ANOBLISSEMENT DE GUI DE CAILLY, COMPAGNON
DE LA PU CELLE
Fin de juin 1429.
Pièce communiquée par M.* Lambert, bibliothécaire de Carpentras, d'après le manuscrit n° X, de Peiresc, à la bibliothèque de la même ville. Ce manuscrit parait contenir une partie de» matériaux avec lesquels M. Charles du Lys composa sou Traité sommaire du nom et des armes de la Pucellc, ainsi que le Recueil des inscriptions composées pour le monument du pont d'Orléans.
L'anoblissement de Gui de Cailly, transcrit au fol. 400 de ce volume, d'après un original en parchemin dont on n'indique pas la provenance, s'éloigne par sa forme des usages de l'ancienne
chancellerie. Les services du récipiendaire, longuement spécifié»; ceux de la Pucelle^ oui l'a recommandé au roi) relatés d'une manière encore plus pompeuse; le ton d'allégresse et d'enthousiasme qui règne d'un bout à l'autre de la pièce, sont autant d'exceptions ou style ordinaire des anoblissements. Il y a encore à remarquer dans cet acte la circonstance qui y est alléguée d'une révélation commune à la Pucellc et a Gui de Cailly, circonstance où fut prise l'idée des armes blasonnées à la suite de l'anoblissement.
Carolus, Dei gratta Francorum rex» ad perpétuant reî memoriam. Cœlestem nobis ante oculos ponentes divinorum erga nos beneticiorum immensitatem in nostris adversus hostes nostros capitales bellicis expeditionibus; ac principaliter quanti fuerit momenti, rébus nostris inclinant ibus, Âurelianensis obsidionis felicissima repulsio, quœ potissimum peracta est sub auspiciis et feiici adventn et conduclu iuclytœ Puellœ ac de nobis in inûnitum mérita; Johann» d Àrc de Dompremio, ita ut merito dici possit ad i tu m et ingressum dicta? Puellœ in istnm civitatem ad eam defendeudani et arcendos inde dictos hostes Anglicos, nobis facilioi em aditum ad alias civitates et urbes nostras recuperandas promittere et prœn un tiare : ideirco singulari favore prosequentes non solum dictam Johannam cujus remunerationi satis contribuée non poSsumus, sed eliam viros bellicosos et armorum antiqua professione conspicuos, qui diefœ Johanna? in tam celebri obsidione levanda praesto fuerunt, et quorum opéra et studio usa est quamplurimum in praeliis et conflictibus variis circa dictam civitatem et postea continue, hue usque factis; inter quos ab eadem valde dilecta nostra Jobanna de Dompremio dicta praeci pue nobis commendatum, ob summam ejus diligentiam
et assiduam cum ea dimicationem, Guidonem de Cailliy virum in primis honestate morum laudabilem et inter cives dicta? civitatis Àurelianensis praecipuum et industrium, omnibus denique nobilium virorum exercitationibus dcditum, congruis insigniis décora re desiderantes , quœ slbi et posteritati sua? perpetuumsint ad honoris incrementum;
Notum facimus univcrsis prœsentibus et futuris quod nos, certiores iacti servitiorura egregiorum dicti Guidonis de Cailliy et quantum omni sua potes ta te bonam erga nos prasmemoratœ Johannae voluntatem secundaverit, eam in arce Rulliaca prope Checiacum excipiendo, quum primum in urbem Aureliam induceretur divina angelorum apparitione invilata , cujus eodem cœlesti favore fuerit dictus Guido de Cailli particeps, ut plenius fuimus per eam in forma ti ; quorum consideratione et aliorum multorum servi tiorum quae per longa tempora nobis multipliciter impendit et in posterum impendere continuo promittit;
Nos eumdem praenominatum Guidonem de Cailli , jam olim inler nobiles el pro nobiii se gerentem , ac ejus familiam masculinam et fœmininam in legilimo matrimonio natam et nascituram, nobiiitamus ac Dei gratia speciali et ex nostra certa scientia, ac de plenitudine potestatis nostra?, nobiles dicimus et, in quantum opus esset, de novo facimus et créa m us; concedentes expresse ut ipse ac sua posteritas nata et nascitura in suis aelibus, in judicio et extra , pro nobilibus habeantur; et eos habiles reddimus ut privilèges y libertatibus et aliis praerogativis et juribus quibus cœleri nobiles nostri regni, ex nobili gente procreati, uti consuevere et utuutur, gaudeant pacifiée,
et utantnr ; ac eumdem Guidonem de Cailli et ejus posteritatem praedictam aliorum nobilium dicti regni ex nobili stirpe procréa torum consortio aggregamus : volentes etiatn ut ipse et ejus posteritas masculina, dum et quoties eis placuerit, a quocumque milite cingulum militiœ valeant adipisci et aliis quîbuscu nique sublimioribus titulis decorari; eidem, in quantum opUs esset, ejusque posleritati prœdictœ insuper concedeutes ut feuda et retrofeuda resque uobilcs a nobilibus et quibuscumque aliis perso nis acquirere, etjam acquisitas retinere, tenere et possidere perpetuo \aleant, absque eo quod illas nunc \t\ futuro tetnpore extra manus suas ponere quovis modo compellantur, et absque eo quod nobis seu officia ri is nostris quamlibet finantiam soWere teneantur; quam quidem finantiam dicto Guidoni de Cailli, in favorem prœmissorum, dedimus et quitavimus , damus et quitamus de ampliori gratia per présentes. Ac ipsi deuiqiie et prsediclae posteritati, in favorem pariter praedictœ apparitionis, tria capita superiorum angclorum ignei coloris et splcndoris, alata et barba la in scuto caeruleo et deargentato (1), prout in dicta apparitione \idisse crediderit, ad perpétua? nobili-
(I) Ces arme» se blasonnent ainsi en français : « D'azur rehaussé d'argent à m trois têtes de chérubins ailées ni barbelées de couleur flamboyante qui est « d'or ombré de gueules » Cette traduction se trouve dans un projet de lettres patentes rédigées par Charles du Lys et tendant à Taire concéder à l'un de ses iils qui s'était marié à une demoiselle de Cailly, le droit de porter les armes de Cailly en cœur par-dessus l'écartelé des armes d'Arc et du Lys. {Même Ms., fol. 404 ). Je n'ai pas cru devoir reproduire ces lettres dont le texte, moins la clause en question , est identiquement celui de la pièce n° lvi du présent volume, p. ?J5.
tatis insignia gestare, et ubicumque voluerit apponere et apponi mandare, concessimus, ac per présentes, ut in ipsis depicta sunt, concedimus in spem continuandorum nobis servitiorum suorum.
Quocirca dilectis et fidelibus gentibus compolorum nostrorum ac generalibus consiliariis nostris super facto et régi mi ne omnium tinantiarum nostrarum, baiilivo nostro Aurelianensi caeterisque justiciariis et officiariis nostris eorumve loca tenenlibus, praesenlibus et futuris, et ipso ru m cuilibet, prout ad eum pertinuerit, harum série damus in manda tis quatenus dictum Guidonem de Cailti ejusque posteritatem praedictam, natam et nascituram, nostra prœsentigratia, nobilitatione, donatione, quittantia et concessione uti et gaudere pacifiée et perpetuo factant et permutant, et contra tenorem prœsentium ipsos nul* la tenus impediant seu molestent, aut a quocumque molestari vel impediri patiantur. Quae ut perpetu.e firmilatis robur obtineant, sigillum noslrum in absentta magni ordinatum praesentibus litteris duximus apponendum, in aliis nostro, in omnibus quolibet alieno jure semper salvo.
Datum Sulliaci , mense junio anno Domini mccccxxix0, regni \ero nostri vn°.
Et sur le replj est escript : Per Regem , episcopo Sagiensi prasente. Et signe' : Lepicard. Et sont scellées du grand sceau de cire verte en lacs de soje rouge et verte, à double queue.