LIVRE M. BIENS. SECT. II. CRÉANCES
proprium nomen à chacune de ces conventions et à chacune des actions qui en provenaient. On se contenta dune dénomination très-générale, civilis actio in factum ou actio prœscriptis verbis , qui pouvait s'adapter à tous les cas. De là l'expression dont on se sert aujourd'hui pour désigner ces conventions : contrats réels innommés. Les Romains euxmêmes les classaient d'une manière très-générale d'après leur objet, suivant que les prestations convenues consistent de part et d'autre à dare, ou de part et d'autre à facere, ou bien d'un côté à dare, de l'autre à facere.
La propriété d'engendrer une action n'a été évidemment accordée à ces conventions que dans le but de favoriser la partie qui la gremière, spontanément et sans qu'elle pût y être contrainte par une action, a exécuté la convention. Par là s'explique jusqu'à un certain point une particularité qui se présente ici , le jus pœnitendi. Elle consiste en ce que celui qui a pris l'initiative en donnant une chose a le droit ou d'exiger la prestation qui lui a été promise par l'autre partie, au moyen de cette actio in factum, ou prœscriptis verbis , ou , s'il le préfère , de renoncer à la convention, de la résilier par sa seule volonté, pœnitere. S'il prend ce dernier parti, il peut redemander, par une condictio ob causam datorum, ou condictio ob rem dati, re non secuta, la chose qu'il a lui-même donnée. Car ce n'est que dans la juste attente que la prestation à faire par l'autre partie suivrait immédiatement, qu'il s'est décidé, de son côté , à donner.
Quae (juris gentium conventiones) pariunt actiones, in suo nomine non stant , sed transeunt in proprium nomen contractus ; ut emtio venditio , locatio conductio , societas , commodatum , et caeteri similes contractus. Sed, et si in alium contractum res
non transeat, subsit tarnen causa, eleganter Aristo Celso respondit, esse Obligationen! ; ut puta, dedi tibi rem , ut mihi aliam dares, dedi, ut aliquid facias ; hoc auvaXXay[i.a , id est , contractum esse et hinc nasci civilem obligationem.. .. Sed, quum nulla subsit causa, propter conventionem hic constat non posse constitui obligationem. Ulpian., fr. 7, § 4, 2 et 4, D., n, 14, De pactis.
Naturalis meus filius servit tibi et tuus filius mihi. Convenit inter nos, ut et tu meum manumitteres , et ego tuum. Ego manumisi, tu non manumisisti; qua actione mihi tenearis, quaesitum est. In hac quaestione totius ob rem dati tractatus inspici potest, qui in his competit speciebus : aut enim do tibi, ut des; aut do , ut facias ; aut facio, ut des; aut facio, ut facias. In quibus quœritur, quae obligatio nascatur.
Et siquidem pecuniam dem, ut rem accipiam, emtio et venditio est ; sin autem rem do, ut rem accipiam, quia non placet , permutationem rerum emtionem esse , dubium non est , nasci civilem obligationem, ig qua actione id venit, ut non reddas, quod acceperis , sed ut damneris mihi , quanti interest mea, illud, de quo convenit, accipere, vel, si meum recipere velim, re~ petatur, quod datum est , quasi ob rem datum , re non secuta. Paulus, fr. 5, § 1 et 2, D., xix, S, De prœscriptis verbis.
Obligations qui sont contractées verbis , et stipulatio en particulier.
Gai., Comm., lib. m, § 92, seq.
fast., lib. m, tit. 15, De verborum obligatione ; — tit. 18, De divisione
stipula tionum ; — tit. 19, De inutilibus stipulationibus. Dig., lib. xlv, tit. 1, De verborum obligationibus.
Cod., lib. vm, tit. 38, De contrahendo, et committenda stipulatione ; — tit. 39, De inutilibus stipulationibus.
Les Romains, dans leur système des contrats, mentionnent, parmi les obligations quœ verbis contrahuntur, deux obligations exigibles par une action, qui naissent, non pas précisément d une convention, mais plutôt dune promesse \erbale unilatérale,