‹ Précis d'un cours sur l'ensemble du droit privé des romainsChapitre 137 sur 262 · LIVRE IH. BIENS. SECT. II. CRÉANCES · texte numérisé non relu

LIVRE IH. BIENS. SECT. II. CRÉANCES

prouver une obligation contractée autrement, obligatio nis factœ testimonia *.

Dans le nouveau droit romain, il ne reste plus aucune trace des transcriptitia nornina. Les arcaria nomina , les chirographa , les syngraphse ne se rencontrent plus également dans leur forme originaire ; mais ils ont donné lieu, à ce qu'il paraît, particulièrement les arcaria nomina, au développement de la théorie de Y exceptio non numeratœ pecuniêe, théorie qui, dans les Institutes de Justinien, a été, en l'honneur de l'ancien système des contrats , intercalée, d'une manière singulière et un peu forcée, sous la rubrique, devenue depuis longtemps sans objet, des litterarum obligationes . Ainsi, celui qui, dans un billet, cautio , chirographum , reconnaît avoir reçu une somme en prêt, sans que cette somme lui ait été véritablement comptée, est protégé d'une manière particulière contre les suites de son imprudence. Pendant deux ans (même pendant cinq ans avant Justinien), s'il est, en vertu de ce billet, actionné en payement du montant du prêt, il peut enlever au chirographum toute force probante, en opposant Y exceptio non numeratse pecunias. Avant l'expiration de ce délai, il peut aussi agir lui-même contre le porteur du chirographum et redemander ce billet, ce qui lui procure sa sécurité pour l'avenir. Mais s'il a laissé le billet pendant deux ans entre les mains de son adversaire, sans élever aucune réclamation, l'écrit prouve désormais d'une manière absolue et irréfragable contre lui , et il est aujourd'hui

1 Cette observation n'est vraie que pour les arcaria nomina; elle ne l'est pas pour les chirographa et les syngraphœ, que Gaius nous représente comme de véritables obligations littérales à l'usage des peregrini.

(Note du traducteur.^

tenu de payer la somme indiquée comme prêtée,

par cela seul quil a souscrit le billet.

Olim scriptura fiebat obligatio , quae nominibus fieri dicebatur, quœ nomina hodie non sunt in usu. Princ, I., m , 21 , De l itterarum obi igationibus .

Moris autem fuit, unumquemque domesticam rationem sibi totius vitae suse per dies singulos scribere, ex qua appareret, quid quisque de reditibus suis, quid de arte, fœnore, lucrove seposuisset quoque die et quid idem sumtus damnive fecisset. Sed postquam , obsignandis litteris reorum , ex suis quisque tabulis damnari coepit, ad nostram memoriam tota haec vêtus consuetudo cessavit. Asconius, in Cicer. Orat. in Verr., act. u, lib. 1, cap. 23.

Litteris obligatio fit, veluti in nominibus transscriptitiis. Fit autem nomen transscriptitium duplici modo : vel a re in personam, vel a persona in personam. A re in personam transscriptio fit, veluti si id, quod ex emtionis causa, aut conductionis , aut societatis mihi debeas , id expensum tibi tulero. A persona in personam transscriptio fit, veluti si id, quod mihi Titius débet, tibi id expensum tulero, id est, si Titius te delegaverit mihi.

Alia causa est eorum nominum, quae arcaria vocantur; in his enim rerum, non litterarum obligatio consistit; quippe non aliter valent , quam si numerata sit pecunia ; numeratio autem pecunia? jure naturali facit obligationem . Qua de causa recte dicemus, arcaria nomina nullam facere obligationem, sed obligationis factœ testimonium prœbere.

Praeterea litterarum obligatio fieri videtur chirographis et syngraphis , id est, si quis debere se, aut daturum se scribat; ita scilicet, si eo nomine stipulatio non fiât; quod genus obligatio num proprium peregrinorum est. Gai., Comm., ni, § 128-134.

Plane, si quis debere se scripserit, quod ei numeratum non est , de pecunia minime numerata post multum temporis exceptionem opponere non potcst ; hoc enim saepissime constitutum est. Sic fit, ut et hodie, dum queri non potest, scriptura obligetur ; et ex ea nascitur condictio, cessante scilicet verborum obligatione. Multum autem tempus in hac exceptione antea quidem ex principalibus constitutionibus usque ad quinquennium procedebat; sed, ne creditores diutius possint suis pecuniis forsitan defraudari , per constitutionem nostram tempus coarctatum est , ut ultra biennii metas hujus modi exceptio minime extendatur. Tit. Inst., De litterarum obligatione.

Page 1