NOTICE SUR L*ABBAYE DE FROIUMONT
Belvaco aniio ab locarnatione Domini h oixxiv, indictione iiv epacta iv, Ladovico rege Francoram régnante (1).
Confirmation par Odon, évéqoe de Be anvais. des donalions d'idélaide de Bolles, de Pierre el Raoul de Bailleal, des maires Pierre el Wamier, cl de Richelde de Bresles.
An 1136.
lu nomine Patris et Filii et Spiritus sancli. Amen. Odo Dei voluntate Belvacensis episcopus, Trie monasterio et Tratriboa qui in eo sunt tempore tam présent! quam futuro in eternnm substitaendis. Charitatis opus est fratres fratribus , religiosos religiosis condescendere votis Ea propter fratris nostri Galerani , abbatis de Ursicampo , piis precibus annuentes, Trie fratibus presentibus et futiiri?, assensu et concessione totius capituli nostri, quicquid de feodo nostro in terris, in nemoribus, in pascuis, in pratis , in aquis , Tel etiam in decimis acquisienint vel acquirere poterunt et omnia usuaria in territorio de Braele, jure perpetuo possidendum concedimus.
Porro domina Adelidis de Buglis et lilii ejus Lancelinus videlicet, Manasses et Rainaldus , sororque eorum Beatrix et ejusdem Beatricis fllie Hildeburgis et Mathildis , quicquid in roontana terra Harmarum in dominio possidebant , tam in planis quam in Trutetis usque ad magnum nemus, qiiod Yocatur Heiz, et quamdam partem ipsius nemoris, quicquid videlicet continetur Inter assignatas metas in longum , in latum vero quicquid continetur a supra dicta montana terra usque ad marescum , et de ipso maresco quicquid babebant inter aquam et nemus de Heiz, a principio vide licet ipsius nemoris usque ad Anem ; et etiam quicquid in ipsa aqua babebant , in elemosinam iisdem supradictis fratribus per manum nostram in perpetuum libère possidendum contradiderunt, et de feodo suo quicquid acquisierunt vel acquirere poterunt similiter concesserunt. Omnia vero usuaria nemorum suorum supradictorum videlicet Heiz et Hnsoi et aliorum tam in alendis pecoribus omnimodis , quam \n lignis comburendis et cdificiis construendis , sine aliqua redditione sive pasnagii sive cujuscumque alterius consuetudinis , s^epedictis Trie fratribus contulerunt.
In biis omnibus supradictis Petrus et Warnerus majores quicquid ad
(1) Cette charte est citée par Luavet, t. i, p. 576, el par le Gatiia ckrhtiana, édit. nova , t. X , Instram. eccl. Bellov. n. xviii.
PIECKS JDSTIPIGATIVKS. 65
suuin ju8 pertinebat , sine reclamatione aiici^as consuetudini» , eisdem sapradictis fralribus liberam concesserunt. Homined autem Harroaram omnia asaaria que ia supra noaiinata parte nemoris et etiam in montanis frutetis babebaot, pro escambio quod a dominls de Buglis accepenint nihil sibi retinentes sœpedictis fratribas Itbera concessemnt.
Preterea omnem possessionem Heremitarom apud Fresmont comniorantiuui , qoam nobis reddiderunt , pelltlone ipsoram beremitaruni et concessione Pétri de Balioco, in cujas elemosina commanebant, Tbrlensibus fratribas sine ulta contradictione etemaliter possidendam tradidimus.
Idem' vero Petrus de Balioco terram , quam babebal prope doniam berernltaruffl, titdimidiam partem aliieti, unde major de Braele aliam dimidiam partem possidebat, et dimidiam partem pratorum in quibus idem, major simiiiter dimidietatem babebat, et dimidietatem totius terre, que est inter fontem Alerici et terram Rogerii ei a latere montis usqae ad marescum , cujus terre aiteram dimidietatem Raduipbus de Balioco possidebat , prefatis fratribus dédit pro cambio quod a dominis de BugUs in monte super Baliocum accepit.
Insuper et ipse Raduipbus de Balioco suam dimidietatem prefate terre eisdem fratribus censuaiiter contuiit pro novem denariis singulis annis in sancti Remigti festivitate persolvendis.
Quia etiam uxor Odonis , Ricbeldis videlicet , terram quam pater suus Herfridus major de Braele dedit ei nubenti apud Glarummontem , jacentem inter marescum ex parte Braele et monteni de Fresmont, concessione patris sui et viri sui Odonis et beredum suorum , Tbriensibus fratribus in elemosinam tradidit.
Quod vero totum ut ratum et omnino inconvuisum permaneat divina auctoritate preclpimus et sigiiii nostri impressione confirmamus. Actum anno ab incamatione Domini mlliesimo centesimo triccsimo sexto , indictione décima quarta, epacta décima quinta. Hii testes interfuerunt Henricus arcbidiaconus , Joannes fil tus castellani , magister Willeimus , Drogo de Merlo et ûUi ejus Drogo et Rainaidus , Guido de YalUbus.
(Àrch. de l'Oise. — Cartul de Fnndmont.J
CoDirnalisD de l'abbaje ée FroidnoRl |»ar loiis fl, dit le 6rw.
An 1137.
liUdovicus Dei gratia Francorum rex , Trie monasterio et omnibus fratribus qui in eo sunt tempore tam presenti quam futuro in etemum substituendis. Monumentis ecclesiarum et religiosis maxime iocis regia manus
66 NOTICE SUR L*ABBAYE DB rBOIDMONT.
apponi débet. Sane eleniosine et orationes Ûdetiam redemptio nostra est et perennes divitle. Siquidem in pago et episcopata Belvacensi monasterium Trie . qaod a domino abbate UrMcaœpi Galeraano ad ordinem cistercii ediflcatum est , régie majestatis precepto monientes , locam ipsam cam appendltils suis ab omni potestate secnlari deinceps emancipaUim plena libertate donamas et présentas pagine testimonio confirmamos. Porro quicomque ip»! loco et eisdem fratribas de feodo et possessione regni nostri et bonoris jam collata , sive in posteram jaste conferanda sunt, nos laudamus, et venerabilis regine Adelaïdis nostriqne fllii Ludovici jnnioris régis assensa, perpétua et inconcussa libertate tenenda concedlmus. Actam pobllceParisiis, anno dominice incaroationis millesimo cente^^iiuo tricesimo septimo. S. Rodolpbi Vlromandorum coroitis et dapiferi nostri. S. Golllelmi cubicuiarii. S. Hagonis constabalarii. S. Hagonis camerarii. Data per manum Stepbani cancellarii.
Mo 4L.
CoifnutMi de l'abkaje de FreidaMi par le pape ligèie III.
Eugenius servus servoruoi Dei, dilectis iiliis Manassi abbati ecclesie béate Marie de Fresmont ejusque fratribus tam presentibus qaaro futuris regnlarem vitam professis in perpetnum. Quociens illud a nobis petitor qaod religion! et bonestati convenire dinoscitur, animo libenti nos decet concedere et potentiam desideriis congruum impertiri suffragium. Qaa propter, diiecti in Domino fllii , restris jostis postulationibus clementer annaimas et prefatam ecciesiam in qua divino mancipati estis obseqoio, sub beati Pétri et nostra protectione suscipimus et presentis scripti privilegio communimos, statueotes at qaascomque possessiones, qaecamque bona in presentiarom juste et cauonice possidetis , aut in futurum concessione poutiflcum , iargitione regum Tel principum , oblatione fldeiium seu aliis juslis modis , Deo propitio , poteritis adipisci , Arma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus bec propriis duxi- mus exprimenda : locum ipsum de Fresmont et circumadjacentia, que ad idem monasterium pertinent, videlicet terras, décimas, aquas, prata, nemora et vlneas, Goi, Brinviller, Grossimainii et Maire ward. et quicquld ad terrltorium barum grangiarum pertinet, et décimas minutas et magnas territorii earumdem grangiarum. Sane laborum vestrorum quos propriis manibns aut sumptibns colitis , seu de nutrimentis vestrorum animalium iiuilus omnino hominum decimam a vobis exigere présumât Deceminms ergo ut nulii omnino hominum liceat prefatum locum temere perturbare
aat ejQS grangias infringere vel evadere sea ejasdem aufeire , vel ablatat retinere, minueret ^Qt aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia intégra conserventar eoram pro quorum gubernatlone et sustentatione concessa 8unt, oaSbus omnimodis profutura, salva sedis apostolice auctoritate et diocesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur m futurum ecclesiastica aecolarisve persona banc nostre constitutionis paginam sciens contra eam temere venire temptaverit secundo, tertio commonita, sinon satis- (actione congnia emendaverit , potestatis bonorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata Iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei ac Domini nostri Jbesu Gbristi aliéna ûat , atque in extremo examine districte ultioni subjaceat. Gunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jbesu Gbristi et bic fructum bone actionis percipiant et apud districtum Judicem premia eteme pacis inveniant. Amen. Amen.
Ego Eugenius catbolice eccl. episcopus.
Ego Albericus Ostiensis episcopus.
Ego Ylnarus Tusculanensis episcopus.
Ego Humbaldus presb. card. SS. Joannis et Pauii.
Ego Jobannes Paparo , card. diac. S*^ Adriani.
Ego Hugo presb. card. S'' Laurentii in Lucinâ.
Ego Jnlius presb. card. ecclesie S^ Marceili.
Ego Guido presb. card. ecclesie Pastoris.
Ego Jobannes presb. card ecclesie sancte Susanne. Acta Altissiodori per manum Guidonis sancte romane ecclesie diaconi cardinalis et cancellarii, un kalendas Augusli, indictione décima, Incarnationis dominice anno m* c* xlvii% Pontificatus vero domini Eugenii pape m, anno m*.
{Arch. de l'Oise. — Cariul. de FroidmorU)
Mo ».
Statnta liogolaria pro Donaslerio rrigidinontis.
DE SPBCIALIBUS CONSUBTUDINIBUS.
1* Ad vigilias aibse cuculls babeantur usque ad Primam in byeme, in œstate usque post Laudes.
3* Intervallum byemale fiet xxx psalmorum maxime per Adventum : quadragesimale autem vu psalmorum.
3* Exiens de m^ori mlssa et qui non interfuit repetitioni Introitus miss» et Sabbato principio mandati et vigiliis pro defunctis , veniam inde petit
68 NOTICE SUR LABBAYK DE FROIOMONT.
4* DomiDica recipiens benedictionem faciat coqainam et légal ad mensam , iicet alias Sabbato fueiit intitulatas.
5* Mlasa pro ano nostro présent! detancto ad citius post onam ordinem mlssaram celebrator.
6* GoDTersi intersint Yesperis vigiliarom solemnium, exceptas adventos, S" Benedlcti , sanctœ TrlDitatis et Dedicationis.
7* Gerens pascbalis sit libranun xi vel xii.
8* Ascendunt et implent per se Juniores alterios cbori saperiora stalla per dlem.
9* Sacrlsta perdit orationes et benedictionem coUationis.
10* Gantus borologii non matetnr.
11* Pulsetar major campana modice ante Yigilias post casum borologii.
li* Fiant bostiae inter Pascba et Pentecosten , et candelœ inter s. Jobannem et Magdalenam.
DOaUITORlLM.
13* Lectus non mutatar nisi per priorem et vestiarium , absente procal abbate.
14* Meridiana vei post Gompletoriam nailus ibi legit , nisi sermocinatores et alîqai spiritales rotoios et rades psalteria.
15* Jaceant cooperti usque ad clnguiom , nec diu sint sine babita dum se exaant.
CAPITULUU.
16* Nuilus ibi loquetur nisi \n v casibos in Usibas pra^ter qalnque specialiter assignatos. De gala aatem et remlssione nallos. In modico transgressor vapaiet : in malto , ad minas vino careat. Inobediens qaoqae perlinaciter gravlas paniatur et gradam intérim non ascendat.
17* Fugitivas morans per vu dies recipitar ad gravem culpam.
18* Hospiti defuncto redditar collecta vei vu psalmi.
19* Gonstitati extra terminos intersint capituiis, nisi necessariis oc^upati.
30* Sententiœ in Ramis Palmarum intersint conversi , novitii et famiiiares , nec dicitar in une nisi resipuerit.
31* Gonfessores omnes qaos crediderint aliqaatenus excommanicatos, vel aliam mendaciter diffamasse, vel maltam gravasse, disseminatores discordi» et mentitos poblice abbati ad ipsam remittani, nisi in articaio mortls. Similiter frangentes silentium maxime ad mensam vel eis pœnam Usuam imponant.
33* Nolentes detegere a qao aadierent aliquid ponderosam ad gravamen alterias maxime , pro mendacibas et ad Inventoribas babeantar et conâtentes non absolvantar.
23* Offlciales aatem excedentes sammam sibi ab abbate concessam ultra VI denarios, prior etiam non absolvat, aUi vero confessores ultra trium denariorum:
"U* Criminosi occulti a gradu altaris priua consilio, postea proecepto abbatis arceantur.
CLAUSTRUM.
•25* Syllabicantes sciibentes creta, carbonibus , vel bnjusmodi aliis, nisi occasione sui offlcii » ponentes manum super alios per apertam iram vel dlssolutum ludum , proclamentur, et acriter puniantur : qui postquam potuit bujusmodi proclamare et scienter non proclamaverit , altaris graduai non ascendat , donec proclamaverit. Similiter syllabicans , scribens et ponens per dissolutum ludum super alium abstlneat donec recognoscat.
36* Significans in ecclesia , dormitorio , refectorio »^ ad collationem absque uUlitate, etjuniores, oratiouem propter coiloqulum perdentes, fere omnes vapulent.
REFEGTORIUII.
37* Perdit versum qui non interest nisi pro iudere necessarlo vel pro gravissima inflrmitate, iile etiam qui non est anteJusUtiam snam occasione ministrandi.
38* Festis transpositi« et solemnibus , sextae ferlœ quadragesimœ consueta pitantia flat cum altero pulmentorum tantum, quod subtrabitor semper cum sit pitantia generalls et soiemnis; mixtantibns ex consuetndine nihil datur, neqne mutatur pitantia ei , qui aliquando ex ea , aliquando non , quando mittitur pitantia a Priore ex parte abbatis prsesentis fiât stgnum : quo absente, Prier ultra très pitantias non faclat fieri. Qui cum fuerit coquinarius poterit dare conventui allquid prseter pisoes. Quod nuilus allus fieri faclat , neque propter pitantias aiiquis capiatur, Hostlas tamen facientlbus aiiquid detur dlebns quibus nibil datur conventui.
29* In vlsltatlone, mane ultra duo fercula pisclum abbatibns non detur, nec monacbis bospitibns ultra unum , neque ultra duas Justitlas vlni, prœter primam singulis abbatibns apponitnr, excepto visitatore. In coena autem unum solum ferculum plscium solis abbatlbus apponitur, unum possit bospitibus et quibusdam provider!.
INFIRMITORIUM.
36* Ibi nuilus legit prœter divinum offlcium providendum et qui assidue inflrmatur.
il* Sabbato tantummodo post mandatum, conventus iavet pedes, qui voluerit et potuerit breviter et in pubiico.
70 NOTICE SUR L'aBBATE DE FROIDMONT.
39* In coqaina pnesente inûrmario cœteri silent, excepto converso coqainario. Sitniliter pnesente subinflrmario. Utroque absente , cœteri se> cnndum prioratus soos corn coqoinario vel silenter loquuntur.
33* Eodem modo corn inflrmario breviter, ubi et qaando pitantise divldontor, et in dispensaria vel loco ad boc specialiter assignato. sobinûrroarius autem cnm inflrmo non loquitur pnesente ministro ejus. Carnes anserinsB et anaticse et bovin» non edantar et silvestres non emantar.
34* Assidui ministrl non dormfant super colcitras, nisi jacuerint circ^i inûrmum saper terraro.
35* In cameris , exceptis gravibus inflrmis , nuilus sit , nisi cum abbate : qao absente , nec minister cum ministro , nec ministei cum inflrmo , nec inûrmus cum atio loquatur.
36* Ante signum Tertiœ non comednnt tempore byemis.
37* Medici non nisi pro valde necessariis personis adducantur.
38* Prior non det licentiam utendi eiectuariis et cseteris speciebus maxime odoriferis , exceptis etintibere et iiquericia. De seminibus autem feniculi, petrosilis, seieris montani et bujusmodi potus, licentiam generatem non det : nec equitandi , nisi urgente utilitate evidenti , et ex consilio eonun per quos domus regitur. Eorumdemque consilio potest dare usque ad valorem v solidorum eadem de causa. Aliàs vero potest dare usque ad valorem xii denariorum , sed sœcnlaribus , absente dumtaxat celierario et medio cellerario. Nec ingrediatur inflrmitortum , nec de labore remaneat pro solatio bospitis , nisi auctentici.
39* Subprior nuUo modo prœsumat exceptis donis modicis et de majoribus cum prsedlcto consilio, et qui in ciaustro et alibi conventui studeat interesse.
40. Cellerarius non mutuet ultra xx solidos, nec mutuo accipiat ultra c solidos , nisi personis et a personis ordinis saecuiaris et auctenticis. Donare potest secundum quod sibi constitutum fuerit ab abbate. Circa quem et alios sic abbas dispenset , ne ejus vilescat auctoritas. Omnes bestias etiam silvestres et nostras ter in anno adminus per se vel per alium faciat computari.
41* Subcellerarius sotnlares , corriglas et hujusmodi non dat , nec de bis quœ custodit nisi conventui et familiarlis et hospitibus in abbatia, extra vero non mittit nisi de iicenlia speciali.
49* Mercator cellerario subjectus sit. Dare tamen poterit usque ad valorem XII demariorum , ubi necesse fuerit. Pênes se tamen pecuniam non servet, nisi viaticum modicum ad vivendum.
43* Yestiarius pannos spéciales ad acceptionem personarum non faciat, nec aUcui très cucullas sive vandiquet sustineat. Caputia coiiversorum cum dantur stecularibus deformentur. Studeat autem ut vestmienta, calceamenta . corrigi» et cutelli et alla sint absque superfluitate et curiosi- Ute et maxime de cappis et vestibus conversorunu Botpe. caligœ, quam
rariuft poterit, dentur sœcolaribus : cappœ vero et Thabar nonquam. Vestes novitiorum in receplam cellerarii converlantar.
44" PorUrius societatem cum ssecularibus in animalibas et aliis tiabeat. Mappas et alla neccssaria ibi comedentibus et jacentibus inveniat et conservet Nibil emat , ot carias vendat. Porcos per ciiriam non babeat, sicut nec inflrmariuspauperum altro xx solldos Parisienses pênes se non servet : nec ultra doos famulos ad portam babeat ; nec ultra xx rlbaldos bospites, nec eosdem infra quindenam scienter. Mulieres lascivas et comptas repeliat. Fugitivis nibil det , vel dari facial antequam ab abbate licentiam babeant expectandi , nec postea nisi de reliquiis pauperum , si lamen se tenueruU in looo ab abbate constituto.
45* Leprosos prœbendarios solus abbas augmentet. Panes etiam integros in parasceve recipiat et partero vini concessam.
46» Magister conversoruni infirnoos et offlcinas visitel singulis septlinanis une vel piuribus diebus.
(;ranuia.
47* ibi vitra urinatia non babeantur et botte. Magister potest dare aliqaando usque ad vi denarios. Ad valorem autem xii denariorum rarissime , et boc quasi comp^llente necessltate. Non equilet extra territonum grangise suae , nisi missus a superiore vel absque pernecessaria causa ailquibas df^ sociis intimata. Aliis vero equitandi licenliam non concédai.
48* Conversas abbatis et hospitalis soli abbati in refectorio loquatur.
(Extrait du Voyage littéraire de deux religieux hénédiC' tin» de la congrégation de Satnl-Maur.J
Bulle d'Ilexanlre III confimait l'abbtye de hoidniMt et ses possesiioos.
An 1164.
Alexander episcopus servus servorum Dei dllectis Ûliis Manassi abbati sancte Marie de Fresmont, ejusque (ratribus tam presentibus quam futuris regularem vitam professis in perpetuum. Quotiens illud a nobis petitur quod religion! et bonestati noscitur convenire , animo nos decet libenti concedere et potentium desideriis congruum sufTragium impertiri . eapropter, dilecti in Domino fllii , yestris justis postnlationibus clementer annuinius et prefatum monasteriium, in quo divino mancipati estis obsequio, snb beati Pétri et nostra protectione suscipimus, et presentis scrlpti privilegio communlmi|s. In flrmis siquidem statuentes ut ordo monas-
