LIVRE V. SUCCESS. SECT. I. HÉRÉDITÉ
de la mancipation , sa succession future au familiœ emptor, qui originairement était he redis loco, et qui était chargé , par la fiducia , de distribuer la succession, sous la forme de legs. Plus tard, l'emploi du familiœ emptor devint une pure formalité.
L'essentiel, le fond même du testament, c'étaient les tabulée tes tarnend, écrit qui renfermait la volonté dernière du testateur.
L'acte final consistait dans la testado ou nuncupado tes tarnend , par laquelle le testateur, en prononçant des formules exactement prescrites, montrait les tablettes, les reconnaissait comme son testament et invoquait le témoignage des personnes qu'il avait appelées comme témoins à la mancipation. Le testateur avait ainsi la possibilité de tenir sa dernière volonté cachée aux témoins.
A cette forme , établie par le droit civil , vint s'ajouter plus tard, mais pourtant avant l'époque de Cicéron, une forme plus facile, moins compliquée, qui était fondée sur l'édit prétorien : le préteur, sans s'inquiéter si toutes les formalités du droit civil avaient été observées, accordait à l'héritier institué par écrit, sur sa demande, xmesecundum tabulas bonorum possessio, pourvu que le testament eût été scellé du sceau de sept témoins , testamentum septem tesdum signaculis signa tum.
Ces principes de droit civil et de droit prétorien, combinés avec des constitutions impériales et des coutumes , amenèrent peu à peu le développement des formes testamentaires qui restent seules usitées dans le dernier état du droit romain. Elles se rattachent aux anciennes , et même aux plus anciennes formes, en ce que, comme celles-ci, elles reposent, les unes sur l'autorité publique du souverain et de ses fonctionnaires, qui y concourent immédiatement,
322 DEUXIÈME PARTIE. EXPOSIT. SYSTÉM. § 498.
les autres sur l'autorité privée des témoins convoqués.
Testamentorum autem gênera initio duo fuerunt. Nam aut calatis comitiis faciebant , qua3 comitia bis in anno testamentis faciendis destinata erant, aut in procinctu, id est, quum belli causa ad pugnam ibant. Procinctus est enim expeditus et armatus exercitus. Alterum itaque in pace et in otio faciebant, alterum in prœlium exituri.
Accessit dein de tertium genus testamenti , quod per aes et libram agitur. Qui neque calatis comitiis , neque in procinctu testamentum fecerat , is , si subita morte urguebatur, amico familiam suam , id est, patrimonium simm mancipio dabat, eumque rogabat , quid cuique post mortem suam dari vellet. Quod testamentum dicitur per aes et libram , scilicet quia per mancipationem peragitur.
Sed illa quidem duo gênera in desuetudinem abierunt, hoc vero solum, quod per œs et libram fit, in usu retentum est. Sane nunc aliter ordinatur, atque olim solebat. Namque olim familiae emtor, id est, qui a testatore familiam accipiebat mancipio , heredis locum obtinebat, et ob id ei mandabat testator, quid cuique post mortem suam dari vellet. Nunc veroalius hères testaments instituitur, a quo etiam legata relinquuntur, alius , dicis gratia , propter veteris juris imitationem , familiae emtor adhibetur. Eaque res ita agitur. Qui facit, adhibitis, sicut in caeteris maucipationibus, quinque testibus, civibus romanis puberibus, et libripende, postquam tabulas testamenti scripserit, mancipat alicui dicis gratia familiam suam. In qua re his verbis familia? emtor utitur : familiam pecuniamque tua m endo mandatam tutelam custodelamque mearn recipio eaque quo tu jure testamentum facere possis , secundum legem publicam, hoc œre, et ut quidam adjiciunt , œneaque libra esto mihi cmta. Deinde sere percutit libram idque aes dat testatori, veluti pretii loco. Deinde testator, tabulas testamenti tenens, ita dicit : hœc ita, ut in his tabulis cerisve scripta sunt , ita do, ita lego , ita testor, itaque vos , Quiriïês 9 testimonium mild perhibc tote. Et hoc dicitur nuncupatio. Gai., Comm., lib. n , § 101, 105.
Sed praedicta quidem nomina testamentorum ad jus civile referebautur. Postea vero ex edicto praetoris alia forma faciendorum lestamentorum introducta est. Jure enim'honorario nulla mancipatio desiderabatur, sedseptem testium signa sufficiebant, quum jure civîti signa testium non erant necessaria.