SG
Joannes Zonoras iiî 22. epist., qusc habeiur in iioiis adversùs Anlropomorpliylas.
Instant noiinuUi sacram Eucharisliam post consecrationem qnofjue appellari panem , ut partis quem frangiinus, necnon de pane illo edat, etc. Responderi soîet comniuniter, dici panem propter varias rationes. Priinô ralione lermini à quo, quia ex panis subslaiitiâ facta est subslanlia corporis Christ! ; sicul Eva dicitur €x Adâ, neci'on homo dicitur terra et pidvis, scilicct quia ex lorrà faclus est, qucmadmodùm et Eva ex Âd.s coslà; secundo quia post ccnsecratioiiem adhiic manent accidentia panis ut uapayU, signaculinn, figura artificialis, snpor et odor; tertio dicilur panis per analogiam, quia sicut panis usualis alit corpus, ita Encharislia nutrit aniinam atque reficit; quarto quia Ilebrœa phrasis , imô et usilalus jam dicendi modus est, ut omnis rcfectio atque etiam convivium nomine panis appelletur, ideôque eliain , hoc sacrum convivium panis dicilur; quintô quia Eucharistia quando dicilur panis, non dicitur simpliciter panis, sed cum addilo, videlicet quôd sit vivus, Joan. 6.
Solemus nos omnes dùm communicare vohmius proferre verba centurionis : Domine , non sum digmis ut inlres sub tectum meiim. Ila:c l'orsilan ille dixerat, quùd fuerint in domo ejus idola, timebatque ne Deuin offenderet; credebat enim Deum esse Cliristum et omnia scire. 0 quàrn bona et commoda buic tenipori est liœc doctrina ! Quid enim est Christi ad nos ingressus, nisi utvidetur Adamanlio, a[iud nosChrislum velle bospitari? Quoiidiè cùm in Sacrainento suscipirius (verba illius profero in médium) quando sanclum cibum illudque incorruptum accipis epulum, quando vilaî pane ac poculo frueris, manducas et bibis corpus et sanguinem Domini, lune Dominus sub leclum tuum ingrcdilur. Enimverô et Ecclesia maler nostra hujus centurionis verba commémorât, quibus sponsum suum coinpellat, cùm in Sacramenlo snscipit. Sed videat quisquis, hune inlra hospilium animsc recepturus ciim sit, ne centurionis sit consimilis in babendis idolis iniùs. Ut enim débité suscipiatur, necesse est anie cor expurgare omnibus idolis , omnibusque lerreiiis affectibus, emundare a cunctis passionibus carnis et sanguinis nosirum animum, ut carnem et sanguinem Domini accipiat rite. Multà igilur prœparatione opus est Christiano istis sacris communicaturo, multà puritale, maximisque cultûs interioris ornamenlis ; ut enim pnefatum est ex divo Dionysio : Eucbaristia est Sacramentum divinissima et auguslissima mysteria continens, videlicet ipsum auctorem vita: atque graliarum , et verè abscondiium Deum babct, latentem sid) terrenis specicbus, qui seipsum nianducantibus Iribuit in pignus salutis seterna;, necnon in lulelam pniosentis vitse futurseque resurrectionis.
Eîenimhocdivinissimum Euciiaristice Sacramentum cùm varias signitlcationes habeai, quai uno quidem jiomine nequeunl exprimi, propterea variis nominibus appellatur. Etenim nominatur sacrificium respecta praiteriti, nempe in quantum est commeraoraiivum passionis Dominiez : simulque hoslia nuncupatur, in
quantum conlinet Cliristum Dominum , quia seipsum Deo Palri oblulil in arà crucis : synaxis quorpie dicitur respectu rei prœsenlis, unionis videlicet, (|ua; duplex est ; prima in Christo, cui per usum hujus Sacramenti unimur; secunda cum caiteris fidclibus, ita ut ex his tanquàm membris unum corpus mysticum Erclesisc consurgat. Ihijus Christus est caput, xp'^"^ ■/.z-foù.Ti. Ideôque Sacramentum hoc in iis rébus iiislitutura est qu;B unioncm qnamdam significanl, et ad unum rediguntur. Ut enim panis ex muilis granis conficitur, et vinum ex multis uvis confluil, ita hoc Sacramentum animarum fidelium in Christo unionem el dilectionem dénotât. Vocalur quoque viaticum respeclu futuri , quia est repraisentaiivum fruilionis Del, quao tandem erit in patriâ : vel , ut piacet nonnullis , ideô sic dicilur, quia est spiriluale alimenlum viatorum, Ç5ÏÎ5 è-fooiQ'i, quibus grandis restât via, et in cujus forlitudine ambulant usque ad monlem Horeb ; vel quia hoc Sacramentum conlinet in se passionem Christi, qu;e est via cerlissima perveniendi ad vilain a;ternani. Nominatur insuper grœcé ixi'zâ.U^n, assumptio. Sicut enim in unione, quâ natura humana unilur Yerbo, eadem illa nalura humana ad esse personale divinum assumilur, communicaturque illi vila divina; ita ex bâc unione sacramenlali per quam Christus Dominus, qui est in hoc Sacramenlo , unilur nobis assumitur anima ad esse spiriluale ipsius Verbi, et communicalur illi vila divina ; atque ut per mysteriur incarnationis Deus factus est homo, ila per manduca lionem hujus Sacramenli efficitur homo pariicipaiivè Deus.
Restaret, illustrissime mi domine, aliquid dicere do corpore diversis in allaribus post consecralionem existente ; sed bscc plané sunt nimis subtilia et arcana. Fateor tamen naturaliter id esse impossibile, ner.ipe ut duo corpora maneant simul in eodem loco, verùm id fieri posse per absolutam Dei poteniiam constantor lueor, scilicet quôd potest Deus idem corpus in diversis locis consliluere , sicque divina virlule factum ut duo corpora, scilicet corpus infantis Jesu , et porta virginei claustri sinml essent in codera loco, remanerentque duo et distinctaquoad maleriam, indisiincta verô quoad silum sivc spalium. Neque hoc solum in parlu Virginis contigit, sed etiam in Christi resurreclione, cùm is prodiit mirabiliter ex clause obsignatoque monumenio , ac postea cùm clausis januis ad discipulos est ingressus , ac demùm cùm in ascensu suo cœlos penetravit, ut Apostolus, Heb. 4, enarrat : Habemus ergo Pontificem qui penetravit cœlos Jesum. Filiiim Dei. Qui ergo dubitant de hoc, mihi videnlui' >aldè de omnipotenliâ Dei ambigere ; ast stultuntîj blasphemum et impium est illum impotenlem judicare qui cuncta verbo creavit; infirmum existimare qui omnia fecil ex nihilo. Sed quomodô, inquiunl, duo corpora possunt consislere, cùm de ralione corporis quanti sit extensio et repletio loci? Quomodô se invicem penelrare queunt? Sed cogitent priùs isti argutuli quomodô Deus clause latere Adae dormientis Evanj sine dolore sine corniptione eduxerit. Si enim po-
IS fl
PIÈCES DIVERSES POUR LA CROYANCE DES ÉGLISES D'ORIENT
iciuiâ suâ feminam pcrfecise jam œialis ediixit. polefit similiter cum infanlibus membris clausum Virgiiiis uteriim penelrare, quemacimodùm cœlos corpora solida quasi a're fusa penelravil. Vcrùm liauc dicla sunt
Solcl eliam inqiiiri si sub qnâlibot parle divispR speciei consecraiac maneat lotus Cbrislus, et communiler aflirmalur, idque probalur ex illo Joan. 6 : Qui manducat me, vivel propter me. Sed parlicula me significal lolum Chrislum ; ergo totus Ciirislus est in hoc Sacramenlo. Et per consequcns honc divisio non obslal quin sanguis Cbrisli et lolus Cbrislus aclu sil indivisis partibus. Ilaqiie in ordine quoad species, Ciiristi pr.itscnlia ila se babet, ut lolus iiileger Cbrislus sub singulis specieruni parlibus divisus sil sub iisdem lolus conjunclis, non aliter alque in parlibus fracli speculi conspicitur vcraciter totus homo. Idcirco in hoc Sacramenlo Cbrislus inlerno et externo cullu lalrise adorandus est, absoluto quidem et perfeclo, ac si propriâ in spccie vidcrelur. Sed de adoratione jam dixinius snperiùs.
Ponani in calce istius Iractalûs quxsliunculam salis notam, an scilicet omninô requiralur ad inissa; sacrificium ulrinsque specici panis et vini consecratio; an suflicial una lanlunimodô, pnnjserlim ubi viniini non nascitur. Respondeo affirmative requiri omninô. Nam ex Scripliiris aperlè constat panis et calicis bscc simullanea consecratio, nocnon ex anliquâ Patrum iradilione id salis apparel, ex quibus foiilibus divina omnia jura lanquàm rivuli ducunlur, ac manant ad nos, Sanè Cbrislus Dominus, qui consecravit panem, vinum pariter aquâ immixlum consecravit , teste magno Rasilio. Tandem subjunxit Cbrislus Dominus, ut Lucas atleslatur, cap. 22 : Hoc facile in menm comniemoralionem. Elsi enim omnis Christi operaiio non sil aMjnè iniilalio, cînn idem plura fecerit in cœnà mysiicà, qu;B lamen fieri nobis baud jussit, allamen missa; sacrilicium sine vini consccralione peragi nullalenùs polest; nempe quia taie myslerium foret dimidialuni et per consequens non inlegium et completum, atquc sic sacrilegium committcretur énorme ; cùm ex facto Cbrisli canonumque ordinatione ulriusque speciei consecratio requiralur specialim, lanquàm res necessaria. Elenim si adversùs Armenos urgere solenius acriler slrenuèque insisienles, dùni iili obslinalè nolunt paucam aquam intùs in calicem infundere, cùm tamen aqua reverà exierit unà cum Christi sanguine ; 3i hos, inquam, peccare fatemur gravissimè, quia îcienler perfrigunt loties dictum et repetilum prooceptum Ecclesiœ , quomodô excusandi erunt qui pr:etendunt immulare et frangere despolicam ipsam Christi conslilulioncm de vino conseorando? Hinc jam video me sensim delapsum in aliam quœstionem gravissimam, scilicet. ulrùm laicis quoque concedendus sit calix. Elenim nos Grœci et Ruiheni affirmamus, propter scilicet faclum ipsiusmet Cbrisli, qui universaliter dixit : Bibile ex hoc omnes, lani saccrdotes quàm laici. Elsi enim corpus Christi demorluum non sit, etabsque sanguine vivum corpus veraciter non voce-
lur, lamen id est per concomilanliam. IgiUir pro falno moo sensu , quemadmodùm et didici à maire nicâ Orientali Ecclesiâ , id ab aposlolorum sucoessoribiis «»vî)oSiaSoxw,- simu! panem et vinum in ailari ponere, simiilque de altari sacra sumere unila mysleria, c.tterisque aliis rite pryeparatis e;idem exhibere. Dicero namqiie quôd id permissum fuerit c gcntibus conver* sisCbrislianis, ut de calice quoque communicent» nempe quia eranl hi assueii bibere de libaminibu.^ idolorum, hoc esl plane miscere sacra profanis, cùm lolum id expresse haboatur ex Christi Domini mandato : Nisi biberilis, nisi manducaveritis. Ergo in re suniendus est sanguis, ut tandem fiamus participes de inlegro alimenlo spiriluali. Ilùc faciunt et verba illa sacerdolis : Hœc commixlio corporis et saugninis domiiiici, quorun» sensus talis est : Sicut corpus Cbrisli langi dicitur et manducarl , quac tamen de speciebus panis dcbeni inlelligi, sic et myslicè permixlio (it, cùm signa et species panis et vini commisceiiltir, nobisque sacrum quoddam signilicatur ad revocandam in memoriam Christi passionem acmorlem, perquani effusus esl sanguis ipsius Domini Salvaioris. !deô luec commixlio débet seniper fieri corporis et sanguinis dominici rite accedeniibus ad sacram sinaxim ; quemadmodùm nos exhibere assolemus nunc cum illo sacro cochleari, t-^ àyîa ïàSioi, à D. Chrysoslomo religiosè primùm inslitulo alque invenlo, posl iliam aclionem miraculosè peractam , hacrelicx' Macedoniye mulieri aùp.exsK-jf quae loco sacnc communionis panem daluni sibi ab ba^relicis Macedonianis devorare ausa luit, conversus lamen est miraculosè in lapidem, teste Nicepboro Calisto, cui fidem nos omnes ullrô perhibemus.
Ast, inquies, Cyrillus patriarcha Constanlinopolitanus, cognomento Lucaris, in suâ professione niiper edilâ, faielur non sensibililer, oÙa «iTe^jTw;, deniibus consumi communionem, sed tanlùm mciitaliier, tjj t^îî <P»X'n? ame-nnei. Ad quid paras dénies et venlrem? Crede, el manducâsli. Profeclô plerique sont qui abnegant hujusmodi professionem fidci extilisse Cyrilli paliiarcba; , fatenlurque nieram imposluram fuisse. Sed dalo el non concesso quôd ejus fuerit talis fidei professio; certè una birundo non facit ver, el uniis lanquàm nullus. Elenim Lucaris iste videlur seciilus esse proditorem illum Judam. Judas namqiie priniug fuit qui non credidit huic admirabili Iraiissubstantia tioni ; ideôque cucurril ad Judx'os cum pane illo cou secrato , quod vel indicat illud troparion : Où i^-n yàp ToTî èxTpou aou To //.uaTïjptov eîuw : JSoii enim ininùcis tuis myslerium cxponam.
Hanc igilur conversionem nostra mater Ecclesig transsubsianliaiionem appellat, nempe quia in hàr mirabili convcrsione hoc est peculiare, quôd sil cotiversio lolius substanliai in aliam, solùm maiieiitibus accidenlibus, idque nomen iraiissubslanliationis colligilur ex Evangelio : Hoc est corpus meum, hic est sanguis meus; quemadmodùm ea vox è/j-oùsioi coUigilur ex illis verbis : Ego et Pater unum smjius. Neque enim sequilur frivola , seu poiiùs sophistica quorumdam instanlia ,
«Hiasi ex D. Paiilo pcliia nd Hebraoos 5, unum laïUùm esse sacertlotem in nova lege , scilicet Clirislurn , et simililer unicuin sacrificium , quod est in cruce peractum et consnmmatiim , quod^ue peccnta omnium siislulit; idque amplins reiterari minime [)oiest, quia scilicet unica est Clirisli Redemptoris oblalio, qui peccala omnium abolevil et extinxit. Aposlohis namque loquilur de sacrificio cruenlo in nova lege, quod Clirisliis semcl immolavit in cruce, nec ampliùs repelilur, ciim per se abundè snfiiciat ad expinnda et lolleiuh peccata mundi : ait namque ad tlcbrooos 10 : LJb'i est peccatorum remissio , jam non est oblalio pro peccato; sed per sacrificium crucis ohlenta est remissio peccalorum ; ergo jam iiulla débet e?se obl.Uio pro pec- Ciitis. Respondeo seusum esse verborum Aposioli talem, scilicet poslquàm universalis remissio peccatorum fp.cla quoad sufficciUiam , poslquàm dalum est sufficiens pretium redemplionis , jam non esse oblalionem sic propiliatoriam, pcr quam taie pretium fier! possil ; sed quia tamen actualilor non sunt universis rcmissa peccata, sed unicuiqiie lune remitumtur, cùm per fidcm et Sacramenla et per boc sncridcinni Cbristo incorporatnr, si quidcm per illiid viilus sacrificii crucis ncibis applicatur. Sacerdntes igilnr, qui quotidiè Deo immolant, nequaquàm illud crnentum repelunl, absit, sod lantùm commemorationem faciunt illius cruenlae obîalionis : nec tamen est simplex qu.Tdam cttmmemoratio ( sic cnim non foret sacrificium ), sed est simul ctiam oblalio, ideôque verè in niissâ Christi corpus consecralur, Deoque olTerlur quotidiè, ul nempe inde fructum salutarem capiamus accedentes ad Sacramcnta.
Redeo iterùm ad id quod difficile videtur creditu, nempe replicari sacrum corpus in variis liosliis, et sanguinem Christi Domini in diversisreperiri caiicibus. Sed, rogo, consideretunusquisque quôd una simplicissima vox pr.TConis seu concionaloris simnl et semel dividilurprosiliensin aures audieiuium. Porrôsonilus seu linnatus numerosior résultai per repercussionem Ht apertè fit in ecbo, sic in Bizanlinis et Zizesenii tiirribus necnon in iiemorc Dodoneo, el Olympico porlicu quam propterea heplaphonon appellabaiil anliqui, sere percusso ac reflcxo mulliplicabatur in concameratis prncserlim iocis ac convallibus.
Verùmtamen qui liabet aures audiendi audxat, Lucœ 8;auribus scilicet inlernis, ut crcdat; et ut aperuit Dominus cor Lydiae purpuraria:>, Actorura IG. aperiat oliam corda noslra, ut intendamus his qu;Tedicuntiir à SS. Patribus, omnibus nseniis dereliclis. Utinam apeliât cor noslrum in lege sud, ut dicitur 2 Machab. 1 ; (luferatqne cor illud lapideum, et detur cor carneum , Ezc'cliiclis 11; fiatque cor tanquàm cera liquesccns, psal. 12. Hoc enim modo non périt homo, sed vivet in oplernum, per Deum irinum et unum, qui o/K'n;/«r in nabis vclle (illaiso lamen libero arbitrio nostro) et perficere, secundùm illud D. Pauli ad Piiilip. 2 ; qnique operalur ut credamus, 1 ad Tbess. 2. Ncmo namque, aiebai Cnrislus, Joan. 6, potest venire ad me, boc est credere, niii Palrr meus Iraxeril euni; ut sit videiicel
rOUCHANT LT.UCilARlSTlE. 1220
Dei fiHus per fidem in Chrislo Jesu, qui sapientiam pr.-cstat parvulis. Amen, fiât.
Et ccrlé in controversiis, illud semper scivi esse supponendum tanquàm finnissimum fundamenlum, teslimonium divinum ex sacra Scripturâ desumptum, necnon et consensum Patrum communem. Circa enim hos duos polos Ecclesiui caiholicœ axis regirat et usque ad consummationem scculi circumvolvelur féliciter. Trita est nonnullorum excusalio asserentium libros hujiis tcmporis esse corruptos et depravatos, eosdemque injuria immutalos vel mulilatos fuisse. Adversùs hosce valcbit idem prorsùs argumentum quod conlra Mahumelanos solel fieri. Vel anlequàm prodiret in lucem hic pseudopropheta, sacr;c paginae fucrant corriipt;e, in quibus crat nomen illius insignilum ; vel poslquàm edilus fuit in lucem, in odium ejus omnia sunt erasa et cassata ex nobis Chrisiicolis. Sanè ante illius ortum ea mulilare opus prorsîis foret inane alque impudentissimum, divinaiionique quàm proximum de rébus futuiis slatutum, ac non f;dlax judicium. Si post ejus ortum, producant in médium ipsi antiqua sua volumina, quibus conlinebantur prcfala oracula de fuluro Mahumete; alque siccessabitomnis lis atque controversia. Hoc dico alque millies rcpetam : Afferantur lextus, videanlur exposilores antiqui, ac tandem pnevalebit multorum calculus, alque prœponderabiteorum sententiam. Dicere aulem iiune : Ego sum aller Cephas, neque minor sum D. Chrysoslomo in illuminalione, niliil plané concludetur, cùm discordemus in primis principiis, ac per consequens remanebit graculus tanquàm graculus invariabilis alque gracilis. Recognoscantur ergo, qiueso, in fonie auctorilates SS. Palrum, quas ego in médium piotuli, alque secundùm eoriim mentem ac sententiam fiai calculus ; sic enim spero fore ul mulla candida colligam suffragia, nigra vel nulla vel pauca conslringam.
Dixi et feci, non ul volui, mi domine illustrissime, sed quod polui, neque ut publicus doctor, sed tanquàm privata persona exposui. Ea propler me tolum submilto censuraî reclœque correctioni nialris meaî Orienlalis Ecclcsiac, me tolum sislo, ila opto, iia pra;dico, alque poslulo, et prœ cautelâ semper lalia meis scriptis propediem inlerponam. Non enim meis conlido viribus, quas perspicuè video esse admodùm tenues Homo sum, hominis est labi, errare, falli ; el dùm aliéna errata praesumo corrigere, niea minime inlueor gravissima. Insuper, lu illustrissime domine Joannes, qui banc praeslilisli occasionein prœscnlis niaieri;e, bono ocquoque anime velis suscipere meas basce lucubrationcs, quas non ad ostcnlalionein iugenii, sed ad .■cdificaiionem animi lui elaboravi, verbi» nempe simplicissimis et semibarbaris vocibus. Erràbli, ô vir erudilione ornatissime, ^oc onus meis bunieris imponens : debuisses equidem aliis prœsulibus niagni judicii el facultalis déferre. Quid enim polesl prsestare unus lantùm Lygaridius nomine ac re hUyonràt miaiuius. Asl recusaro lua jusla oostulala nequivi,
PIÈCES DIVERSES POUR LA CROYANCE DES ÉGLISES D'ORIEM
reqiio illa vrildè diflcrre iii longinscdhim exopuivi. Quis enim scit quid landem dies craslinus erit paritjnis? Idcircô iinnialurum longe opusculiim cdidi, non cxpeclans diù peropialam debilainque sibi nialuliiatem qiiaicciimque lamcn illud sit, liium pLinc ranniisculum esse inlelligitur. Vale, ilcrùmque vale torpore et animo.
Tnœ ilhistrissimœ domimlioni devolissimus ac liumitlinms cliens
Paysius Ligaridics Cnius, melropolita Gazic Ilicrosolyinilaniis manu propriâ subscHpsi.
Dniiini i)i Alexiano mus.ico anno salutis 1GG6, oclavo novcnibris.
