclum Sacramenli , videlicet ii qui propler suam malam conscientiam , improbamque vilam, ad sacram synaxim accedere conlremiscunl, de quibus ila loquilur S. Cyrillus palriarcha , in Joan. i,i: Ubi verb probavi meipsum, indignum esse me video. Quandonam ergo dignus eris , ô quisquis es qui liœc dicis, quandonam teipsum Cliristo sisles ? Nam si te peccala usque delerreanl, labi autem sis cessalurus nunquàm, i quis enim delicta inteiligit, d canil S. Psalniisia, psal. 18, vacuus omninb compalêre sunclificalioms illius , quœ in œternum nos serval. Quare pie apud le statuas rectè lioneslèqne degerc, atque Eulogiœ sucrœ parliceps fias, credens eam non morlis soluin, verùiii liiam morborum noslrorum depellendorum vi pollere. liùc usque S. Alexundrinus , bealissimus papa el palriarcha.

Et profeclô sancla noslra mater Ecclesia sludiosè inlerpretans prœcepium illud Decalogi : Sabbala sanciifices, in quo praecipiiur cullus divinus, haudinvenit aliud quid mnjus aut melius , quàm expresse jubere omnibus cujuscunique staiûs Chrislianis utaudiani sacrum, necnon in die saltem Pa«ch;Uis sacram bumere conununionem , hoc c.~;t fieri parliiipcs de

glorioso corpore ac sanguine dominico. Valeai hœresis , sacram toUens Lilurgiam de medio , omnesque adversarii quf nunc operantur iniquilalis mysterium. Quid eniin aliud sunt sacrosanclœ Litlurgiœ , quàin qiiaidam memori-c ptjblicœ, alque solemiies excquiac, quas mater noslra sancta Orieiilalis Ecclesia solet lilè pcrogore , ulpote non immemor infinili beneficii el ainoris quem Clirislus Dominus exbibuit, suuni elartjiens corpus snb ferise quinlœ vespere in Sacramento quodidem obtulil in die magnae Parasceves in sacrificio : alque banc ob causam modo nnncupalur Sacramenlnni à sanclis Patribus, n\odô sacrificium ; Sacramenlum quideminconsecratione, sacrificium verô in oblnlione , ila tanien ut simul sit Sacramentum fidei e: dilectionis ; scd magis, ut veriùs asseram , appelîandum est sacrificium quàm Sacramentum, eô quod Sacramentum est ordinatum ad sacrificium , ideô et primo consecralur, postea sacrificalur, nempe ad simililudiiicm Ciiristi Domini , qui pridiè sese dédit pro nobis in cibum, poslridiè autem in sacrificium , alqiie bine inlelligimus quare missanuncupetur lalria, divinuscullusaUpie ol'ficium ; sicenim appcllat S. E[>iphanius ).«TpeiavT^î olxovo//îa5 , boc est divinum et incruenlum sacrificium, in expositione suae fidei. Per œconomiam autem iiitclligit iiicaniationis passionisque diviiiae mysterium, cuirepraîseniando instilutumest illiid à Dco sacrificium ; unde in Arianorum bscresi, sacer bic ant'stes vocatsimpliciter boc mysterium œconomiam.

Tamelsi ergo missse sacrificium Deo soli offeralur, sicut et ipsi templa et altaria erigunlur , nibilominùs tamen sicut in niemoriam sanctorum templa et altaria crigimus , ita quoque sacrificia in eorum memoriam rectè offerimus , ut de eorum vicloriis immensas Deo gratias agamus eorumque patrocinia implorcmus. Profectô œquum et juslum est ut sacrii'icia ofteramus ad agendum Deo gratias pro vicloricà et iriumpbis sanctorum , et per boc etiam sanctos ipsos in sacrificio cum honore et exultatione noininemus. Insuper dignum quoque est ut in sacrificiis illorum patrocinia imploremus , ut quando nos ipsi merilis noslris parùm fidimus , memoriâ et Icgalione illorum protecti per eos ad Deum accedere tremendo sacroque boc munere deiungi audeamus. Facessant ergo qui sic reputant, quôd cùm in lionorem et memoriam sanciorum nonnuUas iiitcrdùm missas Ecclesia celcbrare consuevcril, xijualiter illis sacrificium offeiri doccat ac Deo qui eos coronavit. Etenini nec sacerdos dJcere solet unquàm : Offero tibi sacrificium, Petre vcl Paule , sed Deo uuico ac soli de illorum vicloriis gratias agens, eorum patrocinia piè ac devotè implorât , ut ipsi pro nobis inlerccdere dignenlur in cœlis, quorum memoriam facinius celeberrimam in terris.

Yerùm reverlatur oratio unde fuerit digressa , non incomposilè tamen , neque inutililer ad sacrificium êcilicct missaî, quippe quac est commemoratio illius cruenti sacrificii , quod seniel à Cbristo Redemplore pro nobis in cruce peractum est ; ilerùnique nobis applicatur per missœ sacrificium lytrum ac pretium rcdemplionis in cruce peraclae. Et quanquàm per Sa-

TOUCllANT L'EUCHARISTIE. 1203

cramenta nobis applicetur rcdcmptio crucis , quoad jusiificaiionem , non tamen applicaïur nobis quoad proportionem. Nam sola missa est lanquàm sacrificium propitiatorium instituta ad peccalorum veniam impelrandam , tum vivis tnm defuuclis , et ad ira;p divinam placandam necnon ad avertenda flagella divina nobis impendenlia, quà ralione dicitur et est sacrificium UaaTtxôv, id est propitiatorium. Et si enim sacrificium missae non sit instrumenlum immediatuni producens graliam, sicut Sacramenla sunt, est tamen imicum inslrumentum movens Deum ut jam placatus peccatori donum pœnitenliœ concédât , cujus interventu jusiificetur. Quare immeritô recentiores nonnnlli accusant nos orlhodoxos quasi dicentes per missam deleri lelbalia peccata eorum pro quibus sacrificatur, sine uUo ipsorum dolore ac pœnilentià, cùni nos apertè fateamur missse sacrificium esse tanlùm propitiatorium, non autem expiatorium immédiate ac proximè , expiarique peccata mediante Sacramento pœnilenlia;. Quamvis eiiim in boc sacrificio unico Cbrisli caro elsanguis contineanlur, quaivin^ omneni babentad expianda peccata, prodesse tamen non soient si non applicenlur : non aliter atque ignis quanlùmvis magnus neminem calefacil nisi illum qui se illi approximat; et mcdicina quantùmvis sana neminem sanat nisi eum qui eam sumit. Sed ad inslitutum nosirum redcamus , seu sacralissimam Eucbaristiam.

Liquet ex oraculis propheticis Deum esse pollicituin se tandem cessaturum ab omnibus Sacramentis veieris legis , aliaque de novo ex insiituto propositurum. Ecce ego facio nova , sccundùm sacram Apocalypsim 22. Cùm ergo venit in mundnm novus liomo Jésus Cbristus, Deus qui slat conslanter in verbo suo, in suisque promissis firmissimus , suas cxequi voluit poUicitationes, Sacramentaque novae legis cœpil insti tuere per suum unigenitum Filium Jesum Chrisium. Etenim non est bominis instituere Sacramenla , scd solius tantîim bominis Dei zoû @£c/.vepèinov X^htoD. Nempe quia Deus est qui vivificat per graliam, et, ut psallit Psalmista : Graliam et gloriam dabit Dominus , psal. 83. Ideôque S. Paulus loquens de bâc inslitulione ad Corintbios scribens aiebat : Dominus Jésus. Non dixit simpliciter : Jésus , sed : Dominus Jésus, exprimens in voce Dominus naturam divinam, in voce Jésus humanam.

Vullis ut perquanidamcuriosam parapbrasimexponam bujusce Apostoli pra'gnantia verba ; vullis? Sanè lubens ipsemet aggredior id gcnus explicationis : Ego enim accepi à Domino quod et tradidi vobis. Ego Paulus aposlolus segregalus in Evangelium Dei, vas eiectionis, doctor gentium, «û),oî kù/ôs «0 nv£ù/;,a- Toç, immaterialis tuba S. Spirilûs , accepi à Domno , non ab bomine, neque per bominem. Sed quomodô, ais, verificalur id, cîim reverà ipsemet Paulus non affueril'praesens in illâ prima inslilulione hujusmysterii? Respondet OEcumenius salis acuiè, quôd idem sonat bîc accepi , atque edoctus sum , èStSàxTvjv ; insuper quia Dominus eamdem mensam parât nunc nobis (|uam et anlea paravit sui» aposlolis in coenâ illâ uiy^

1209 PIÈCES DIVERSES POUR LA CROYANCE DES EGLISES D'ORIENT

slîcâ , Judam quoque ipsuni non abjicicns , sed conimuiiicaiis. Qubd Dominus Jésus innocle quà tritdebaliir accepil pancm. Si Dominus, crgo estpotens; si Jésus, ergo est Salvalor. Proplcr priinmn digmis est nt diligalur. Noclu iiisliluit Dominus hoc Sacr.imonlum ; sed quarc noclu? Quia non aspicitur illiid evidcnlcr quod credilur : atiamcn nox ista est valdè observabi- Jis Domino, Exodi 12, liaucque obscrvare debentfilii Israël cunctis dicbus vit;e suœ. Nox quasi ropulabat«r Isaac taugenti filiurn smim Jacob ipsum Esaù opinatsii, quia ncnipe non vidobat pne ociilorum caligine. Noctu ab Egypto exierunt , quando et aguum manducavorunt, portasque suas sanguine linxerunt , nt exlenninalorii angeliensem Ingèrent. Nonne oportebal et tune agnum immaculaium Clirislinn consecrari noctu , et comedi à sacrosanclis apostoiis , craque sua tanquàm oslia ejus sanguine tingi , non lanlùm inleriùs , sed exleriùs eliam? Corde namque credilur ad jiistitiam, ore aulcm confessio fit ad salutem. Rom. 10, 10. îs ilaque qui nec fallit nec dccipii, noque falli neque decipi potest , accepit panem , trilicoum scilicet, non hordeaceum. Eleniin Sacramenla non propier aliam ralionem insliiula fuerant tntn in lege naturaî, tuni in lege à Moyse scriplâ , lum eliam in lege novœgralia;, quàm ob vilanibominis spiritualem. Ouoniam verô vila corporalis exlat \il;c spiritualis simniacrum, et universaiiter dicendo res visibiles suiit quasi umbne aupie imagines rerum invisibilium, niirandum non est si Sacramenta singula proporlionem quaradam oblincant cum rébus iis qu;ie sunt necess.aria; atque utiles ad humani corporis vitani. Idcirco tu vides Baplismum liabere proporlionem orlui nalalilio, noslra; vitaeprimo principio. Amen, dico tibi, iiisi quis rennlus fuerit ex aquâ et Spiritu sancto non potest iiitroire in regnum Dei (Joan. 3). Ilcni confirinatio correspondet spiriluali augmento : Pœnitenlia, et Unclio extrema medicinae assimilatur. Sauè Matriinonium alquesacer Ordo propagatioiii fdiorum comparalur, quippcqu:e propagatio perpétuât et perennat humanam vilani in specie. Consequens igilur etiam fuit , ut aliquid foret in forma cibi et poîûs , eô quôd nequit quispiam vitain vivere communem absque uilâ comeslione alque ordinai-ià polione. Prtcdiximus aulem debere omne symbolum habere nobiscum aliquam aiialogiam seu proporlionem ; nullum aulem nutrimenium a-quiparalur animis nostris quàm Cliristus Dominus.

Yerùmlamen quia Imcc excellunt rationis lumen , hominisquecaplum transcendunt ac superant , panem

omnes , me est calix s.vnguims mei. Etenim si typus foret ac ligura , non difîerret hoc Sacramenlum novaî legis à Sacramentis veieris logis , quae lanlùm erant umbra et figura èoiàà'/^zri-j. Ncmo ilaque dicat cum anliipiis illis Juda'is : Durus est lilc sernio , et quis potest eumaudire?Nu\\iislnc illudalîiuic reaii transsubslantialioni , unà cum Judà prodilorc simubiuc irrisore hnjus magni mysterii ; quippe qui clanculùm accepit panem eucharisticum , einnque lalenter abscondit ad ostendendum nimirùm illum Judaeis sacrilegis lanquàm opus inusilalum, quininiô uti rem quauidam absoiiam nimis alque insolilam legi veleri, quemadmodiim hoc in loco ingeniosè admodùm apprimè aunolavit nosler Theophylactus, qui pr.iilerea hoc quoque auimadverlit , propterea non dixisse Chrislum Dominum : Accipile et comedite omnes , sicut et proiuiit in poculo : Dibite ex hoc omnes , nenipe quia ex sacro illo poculo Iscarioles coactus est bibere unà cum cjeicris aposlolis ibi discumbenti!)us ; ast sacram parliculam sou margaritam assumere noiuit , sed eam furiivè occultare procsumpsit , incredulitatis causa et irrisionis praîlextu , quemadmodùm rectè refert Nicolaus Antiiidorum episcopus . sanclissinii Germaui patriarch;c Conslanlinopoleos circa hoc cugilatum secutus plané senlcMtiam.

Memenlote, quaeso, hic Davidis , qui judicalus est lanquàm amensanle regem Achis. Elquidnam pulalis significari Achis nomine, nisi quomodb est hoc? Philosophus et h.TDreticus qui vull scire semper rem pcr causam exislimat ista esse pucrilia ac fulilia, quœrens, susquedeque invosligans : Quouiodô fiet istud? Non inlelligens, inquit Damasci aluumus S. Joannes, quôd Spiritussanclus superveniens supra dona proposila ea transmutai, atiiue sanclificat. Audite autiquissimum illum S. Irenrcum beali Poiycarpi discipulum, qui quondam exlilit auditor beaii Joaunis evangelist^. Eum, inquit, qui ex crealurâ punis est accepit, et gratias egit, dicens : hoc est corpus meum ; et calicem simililer, qui est ex eâ creaturâ quœ est secundUm nos, suum sanguinem est confessus , et novi Testamenli novam docuit oblationem.

Eninivcrù Pytliagnreonun sumnia thesis fueral : Ipse dixil : ACtô,- %a, Clirislus fassus esl, quis ampliùs dubilabit? i/;se dixit, et [acta sunt; ipse mandant, et creatasunl; ps. 148. Non oportet bîc mullùm disputare, sed credere taniùm fas est. Sincère jubemur credere, allé discutere probibeuuu'. Adsit fides, et cessabit ouniis quœslio. Elenim apud Deum non est impossibileomue verbuni; qui mutavil mulierem Lolii

nimirùm in corpus Clirisli converti, et vinum in Cbri- in sal, qui virgam Moysis in serpenlem, qui JE§y\^l\

sll sanguinem commulari, nemoque id posse fieri sibi persuaderel , non tantùm simplex homo , sed neque imraaierialis angélus , idcircô necessum fuit suprema Chrisli majestas, alque auctorilas, qui totum hoc conlirmaret atque contestaretur oreproprio. Accepit ilaque panem, et, grattas agens , fregit , atque dixit : Accipite et manducale, hoc est corpus meum , quod pro vobis iradetur {Grxcè m pracsenli dicitur, non in future). Cbristus nosier pincerna est , qui ail : Dibite ex hoc

flumina in sanguinem, qui aquam nuptiarum in vinuir prccstanlissimum ; ille quotpie transmulal panem ei viimm in suum corpus et sanguinem dominicuni. Dicam summalim : Acccdit verbum ad elcmenlum, et fit illico Sacramenlum. Pondéra, quœso, illud pronDmeii hoc, quod de se et per se significat aliquid : non per iropum dicilur: Hoc est, non per symbolum enunlialur, cù aufjLêoliy.&i oins TpoTrt^fô;, scd veracïier, sed subslanlialiler iinporlalur, ê:)r,Où>(. Accipienda quidciu