‹ Procès de condamnation et de réhabilitation de Jeanne d'Arc, dite La Pucelle (volume 3)Chapitre 44 sur 55 · JEAN NIDER · texte numérisé non relu

JEAN NIDER

Jean Nider , AlsacÎQû , docteur en théologie de l'université de Vienne, fut prieur des dominicains de Nuremberg , puis de Bâle. L'année même où il fut appelé dans cette ville , le fameux concile s'ouvrit, et il y assista. Vers 1439 il eut l'honneur de lire devant l'assemblée un traité de discipline ajant le titre bizarre de Formiçaire , Formicarium , qu'il avait composé pour diriger les religieux de son ordre dans la confession et dans la recherche de l'hérésie. La Pucelle est mentionnée dans cet ouvrage avec assez peu de faveur : ce qui n'est pas surprenant , vu les autorités d'après lesquelles Jean Nider parle d'elle. Il allègue en effet la circulaire envoyée par le gouvernement anglais à l'empereur Sigismond , et le témoignage oral de Nicole Lami, ambassadeur de l'université de Paris au concile. Ce Nicole Lami , humaniste et théologien distingué, ne figure pas au procès de Jeaune; mais il avait été recteor de l'Université à la fin de 14^9, preuve suffisante de son animosité contre Charles VII et ses adhérents. Enfin notre docteur alsacien lui-même se trouvait dans une disposition d'esprit assez mauvaise pour aborder le chapitre de Jeanne d'Arc , car il était rigide inquisiteur et avait dit brûler quantité de sorcière^, muiiercularum quas maleficas vulgus appeliai acenimus infesiigaior, dit* l'abbé Trithéme.

Le Formicarium a été publié plusieurs fois et notamment à Douai en 1602 (in-12). C'est de cette édition qu'est tiré l'extrait suivant, qui s'y trouve au chapitre VIII du cinquième livre.

Fuit praeterea^ infra decem annorum spatia, iioviter in Francia quœdam, de qua prœmisi (1), virgo.

(I) Il D>D a parlé que pour TanDODcer dans le paragraphe qui précède celui-ci.

Digiti

Johanna nomine, tamprophetico spiritu^ quammiraculomtn potestate , ut putabatur , clarens. Haec enim ▼este virilî semper utebatur nec ullis doctorum quo-frumcumque persuasionibus emolliri potuit ut taies deponeret vestes, fœmineis contenta^ prœsertim cutn se palam virginem et fœminam esse protestaretur. « Sub hoc, » inqult, « habitu virili, in signum futurœ a TÎctoriœ, ut Terbo praBdicem et habîtu, a Dec missa (c sum juTare yerum Francorum regem Carolum et (c in suo firfnare regno, a quo eum fugare nituntui* rex (c Ângliœ et dux Burgundiae. » Pro tune enim hi juncti mutuo cœdibus et armis Franciam premebant gravissime.

Igitur cum suo domino Johanna continue velut miles equitabat, fulura et fausla multa pr^icebat, victoriis bellicis quibusdam interei^at et alia mira talia perpetrabat, de quibus nedum Francia, sed omnia christianorum régna stupebant. Ad tantam denique prœsumptionem venit Johanna ut, nondum adepta Francia, jam Bohemis, ubi haereticorum multitudo tune fuit , minas intentaret per litteras (1). Dubitabant exinde sœculares et ecclesiastici , regulares et monastici quo spifitu regeretur, dîabolico an divino. Scripserunt proinde quidam viri litteratissimi tracta tus ejus ex parte, in quibus, non modo diversa, sed etiam adversa de Virgine senserunt. Postquam autem regem Carolum in multis juvisset et fîrmasset regno , annis quibusdam, demum nutu, ut creditur, divino, per Ânglicorum armatam capta est et incarcerata. Accersitis autem et vocatîs in magna multitudine

(1) Voir cette lettre dans notre cinquième volnme.

Digiti

magistris, tam divlni^ quam humani juris, multîs diebus examinata est. Et prout a magistro Nioolao Amicî y lîcentiato in theologîa audivi ^ qui ambasiator fuit universitatis parisiensis , tandem ipsa fassa est se habere familiarem Dei angelum, qui judicio litteratissiinorum virorum judicatus est esse malignus spiritus ex multis conjecturis et probationîbus. Per quem spiritum velut magam effectam, ipsam ignibus per publicam JQstitiam consumi permiserunt, et prout de hac historia rex Angliae nostro imperatori Sigismundo satis late scripto tenus historiam innotuit.

Eodem tempore duœ fœminœ prope Parisius surrexerunti se publiée dicentes mlssas a Deo ut virglni Johannœ essent in subsidium ; et quemadmodum a prœdicto magistro Nicolao vivœ vocis organo audivi , obinde velnt magœ vel maleficœ per inquisitorem Franciœ captae suiit, et per plures sacrée tlieologiœ doctores examinatae , tandem repertœ sunt maligni spiritus deliramentis deceptae. Unde, quum ^na ex eisdem fœminis )se per angelum Satanae seductam couspiceret , ex magistrorum informa tione a cœptis resipuity et errorem^ prout debuit , statim revocaTÎt. Alia Tero in pertinacia permanens , ignibus oonsumpta est (1).

(1) Voir »ur ces deax femmes le récil conteDu dans Journal d'un bourgeois ^e Paris, Ci-dessus , p. 467.

Digiti

LORENZO BUONINGONTRO.

Muralori a faît connaître comme historien Buonincontro, auteur qui jusque-là n'avait été cîté qu'à cause de ses travaux sur l'astrologie. C'était un réfugié toscan, qui après avoir servi dans les armées de François Sforce , alla chercher un as\}e à la cour du roi de Naples, Alphonse P^ Il termina en 1458, à l'âge de quarantehuit ans, un livre intitulé , De oriu regumNeapoUtançrum et rerum undique gestarum, Muratori supprima toute la partie de cette his-^ toîre antérieure à 1360 et donna le reste sous le titre à* Annales Sanminiatenses, à cause que San Miniato était la patrie de l'auteur. Le passage où il est question de Jeanne d'Arc n'a sa place ici que parce que Bedford y est nommé comme l'unique auteur de sa mort : opinion qui dut être, dans tous les pays, celle des hommes clairvoyants de ce temps-là.

Muralori , Rerum UcUicarum Scriptores, t. XXI , col. 136.

Johanna quaedain virgo , quanquam rustica , quartumdecimum agens annum, Carolo régi Francorum dixit se a Deo missam ut principissa belli contra Anglos fieret; quod si is faceret, fore yicturum. Rex ergo^ juxta petitionem suam, constituit eam principissam suœ militiae. Quœ postea Anglos pluribus bellis superayit : nam quum bellum maxime arderet inter Britones et Gallos , Britonumque res superiores hactenus floruissent^ excitatus est a Deo spiritus Puellae, quœ régi consuluit quonam modo bellmn administrari et acies instrui deberet. Idque tan ta vi animi et facandia disseruit, ut rex eam principissam fecerit. Quum îgitur Britones Aurelianensem urbem obside-

Digiti

rent, ut Loira fluvio facilius polirentur^ tormento murali ^ quod bombai^m dicunt, comité percusso Salisberiensiy qui vir omnium fortîssimus dicebatur (et apud Gallosejus nomen formidabile erat), cum parte exercitus Gallorum Puella iu Britones invecta , Britones superat. Plures duces in illa pugna occisi aut capti fuere. Ea Victoria civitas obsidione liberata. Deinde, eaduce^ plura oppida auscepere» quœ a Britonibus fuerant occupata. Tandem post duos annos^ quum semper rem prospère gessisset, a quodam in tnmultuaria pugna capta est apud Corapiegnium oppidum, et apud Rotomiagum a duce Betford igné crematur (1).

(i) Uo témoigiiage A peu prés conteniporaio de celui de Boonmconlro ei encore moins instructif, est celui d'Antonin de Forciglioni , dominicain , qui mourut archevêque de Florence. Toutefois, Edmond Richer, Hordal et d'autres anciens auteurs , ont attaché deTimporunce A ses paroles , parce que l'église l'a placé an rang des saints. L'opinion qu'il émet se réduit à ce peu de mots : Multa admtratione digna agebat : quo autem spiritu ducta , t^ tdebatur, Credebatur magis Spirïtu Dei. Hoc patuit e* operibut nus ; mhU entm inhonestum m , ea videbatur, tàhii êttp&rêtUioitim ; in nuUo a verUaU fidii dûerepabai. ( Sancti Antonini Opitf Httonarum, pars HI , tit« !^2 , c. 9, sect. 7.)

Digiti

Page 1