DÉDICACE A FRANÇOIS I

(Bibliothèque impériale, manuscrits latins , n u 6659 du Catalogue imprimé : Pétri Rami Dialecticœ partilionos Ad Franciscnm Valesium Chrislianissimum Gallorura regem. Titre en lettres dorées; copie calligraphiée, 39 feuillets ; reliure aux armes de François l". La date 1543 esta la fin du fol. 39 r. La préface est celle des Dialecticœ partitiones ad Academiam Parisiensem, mais remaniée en plusieurs endroits, notamment dans les trois premières pages. Voici le début de celte dédicace au roi et un autre passage vers la fin) :

Utinam possis (ô rex) tam multis annis bealus regnare quam multis singularis ista sapientia tua digna est, et ego tam liberaliter

422 ÉCRITS DE RAMUS

huius beat» virtutis honori laudique servire quam libenter et studiose vclim ! Fieret profecto ut omnibus annis rex unicus viveres , et in sapientissimum regem, si non officiosissimus, certe non ingratissimus omnium iudicarcr. Atque iam optati votique mei partem non dubia testificatione polliceri tibi possum : partem nuila inertia deterritus, nulloque animi languorc debilitatus desperare non debeo. Elenim quo certioris authoritatis argumento gratissimam seculorum omnium memoriam tibi debitam consequi possum, quam quod immortalitatis matres l'itéras multis iam seculis iacentes excitasti? summis honojjfeus affecisti? in amplissimi ehristianissimique regni quasi communibnem societatemque singulari vereque regio animo suscepisti? Velustas a literis impetravit ut suos Hercules, Liberos, loves deorum immortalium honori, religioni, numini conseerarent , quod eojrum animi singularibus in rempublicam beneticiis clarissimi essent , et seternitate fruerentur. Itane vero commuulbus meritis taetum ver» laudis gratixque lHerœ tribuent : authorem, parentem, ac pêne deum salutis atque dignitatis su» ingratissimo silenlio daranabuitt ? Immo vero amabunt, colcnt, laudabunt : et se fortunatissimas iudicabuot, si quantum immoitalitatis habeant, id totum tibi, tuo nomini, tu» fam», tua: virtuti largiantur. Ac veUementer (puto) vere» buntur ut tanta laus tantaque gloria possit a doctrinis omnibus immortalitate compensari. Regnabis igitur (ù rex) annis omnibus, et »qualeua temporibus vitam comnieixlatione homiuum ac celebratione bealissimam ilorentissimamque deges. Quapropter bac voti parte et quasi sponsione persoluta, ad reliquam nuncupationis pensionea aggrediar : ad quam persolvendam animi mei tibi devovendi materiam gravissimam quidcm mihi, nec tamen a splendore sapienti» tuae prorsus alienam suscepi : Dialectic» virtutis constituend» laborem dico, etc.

Fol. 6 v. et 7 r. H»c altéra optationis est pensio : haec promissi tibi animi est persolutio : vides quid velit , quid connlur, quid appelât : caeteras tuas virtutes etsi maximas ac prope divinas prœterit : novam in potentissimo Gallorum rege, etpost homines natos inauditam sapientiam admiratur : huic se devovet : banc oblatis industriae sua primitiis veneratur. 0 fortunatam rempublicam, in qua rex tam sapienter philosophatur! 0 beatam potius rempublicam, cui philosophus tam constanter moderatur! Hoc sapientiae fructu animus tuus oblectatur : Gallorum tuorum mentes aluntur : nationes omnes, diique ipsi tibi conciliantur. Quamobrem (ut novissima conjungam primis,

et desiderii mei eonctasionem ta summam eonferam) utinam (ô rex) tandio floreas quandiu sapientia tua meruit, etc.

IOANNI HERTAGIO, ADOLESCENT! OPTIMO ET ORNATtSSIMO.

Fuit raihi munus tuum cum per se gratissimum , quod Polybinm grsecum et latinum ilemque Gamerarii commentaria grœca similiter et latina non mihi solum, sed Audomaro Talxo, Nicolao Cbartoni praeceptoribus luis roiseris : sed multo gratius fuit et iucundius tam libérale tamque honestum anioris erga nos tui indicium praecluro munere declarari. Itaque nos tibi magnas gratias habemus, et ut amorem istum tuum non muneribus (nec enim cum liberalitatem tuam laudemus, sordidi et illiberales esse volumus), sed memoria et gralia in perpetuum conserves optamus. Dnum est quod ab industria et facultatibus tuis vehementer requiro. Germania Xenophontem totum grœco et latino sermone e regione positis nobis dédit : Platonem Xenophontis doctorem (quod optabilius fuerat) non dédit. Scribo hac de re ad Hieronymum Wolfium. Cuperem tantura opus vestra utilitale et laude hic editum videre. Vale. Lutetiae e Praelleo nostro, septimo Galendas Ianuarii anno 1551.

Tuus It AMIS.

Copie conservée à la Bibliothèque publique de Bâle, et qui porte à la marge cette note : De eo ipso exeraplari quod Petrus Ramas soa mana scriptum ad Joannem Hervagium miserat, quodque asservatar ift Bibliotheca a Theodoro Zuingero baeredibus relicta.

THEODORO ZUINGERO , GKMCJE LINGUJ5 PROFESSORT IN AGADEMIA BASILIENSI , BASILE^.

Noli vero de P. Ramo tibi quidquam ejusmodi persuadere, ut in gratiam mali genii velit ingratus esse. Basilea itaque, Basîliensis gloriae invidis oblivione sempiterna deletis, vivet ac florebit. Amo te quod dentés in illo pbilosophico convivio licet acutos et acres retuderis. Retentus hic sum ab Electore, cum Argentinam prolicisci cogitarem. De Gallia nibil metuito : res meliore loco est, quam ad hue fuit. Saluta nostro nomine uxorem cum tiliolo nosrro : demde nostros

424 ÉCRITS DE RAMDS.

Cœîium, Amerbacbium, Felicem, Brandmilerum , caeterosque quos nobis sine fuco amicos esse noveris. Scribam ad te et ad Cœlium, ubi profiteri cœpero. Vale. 3 cal. Noverab. 4569, Heidelbergae.

Tuus Ramiis.

(Copie conservée à la Bibliothèque publique de Baie ; on lit à la marge : De eo ipso exemplari quod Petrus Ramus, amanuensis manu scriptum, sua subscriptum, ad Th. Zningerum miserat.quodqueadservatur Basileae, in Bibliotbeca a Th. Zuingero ha3redibos relicta).

TH. ZUINGERO, GKJECJE LINGUE PROFESSORt IN ACAD. BASIL.,

BÀSILEJE.

Homo plane beatus es, qui de religione civitatis tu» tara securi sis animi, ut pluris ejectura ad vestra littora nescio quem facias, non dieo quam OFxolampadium restitua vobis evangelii authorem, sed quara Deum Ipsum. Noli timere hypoeritas, quaeso, sed Deum ultorem hypocritarum. Magnum dolorem ex interitu communis amici percepi, sed acta hominis et vitae honestis studiis transactae recordatio raolestlara sublevant, et admonent ut de consimili commigratione nos Ipsi cogitemus. Praelegi orationem pro Marcello magna frequentia, sed invidiaquorumdam scholae praefectorum multo majore. Itaque licet a principe sœpius retenlus essem, valde me praelectlonis hujus taedebat. Absoluta oratione, cum princeps Christophori Hlii imprimis gratia dialecticam praelegendam mandaret, erupit hominum interpcllatio tanta, ut princeps iste commoveretur ; at ego mei liberandi occasionem nactus, dixi homines non sine caussa obstrepere et, si Ramus praeterea mensem praelegere perseverasset, commutationem scholae necessario secuturam ; neque discipulos niagistris tanta? inertiœ (qualem in nonnuilis animadverterem) audientes fore : et tamen dixi permirum mihi videri, Heidelbergensis academiœ filiam ingénue et liberaliter hic educatam (cum a P. Ramo domum reduceretur) ne a vetulo quidem cane agnosci , sed pro peregrina ab academiœ procis hominibus haberi planeque repudiari. Cum princeps rogaret quid rei hoc esset, respondi dialecticam esse filiam illam, quae Heidelbergae incredibili non Germanorum modo, sed Gallorum et Italorum admiratione ab Agricola restituta esset. Quid vis amplius? Addidi Agricolae cineres et epitapbium illud ab Hermolao Barbaro tam nobile in cella lignaria

jacere, ncc ideo alienum doetoribus istis videri, ut eodem oblivionis sepulchro Agricole fllia contegeretur. Rcdii igitur ad intermissum theologiœ studium, fretus praesertim Immanuelis hospitis consuetudine et eruditione, et omne tempus in his meditationibus postea consumpsi. Ubi consilium nobis novae peregrinationis constiterit, scribam ad te, ut nobis rescribas. Sed oro te, specta sursum, et pudeat te a peregrino de tua? civitatis, imo Dei gloria saepius admoneri. Saluta uxorem et flliolum nostrum : ftem amicos nostros Platerum, Brandmuierum, Amerbàchium, Hospinianum, Cassiodorum, Boinum. Yale. 40 Cal. Feb. 4570. Heidèlbergas.

Tuus Ramus.

(Même note à la marge que pour la lettre précédente.)

THEODORO ZUINGERO, G&ECM LINGUjE PROFESSORI RÀSILIENSI ,