‹ Philosophie fondamentale [microform]Chapitre 182 sur 607 · LIVRE · texte numérisé non relu

LIVRE

principium vitae in animali ; tamen non potest esse primum principium vitae aliquod corpus. Manifestum est enim, quod esse principium vitae, vel vivens, non convenit corpori ex hoc quod est corpus, alioquin omne corpus esset vivens, aut principium vitae, convenit igitur alicui corpori quod sit vivens, vel etiam principium vitœ per hoc quod est taie corpus. Quod autem est actu taie, habet hoc ab aliquo principio, quod dicitur actus ejus. Anima igitur quœ est primum principium vitœ, non est corpus^ sed corporis actus, sicut calor qui est principium calefactionis , non est corpus, sed quidam corporis actus. »

Toutefois restait à savoir si la matière n'entrait point comme partie composante dans I*âme, bien que celle-ci ne fût point matière; c'est pourquoi le saint docteur se pose cette nouvelle question (i p. q. 75, art. 5) : L'àme est-elle un composé de matière et de forme ? Remarquez qu'il s'agit ici de l'âme en général, et comme principe de vie , qu'elle soit ou ne soit pas intellectuelle. Il répond négativement. Voici ses paroles :

« Respondeo dicendum, quod anima non habet materiam, et hoc potest considerari dupliciter. Primo quidem, ex ratione animœ in communia est enim de ratione animai, quod sit forma alîcujus corporis. Aut igitur est forma secundum se totam, aut secundum aliquam parlem sui. Si secundum se tolam, impossibile est quod pars ejus sit materia, si dicatur materia aliquid ejus in potentia tantum, quia forma in quantum forma est actus. Id autem quod est in potentia tantum , non potest esse pars actus, cum potentia repugnet actui, utpote contra actum divisa. Si autem sit forma secundum aliquam partem sui, illam partem dicemus esse animam, et illam materiam cujus primo est actus, dicemus esse primum animatum. Secundo specialiter ex ratione humanae animae, in quantum est inlellectiva. »

Les passages que nous venons de citer sont suffisamment clairs. Cependant le saint docteur s'expHque d'une façon plus expresse encore ; il affirme que les âmes des animaux parfaits sont indiviiïiblcs, d'une manière absolue, et que la division ne

leur peut convenir ni per se, ni per aocidens. A cette question

enlLn. T ' '■^^"''' '" S'^"^^«'' ^ t^ouve-t^lle tout em,e dans chaque partie du corps V il répond par l'affirmative, en établissant une distinction entre la totalité d'essence H ù to.al.te de quantité, quarUilativa. Voici le passa-^e anim?!/°™' î'"* ''^"'"' diversitatem in partibus, sicut est

h !t Id torT?""""'"'"' ''^'•/■-"'^««. non œqualitor se habet ad totum et ad partes; unde non dividitur per aocidens,

Sed totahtas secunda, quœ attenditur secundum rationis et essenliœ perfectionem, proprie et per se convenit formis .

La doctrine de saint Thomas avait trouvé des contradicteurs • ceux-c. ne concevaient point que l'âme des bêtes pût être inl étendue, cette propriété leur paraissant appartenir, d'une manière exclusive, à l'àme intelligente. Le cardmal Cajetan commentateur de saint Thomas, entreprend résolument si défense et s'expnme de manière à ne laisser aucun doute, son opmion. Voici comment il pose l'objection; nous verrons comment il la résout. *

« Dubium secundo est circa eandem totalitatem quoniam b. Thomas a communi opinione discordare videtur hoc in loco eo quod ponat prœter animam intelleetivam. aliquam ali.,m formau. m materia inextensam, soilicet animam sensitivam ammahumperfeclorum, cum tamen vix possitsustineri. quod amma ■ntellect.va de foris venions, informel secundum e^ et Sit mextensa. » '

Loin d'avoir recours à des interprétations plus ou moins plaus,bles du texte de saint Thomas, Cajetan reconnaît hau 1 ment 1 md.v.sib.lité de l'âme des bêtes, et traite avec une ort dededam les partisans de l'opinion contraire

« Ad secundum dubium dicitur, quod doctrina hic tradita

nonZ7 Tr """'«'■»''^"'» '^ommunem phantasiam, sÀ non contra phlosophicas rationes, parum est autem de horum auctorttale curandum. Cum autem dicitur, quod sine ra-

lione hoc est dictum , respondetur quod ratio insiiiuafea est à posteriori, quia scilicet diversam totaliter habet habitudinem ad totum et partem ipsa forma ex propria ratione. Si enim habet totaliter diversam habitudinem ad totum et ad partes, hoc provenu ex indivisihilitale formœ. Quia si devideretur forma ad divisionem totius, jam pars formœ proportionaretur parti corporis, et cum pars quantitativa formae sit tota essentia formœ, ergo ipsa forma secundum rationem suœ essentiœ non habet totaliter diversam habitudinem ad totum et ad partes : sedutrumque, sciUcet tam totum quam partem respicit, ut proportionatum perfectibile. Et confirmari potest ista ratio, quia forma extensa ex vi solius divisionis, non desinit ess© secundum illam partem quam habet in parte decisa : imo quœ quodammodo erat per modum potentiœ, perficitur, et fit aclu seorsum ut patet in formis naturahbus , ergo a destructions consequentis , si ex sola divisione pars decisa non potest retinere eamdem speciem, ergo non erat extensa et divisibilis ad divisionem subjecti

Non est ergo sine ratione dictum, quod animœ aliquœ prœter intellectivam sunt tanlœ perfeclionis quod sunt inextensœ, tam per se quam per accidens : quamquam potentiœ omnes earum sint extensœ per accidens : quahlates enim sunt corporis partibus accommodatœ. »

Page 1