IV

Digiti

tiones; ad hoc tandem inductam ut, coram assidentibus in judicio, ea ulterius se dicturam asserturamve abjurareL Quod quum ita factum faisset nec minus propter hoc a duritia et asperitate carceris lalcaretur, aliquot post decursis diebus, Tuigatum extitit, eam dixisse, graviter se propterea fuisse correptam, quod hujusmodi apparitiones et revelationes se abnegasset habuisse, denuoque Sanctas easdem sibi in carcere apparuisse, quae de hoc ipsam dire increparant.

Cap. XYl. ^ Gondemnatio Joannae Puellœ , quae igné cremata extitit apiid

Rothomagum.

Quum autem ad judices ea res perlata fuisset , ipsa iterum ad judicium publiée exhibita , tanquam in abjuratam haeresim relapsa, judicata extitit, et relicta ut talis brachio saecularis potestatis. Quam illico rapientes executores totaque Ânglorum manus , qui in magno numéro cum rege suo Henrico tum erant Rothomagi, spectante innumera pêne popnlorum multitudine, tamde civitate ipsa, quam de agris et yicinis oppidis (nam plurimi velutad spectaculum publicum, propterea ad eamdem urbem confluxerant ) , ipsa Joanna , Deum semper invocans auxiliatorem et gloriosam Domini nostri Jesu Ghristi genitricem, igné consumpta extitit. GoUecti etiam fuerunt univers! cineres, quos iliic ignis tam de lignis , quam de ipsius corpore et ossibus reliquerat, et de ponte in Sequanam projecti , ne quid reliquiarum ejusdem aliqua forsan posset superstitione tolii et servari. Et talis quidem finis hujus transitoriœ vltae Joannœ fuit.

Expectabit forte hujus historiœ lector nostrum de hujus Puellae gestis judicium ; de qua per omnem

Digiti

Galliam ea' tempestate celeberrifena fama fuit. Nos vero sicat tetnere asserere non praesumimus quod revelationes et apparitiones , quas habaiase aiebat, a Deo faerint^ qui missionis suae signa quae soli dicitur régi Carolo dixisse minime agnovimità; ita audenter dicimus etaffirmamus quod, ex processu facto contra eam , quem ipsi Tidimus atque examinaTimus , po8t-^ quam ejectis Anglicis Normannia sub Caroli ditionem ▼élut postliminio redierat , non sufficienter constat , ipsam de alicujns erronei dogmatis, contra Teritatem doctrinœ oitbolicae 9 assertione vinctam, vel^in jure confessam ; ac per hoc haeresis atque reiapsus satis manifeste defiiisse fundamentum. Quanquam etiam prseter hoc y poterat processus hujusmodi ex multis capitibusargui vitiosus, coram capitalibus inimicissœpeper eam recusatis, denegato sibi etiam ofnni consiiio, quœ sîmplex Pueila erat, factus et habitus : quemadmpdum ex libello, quem^desuper, ab eodem Carolo expetito a nobis consilio , edidimus , si ei ad cujus venerit manus enm légère vacaverit , latius poterit apparere. Pulsis enimde Normannia Angiicis, idem Carolus per plures regni sui prœlatos et divini atque humani juris doctos homînes, diligenter prooessum prœdictum examinari etdiscatifecit; et de ea materia plures ad eum libellos consoripserunt, quibus^ coram certisa sede apostolica adcognoscendum et judicandumde hujusmodi materia , judicîbus deiegatisy exhibitiset mature perspectis per eosdem judices: in sententiamquam diximusextititcondescensum , et sententia contra eam data sub Auglorum imperio cassata et revocata.

Mirabitur forsan aliquis, si a Deo missa erat, quo* modo sic capi et suppiiciis aiBci potuerit; sed nullus

Digiti

356 TÉMOIGNAGES DES GHROISIQUËURS

admirari rationabilîter poterit, qui sine uUa httsitatione crédit sanctum sanctornm Dominum et Salvatorem noatrum, sa'nctos prophetas et apostolos a Deo missos ob doctrinam salutis et fidei Deique voluntatem hominibua insinuandam , et evangelizandam, yariis cruciatibiis et suppliciis aSectos, triumphaK martyrio hanc vitam finiisse mortalem : quum etiam legamus in Veteri Testamento populiim Israeliticum, a Deo jusaam Chananaeorum geates exterminare, et contra suos hostes et idolâtras pognare^ tam propter sua peccata, aut alicujus etiam ex eis» aliquando prœvalentibus eis hostibus, cecidisse et corruisse. Qais enim novit sensum Domini , aut quis consiliarius ejus fuit? Non tamen ita faœc dicimus, quod eamdenu Joannam, modo quem diximus ex bac misera vita prœreptam, apostolorum aut sanctorum martyram velimus meritis coœquare ; sed quod minime repugnantia aut inter se incompassibilia repntamus, etiam quod a Deo , ad subveniendum r^no et genti Francorum adyersus hostes suos Ânglicos, qui tuuc regrium ipsum gravissime opprimebant, ad' ipsorum Francorum Anglorumque conterendum superbiam, et ut ne quis « ponat carnem brachium suum, m sed non in Deo, sed in se ipso solo de suisque viribus glorietur, dicta Joanna a Deo missa fuërit ; et nihilominus quod eam Deus, vel ob régis vel gentis Francorum démérita, ut pote quod tantorum beneficiorum , quanta Deus per eam ipsis mirabîliter contulerat, ingrat!, non proinde débitas agerent gratias divinitati , aut yictorlas eis concessas non gratiœ Dei sed suis meritis aut viribus atrribuerint (quœ mérita profecto nulla nisi mala tune erant, quum mores corruptis-

Digiti

simi essent, seu alla causa aliqua , justa qaidem y quoniam non est apud Deum iniquitas, licet a nobis minime cognita), ab hostibus capi, et supplîcio sic eam affici permiserity gratiam quam gratis nec merentibus dederat, abindignîsac ingratissubtrahendo.Sœpeenim quod diyina ptetas dédit gratis, talit ingratis; quod autem per fœminas interdnm cum armis, interdum sine armis, suis subventionem et victoriarum solatia de hostibus Deus contulerit, testes sunt historiée de Debbora, Judith et Hester, quœ canoni divinarum scriptorarum inseruntur.

Talibus igitur de Joanna Puella dicta recensitis y de cujus missione et apparitionibus et reyelationibus per eam assertis, non ulli pro suo captu et arbitrio, quod Yoluerity sic vel aliter sentiendi adimimus libertatem : ad narrationis nostrœ seriem prosequendam revertamur.

Digiti