‹ Précis d'un cours sur l'ensemble du droit privé des romainsChapitre 136 sur 262 · LIVRE III. BIENS. SECT. II. CRÉANCES, g · texte numérisé non relu

LIVRE III. BIENS. SECT. II. CRÉANCES, g

toninus, c. 5, C, vin, 41, De fidejussoribus et mandatoribus.

Si quis igitur crediderit, et fidejussorem aut mandatorem, aut sponsorem acceperit, is non primum adversus mandatorem, aut fidejussorem, aut sponsorem accédât, neque negligens débitons intercessoribus molestus sit, sed veniat primum ad eum, qui aurum accepit debitumque contraxit. Et siquidem inde receperit, ab aliis abstineat ; quid enim ei in extraneis erit , a debitore completo. Si vero nonvaluerita debitore recipere aut in partem, aut in totum : secundum quod ab eo non potuerit recipere, secundum hoc ad fidejussorem , aut sponsorem , aut mandatorem veniat , et ab illo, quod reliquum est, sumat. Justinianus, Novella 4, cap. 1.

Et primo quidem , temporibus Divi Augusti , mox deinde Claudii, edictis eorum erat inlerdictum , ne fœmina; pro viris suis intercédèrent. Postea factum est senatusconsultum , quo plenissime fœminis omnibus subventum est. Ulpianus, fr. 2, pr. et § 1, D., xvi, 1, Ad senatusconsultum Vellcianum.

Sed ita demum iis subvenit, si non callide sint versatae In-

firmitas enim fœminarum, non calliditas auxilium démit (demeruit?). Idem, fr. 2, § 3, D., eod.

Si, quum ipse mutuam pecuniam acciperes, mater tua, contra amplissimi ordinis consultum, fidem suam interposuit, exceptione se tueri potest. Antoninus, c. 3, C, iv, 29, Ad sénat. V ellei.

Ne autem midieres perperam sese pro aliis intercédant , sanciinus, non aliter eas in tali contractu posse pro aliis sese obligare , nisi instrumento publice confecto et a tribus testibus subsignato, accipiant homines a muliere pro aliis confessionem . Tune enim tantummodo eas obligari et sic omnia tractari , quae de intercessionibus fœminarum, vel veteribus legibus cauta, vel ab imperiali auctoritate introducta sunt. Sin autem extra eanidem observationem midieres acceperint intercedentes , pro nihilohabeatur hujusmodi scriptura , vel sine scriptis obligatio, tamquam nec confecta, nec penitus scripta, ut nec senatus consulti auxilium imploretur , sed erit libéra et absoluta , quasi penitus nullo in eadem causa subsecuto. Justinianus, c. 23, § 2, C, eod.

Et iliud vero praevidimus, pro subjectorum utilitate corrigere, ut, si qua mulier crediti instrumento consentiat proprio viro, aut scribat, et propriam substantiam, aut se ipsam obligatam faciat, jubemus , nullatenus hujusmodi valere aut tenere , sive semel, sive multoties hujusmodi aliquid pro eadem re fiât. Justinianus, Nov. 134, c. 8.

Obligations qui se contractent litteris.

Gai., Comm., lib. m, § 128, seq.

inst., lib. m, tit. 21 , De litterarum obligat'wne.

Cod., lib. iv, tit. 30, De non numerata pecunia.

L'ancien droit romain connaissait une véritable

litterarum obligatio, c'était \e contractes nominum.

Son origine se perdait dans la nuit des temps. Il se rattachait à l'habitude qu'avaient les citoyens romains de tenir exactement des livres de raison , Codices accepti et expensi, et consistait dans l'insertion formelle d'une dette ou créance dans ce registre domestique. Aussi presque toute espèce d'obligation pouvait être revêtue de la forme de cette litterarum obligatio et élevée ainsi au rang d'obligation contractuelle. Au reste, nous ne connaissons pas exactement la manière dont étaient disposés ces livres de raison, pas plus que le mode et la forme d'insertion de chaque dette active ou passive.

Peu à peu le contractas nominum primitif disparut avec la coutume de tenir régulièrement des Codices accepti et expensi. Ce ne sont plus que des vestiges de cette institution que nous retrouvons plus tard dans les transcriptitia nomina.

Il faut encore moins considérer comme de véritables litterarum obligationes, quoiqu'on les compare à celles-ci, les arcaria nominales chirographa et les syngraphœ ; car ce n'étaient pas des sources propres d'obligations contractuelles, qux obligationem faciunt, mais seulement des moyens particuliers de

Page 1