‹ Procès de condamnation et de réhabilitation de Jeanne d'Arc, dite La Pucelle (volume 3)Chapitre 27 sur 55 · THOMAS BASIN · texte numérisé non relu

THOMAS BASIN

Thomas Basin, né à Gaudebec en 1412 et attaché au parti des Anglais jusqu'en 1449, étudiait k Paris au moment où parut Jeanne d'Arc. Depuis il devint évèque de Lîsieux, acquit une grande réputation comme canon îste, et à ce titre fut chargé par Charles VU de composer un mémoire sur les irrégularités du procès conduit par Pierre, Cauchon. Des parties de cet ouvrage ont été rapportées comme pièces de la Réhabilitation dans notre 3* volume (p. 309 et suiv). Forcé de quitter la France par suite de démêlés qu'il eut avec Louis XI, Thomas Basin, après avoir erré de retraite en retraite, s'arrêta à Trêves en 1471, et là composa une histoire latine de son temps , qui n'a jamais été imprimée , mais qu'on a citée souvent sous le nom , aujourd'hui reconnu faux , d'Amelgard.

Le témoignage porté sur Jeanne d'Arc dans cet ouvrage est trèsavantageux. Il est connu en partie par des citations de Mejer {Annales Flandriœ, lib. XVI ), qui s'en était emparé , sans faire connaître son auteur autrement que par la dénomination de uti conlemporcUn, La relation de Thomas Basin, contenue en cinq chapitres de l'Histoire de Charles VII, est conforme à la version généralement adoptée. Les seules circonstances à lui particulières, sont, qu'il nomme Dunois comme étant un de ceux qui engagèrent le plus Charles VII à se servir de la Pucelle , et que ce seigneur lui affirma tenir du roi que le secret révélé par elle était de telle nature, qu'elle ne pouvait le savoir que par l'intervention de Dieu,

Comme la Société de l'Histoire de France a décidé la publica'* iion du prétendu Amelgard , et que cet ouvrage sera livré bientôt au public, je puis me dispenser de rapporter dans toute ton éten^ due ce que l'historien dit de Jeanne d'Arc. Je bornerai mes emprunts aux deux chapitres où il parle du procès. On j trouvera le passage célèbre où il nlbonte la part qu^îl eut à la Réhabilitation, passage sur la foi duquel M. de l'Averdj fit faire tant de recher-

Digiti

ches dans loules les bibliothèques de l'Europe , s'imaginanl qu'il existait ou avait existé un mémoire justificatif sur la Pucelle par Amelgard. Le même endroit m'a aidé au contraire à découvrir qu'Amelgard était un auteur imaginaire.

Gap. XV. — Obsidetur Compendiam ab Ânglis et Burgundionibus , ubi Joanna Puella de oppido irniens in hostes, ab uno Bargundione capitur et ÂDgIicis venditur.

QuumautemCompendium supra Isaram flumen cum Burgundionibus ipsi Angli jam diu obsedissent, essetque in oppido, cum multis Francorum strenuis ducibus atque militibus, Joanna Puella : eidem Joannae infaustum omen atque infelix valde contigit ; nam certo die cum multis armalis oppidum exiens , ut in hostes impetum faceret , ab uno milite Burgundione capta fuit et ab Anglicis , qui ejus perditionem et extinctionem magnopere exoptabant, raulto auro redempta. De qua Anglici , qui tQties ejus nominis solius terrore caesi fuga tique fuerant, valde laetificati et exhilarati fuerunt. Duxerunt aulem eam ad urbem Rothomagensem , in qua dictus Henricus juvenis tune erat cum suo comitatu et consilio ; ubi, postquam quidnam de ea statueretur, diu consiliatum fuisset, in ea sententia resederunt , ut , ea studiose in quodam satis aspero carcere arcis Rothomagensis asservata , coram domino Petro Cauchorij Bellovacensi episcopo, qui ex consiliariis régis Aiigliae unus de primoribus erat, eo quod infra limites suae diœcesis apprehensa fuisset, contra eam inquisitio et negotium fidei ageretur. Quod diu deductum agitatumquefuit, et per multorum mensium decursura , variisque diebus ac vicibus , assidentibus inquisiloribus haereticae pravitatis , et multis sacrae theologia? , et divini atque humani

Digiti

juris professer ibus, propter hujuscemodi causam ex Parisiis accersitis, multiplie! ter interrogata fuit; fueruntque interrogationes eidem factae cum singulis suis responsionibus per publicos tabelliones diligentissime exceptée j et m publica munimenta redactae. Mirabantur omnes ferme quod ad interrogationes de fîdei capitulisy etiam doctis et litteratis viris satis difficiles , talis rusticana juvencula tam prudenter et caute responderet ; et quum assessorum , qui acrius et ferventius Anglorum querelae fautores atque defensores existebant , tota ad hoc versaretur intentio , ut callidis et captiosis interrogationibus capta crirainîs hœreseos adjudicaretur rea , et per hoc de medio tolleretur, nihil tamen validum aut efficax ad hoc ex ipsius dictis aut assertionibus extrahere potuerunt. Fuerat enîm rêvera, ut ab iis qui ejus con versa tionem et mores cognoverant, testabatur, priusquam ad regem accessisset ac etiam postquam in ter armatorum cohortes obversata fuit, multum devota, quoties poterat ecclesias et oratoria frequentans. Ubi autem de rure pascendo pecori insisteret, si audiret campanae sonum pro elevatione divini corporis et sanguinis , vel pro salutatione Beatae Mariae, cura magno devotionis fervore solita erat genu llectere et Deum exorare, Sed et Deo suam virginitatem vovisse afiirmabat ; de cujus violatione, licet diu inter armatorum grèges et impudicorum ac moribus perditissimorum viroriim fuisset conversala, nunquam tamen aliquam infamiam pertulit. Quinimoquum per mulieresexpertas, etiam inter Anglorum existens manus, super sua integritate examinata inspectaque fuisset, non aliud de ea experiri potuerunt nec inferre, nisi quod intemernta virginalia

claustra servaret. Excusabat ipsa Tirilis vestis hàbitam atque tegumentum , prœceptum de assumendo atque utendo eo et armis divinitus sibi factum asserens, ne TÎros, inter quos diu noctuque in expeditionibus bellicis obversari haberet , ad illicitam sui alliceret coucupiscentiam^ si amictum muliebrem portasset, qaod vix profecto inhiberi potuisset. Sed certe, cujuscumque in ea seu simulacrum , seu spécimen yirtutis elucere potuisset , yix erat ut apud quos tenebatur se potuisset jnstificare , quum nihîl ferventius aut propensius, quam ipsam perditum iri et extingui^ assectarent. Una enim omnium Anglorum sententia voxque communis erat se nunquam posse Onm Francis féliciter dimicare, aut de eis reportare victoriam, quamdiu illa Puella , quam sortilegam ac maleficam diflfamabant, vitam âgeret in humanis* Atqui quomodo innocentia secura evadere, quidve prodesse, inter tôt acerbissimorum inimicorum et calumniatorum manus posset , quales eidem Puellae ipsi Anglici erant, atque alii permulti qui animosius eorum partes defendebant, etjudicio assidebanty qui eam toto annisu, quacunque via, perditum iri cupiebant ? Quum autem super iis quas affirmabat sanctarum virginum apparitiones factas, in una eademque confessione perseveranter maneret ; dumque et multoties iteratis examinationibus fatigata, simul etiam squalore et inedia diutini carceris macerata et confecta fuisset ( in quo quidem ab Anglicis militibusy tam intus carcerem, quam a foris juxta ostium jugiter excubantibusy asservabatur), ferunt Judicibus sibi, si id faceret, impunitatem liberationemque pollicentibus , aliquando eam abnegasse se habuisse veras hujuscemodi apparitiones aut divinas revela-

Page 1