AVEC LE DOGE DANDOLO
t Pacttiin Domini Balduini Gômitis Flandrensis, et Theobaldi Gomitis Trecenensis , et Lodovici Gomitis Blesensis, fratrum, cum Domino Henrico Dandulo Duce Venetiarum, pro passagio Terrse Sanctae.
« Fréquenter manifestum est evenisse quod Hyerosolymitana regio occupata est a Paganis... Placuit itaque Domino temporibus istis vobis clarissimis principibus, Balduino... Theobaldo et Lodovico..., et aliis exacti sanguinis viris inspirare ut Grucis charactere insigniti et (?) in suum servitium arma sumeretis contra barbaras pravitates. Unde vos décora maturitate pensantes, nec videntes quod Terrse Sanctœ possit unquam tam salubriter subveniri , et adversariorum colla domari quam si associati nobiscum (vobiscum?) auctore Domino, servitium hoc faciendum simul assumeremus, quare ad vos (nos?) viros utique nobiles Gononem de Betinia , Gaufredum mareschalcum , Joannem de Frigas, Alardum Maquerellum , Milonem de Privino , et Gualterium de Gaudonilla transmisistis... Quos nos Enricus Dandulus... audientes, ex intimo fuimus nostrse mentis gravisi, prsedecessorum nostrorum memoriam facientes , qui Hierosolymitano regno tempore opportunitatis magnifiée succurrerunt... Diligenter igitur petierunt supradicti viri ut vobis navigium daremus ad transferendos 4,500 milites bene
armatos et totidem equos, et novem millia scutiferos, de quibus scutiferis, si defecerint, argentum inferius dictum nobis tamen minus non débet (?), et 20,000 pedites bene armatos, cum victualibus ad annum unum. quod eis dare promisimus. Victualia uniuscusque bominis talia sunt : Pro uno qupque bomine sexteria sex in ter panem, farinam...; pro uno quoque equo modia tria ad mensuram Venetam; et... ad transfretandos prsBdictos equos tôt uscerios dare debemus, quot fuerint necessarii; ... naves autem ad transfretandos bomines tôt dabimus quot erunt sufficientes...; et boc navigium supradictum dari débet a Festo Sanctorum Apostolorum Pétri et Pauli proximo venturo, ad honorem Dei... usque ad annum unum, si oportuerit , nisi nostra et vestra remanserit voluntate communi. Super bis autem et nos propria voluntate nostra quinquaginta galeas armatas dare debemus quœ similiter erunt in servitium Domini per annum... Propter quœ nobis dare debetis octuaginta quinque millia marcarum , de quibus bine ad Kal. Augusti babere debemus 15,000 marcarum, et inde ad Festum omnium Sanctorum alia 10,000 , abinde vero usque ad Purificationem S. Marias alia 10,000. Deinde autem usque per totum mensem Aprilis prius venturum reliqua 50,000 babere debemus, et per totum eumdem mensem et bomines et equi, cum omnibus necessariis inveniri omne (?). debeant ad transfretandum , et debeant ire et stare in servitio Domini per unum annum , si oportuerit... nec est praetermittendum quod victualia comparare non debetis a Gremona infra, versus Venetias, et a Bononia, Imola, Faventia infra versus Venetias, nisi verbo nostro; et débet intor nos et vos firma societas et talis esse quod... si Deo favente... aliquid fuerimus
acquisiti communiter vel divisim, nos ex eo omni medietatem habere debemus, et vos aliam medietatem.
« Quse omnia superius comprehensa nuncii vos tri praedicti per se et super animas vestxas pro parte vestra ad Evangelia sancta Dei juraverunt... Hoc et jurare facietis Dominum Regem Franciae, si poteritis; nos autem ea quae super scripta sunt... servaturos juravimus... Ad hsec pro nostra nostrorumque (vestrorum ?) nunciorum supradictorum voluutate statutum est quod ab utraque parte viri sex eligi debeaht, ut, si forte aliquid scandali, quod Deus avertat, inter gentem nostram et vestram exortum faerit quod per eos ad concordiam et reformationem pacificari debeat, et hoc quidem suo juramento bona Me tractabunt. De concordia autem ita simul facta a D. Papa exscriptum pariter fieri facietis.... Ut autem scriptum hoc robur obtineat lirmitatis, ipsum bulla plumbea typario nostro impressa jussimus in calce muniri.
« Actum est Venetiis, in Rivoalto, in palatio praedicti D. Ducis; datum per manus Andrese Gorrado presbyteri et nostrse curiaî cancellarii, anno Incamationis Domini mggi, mensis aprilis, Indict. IV, anno Enrici Danduli x.
î Égo Vivianus scriptor Notarius... autenticum hujus vidi et legi... et propria manu mea firmavi atque comprobavi. »
Nous avons dit (p. 76) que le texte du traité cidessus est accompagné des serments prêtés par les envoyés des trois comtes :
